Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:10

Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό. Και όλοι μαζί συγκεντρωμένοι, ακόμη περισσότερο να τον επαινείτε και να τον θαυμάζετε. [Αυτού που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή. Θα ευφρανθώ, λοιπόν, με τέτοια θαυμαστά έργα, και με εκείνον που τα έπραξε, ο οποίος, ως Δεσπότης που επιβλέπει τα πάντα, κάνει διάκριση μεταξύ αυτών που βρίσκονται επί της γης και περιβάλλει με τιμωρίες τους αναξίους. Οφθαλμούς ονομάζει τους αποστόλους.] Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσας.

Ελάτε και ακούστε, και θα διηγηθώ. Και τι άλλο διηγείται παρά εκείνα που προηγουμένως εξέθεσε, δηλαδή το ότι «Μας δοκίμασες», και τα υπόλοιπα; «Εάν διέκρινα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος». Γνώριζα, βεβαίως, ότι ο Θεός δεν θα ανεχόταν να ακούσει την προσευχή μου, εάν εγώ είχα σχέση με την αδικία. Ο Ακύλας αναφέρει: «Εάν έβλεπα κάτι ανωφελές στην καρδιά μου, δεν θα εισακούσει ο Κύριος». Θέλει δε να πει ότι, απευθύνοντας τα αιτήματά μου στον Θεό, μεριμνούσα για το πρέπον, γνωρίζοντας ότι κανένα όφελος δεν θα είχα από την ικεσία μου, εάν δεν έπραττα τα δέοντα. Και προβάλλει στον Θεό ένα ακόμη καύχημα, το ότι δηλαδή παρέμεινε μακριά από κάθε αδικία· γι' αυτό και έχει το θάρρος ότι θα εισακουστεί.

Όμως το τρίτο, δηλαδή το υπόλειμμα, τουτέστιν αυτούς από το αίμα του Ισραήλ που πίστεψαν, λέει ότι θα τους περάσει μέσα από τη φωτιά, και θα τους πυρώσει όπως το ασήμι και το χρυσάφι. Διότι η ζωή των αγίων δεν είναι δίχως κόπο· είναι δε αληθές ότι «Όλοι όσοι θέλουν να ζήσουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν». Αποδείχθηκαν δε εξαιρετικά δόκιμοι οι θεσπέσιοι μαθητές, και όσοι έγιναν συνεργάτες τους εκείνον τον καιρό, και κοπίασαν μαζί τους, ιερουργώντας το ευαγγέλιο του Χριστού στα έθνη. Διότι κλήθηκαν στη δοκιμασία πολλών θλίψεων και διωγμών, και σχεδόν πυρώθηκαν, δοκιμαζόμενοι μέσω πειρασμών, ώστε να μπορούν να λένε με παρρησία: «Ότι μας δοκίμασας, ω Θεέ, μας πυρώσας όπως πυρώνεται το ασήμι». Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια από αυτά; Ή ποιος θα είναι ο μισθός σε όσους κοπίασαν και δοκιμάστηκαν έτσι; Έγιναν οικείοι του Θεού, γνωστοί και αγαπημένοι. Διότι συγκαταλέχθηκαν σε «έθνος άγιο, σε βασίλειο ιεράτευμα, και σε λαό περιούσιο, για να εξαγγείλουν τις αρετές εκείνου που τους κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως», και ενώ κάποτε δεν ήταν λαός, έγιναν λαός. Και κάποτε μεν άκουγαν: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω»· τώρα όμως λέει, ότι αυτός θα επικαλεστεί το όνομά μου και εγώ θα τον εισακούσω και θα πω: Αυτός είναι ο λαός μου.

