Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:18

Ελάτε και ακούστε, και θα διηγηθώ. Και τι άλλο διηγείται παρά εκείνα που προηγουμένως εξέθεσε, δηλαδή το ότι «Μας δοκίμασες», και τα υπόλοιπα; «Εάν διέκρινα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος». Γνώριζα, βεβαίως, ότι ο Θεός δεν θα ανεχόταν να ακούσει την προσευχή μου, εάν εγώ είχα σχέση με την αδικία. Ο Ακύλας αναφέρει: «Εάν έβλεπα κάτι ανωφελές στην καρδιά μου, δεν θα εισακούσει ο Κύριος». Θέλει δε να πει ότι, απευθύνοντας τα αιτήματά μου στον Θεό, μεριμνούσα για το πρέπον, γνωρίζοντας ότι κανένα όφελος δεν θα είχα από την ικεσία μου, εάν δεν έπραττα τα δέοντα. Και προβάλλει στον Θεό ένα ακόμη καύχημα, το ότι δηλαδή παρέμεινε μακριά από κάθε αδικία· γι' αυτό και έχει το θάρρος ότι θα εισακουστεί.

«Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ όρη, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Και αλλού, με τρόπο πιο καθολικό και πιο σφοδρό, λέει: «Εάν ακόμη προσπαθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» Εάν δε επιζητάς και μαρτυρία της Παλαιάς Διαθήκης για την επιβεβαίωση αυτής της κρίσης, ο Μωυσής λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά, και με όλη σου τη διάνοια, και με όλη σου τη δύναμη· και να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου.» Σε αυτά προσθέτει ο Κύριος: «Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζονται όλος ο νόμος και οι προφήτες.» Μαρτυρεί δε και ο Απόστολος, λέγοντας: «Το πλήρωμα, λοιπόν, του νόμου είναι η αγάπη.» Ότι δε δεν μένουν ατιμώρητοι όσοι δεν κατορθώνουν να τηρήσουν αυτές, καθώς και τα δικαιώματα που υπάγονται σε αυτές, αλλά είναι υπόδικοι τιμωρίας, ο ίδιος ο Μωυσής διαβοά, λέγοντας: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όλα όσα είναι γεγραμμένα σε τούτο το βιβλίο.» Ο δε Δαβίδ λέει: «Εάν είχα κατά νου αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος»· και αλλού: «Εκεί θα κυριευθούν από φόβο, όπου δεν υπήρχε φόβος, διότι ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων.»

Πρέπει, λοιπόν, επειδή ο Θεός γνωρίζει τα πάντα και τα όσα υπάρχουν στην καρδιά, να προσευχόμαστε σε αυτόν ήρεμα και μυστικά· και ας κραυγάζει ο νους προς τον Θεό, ώστε να γίνεται πιο έντονο το αίτημα. Έτσι μας δίδαξε να προσευχόμαστε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Εσύ δε, όταν προσεύχεσαι» και τα εξής. Τι δηλώνει λοιπόν το «Προς αυτόν έκκραξα»; Εδώ εννοεί την εσωτερική, έντονη κραυγή, την οποία γέννησε η φλεγόμενη καρδιά. <Αν έβλεπα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος.> (E f. 123, G f. 39 b) Καλή είναι η παρρησία των αγίων· διότι έχουν καθαρή τη συνείδηση από κάθε αδικία.

Και ένα άλλο καύχημα προσφέρει στον Θεό, το ότι έμεινε μακριά από κάθε αδικία· γι' αυτό και έχει το θάρρος ότι θα εισακουστεί. Ο δε Σύμμαχος λέει τα εξής: «Αν προείδα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος.» Αν παρακαλώντας, λέει, να απαλλαγώ από τη δουλεία και να επιτύχω την επάνοδο, φαντάστηκα να πράξω κάποια άδικα έργα μετά την επάνοδό μου, είθε να μην τύχω της θείας εύνοιας· και ότι δεν ψεύδομαι, το μαρτυρούν τα ίδια τα πράγματα. Δεν είπε «αν θεώρησα» (εἰ ἐθεώρησα), αλλά «αν θεωρούσα» (εἰ ἐθεώρουν). Το μεν πρώτο, υποδηλώνει τον πονηρό λογισμό ως βραχύβιο· το δε δεύτερο, ως πιο μακροχρόνιο. <Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος δεν απέστρεψε την προσευχή μου.> (G f. 39 b) Διότι, επειδή με είδε καθαρό από τέτοιους λογισμούς, με τη γενναιοδωρία Του με αξίωσε των δικών Του δωρεών· αφού λοιπόν διηγήθηκε αυτά, ο χορός των ευσεβών κατακλείει τους λόγους σε ύμνο: από εκείνον που έχει καθαρή την καρδιά δεν απομακρύνεται η καθαρή προσευχή. Μαζί δε με την προσευχή, εννοείται προφανώς και το έλεος· διότι μέσω της προσευχής ζητώ το έλεος από τον Θεό.

