Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:13

«Θα εισέλθω στον οίκο σου με ολοκαυτώματα». Στον επουράνιο δηλαδή· διότι αφιέρωσαν πλήρως τους εαυτούς τους στον Θεό σε τάξη ολοκαυτωμάτων. [Με νοητά, βεβαίως, ολοκαυτώματα. Αλλά τα μεν δικά σου, λέγει, Δέσποτα, είναι τέτοια· τα δε δικά μας συνίστανται στο να αξιωθούμε να εισέλθουμε στον ναό και να σου προσφέρουμε ευχαριστήριες θυσίες, το ίδιο δε εννοεί με το «προέφεραν» και «ελάλησε». Με αυτό δε εννοεί «όσα υποσχέθηκα».] Θα σου αποδώσω τις ευχές μου. Εκείνα που υποσχέθηκα, λέγει, όταν βρισκόμουν σε θλίψη, θα σου τα αποδώσω. Υποσχέθηκα δε, ότι αφού λυτρωθώ από την παρούσα θλίψη, θα σου αναπέμπω ακατάπαυστα τις αινέσεις.

Όπως το: «Θα εισέλθω στον οίκο σου εν ολοκαυτώμασιν», αντί του "μαζί με ολοκαυτώματα". Και το «τους εξήγαγε εν αργυρίω και χρυσίω», δηλαδή "μαζί με ασήμι και χρυσό". Και το: «Δεν θα εξέλθεις εν ταις δυνάμεσιν ημών», αντί του "μαζί με τις δυνάμεις μας", και μύρια παρόμοια. Γενικότερα, με χαρά θα μάθαινα από τη νέα αυτή σοφία, ποια δοξολογία προσέφερε ο απόστολος διά της λέξεως «εν», σύμφωνα με τον τύπο που αυτοί τώρα επικαλούνται ως προερχόμενο από τη Γραφή. Διότι πουθενά δεν βρήκα να λέγεται το: «Σε εσένα τον Πατέρα ανήκει η τιμή και η δόξα διά του μονογενούς σου Υιού εν τω Αγίω Πνεύματι», πράγμα το οποίο για αυτούς σήμερα είναι πιο συνηθισμένο, θα λέγαμε, και από την ίδια τους την αναπνοή. Διότι το καθένα από αυτά είναι δυνατόν να τα βρει κανείς μεμονωμένα· ενωμένα όμως σε αυτήν εδώ τη σύνταξη πουθενά δεν θα μπορέσουν να τα υποδείξουν. Επομένως, εάν πράγματι ακριβολογούν όσον αφορά τα Γραφικά κείμενα, ας δείξουν από πού αντλούν αυτά που λένε.

Και με το να σπεύδουμε να κατορθώσουμε κάθε είδος αρετής, και να ακολουθούμε με μεγάλη προθυμία τα ευαγγελικά προστάγματα, ας προσφέρουμε καλές ανταποδόσεις στον Σωτήρα, και σε Αυτόν που αγωνίστηκε υπέρμαχα για τη ζωή όλων και ο οποίος μας εξαγόρασε με τον δικό Του σταυρό, ας προσκομίσουμε ως ευχαριστία πνευματικές θυσίες, σύμφωνα με αυτόν που ψάλλει κάπου και λέει: «Θα εισέλθω στον οίκο Σου με ολοκαυτώματα· θα Σου αποδώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου.» Διότι όσοι αποδεχθήκαμε πλήρως την πίστη και ομολογήσαμε τον Χριστό ως Κύριο και Θεό, υποσχεθήκαμε την υποταγή, προσυπογράψαμε την υπακοή· Του χρωστάμε την πειθαρχία. Ας αναλογιστούμε δηλαδή ότι, ενώ υπάρχει ως Θεός κατά φύση, εφόσον βεβαίως έχει φανερωθεί από τον Θεό, έχοντας αναλάμψει αρρήτως και υπέρ νουν από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός, και γι' αυτόν τον λόγο πολύ εύλογα τον νοούμε σε μορφή και ισότητα σε όλα, έτσι ώστε και αληθώς υπάρχοντας, «εταπείνωσε τον εαυτό Του», σύμφωνα με τις Γραφές, «αφού έλαβε μορφή δούλου», δηλαδή έχοντας γίνει όμοιος με εμάς, προκειμένου να γίνουμε και εμείς όμοιοι με Αυτόν, αναμορφούμενοι στην κατά χάριν απεικόνισή Του μέσω της ενέργειας του Πνεύματος. Επειδή ακριβώς έγινε ένας από εμάς, ο Οποίος για εμάς αφενός είναι άνθρωπος όμοιος με εμάς· Θεός δε, για τον Εαυτό Του και για Εκείνον που Τον γέννησε, και πριν από την ενανθρώπηση, και όταν έγινε άνθρωπος. Διότι δεν ήταν δυνατόν να μην είναι Θεός Αυτός που είναι από τον Θεό κατά φύση, έστω και αν «έγινε σάρκα», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη.