Διότι τέτοιοι είναι ως επί το πλείστον οι λειτουργοί της Εκκλησίας, στους οποίους θα ταίριαζε, και μάλιστα πολύ εύλογα, να ειπωθεί εκείνο που ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ: «Διότι μας δοκίμασας, ω Θεέ, μας καθάρισες με τη φωτιά, όπως καθαρίζεται με τη φωτιά το ασήμι.» Διότι ένδυμα για εκείνους που κατάγονται από τον Ααρών ήταν η στολή σύμφωνα με τον νόμο· για τους εκλεκτούς όμως εν Χριστώ και ταγμένους στην ιερουργία, άμφιο λαμπρό, ιεροπρεπές και άγιο θα είναι ο ίδιος ο Χριστός. Γι' αυτό, άλλωστε, έλεγε μέσω της λύρας του ψαλμωδού ο Θεός και Πατέρας για την εκκλησία των εθνών: «Τους ιερείς της θα ενδύσω με σωτηρία, και οι όσιοί της θα αγαλλιάσουν με αγαλλίαση.» Διότι σωτηρία είναι ο ίδιος ο Χριστός, το αξιοθαύμαστο άμφιο των δικών του ιερουργών, και μάλιστα όλων όσων έχουν πιστέψει: «Διότι όσοι», λέει, «βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό.» «Και θα προσφέρουν στον Κύριο θυσίες με δικαιοσύνη· και θα αρέσει στον Κύριο η θυσία του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ, όπως στις αρχαίες ημέρες και όπως τα προηγούμενα έτη.» Θα αφιερωθούν, λέει, στον Θεό· διότι αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Θα προσφέρουν στον Κύριο». Και θα αφιερωθούμε στον Θεό, μη ζώντας πλέον για τον εαυτό μας, αλλά προσηλωμένοι ολοκληρωτικά στην αγάπη προς αυτόν, και έχοντας επιλέξει να εφαρμόζουμε με κάθε δύναμη όσα είναι αρεστά στα θεία του προστάγματα.

Δηλαδή, διδαχθείτε από εμάς, και τότε δοξολογήστε μαζί μας, στεφανώνοντας πάντοτε με ακατάπαυστους ύμνους τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων. <Διότι μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως δοκιμάζεται το ασήμι.> (A f. 331 b, B f. 268, H f. 121 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Ως προς το νόημα δε, το Πνεύμα προαναγγέλλει τις θλίψεις που συνέβησαν στους αποστόλους εξαιτίας του κηρύγματος, απαριθμώντας τες εκ προσώπου τους.

Διότι, κατά κάποιον τρόπο, τα χειρότερα ελέγχονται πάντοτε με την παράθεσή τους δίπλα στα καλύτερα. Και εκείνα που υπερτερούν και είναι προτιμότερα, σχεδόν καταγγέλλουν την ασχήμια των ηττημένων. Τι προκύπτει, λοιπόν, από αυτό; Τα βέλη του φθόνου και η φωτιά της κακεντρέχειας υποδαυλίζονται μέσα στους ηττημένους, γινόμενα αρχή μανίας και αφορμή ανοσιουργημάτων εναντίον εκείνων που έχουν επιλέξει να ζουν με άριστο τρόπο. Οι οποίοι, ακόμη κι αν βρεθούν ενδεχομένως σε αγώνες και πόνους, δεν θα γίνουν ωστόσο καθόλου αιχμάλωτοι σε εκείνους που τους πολεμούν. Διότι ο προστάτης των αγίων σε καμία περίπτωση δεν θα εγκαταλείψει όσους κινδυνεύουν για χάρη του. Απεναντίας, θα τους ελευθερώσει και μάλιστα πολύ εύκολα, και θα τους αναδείξει λαμπρότερους, θέτοντάς τους τον κόπο ως άσκηση υπομονής. Με αυτόν τον λόγο θα συμφωνήσει και ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα σας αφήσει να δοκιμαστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τη δοκιμασία θα δώσει και την έκβαση, ώστε να μπορέσετε να την υπομείνετε». Αλλά και οι ίδιοι, που εξοικειώθηκαν με τους αγώνες και υπέμειναν τους πόνους των διωγμών με γενναιότητα, ανακράζουν στο βιβλίο των Ψαλμών: Ότι «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με φωτιά, όπως καθαρίζεται με φωτιά το ασήμι.»

