Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:16

Ελάτε και ακούστε, και θα διηγηθώ. Και τι άλλο διηγείται παρά εκείνα που προηγουμένως εξέθεσε, δηλαδή το ότι «Μας δοκίμασες», και τα υπόλοιπα; «Εάν διέκρινα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος». Γνώριζα, βεβαίως, ότι ο Θεός δεν θα ανεχόταν να ακούσει την προσευχή μου, εάν εγώ είχα σχέση με την αδικία. Ο Ακύλας αναφέρει: «Εάν έβλεπα κάτι ανωφελές στην καρδιά μου, δεν θα εισακούσει ο Κύριος». Θέλει δε να πει ότι, απευθύνοντας τα αιτήματά μου στον Θεό, μεριμνούσα για το πρέπον, γνωρίζοντας ότι κανένα όφελος δεν θα είχα από την ικεσία μου, εάν δεν έπραττα τα δέοντα. Και προβάλλει στον Θεό ένα ακόμη καύχημα, το ότι δηλαδή παρέμεινε μακριά από κάθε αδικία· γι' αυτό και έχει το θάρρος ότι θα εισακουστεί.

Κριοί είναι οι κινήσεις και οι ορμές που αντλούν την ορμή τους από το θυμικό μέρος της ψυχής· ή οι ηγεμονικοί λογισμοί που χτυπούν τα πάθη. Βόδι δε θυσιάζει αυτός που προσφέρει τον εαυτό του ως ζωντανή θυσία μέσω της έμπρακτης αρετής· διότι το βόδι, όντας ζώο που καλλιεργεί τη γη, αναλογεί στο σώμα που πλάστηκε από το χώμα. Οι τράγοι πάλι συμβολίζουν τα έργα της μετάνοιας, διότι προσφέρονταν ως θυσία για τις αμαρτίες. Και θυμίαμα είναι η ευωδία που αναδίδουν οι καθαρές ψυχές. <Ελάτε, ακούστε, και θα διηγηθώ.> (B f. 269, H f. 124) Δεν κάνει μνεία παλαιών διηγήσεων, ούτε του πώς κατά καιρούς λυτρώθηκε ο Ισραήλ από την Αίγυπτο· διδάσκει δε όχι σύμφωνα με όσα λέει το γράμμα του νόμου, αλλά, ως κήρυκας των νέων της νέας διαθήκης, θαυμάζει τα κατορθώματα του Σωτήρα μας, τα οποία χάρισε στις ψυχές όλων μας. <Προς αυτόν έκκραξα με το στόμα μου, και τον ύψωσα κάτω από τη γλώσσα μου.> (A f. 332, B f. 269, E f. 123, G f. 59 b, H f. 124, L. f. 154 b) Είναι λοιπόν αναγκαίο να δούμε με ακρίβεια τι σημαίνει το, «Έκραξα και ύψωσα κάτω από τη γλώσσα μου». Διότι μερικοί, όταν προσεύχονται, μιμούνται τις ιουδαϊκές κακίες και ζηλεύουν τη φιλοδοξία των ανόσιων Φαρισαίων, χρησιμοποιώντας υψηλή και δυνατή φωνή· επειδή νομίζουν, όπως είναι φυσικό από την πάρα πολλή τους αμάθεια, ότι αν δεν φωνάξουν δυνατά, ο Θεός δεν πρόκειται να τους ακούσει.

Και όμως, ο ίδιος ο Δαβίδ εξομολογούμενος στα προηγούμενα έλεγε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα προσέφερα· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα ετοίμασες για μένα. Σε ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες». «Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή μου». Οι ίδιοι και στα προηγούμενα έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, που είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και αυτά τα έλεγαν προς τα έθνη. Και τώρα λοιπόν πάλι οι ίδιοι απευθύνονται σε αυτούς λέγοντας: «Ελάτε και ακούστε, και θα σας διηγηθώ». Και ποιοι να έρθουν; Προσθέτει στη συνέχεια: «Όλοι όσοι φοβούνται τον Θεό»· αυτούς δηλαδή που πιο πάνω άλλοτε ονόμαζαν όλη τη γη, και άλλοτε όλα τα έθνη. Διότι τους ίδιους υποδηλώνουν και στο παρόν σημείο, αποκαλώντας τους ως αυτούς που φοβούνται τον Θεό.

