Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:9

Θα ταραχθούν τα έθνη, και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα, εξαιτίας των σημείων σου. Όταν, λέγει, τα έθνη ταραχθούν, δηλαδή τα συστήματα των δαιμόνων, τότε ακριβώς και οι άνθρωποι που βρίσκονται στα πέρατα της οικουμένης θα σε φοβηθούν, βλέποντας τα μεγάλα σημεία. Και ως σημεία εννοεί εκείνα που πραγματοποιήθηκαν κατά την Παρουσία. Τις εξόδους του πρωινού και της εσπέρας θα τέρψεις. Διότι, όταν οι άνθρωποι που κατοικούν την οικουμένη δουν τα μεγάλα σημεία και αισθανθούν τον αγαθό φόβο, τότε ακριβώς και στις πρωινές και στις εσπερινές εξόδους, δηλαδή σε κάθε καιρό, θα υπάρξει σε αυτούς τέρψη, γεμάτοι αγαλλίαση για όλα όσα κατόρθωσε η δική σου παρουσία.

Ποιος θα τα υπέμενε αυτά, εάν δεν ενδυναμωνόταν και δεν στηριζόταν από τη δύναμη του Χριστού; Αθανασίου. Υποδήλωσε όμως και το κήρυγμα των αγίων αποστόλων, το οποίο, επειδή ήταν ασυνήθιστο και επειδή καταλυόταν η πατροπαράδοτη λατρεία των εθνών και άλλαζε ο τρόπος της ζωής τους, προκάλεσε αμέσως ταραχή και σύγχυση στους ανθρώπους, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, χωρίζοντας τη νύφη από την πεθερά και τον πατέρα από τον υιό. Μετά τη σύγχυση, όμως, επήλθε κατάπαυση και κυριάρχησε σε όλους η ειρήνη. Όταν λοιπόν, αναφέρει, ταραχθούν τα έθνη, δηλαδή οι παρατάξεις των δαιμόνων, τότε ακριβώς και οι άνθρωποι στα πέρατα της οικουμένης θα σε φοβηθούν, βλέποντας τα μεγάλα σημεία που συντελέστηκαν κατά την παρουσία σου.

Και του ίδιου του Χριστού υπάρχουν δύο έξοδοι, δηλαδή πρόοδοι· η μεν της πρωίας, η οποία έγινε προ πάντων των αιώνων εκ του Πατρός, σύμφωνα με το: «Οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα»· η δε της εσπέρας, η εκ της Παρθένου, η οποία συνέβη κατά τη συντέλεια των αιώνων. Και η καθεμία αποτελεί τέρψη και αγαλλίαση. Ο Σύμμαχος, ωστόσο, λέγοντας, «Υμνολογούν τις προσελεύσεις του όρθρου και της εσπέρας», φαίνεται να εννοεί τούτο, ότι και κατά την έναρξη και κατά τη λήξη της ημέρας θα προσφέρουν στον Θεό αρεστή υμνωδία όσοι εγκατέλειψαν την πλάνη και γνώρισαν τον κατά φύσιν Θεό.

Και με ποιον τρόπο θα ταραχθούν, πάλι ο ίδιος το ερμηνεύει λέγοντας: «Και θα φοβηθούν όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Διότι τα έθνη φοβήθηκαν τον Χριστό· επειδή άκουσαν για τα παράδοξα έργα του, τα οποία έχουν τελεστεί διά της δυνάμεως και της εξουσίας του· πληροφορήθηκαν για τους νεκρούς που ανασταίνονται από τα μνήματα· πώς με έναν μόνο λόγο και νεύμα απάλλαξε τον παράλυτο από μια τόσο μακροχρόνια ασθένεια· πώς στους τυφλούς απροσδόκητα χάρισε την όραση· πώς κατεύνασε παραδόξως την αγριεμένη θάλασσα. Έχοντας ακούσει για αυτά τα σημεία, τα έθνη φοβήθηκαν δικαίως τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων· και, εγκαταλείποντας την παλαιά και γνώριμη πλάνη, αποδέχθηκαν την πίστη. Ή ως θάλασσα εδώ εννοεί το πλήθος των ακαθάρτων πνευμάτων, το οποίο συνταράσσεται με την παρουσία του Χριστού.