Και βέβαια, ο μαθητής του Σωτήρος μάς έχει διαβεβαιώσει ότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα είναι με κάθε τρόπο και απόλυτα αξιοθαύμαστος, λέγοντας: «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει τον πειρασμό, διότι, αφού δοκιμαστεί, θα λάβει τον στέφανο της ζωής». Εκείνοι δε που έχουν φτάσει πλέον σε τέτοιο βαθμό ψυχικής αντοχής και έχουν αναλάβει τόσο περιφανή δόξα, λένε: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με τη φωτιά, όπως καθαρίζεται το ασήμι στο πυρ. Έβαλες θλίψεις στις πλάτες μας. Επέτρεψες σε ανθρώπους να ανεβούν πάνω στα κεφάλια μας. Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας δοκίμασες οδηγώντας μας σε αναψυχή». Διότι ο κόπος καταλήγει σε πνευματική τρυφή, και οι θλίψεις πλαταίνουν την ευθεία οδό για εκείνους που αγωνίζονται γενναία. Ο γνώστης των κρυφών, δηλαδή ο Θεός, γνωρίζει βέβαια τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους («Διότι τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιόν Του»)· περιμένει όμως την έκβαση των πραγμάτων και την αντοχή αυτών που δοκιμάζονται κατά καιρούς, έτσι ώστε να φανούν άξιοι των βραβείων όχι μόνο σε Αυτόν σύμφωνα με την πρόγνωσή Του, αλλά μάλλον για να τους επευφημήσουν οι άγγελοι και οι άνθρωποι ως αριστείς που απέδειξαν την αρετή τους μέσα από τα ίδια τους τα έργα.

Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το να ραντίζεται η σκηνή επτά φορές με το αίμα. Σημείο δε τελειότητας είναι ο αριθμός που φθάνει έως το επτά. Το ότι, εξάλλου, η δαμάλις κατακαίγεται στη φωτιά μετά τη σφαγή, φαίνεται να υποδηλώνει τη μέχρι θανάτου δοκιμασία που υπέστη ο Χριστός για χάρη μας. Διότι το αργύριο δοκιμάζεται στη φωτιά, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας πέρασες από τη φωτιά, όπως πυρώνεται το αργύριο». Το ότι δε ο Χριστός δοκιμάστηκε κατά κάποιον τρόπο μέσω της υπακοής μέχρι θανάτου, νομίζω πως θα το αποδείκνυε απολύτως φανερά εκείνο το σημείο.

«Και δεν θα περάσει από αυτήν κανένας ακάθαρτος, αλλά θα πορευθούν σε αυτήν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο.» Νομίζω, λοιπόν, εγώ, ότι ο λόγος με τη σαφήνειά του δεν βγαίνει έξω από τον σκοπό. Όμως, εάν κάποιος προτιμούσε ότι πρέπει να το νοήσουμε και διαφορετικά, λέμε το εξής, ότι πρόσταξε το σκεύος καθενός από εκείνους που έχουν νικήσει, είτε τυχόν είναι χρυσό, είτε ασημένιο, είτε από χαλκό, και από άλλη ύλη κατασκευασμένο, να περάσει μέσα από τη φωτιά· διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «Το έργο του καθενός, όποιο κι αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει.» Πρόσταξε δε να περάσουν κάποια και μέσα από το νερό· διότι ο λόγος της ψαλμωδίας μάς υπονοεί ότι οι ψυχές των αγίων δεν δοκιμάζονται διαφορετικά, παρά μόνο με τέτοιους περίπου τρόπους. Και γι' αυτό ο Δαβίδ έψαλλε: «Μας δοκίμασας, ω Θεέ, μας καθάρισες με τη φωτιά, όπως καθαρίζεται το ασήμι· περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Αλλά, ω γενναίε μου, ίσως να μας πουν οι πιο φιλομαθείς: Το πώς, δηλαδή, παρατάχθηκαν κάποτε εναντίον των Μαδιανιτών και νίκησαν οι εκλεκτοί, και με ποιον τρόπο καθάρισαν τον μολυσμό από τον πόλεμο, ο λόγος μάς το κατέδειξε επαρκώς· είναι καιρός όμως πλέον να μας πληροφορήσεις, εάν και εμείς θα γίνουμε αληθινά μέτοχοι της γενναιότητας αυτών των ανδρείων, και αν θα συμμετάσχουμε μαζί τους στα κατορθώματα, μολονότι δεν έχουμε εξ ολοκλήρου ισάξια αρετή, αλλά υστερούμε κάπως από τη δική τους ψυχική ανδρεία.