Διότι αυτά θα ήταν παρεμφερή με όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο: «Εκείνου που διατήρησε την ψυχή μου στη ζωή, και δεν άφησε να σαλευθούν τα πόδια μου»· και πάλι: «Και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Όσοι δε προστατεύθηκαν κατά τον βίο τους και είδαν την πυρκαγιά του διωγμού να σβήνει, εφόσον βρέθηκαν σε λαμπρή ειρήνη, πέτυχαν την αναψυχή, και, αφού κατέληξαν σε απάνεμο λιμάνι, απήλαυσαν την ευφροσύνη μετά τον διωγμό. Θα κατανοήσεις δε πώς έχει λεχθεί εδώ το: «Ανέβασες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας», αν το παραβάλεις με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Και τώρα ύψωσε το κεφάλι μου πάνω από τους εχθρούς μου. Τριγύρισα και πρόσφερα στη σκηνή σου θυσία αλαλαγμού». Διότι, όπως ακριβώς κατά τους καιρούς των διωγμών ο Θεός αφήνει να εγερθούν άνθρωποι πάνω στα κεφάλια μας, έτσι και μετά από αυτά, όταν μας έβγαλε σε τόπο αναψυχής, υψώνει τα κεφάλια μας πάνω από τους εχθρούς μας. Και αυτό το δήλωνε προφητικά εκείνος που είπε: «Και τώρα ύψωσε το κεφάλι μου πάνω από τους εχθρούς μου. Θα εισέλθω στον οίκο σου με ολοκαυτώματα». Διότι οι άγιοι μάρτυρες του Θεού, μετά τους μεγάλους άθλους τους οποίους υπέμειναν, αφού πέρασαν μέσα από φωτιά και νερό, παρελήφθησαν σε τόπο αναψυχής.

Έπειτα, αφού παραλάβουν τον αληθινό επουράνιο οίκο του Θεού, λένε: «Θα εισέλθω στον οίκο σου με ολοκαυτώματα». Διότι, καθώς πέρασαν μέσα από πυρ και ύδωρ, προσφέρουν τα δικά τους ολοκαυτώματα, κατά τα οποία μαρτύρησαν, ως θυσία στον Θεό τους, έχοντας πολλή παρρησία για τις ευχές που ανέπεμψαν.

Προσευχήθηκαν να αγωνιστούν, και έδωσαν αυτήν την υπόσχεση, το να αθλήσουν μέχρι θανάτου υπέρ της ευσέβειας. Έχοντας, λοιπόν, κατορθώσει αυτά που έταξαν, λέγουν: «Θα σου εκπληρώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου και τις οποίες μίλησε το στόμα μου μέσα στη θλίψη μου.» Διότι, κατά τη διάρκεια αυτών ακριβώς των θλίψεων, για τις οποίες έλεγαν προηγουμένως: «Έθεσες θλίψεις στις πλάτες μας», επιδεικνύοντας τέλεια και ολοκληρωμένη την αγάπη προς τον Θεό, έκαναν τάματα και έδιναν υποσχέσεις ότι θα παραμείνουν σταθεροί μέχρι θανάτου, λέγοντας σχεδόν τα ίδια με τον Παύλο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Μήπως η θλίψη, ή η στενοχώρια, ή ο διωγμός, ή η πείνα, ή η γυμνότητα, ή ο κίνδυνος;» και: «Διότι είμαι πεπεισμένος, ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού, η οποία υπάρχει στον Χριστό Ιησού.» Αυτές λοιπόν τις υποσχέσεις λέγει ότι εκπλήρωσαν στον Θεό, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη τους, και τις οποίες μίλησε το στόμα τους μέσα στη θλίψη τους. Και τέτοιου είδους ήταν «τα ολοκαυτώματά» τους, αληθινά «μεμυαλωμένα».