Γι' αυτό και φοβισμένοι έλεγαν: «Ήρθες εδώ πριν από τον καιρό για να μας βασανίσεις;» ή θάλασσα μεν ονομάζει το πλήθος των τυράννων, εξαιτίας της αλμύρας της ειδωλολατρίας τους· και ήχους κυμάτων, τις επιβουλές και τα βασανιστήρια εναντίον των μαρτύρων, τα οποία ποιος θα τα υπέμενε αν δεν ενδυναμωνόταν και δεν στηριζόταν από τη δύναμη του Χριστού; <Θα τέρψεις τις εξόδους του πρωινού και της εσπέρας.> (Α φ. 327. Κυρίλλου, Αθανασίου, Ευσεβίου.) Και όταν αρχίσει να προχωρά το πρωί της ημέρας, και κατά την εσπέρα, δηλαδή στην αρχή της ημέρας και στο τέλος. Και βεβαίως, όταν οι κάτοικοι της οικουμένης δουν τα μεγάλα σημεία και νιώσουν τον αγαθό φόβο, τότε ακριβώς και στις πρωινές και στις εσπερινές εξόδους, δηλαδή σε κάθε καιρό, θα υπάρχει σε αυτούς τέρψη, καθώς θα αγάλλονται για όσα κατόρθωσε η παρουσία του Χριστού. Και του ίδιου του Χριστού υπάρχουν δύο έξοδοι, δηλαδή προελεύσεις: η μία του πρωινού, που έγινε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες, σύμφωνα με το «Οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνα»· και η άλλη της εσπέρας, η εκ της Παρθένου, η οποία πραγματοποιήθηκε κατά τη συντέλεια των αιώνων. Και η καθεμία είναι τέρψη και αγαλλίαση. Ο Σύμμαχος πάντως, λέγοντας «Υμνολογούν τις προσελεύσεις του όρθρου και της εσπέρας», φαίνεται να λέει τούτο, ότι και όταν αρχίζει και όταν λήγει η ημέρα, αυτοί που εγκατέλειψαν την πλάνη και γνώρισαν τον κατά φύση Θεό, θα προσφέρουν υμνωδία αρεστή στον Θεό.

Ορισμένοι δε εννοούν ως εξόδους της πρωίας τα ανατολικά μέρη της γης, και ως εξόδους της εσπέρας τα δυτικά.

Επομένως, προφητευόταν ότι το σωτήριο τούτο επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί. Εύλογα λοιπόν και ο προκείμενος ψαλμός, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτό, επισφραγίζει την υπόσχεση λέγοντας: «Προς εσένα θα έλθει κάθε σάρκα». Προχωρώντας δε παρακάτω, ερμηνεύει σαφέστερα το νόημα προσθέτοντας: «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα»· και ακόμη πιο καθαρά λέει στη συνέχεια: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Διότι το να φοβηθούν όλοι όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία του Θεού αποτελούσε χαρακτηριστικό των αγαθών και αρχή σοφίας· επειδή «αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Για αυτούς ακριβώς τους λόγους ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος»· και πρόκειται για ψαλμό ωδής, ο οποίος περιέχει επινίκιο ύμνο προς τον Σωτήρα των εθνών. Για τα οποία το Άγιο Πνεύμα ανυμνεί τον επί πάντων Θεό λέγοντας: «Σε εσένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών». Διότι ποιον άλλον έπρεπε να υμνούν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων παρά τον αίτιο κάθε αγαθού; Διδάσκει δε το ίδιο Πνεύμα εκείνους που προσέρχονται από τα έθνη να λένε μόνο προς τον Θεό: «Σε εσένα πρέπει ύμνος»· σαν να καταδικάζουν έτσι τους εαυτούς τους, για την εποχή που ανέπεμπαν απρεπείς ύμνους στην πολυθεϊστική πλάνη. Πρέπει δε στον Θεό όχι οποιοσδήποτε ύμνος, αλλά εκείνος που αναπέμπεται στη Σιών, δηλαδή μέσα στην Εκκλησία Του.