Διότι ο κλίβανος και η εσχάρα, καθώς βέβαια και ο θρυμματισμός στον μύλο, αποτελούν οπωσδήποτε σημεία συντριβής και πόνου για όσους δοκιμάζονται σαν μέσα από τη φωτιά. Γι' αυτό και κραυγάζουν, διαβαίνοντας αυτήν την τόσο ένδοξη οδό: «Διότι μας δοκίμασας, ω Θεέ, μας πέρασας από το πυρ, όπως δοκιμάζεται στο πυρ το ασήμι». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει κάπου για εμάς: «Καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει». Αλλά το ότι σε όσους έχουν κοπιάσει με αυτόν τον τρόπο, αναπόφευκτα και οπωσδήποτε θα ακολουθούσε εύλογα το να γίνουν ευωδία Χριστού, και βέβαια το ότι πρέπει να ελεηθούν και να χριστούν πλούσια με τη χάρη του Πνεύματος, θα γινόταν σαφές σε όποιον αναλογιστεί τη χρήση του λιβανιού και του λαδιού. Διότι τα όσα περιέχονται στον Νόμο δεν αποτελούν άραγε για εμάς κάποιες νύξεις και σκιές λεπτών αινιγμάτων; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Επομένως, θα προσφέρουμε τους εαυτούς μας στον Θεό, νεκρώνοντάς τους ως προς την αμαρτία και υπομένοντας νοητά αυτόν τον ιερό θάνατο, ζώντας όμως για τη δικαιοσύνη, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και αποδίδοντάς Του τη δική μας ζωή ως ευχαριστήρια προσφορά, ένδοξη και άμεμπτη, και στολισμένη με τα καυχήματα της φιλοθεΐας. Αυτό ακριβώς θα το γνωρίσουμε σαφώς και μέσω άλλων νόμων.

Διότι επιθυμώ, εφόσον πλέον φτάσαμε στο σημείο να αντιμετωπίσουμε και να ανασκευάσουμε τη μοχθηρία τους, να αποκαλύψω και την πρόφαση που προβάλλουν για αυτήν την προφητεία: «Ο Θεός μας δοκίμασε· μας δοκίμασε στο πυρ, όπως δοκιμάζεται στο πυρ το ασήμι». Εφόσον οι μάρτυρες δοκιμάστηκαν αδιάκοπα κατά τις επιθέσεις των πειρασμών των βασανιστηρίων (διότι οι περισσότερες προφητείες εκπληρώνονται σύμφωνα με τη δική μας πίστη) και αφού αγωνίστηκαν ένδοξα και με μεγάλη ρωμαλεότητα, ευχαριστούν τον Θεό λέγοντάς Του το «μας δοκίμασας», θεωρώντας ότι, για να αποκτήσουν κοντά Του μεγαλύτερη δόξα, τους δοκίμασε μέσα από πολλούς πόνους, θέτοντας ενώπιόν τους να νικήσουν στον αληθινό Ολυμπιακό αγώνα. Και παρατηρήστε πώς, σε απόλυτη συμφωνία με αυτούς τους λόγους για τους μάρτυρες, αναφωνεί σαφώς και ο Σολομών (διότι η διδασκαλία δεν στερείται μαρτυρίας και από άλλες Γραφές), ότι «ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· τους δοκίμασε όπως το χρυσάφι στο χωνευτήρι και τους έκανε δεκτούς ως ολοκαύτωμα ευωδίας, και κατά τον καιρό της επισκέψεώς τους θα αναλάμψουν»· έχοντας πει πρωτύτερα: «Διότι, ακόμη κι αν στα μάτια των ανθρώπων τιμωρήθηκαν, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία, και αφού παιδεύτηκαν λίγο, θα ευεργετηθούν τα μέγιστα». Αλλά και στον 123ο (ρκγ΄) Ψαλμό αναφέρεται το εξής: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, όταν οι άνθρωποι επαναστάτησαν εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς· τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει· η ψυχή μας θα είχε διασχίσει χείμαρρο, τότε η ψυχή μας θα είχε διασχίσει το ορμητικό και ακαταμάχητο νερό».

«Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σαν σπουργίτι διασώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς διασωθήκαμε», οι μάρτυρες είναι εκείνοι που τα ψάλλουν αυτά. Δύο δε είναι οι χοροί των καλλίνικων μαρτύρων, ο ένας της Καινής Διαθήκης, και ο άλλος της Παλαιάς, οι οποίοι αναπέμπουν αρμονικά αντιφωνικό ύμνο προς τον υπέρμαχο Θεό και Βασιλέα των όλων: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι, μας οδήγησες στην παγίδα, έθεσες θλίψεις στα νώτα μας», υπονοώντας το δικαστήριο των εθνικών ή τους πειρασμούς, μέσα από τους οποίους, αφού θλίφτηκαν και δοκιμάστηκαν στο πυρ, υπέστησαν ισχυρή δοκιμασία· διότι λέει: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, δοκίμασε στο πυρ τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Ας το πει λοιπόν και ο Αβραάμ, αφού φλέγονταν τα σπλάχνα του για τον μονογενή του, έχοντας προτιμήσει την προσταγή του Θεού περισσότερο από το παιδί του, και αφού άκουσε: «Αβραάμ, λυπήσου το παιδί σου», έριξε το ξίφος: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι». Ας το πει και ο Ιώβ, αφού απέρρευσε η σαπίλα του και αφού χλευάστηκε από τους φίλους του και πόνεσε το σώμα του, έχοντας ακούσει μέσα από τη θύελλα τον Θεό να του λέει: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Έθεσες θλίψεις ενώπιόν μας, Κύριε, για να μας δοκιμάσεις σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι».

Ας πουν και οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι, οι οποίοι δροσίζονταν για να μην καταφλεχθούν από τη φωτιά: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσες, όπως πυρώνεται το ασήμι. Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Επίτρεψε και σε μένα τον Μεθόδιο να πω, Θεέ παντοκράτορα, μεγάλε, αιώνιε, Πατέρα του Χριστού, όταν κατά την ημέρα Σου διαβώ τη φωτιά ανώδυνα και αποφύγω τις ορμές των υδάτων που θα έχουν μεταβληθεί σε καυστική φύση: «Πέρασα μέσα από φωτιά και νερό, και με έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Διότι δική Σου είναι αυτή η υπόσχεση προς εκείνους που Σε αγαπούν: «Εάν διαβαίνεις μέσα από νερό, μαζί σου είμαι και οι ποταμοί δεν θα σε κατακλύσουν· και αν διαβαίνεις μέσα από φωτιά, δεν θα κατακαείς· φλόγα δεν θα σε κατακάψει». Αλλά, βέβαια, σχετικά με την ερμηνεία του ψαλμού, αυτά είναι αρκετά. 49. Περαιτέρω πρέπει να εξεταστεί και εκείνο, σύμφωνα με το οποίο ορισμένοι, παραπλανώμενοι από πολυειδείς απάτες σαν να βρίσκονται σε ύπνο, αποφαίνονται ότι ο απόστολος έχει πει το «εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο», και διατείνονται ότι με τη ζωή πριν από την εντολή εννοούσε τη διαβίωση του πρωτοπλάστου στον παράδεισο πριν από τη λήψη του σώματος, όπως φανερώνουν τα όσα ακολουθούν: «εγώ όμως είμαι σάρκινος, πουλημένος στην αμαρτία»· διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε αλλιώς να εξουσιάζεται και να κυριεύεται από το κακό, έχοντας πουληθεί σε αυτό εξαιτίας της παράβασης, εάν δεν είχε γίνει σάρκινος. Επειδή η ψυχή από μόνη της, λένε, δεν μπορεί να κυριευθεί από την αμαρτία.

ώστε να μην ξεπέσει αυτή στον θάνατο της αμαρτίας, και, αφού κατέστησε τα πόδια τους σταθερά για να μην υποστούν κλονισμό, ούτε ολίσθημα και πτώση, προτρέπουν όλα τα έθνη να ευλογούν τον Θεό και να κάνουν ξακουστή τη φωνή της αινέσεώς του, όχι μόνο για τα παλαιά, παράδοξα και φοβερά έργα του, αλλά και για τα νέα αγαθά, μέσω των οποίων τοποθέτησε στη ζωή την ψυχή όσων τα λέγουν αυτά, χωρίς να επιτρέψει να κλονιστούν τα πόδια τους. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει διατυπωθεί στον πληθυντικό αριθμό: «Σε Αυτόν που έταξε την ψυχή μας στη ζωή, και δεν επέτρεψε να σφαλούν τα πόδια μας. Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με φωτιά, όπως καθαρίζεται με φωτιά το ασήμι». Και αυτά λέχθηκαν σε απόλυτη ακολουθία με τα προηγούμενα. Διότι έπρεπε να διδαχθούμε πώς ο Θεός έθεσε στη ζωή την ψυχή αυτών που τα διακηρύσσουν αυτά, και πώς δεν παρέδωσε τα πόδια τους σε κλονισμό.