Πολλές φορές, μάλιστα, και σε άλλα σημεία αποδείξαμε ότι ο Λόγος συνηθίζει να ονομάζει όσους από τα έθνη σέβονται τον Θεό ως εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. Επειδή, λοιπόν, το αποστολικό κήρυγμα έχει ανάγκη μνημονεύσεως, αναγκαστικά υπόσχονται να παραδώσουν την ερμηνεία στα έθνη, λέγοντας: «Ελάτε, ακούστε, και θα διηγηθώ». Λένε δε αυτά σαν από ένα στόμα εξαιτίας της τελείωσής τους· διότι όλοι έχουν γίνει ένα, έχοντας τελειωθεί εν Κυρίω. Και αυτά τα θεσπίζει το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προσφωνεί τα έθνη σαν από έναν αποστολικό χορό, και υπόσχεται να ερμηνεύσει όσα έκανε ο Θεός στην ψυχή τους. Παλαιότερα μεν έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, πώς μετέτρεψε κάποτε τη θάλασσα σε ξηρά, και πώς μέσα από ποταμό πέρασαν με τα πόδια». Τώρα όμως παραδίδουν όχι πλέον τα παλαιά, αλλά τα γεγονότα της νέας και καινής ιστορίας, εξιστορώντας τις δικές τους πράξεις και τις ευεργεσίες που τους έγιναν από τον Θεό. Γι' αυτό λένε: «Όσα έκανε στην ψυχή μου»· έπειτα διηγούνται, εκπληρώνοντας την υπόσχεσή τους. Και ποια είναι η διήγηση; «Προς Αυτόν», λέει, «με το στόμα μου έκραξα, και ύψωσα κάτω από τη γλώσσα μου».

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας. «Ελάτε, ακούστε»: Ο προφήτης δίνει μαρτυρία, προσκαλώντας τους πάντες προς σωτηρία και διηγούμενος τα μυστήρια των εσχάτων. «Όσα έκανε»: Πώς; Για χάρη της πέθανε ο Χριστός, για να ζήσει ο άνθρωπος. «Προς αυτόν»: Προς τον Θεό απευθύνεται ο προφήτης. «Και ύψωσα»: [δηλαδή με μεγάλη κραυγή και από τα βάθη της καρδιάς φώναζα προς τον Θεό, λέει ο άνθρωπος <ο προφήτης>]. «Αδικία»: Ο προφήτης λέει: όχι μόνο δεν την έπραξα, αλλά ούτε [στην καρδιά μου] την σκέφτηκα. «Γι' αυτό»: Διότι ο Θεός εισακούει τις προσευχές εκείνων που έχουν καθαρή καρδιά και καθαρά χέρια. «Ευλογητός ο Θεός»: Ο προφήτης, εκ προσώπου του Αδάμ, ευχαριστεί, επειδή ελεήθηκε και δεν εγκαταλείφθηκε.

Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Κανείς δεν θα δώσει στον Θεό εξιλαστήριο αντάλλαγμα για τον εαυτό του, ούτε το τίμημα για τη λύτρωση της ψυχής του»· και πάλι λέγω: «Μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό»· και πάλι: «Κάθε ανομία θα κλείσει το στόμα της». Εάν λάβω το Πνεύμα, λέγω: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την». Θα διηγηθώ τις ευεργεσίες σου σε εμένα και θα πω: «Ελάτε, ακούστε, όλοι εσείς που φοβάστε τον Θεό, και θα σας διηγηθώ όσα έπραξε για την ψυχή μου. Θα διδάξω στους ανόμους τις οδούς σου, και οι ασεβείς θα επιστρέψουν σε σένα». Και τα ιουδαϊκά έθιμα πού είναι; Δεν μου θυσιάζεις πρόβατα ούτε μόσχους; Δεν τα ζητάς αυτά. «Διότι θυσία και προσφορά δεν θέλησες· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ζήτησας». Εσύ είπες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε τράγους από τα κοπάδια σου. Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως».

Ας μετανοήσουμε στο εξής, ας ξυπνήσουμε, ας γρηγορήσουμε, σας παρακαλώ, αδελφοί, ας αποτινάξουμε τον βαθύ ύπνο της αμαρτίας. Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό· ελάτε, ακούστε πράγματα και λόγια πνευματικά και σωτήρια· ελάτε, μάθετε βουλή που σώζει και είναι θεάρεστη· ελάτε, μάθετε πώς θα εξομολογηθούμε στον Θεό, τον Σωτήρα μας· ελάτε πριν διαλυθεί το πανηγύρι του βίου· ελάτε πριν κλειστούν οι θύρες της ζωής, πριν έλθει ο θάνατος και σας βρει ανέτοιμους· ελάτε πριν δύσει ο ήλιος, πριν σκοτεινιάσει το φως. Ελάτε, ακούστε, όλα τα έθνη, και δώστε προσοχή, όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης· ελάτε, γηγενείς και υιοί των ανθρώπων, μαζί πλούσιος και φτωχός· ελάτε, ευγενείς και ένδοξοι, δούλοι και ελεύθεροι· ελάτε κάθε γένος και κάθε ηλικία, άνδρες μαζί και γυναίκες, μικροί και μεγάλοι, νέοι και γέροντες· ελάτε, ιερείς του Κυρίου, και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας από τα πέρατα έως τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με τους νεότερους· ελάτε, βασιλείς της γης, οι σοφοί και οι απλοί· ελάτε, ας προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε· διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του. Ελάτε, αδελφοί, και ας κατανοήσουμε ότι σε τίποτα δεν θα μας ωφελήσουν τα πέρατα της γης.