Διότι σε γνώρισαν, και φοβήθηκαν από τα σημεία σου, ώστε να μη θέτουν πλέον καμία άλλη ελπίδα προ οφθαλμών παρά μόνο εσένα. Γι' αυτό και προηγουμένως ελέγετο: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης». Διότι στα προκείμενα προφητεύεται από το λόγιο που ελέχθη, ότι αυτοί που κατοικούν στα πέρατα της γης θα φοβηθούν τον Θεό εξαιτίας των σημείων του: «Και θα φοβηθούν οι κατοικούντες στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Το ποια, όμως, ήταν τα σημεία, τα οποία αφού είδαν οι κατοικούντες στα πέρατα φοβήθηκαν τον Θεό και ήλπισαν σε αυτόν, το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Αυτός που στερεώνει τα όρη με την ισχύ του, ο περιεζωσμένος με δύναμη, αυτός που συνταράσσει το κύτος της θάλασσας, τον ήχο των κυμάτων της». Ποιος θα αντέξει; «Θα ταραχθούν τα έθνη». Βλέποντας αυτά οι κατοικούντες στα πέρατα, φοβήθηκαν από τα σημεία του.

Διότι το μεγάλο πλήθος των παλαιών εθνών και των ανθρώπινων φυλών κάθε γένους, υπήρξε εποχή που, ως κύμα του ανθρώπινου βίου και ως τέτοια θάλασσα της θνητής ζωής γεμάτη από την κακία των ανθρώπων, προκαλούσε πολύ θόρυβο και εξέπεμπε μεγάλη βοή, εφόσον κατείχε τον δράκοντα που κατοικούσε μέσα σε αυτήν, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα επιφέρει ο Κύριος ο Θεός τη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα»· και αλλού, αφού προείπε ο Λόγος: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», προσθέτει: «Εκεί υπάρχει αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζεις μαζί του». Αλλά, βέβαια, ξαφνικά και τον δράκοντα και τη θάλασσα, καθώς και τη βοή των κυμάτων της, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού φανερώθηκε στους ανθρώπους, τα κατέστειλε και τα καταπράυνε, και έσβησε το πλήθος των φυλών. Και αφού έγιναν αυτά, στη συνέχεια και ακολούθως έχει λεχθεί: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Διότι τα σημεία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή τα όρη που ταπεινώνονται και η βοή της θάλασσας που καταστέλλεται, και ο θόρυβος των κυμάτων που δεν ταράζει πλέον όπως παλαιά, αλλά και το ίδιο το πλήθος των φυλών που σβήνει, ήταν ικανά να προκαλέσουν φόβο σε εκείνους που κατοικούν στα πέρατα της γης· ώστε να μη φοβούνται πλέον όλα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά μόνο τον Έναν, τον νικητή όλων αυτών· τον οποίο, λοιπόν, αφού γνωρίσουν και φοβηθούν, επιτυγχάνουν τον μακαρισμό που λέει: «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον».

Ποιοι όμως μπορεί να είναι αυτοί, το διδάσκει το παρόν λόγιο λέγοντας: «Και θα φοβηθούν όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Λέγεται όμως ότι κατοικούν τα πέρατα όχι βεβαίως εκείνοι που διαμένουν στις εσχατιές της γης, αλλά όσοι μπορούν, όμοια με τον Παύλο, να πουν: «Διότι, αν και ζούμε στη σάρκα, δεν αγωνιζόμαστε κατά σάρκα»· και: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι αυτοί, ούτε έχοντας βυθιστεί στα ανθρώπινα πράγματα, ούτε όντας εντελώς εκτός αυτών, έχουν σταθεί σαν σε μια μεθόριο, διαμορφώνοντας την πολιτεία του βίου τους στα άκρα της ανθρώπινης ζωής. Αυτοί, λοιπόν, αποκτώντας βαθιά πνευματική αίσθηση και έχοντας δει τα σημεία του Σωτήρα μας, βρέθηκαν στην αρχή της σοφίας, έχοντας αποκτήσει τον φόβο του Θεού. Και ποιος, έχοντας δει τα υψώματα των κατά καιρούς αρχόντων και τις επιθέσεις εναντίον της Εκκλησίας του Θεού, καθώς και τους διωγμούς και τις απειλές των ασεβών ανθρώπων, δεν θα έλεγε ότι είναι σαν όρη που υψώνονται και σαν θάλασσα που αληθινά φουρτουνιάζει, και ότι ο ήχος των κυμάτων είναι οι βλασφημίες των ασεβών και των άθεων; Όλα αυτά βεβαίως, με τη δύναμή Του ο Σωτήρας όλων των περάτων της γης συνηθίζει να τα ταπεινώνει με μια και μόνο κίνηση· έτσι ώστε εκείνοι που βλέπουν την πτώση και την καταστροφή τους να ταράζονται, ενώ άλλοι να ωφελούνται και να αναλαμβάνουν τον φόβο του Θεού, ομολογώντας ότι η καθαίρεση των ασεβών αποτελεί ολοφάνερο σημείο της ένθεης δύναμης του Σωτήρα. «Τις εξόδους του πρωινού και της εσπέρας θα ευφράνεις· επισκέφθηκες τη γη και τη μέθυσας».