Πρώτον, λοιπόν, λένε: «Μας δοκίμασας, Θεέ». Και πώς μας δοκίμασας; Το ερμηνεύουν λέγοντας: «Μας πύρωσας, όπως πυρώνεται το αργύριο». Αυτές οι φωνές, όπως είπα, ανήκουν στους αποστόλους, τους μαθητές και τους ευαγγελιστές του Σωτήρος, των οποίων ο φθόγγος εξήλθε σε όλη τη γη και τα ρήματά τους στα πέρατα της οικουμένης. Θα μπορούσαν επίσης να ανήκουν και στους αγίους μάρτυρες του Θεού, οι οποίοι, κατά μίμηση των πρώτων κηρύκων του Σωτήρος μας, υπέστησαν τα ίδια, στους άθλους που αγωνίστηκαν υπέρ της θεοσεβείας. Λένε, λοιπόν, ερμηνεύοντας και διασαφηνίζοντας πώς διατήρησε την ψυχή τους στη ζωή, και πώς δεν παρέδωσε τα πόδια τους σε σάλο: «Διότι μας δοκίμασας, Θεέ, όπως πυρώνεται το αργύριο». Επειδή ακριβώς ένας άνθρωπος χωρίς πειρασμούς είναι αδόκιμος, ευλόγως ο Θεός παραδίδει τους δικούς Του ανθρώπους στους πειρασμούς για να τους γυμνάσει· όχι για να γνωρίσει ο Ίδιος τι είδους άνθρωποι είναι, αλλά για να καταστούν οι ίδιοι, αφού δοκιμαστούν στο πυρ, λαμπρότεροι και καθαρότεροι.

Διότι, όπως ακριβώς στον άργυρο βρίσκεται πολλές φορές ένα μείγμα ξένης ύλης, το οποίο προς το παρόν παραμένει κρυφό πριν από τη χώνευση, αλλά κατά την πύρωση ελέγχεται και διαχωρίζεται, και έτσι ο ίδιος ο άργυρος παραμένει πλέον καθαρός, έχοντας καταστεί ανώτερος και λαμπρότερος από την κάθαρση· με τον ίδιο τρόπο και οι άνθρωποι του Θεού, οτιδήποτε ξένο προσέλκυσαν στη δική τους ψυχή από την εμπλοκή με τη σάρκα, όλο αυτό το αποβάλλουν μέσα στους πειρασμούς και στους διωγμούς που εγείρονται εναντίον τους, δοκιμαζόμενοι στο καμίνι και καθαιρόμενοι μέσα από μια τέτοια χώνευση, ώστε να αποβάλουν κάθε κηλίδα αμαρτίας, την οποία τυχόν απέκτησαν, ως άνθρωποι, υποπίπτοντας σε κάποια ελαττώματα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εκφράζοντας την ευχαριστία τους, λένε: «Διότι μας δοκίμασας, Θεέ, μας πέρασες από τη φωτιά, όπως περνά από τη φωτιά ο άργυρος». Διότι δεν μας έριξες στη φωτιά σαν καλαμιά, ούτε σαν χόρτο, ούτε σαν κάποια άλλη εύθραυστη ύλη, αλλά σαν τον άργυρο, ο οποίος μέσα από την πύρωση γίνεται καθαρότερος. Και το πώς δοκιμάστηκαν στη φωτιά το εξηγούν λέγοντας: «Μας οδήγησες στην παγίδα»· σύμφωνα δε με τον Ακύλα, λένε: «Μας εισήγαγες σε οχύρωμα»· σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Μας εισήγαγες σε πολιορκία»· και σύμφωνα με την πέμπτη έκδοση: «Μας εισήγαγες σε περιοχή». Με αυτές τις λέξεις, ο λόγος φανερώνει τα κρατητήρια, τις φρουρές και τα δεσμωτήρια, στα οποία κλείνονται πριν από τον θάνατό τους οι μάρτυρες του Θεού· τα οποία μοιάζουν πράγματι με παγίδα, που έχει εγκλωβίσει μέσα της το θήραμα.