Γι' αυτό λέει ο προφήτης: «Τις ευχές μου θα αποδώσω σε σένα, αυτές που πρόφεραν τα χείλη μου», και, «Κάντε ευχές και αποδώστε στον Κύριο τον Θεό μας». Και σε πολλά χωρία της Γραφής μπορεί να βρει κανείς αυτή τη σημασία της ευχής, ώστε να κατανοήσουμε ότι η μεν ευχή είναι, όπως έχει ειπωθεί, υπόσχεση ευχαριστήριας προσφοράς· η δε προσευχή δηλώνει την προσέλευση στον Θεό, η οποία γίνεται μετά την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Μας διδάσκει, λοιπόν, ο λόγος να μη ζητάμε πρώτα κάτι από τον Θεό, προτού του προσφέρουμε κάτι από τα ευάρεστα· διότι πρέπει πρώτα να κάνει κανείς ευχή και έπειτα να προσευχηθεί, όπως ακριβώς αν έλεγε κάποιος ότι η σπορά προηγείται της καρποφορίας. Επομένως, πρέπει εμείς πρώτα να ρίξουμε τα σπέρματα της ευχής, και έτσι, αφού αυξηθεί η σπορά, να θερίσουμε τους καρπούς, λαμβάνοντας τη χάρη μέσω της προσευχής. Επειδή, λοιπόν, η δέηση δεν πρόκειται να έχει παρρησία αν η προσέλευση δεν βασιστεί σε κάποια προηγηθείσα ευχή και προσφορά, κατ' ανάγκην η ευχή θα προηγηθεί της προσευχής. Θεωρώντας, επομένως, ότι αυτό έχει ήδη κατορθωθεί, λέει ο Κύριος προς τους μαθητές: «Όταν προσεύχεστε, να λέτε: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς».

Διάψαλμα: μεταβολή του νοήματος. «Ευλογείτε, έθνη»: Δηλαδή, εσείς που επιστρέψατε από τα έθνη, μην παύετε να ευχαριστείτε. «Και κάντε να ακουστεί»: Ας γίνει ακουστός, λέει, ο ύμνος σας σε όλη την κτίση και στα ώτα του Θεού μας. «Σε Εκείνον που έθεσε»: Στον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι εξέλεξε τη δική τους ψυχή για την αιώνια ζωή. «Και δεν άφησε»: Διότι αφότου θεμελιώθηκαν στην πίστη, δεν είναι δυνατόν να κλονιστούν. «Διότι μας δοκίμασες»: Δηλαδή, γνώρισες την προαίρεσή μας, Κύριε. «Μας πύρωσες»: Διότι οι πιστοί θερμάνθηκαν με τον ζήλο της πίστεως και με το πυρ του Αγίου Πνεύματος. «Εισήγαγες»: Διότι επέτρεψε ο Θεός στα έθνη να εισέλθουν στην παγίδα του διαβόλου, ώστε να επιγνώσουν Αυτόν που τα ελευθερώνει. «Έθεσες θλίψεις»: Διότι οι δαίμονες καταβάρυναν τα έθνη ως άλογα κτήνη. «Ανέβασας»: Τους άπιστους και βλάσφημους ανθρώπους, οι οποίοι διασύρουν τα έθνη που πίστεψαν. «Διήλθαμε»: Δηλαδή, περνώντας οι πιστοί μέσα από το πυρ του Πνεύματος και μέσα από το ύδωρ του βαπτίσματος, λαμβάνουν την αναψυχή του Παραδείσου. «Θα εισέλθω»: Εισερχόμενοι οι πιστοί στην Εκκλησία, προσφέρουν ως ολοκαύτωμα στον Θεό τη διαρκή προσευχή. «Θα αποδώσω — στη θλίψη μου»: Αποδίδοντας ο άνθρωπος καθημερινά τις προσευχές του, διδάχθηκε να δοξάζει αδιαλείπτως με τα χείλη, το στόμα και την καρδιά, και μάλιστα όταν, ευρισκόμενος σε θλίψη, αναθέτει τον εαυτό του στον Κύριο.