Εκτός από τα προαναφερθέντα, παρουσιάζει και άλλα σημεία της δύναμης του Σωτήρα, λέγοντας: «Εξόδους πρωίας και εσπέρας τέρψεις»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Τις προελεύσεις του όρθρου και της εσπέρας τις υμνολογίες». Διότι και αυτό αποτελεί ένα μέγιστο σημείο της σωτήριας δύναμης, το να καθιερώσει μεταξύ των ανθρώπων, μετά την ταπείνωση των προαναφερθέντων, εξόδους πρωίας και τέρψεις εσπέρας· ή, κατά τον Σύμμαχο, «υμνολογίες», ή, κατά τον Ακύλα, «αινοποιήσεις». Διότι το να καθιερωθούν σε ολόκληρη την οικουμένη, στις εκκλησίες του Θεού, κατά τις πρωινές εξόδους του ήλιου και κατά τις εσπερινές ώρες, υμνολογίες και αινοποιήσεις και αληθινά θείες τέρψεις προς τον Θεό, δεν ήταν τυχαίο σημείο της δύναμης του Θεού. Και τέρψεις του Θεού είναι οι ύμνοι που αναπέμπονται παντού στη γη μέσα στην Εκκλησία Του κατά τους καιρούς του όρθρου και του εσπερινού. Γι' αυτό κάπου έχει λεχθεί: «Ας του είναι ευχάριστη η αίνεσή μου»· και πάλι: «Η έπαρση των χεριών μου, θυσία εσπερινή»· και: «Ας κατευθυνθεί η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου». Και αυτές λοιπόν οι τέρψεις αποτελούν σημεία του Σωτήρα. Και εκτός από αυτά, συγκαταλέγεται στη συνέχεια και άλλο μέγιστο σημείο, όταν λέει: «Επισκέφθηκες τη γη και την εμέθυσας».

Διότι, όπως ο ιατρός επιβλέπει και επισκέπτεται τον ασθενή, φροντίζοντας για την πάθησή του και προσφέροντας όλα όσα συντελούν στη θεραπεία και τη σωτηρία του, με τον ίδιο τρόπο και Εσύ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού περιζώστηκες εξουσία με τη δύναμή Σου, έπραξες όλα αυτά: από τη μια δηλαδή κατέλυσες τις αντίπαλες δυνάμεις, και από την άλλη συγκρότησες πάνω στη γη πρωινές και εσπερινές τέρψεις. Και τα έπραξες αυτά, καταξιώνοντας τους ανθρώπους επί της γης να δεχθούν τη δική Σου επισκοπή, μέσω της οποίας τους έχουν δωρηθεί αμέτρητα αγαθά, ώστε να τους χορτάσεις και να τους μεθύσεις με τις αγαθές Σου χορηγίες, και να τους πλουτίσεις, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο που λέει: «Με πολυκαρπία θα την πλουτίσεις». Το πώς δε εμέθυσε τη γη, και πώς την πλούτισε και τη γέμισε με πολυκαρπία, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Διότι, αφού δώρισες σε όσους κατοικούν στη γη τον δικό Σου ποταμό του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος αναβλύζει από την πηγή που βρίσκεται μέσα Σου, κατακλύζοντας με άφθονο ρεύμα τη λογική και νοερή τους χώρα που ονομάζεται γη, και μεθώντας την με τις βροχές της σοφίας, «την πλήθυνες για να την πλουτίσεις» με τα διάφορα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Αυτού δε «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουν την πόλη του Θεού».