Διότι κάποιοι από εμάς παραδόθηκαν στον βυθό της θάλασσας και των ποταμών· ενώ άλλοι υπέστησαν την τιμωρία διά του πυρός. Μέσα από τόσα πολλά, λοιπόν, μας δοκίμασες, Θεέ, και μέσα από όλα αυτά μας καθάρισες διά του πυρός, όπως ακριβώς καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι.

Διότι, αφού απαρίθμησαν τις ευεργεσίες του Θεού προς αυτούς, το πώς δοκιμάστηκαν στο πυρ, πώς δοκιμάστηκαν γενικώς, πώς εισήλθαν στις θλίψεις, πώς υπέμειναν, πώς διήλθαν μέσα από πυρ και ύδωρ, και πώς εξήλθαν σε αναψυχή· διδάσκουν αναγκαστικά ότι η θεία χάρις δεν τους δώρισε όλα αυτά δίχως τον δικό τους κόπο, αλλά επειδή και οι ίδιοι συνέβαλαν τα μέγιστα στο μαρτύριο.

Συνέπεια αυτών των έργων είναι αυτό που ακολουθεί και επιλέγεται στη φράση: «για να αποκλειστούν οι δοκιμασμένοι σαν το ασήμι»· το οποίο ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Σε εκείνους που καταπατούν τους ευάρεστους, οι οποίοι είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι». Διότι αυτοί οι ταύροι, και οι προαναφερθείσες δαμάλεις, κινούμενοι από τα θηρία του καλαμιώνα, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια προκειμένου να αποκλειστούν οι άγιοι του Θεού από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί. Και άγιοι του Θεού είναι αυτοί που έχουν δοκιμαστεί σαν το ασήμι. Διότι, όπως «τα λόγια του Κυρίου είναι αγνά, ασήμι περασμένο από το πυρ», έτσι και οι άνθρωποι του Θεού είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι· γι' αυτό και λένε: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πέρασες από το πυρ, όπως περνάει από το πυρ το ασήμι». Επομένως, τα θηρία του καλαμιώνα και η συναγωγή των ταύρων, καθώς και οι δαμάλεις των λαών, επιδιώκουν να αποκλείσουν τους δοκιμασμένους σαν το ασήμι από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί.