«Ανέβασας ανθρώπους» εχθρικούς «πάνω στα κεφάλια μας, περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ» θλιβόμενοι, και μετά από όλα αυτά τα δεινά «μας έβγαλες σε αναψυχή» ατελεύτητης ζωής· διότι για αυτόν τον σκοπό επέτρεψας να τα υποστούμε αυτά. Έπειτα λέει πάλι προς την Εκκλησία του Θεού: «Θα εισέλθω στον οίκο σου, θα σου αποδώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου, και τις οποίες λάλησε το στόμα μου μέσα στη θλίψη μου» την προερχόμενη από τους τυράννους. «Ολοκαυτώματα γεμάτα μυελό», δηλαδή παχιά, «θα σου προσφέρω μαζί με θυμίαμα και κριών» λογικών, και όχι όπως οι παλαιοί «βόδια μαζί με τράγους. Ελάτε, ακούστε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή» της ομήγυρής «μου». «Προς αυτόν έκραξα με το στόμα μου και τον ύψωσα με τη γλώσσα μου» λέγοντας: «Αν έβλεπα αδικία» δυσέβειας «μέσα στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος. Για τον λόγο αυτό με εισάκουσε ο Θεός», επειδή δεν έβλεπε τέτοια αδικία σε εμένα. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου», και εγώ θα πω προς αυτόν: «Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος δεν απέστρεψε την προσευχή μου και το έλεός του από εμένα», [***], αλλά «και ακόμη προσθέτω» λέγοντας.

Στον πανυπερσέβαστο Βρυέννιο, τον γαμπρό του αυτοκράτορα. Ελάτε, ακούστε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έπραξε για την ψυχή μου ο όντως πανυπερσέβαστος, αλλά πλέον και όσοι δεν τον φοβάστε, ώστε οι μεν, συμμετέχοντας στη χαρά, να προκόβετε ακόμη περισσότερο και να προσβλέπετε μόνο σε εκείνον, τον οποίο και εμείς εμπιστευθήκαμε και δεν διαψευσθήκαμε, ενώ αυτός ο πανάγαθος υπηρετεί την αγαθοεργία πιο αποτελεσματικά.

Προς τον πανυπερσέβαστο Βρυέννιο, τον γαμπρό του βασιλιά. Ελάτε, ακούστε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή μου ο πραγματικά πανυπερσέβαστος, αλλά τώρα και όσοι δεν φοβούνται, ώστε οι μεν συμμεριζόμενοι τη χαρά να προκόβετε ακόμη περισσότερο και να αποβλέπετε μόνο σε εκείνον, στον οποίο κι εμείς έχοντας εμπιστοσύνη δεν διαψευστήκαμε και ο οποίος ως πανάγαθος υπηρετεί την αγαθοεργία αποτελεσματικότερα. Διότι, ενώ είχα πλέον καταταγεί με όσους κατεβαίνουν στον άδη και ήμουν εγκλωβισμένος στο σκοτάδι της απελπισίας, με ανέβασε και με αποκατέστησε στο φως της ζωής και της ευθυμίας, και κατέστησε για μένα τον βασιλιά ήλιο πιο θερμό και πιο ζωογόνο, και δεν άφησε την κακία να σηκώσει κεφάλι απέναντι στην αλήθεια και να στεφανωθεί νικήτρια, καίτοι αυτή άνοιγε το στόμα της, κομπάζοντας και αλαζονευόμενη ότι θα αρπάξει τα δικά μας σαν εγκαταλειμμένα αυγά. Διότι τέτοια φρονούσε μέσω των υπηρετών της, οι οποίοι λέγοντας 'τη γλώσσα μας θα μεγαλύνουμε, τα χείλη μας μάς ανήκουν, ποιος είναι κύριός μας;' και εκτοξεύοντας εναντίον μας δηλητήριο οχιών, πίκραναν την πιο διαυγή ψυχή του βασιλιά και νέκρωσαν τα ζητήματα της εκκλησίας μας.

Βίος και πολιτεία, ομολογία και μερική διήγηση των θαυμάτων του εν αγίοις πατρός ημών Κλήμεντος, επισκόπου Βουλγάρων, η οποία συγγράφηκε από τον αγιώτατο και αοίδιμο αρχιεπίσκοπο της Πρώτης Ιουστινιανής και πάσης Βουλγαρίας, κύριο Θεοφύλακτο, ο οποίος διετέλεσε στην Κωνσταντινούπολη μαΐστωρ των ρητόρων. Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, ελάτε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, ώστε να γνωρίσει η άλλη γενεά, οι υιοί που θα γεννηθούν, και ο λαός που δημιουργείται να αινέσει τον Κύριο. Αυτά βέβαια είπε ο Δαβίδ, και εμείς μαζί με αυτόν σήμερα. Διότι πρέπει η θεία μεγαλοσύνη να διηγείται πάντοτε και προς όλους, όχι μόνο για τούτο, ότι δηλαδή δεν υπάρχει αριθμός στην αίνεση του Θεού, όπως πιστεύουμε, αφού όσα και αν εξαγγείλουμε ή μιλήσουμε, αυτά που παραλείπονται είναι πολλαπλάσια από κάθε αριθμό. αλλά διότι και σε εκείνους που είναι πιο ράθυμοι και νυστάζουν ως προς την εργασία του καλού, η μεγαλοπρέπεια των θαυμασίων του Θεού που κηρύττεται γίνεται αφορμή για αφύπνιση.