«Άγιος ο ναός»: Ως ναό εννοεί το δεσποτικό σώμα, στο οποίο κατοίκησε η θεότητα· διότι αυτό είναι στην πραγματικότητα άγιος και θαυμαστός ναός. «Επάκουσον»: Οι πιστοί αυτά κραυγάζουν (κράζουν) στον Χριστό. «Η ελπίς»: Διότι προς εσένα φωνάζουν και τα τέκνα των γεωργών και των ναυτών· επειδή και για τους μεν και για τους δε, ελπίδα και βοήθεια είναι ο Χριστός. «Ετοιμάζων»: Τη Βηθλεέμ, τη Σιών, τον Γολγοθά, το όρος των Ελαιών και το Σινά· διότι αυτά ως δυνατός Θεός τα προετοίμασε για τη διακονία των μυστηρίων που τελέστηκαν σε αυτά. Ονομάζει δε «όρη» και τους προφήτες και τη Θεοτόκο και την πίστη. «Ο συνταράσσων»: Εννοεί την περιοχή της βιωτικής θάλασσας· διότι την τάραξε με τα θαύματα και την οδήγησε στην πίστη. Ονομάζει δε και το βάπτισμα θάλασσα. «Ήχους κυμάτων»: Η οποία κυματίζει με την πίστη και ηχεί με τους ύμνους (υμνεί με την πίστη)· διότι ολόκληρη έχει γεμίσει από τους πιστούς και το βάπτισμα. «Ταραχθήσονται»: Από τα σημεία του Χριστού τα έθνη συνταράχθηκαν (κυριεύθηκαν) από φόβο, οδηγούμενα (ταρασσόμενα) προς τη μετάνοια (μεταστροφή). «Οι κατοικούντες»: Διότι σε όλα τα πέρατα έχει φτάσει η δόξα των σημείων του Χριστού και τα θαύματα. «Εξόδους»: Εσπέρα (εσπέρας) ονομάζει το πάθος του Χριστού, και πρωία (πρωίας) την ανάσταση. Τέρψεις δε, επειδή η δόξα αυτών και η σωτηρία έχει γεμίσει τον ουρανό και τη γη. «Επεσκέψω»: Δια της αναστάσεως γέμισες τη γη από χαρά (με χαρά).

Κανένας αισθητός ναός δεν υπήρχε τότε, όταν ο Δαβίδ έλεγε αυτά, ούτε ο ναός του Σολομώντα, εκτός από τη σκηνή του μαρτυρίου, στην οποία θαυμαστά μιλούσε πολλές φορές ο Θεός. Νοητός όμως ναός «θαυμαστός εν δικαιοσύνη» είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατοίκησε το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου. «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα». Εσύ, λέει, «που είσαι πανταχού παρών και τα πάντα πληροίς, ως Θεός», αφού μας εισακούσεις, λύτρωσέ μας από κάθε εχθρό. «Εσύ που ετοιμάζεις τα όρη με την ισχύ σου, που είσαι περιζωσμένος με δύναμη, που συνταράσσεις το βάθος της θάλασσας· τους δε ήχους των κυμάτων της» ποιος θα τους συγκρατήσει ή ποιος θα τους υποστεί εκτός από εσένα, που την συνταράσσεις μέχρι τον πυθμένα και της έβαλες κλείθρα και πύλες; «Θα ταραχθούν τα έθνη και θα φοβηθούν αυτοί που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου», όταν θα σε δουν με θεοσημίες ως Θεό που ενανθρώπησε. «Εξόδους πρωίας και εσπέρας θα τέρψεις». Θα τέρψεις τους μαθητές σου, όταν θα βγαίνεις προς τις ερήμους και θα επιστρέφεις πάλι στην πόλη σου τη Σιών. «Επισκέφθηκες τη γη» με την παρουσία σου «και τη μέθυσας» από την αγαθότητά σου· «πλήθυνας τον πλούτο της» με τις άφθονες βροχές των αγαθών σου. «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Επειδή, αν και ο κόσμος έχει αμέτρητους ποταμούς, ποιον άραγε να υποθέσουμε ως ποταμό του Θεού;