Διάψαλμα: μεταβολή του νοήματος. «Ευλογείτε, έθνη»: Δηλαδή, εσείς που επιστρέψατε από τα έθνη, μην παύετε να ευχαριστείτε. «Και κάντε να ακουστεί»: Ας γίνει ακουστός, λέει, ο ύμνος σας σε όλη την κτίση και στα ώτα του Θεού μας. «Σε Εκείνον που έθεσε»: Στον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι εξέλεξε τη δική τους ψυχή για την αιώνια ζωή. «Και δεν άφησε»: Διότι αφότου θεμελιώθηκαν στην πίστη, δεν είναι δυνατόν να κλονιστούν. «Διότι μας δοκίμασες»: Δηλαδή, γνώρισες την προαίρεσή μας, Κύριε. «Μας πύρωσες»: Διότι οι πιστοί θερμάνθηκαν με τον ζήλο της πίστεως και με το πυρ του Αγίου Πνεύματος. «Εισήγαγες»: Διότι επέτρεψε ο Θεός στα έθνη να εισέλθουν στην παγίδα του διαβόλου, ώστε να επιγνώσουν Αυτόν που τα ελευθερώνει. «Έθεσες θλίψεις»: Διότι οι δαίμονες καταβάρυναν τα έθνη ως άλογα κτήνη. «Ανέβασας»: Τους άπιστους και βλάσφημους ανθρώπους, οι οποίοι διασύρουν τα έθνη που πίστεψαν. «Διήλθαμε»: Δηλαδή, περνώντας οι πιστοί μέσα από το πυρ του Πνεύματος και μέσα από το ύδωρ του βαπτίσματος, λαμβάνουν την αναψυχή του Παραδείσου. «Θα εισέλθω»: Εισερχόμενοι οι πιστοί στην Εκκλησία, προσφέρουν ως ολοκαύτωμα στον Θεό τη διαρκή προσευχή. «Θα αποδώσω — στη θλίψη μου»: Αποδίδοντας ο άνθρωπος καθημερινά τις προσευχές του, διδάχθηκε να δοξάζει αδιαλείπτως με τα χείλη, το στόμα και την καρδιά, και μάλιστα όταν, ευρισκόμενος σε θλίψη, αναθέτει τον εαυτό του στον Κύριο.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΕ΄. «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά.» Διότι έτσι, με το μέγεθος των όσων γίνονται για εσένα, θα καταστήσεις περίβλεπτους εκείνους που σου ανήκουν, ώστε πολλοί ακόμη και από τους εχθρούς να υποκρίνονται ψευδώς την υποταγή τους σε εσένα. Αυτό συνέβη όταν πολλοί από τους εχθρούς ανέχθηκαν ακόμη και να περιτμηθούν, υποκρινόμενοι τον Ιουδαϊσμό. Και μάρτυρας αυτού είναι ο Ιώσηπος στο ενδέκατο βιβλίο της Αρχαιολογίας, όταν διηγείται τα σχετικά με τον Μαρδοχαίο και λέει τα εξής: Οι ιππείς λοιπόν που μετέφεραν τις επιστολές, αφού αναχώρησαν αμέσως, διήνυαν την προκαθορισμένη οδό. Ο δε Μαρδοχαίος, αφού φόρεσε τη βασιλική στολή και το χρυσό στεφάνι, και αφού περιβλήθηκε το περιδέραιο, παρουσιάστηκε στο πλήθος. Όταν τον είδαν να τιμάται έτσι από τον βασιλιά οι Ιουδαίοι που βρίσκονταν στα Σούσα, εξέλαβαν την ευημερία του ως κοινή τους επιτυχία. Καθώς δημοσιεύονταν τα γράμματα του βασιλιά, χαρά και σωτήριο φως κατέλαβε τους Ιουδαίους σε κάθε πόλη και ύπαιθρο, σε τέτοιο βαθμό ώστε πολλά από τα άλλα έθνη, εξαιτίας του φόβου τους για τους Ιουδαίους, περιτέμνονταν, εξασφαλίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την ασφάλειά τους. «Διότι μας δοκίμασας, Θεέ.» Διότι, θέλοντας να δείξεις σε όλους την γνησιότητα της ευσέβειάς μας, επέτρεψας να τα υποστούμε αυτά.

Όσοι πιστεύετε στον Υιό πείτε Του: «Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας ψάλει σε Σένα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού» που φανερώθηκε πάνω στη γη, ως «φοβερός στις βουλές» και στις πράξεις «περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτός που μετατρέπει την» Ερυθρά «θάλασσα σε ξηρά» για τη διάβαση του λαού που διέφευγε, «στον ποταμό» Ιορδάνη «θα περάσουν με τα πόδια» μαζί με την κιβωτό, υπό την καθοδήγηση του Ιησού του Ναυή. Εκεί «θα ευφρανθώ» με τα θαύματα του Θεού. «Τα μάτια Του επιβλέπουν τα έθνη» εξαιτίας της χριστοκτονίας των Ιουδαίων, «εκείνοι που Τον πικραίνουν», οι θεοκτόνοι, «ας μην υψώνουν τον εαυτό τους» ως τέκνα του Αβραάμ, αλλά «εσείς τα έθνη ευλογείτε τον Θεό μας και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του», η οποία κηρύττει μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών. «Σε Αυτόν που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή και δεν άφησε να κλονιστούν στον σάλο» της απιστίας «τα πόδια μου». Αυτά λέγει η Εκκλησία του Θεού και οι μάρτυρές της: «Επειδή μας δοκίμασες, ω Θεέ», με πειρασμούς και βάσανα, «μας πέρασες από τη φωτιά, όπως δοκιμάζεται το ασήμι», καθαρίζοντάς μας από κάθε μολυσμό. «Μας οδήγησες στην παγίδα» των ασεβών τυράννων, «έβαλες θλίψεις πάνω στις πλάτες μας».