Διότι, εάν σκεπτόμασταν κάτι τέτοιο, δεν θα ήμασταν άξιοι ούτε να εισακουστούμε· γι' αυτό λέγουν: «Εάν έβλεπα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος». Επειδή, λοιπόν, και τέτοιο φρόνημα είχε και τέτοιες προσευχές ανέπεμπε, δικαιολογημένα λέγει: «Γι' αυτό εισάκουσε ο Θεός και πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου». Και αυτά ήσαν τα αίτια για τα οποία μας οδήγησε σε αναψυχή μετά από τόσους πειρασμούς. Για όλα αυτά, αναπέμποντας τον οφειλόμενο ευχαριστήριο ύμνο στον Θεό, θέτουν ως επισφράγισμα όλου του λόγου λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος δεν απέστρεψε την προσευχή μου και το έλεός Του από εμένα». Όλα αυτά δε ο αποστολικός χορός τα επισφράγισε ως ένα πρόσωπο, μετά από όλους τους προαναφερθέντες λόγους, αναπέμποντας ευλογία και δοξολογία και ευχαριστία στον Θεό για όλα τα προλεχθέντα.

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας. «Ελάτε, ακούστε»: Ο προφήτης δίνει μαρτυρία, προσκαλώντας τους πάντες προς σωτηρία και διηγούμενος τα μυστήρια των εσχάτων. «Όσα έκανε»: Πώς; Για χάρη της πέθανε ο Χριστός, για να ζήσει ο άνθρωπος. «Προς αυτόν»: Προς τον Θεό απευθύνεται ο προφήτης. «Και ύψωσα»: [δηλαδή με μεγάλη κραυγή και από τα βάθη της καρδιάς φώναζα προς τον Θεό, λέει ο άνθρωπος <ο προφήτης>]. «Αδικία»: Ο προφήτης λέει: όχι μόνο δεν την έπραξα, αλλά ούτε [στην καρδιά μου] την σκέφτηκα. «Γι' αυτό»: Διότι ο Θεός εισακούει τις προσευχές εκείνων που έχουν καθαρή καρδιά και καθαρά χέρια. «Ευλογητός ο Θεός»: Ο προφήτης, εκ προσώπου του Αδάμ, ευχαριστεί, επειδή ελεήθηκε και δεν εγκαταλείφθηκε.

«Ανέβασας ανθρώπους» εχθρικούς «πάνω στα κεφάλια μας, περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ» θλιβόμενοι, και μετά από όλα αυτά τα δεινά «μας έβγαλες σε αναψυχή» ατελεύτητης ζωής· διότι για αυτόν τον σκοπό επέτρεψας να τα υποστούμε αυτά. Έπειτα λέει πάλι προς την Εκκλησία του Θεού: «Θα εισέλθω στον οίκο σου, θα σου αποδώσω τις ευχές μου, τις οποίες πρόφεραν τα χείλη μου, και τις οποίες λάλησε το στόμα μου μέσα στη θλίψη μου» την προερχόμενη από τους τυράννους. «Ολοκαυτώματα γεμάτα μυελό», δηλαδή παχιά, «θα σου προσφέρω μαζί με θυμίαμα και κριών» λογικών, και όχι όπως οι παλαιοί «βόδια μαζί με τράγους. Ελάτε, ακούστε και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή» της ομήγυρής «μου». «Προς αυτόν έκραξα με το στόμα μου και τον ύψωσα με τη γλώσσα μου» λέγοντας: «Αν έβλεπα αδικία» δυσέβειας «μέσα στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος. Για τον λόγο αυτό με εισάκουσε ο Θεός», επειδή δεν έβλεπε τέτοια αδικία σε εμένα. «Πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου», και εγώ θα πω προς αυτόν: «Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος δεν απέστρεψε την προσευχή μου και το έλεός του από εμένα», [***], αλλά «και ακόμη προσθέτω» λέγοντας.

Εάν λοιπόν ομολογούμε ότι αυτή η ενέργεια δεν είναι φυσική, αλλά προέρχεται από τις αντίπαλες δυνάμεις, θα μπορέσουμε, αναλαμβάνοντας εναντίον τους την πανοπλία του Χριστού, να αντισταθούμε στις μεθοδείες τους, εφόσον ο Σωτήρας μάς δωρίζει δύναμη για να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού, ώστε να έχουμε το θάρρος να λέμε, ενώ βρισκόμαστε στη σάρκα: «Εάν έβλεπα αδικία στην καρδιά μου, ας μην με εισακούσει ο Κύριος», και: «Χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα την πορεία μου», δηλαδή χωρίς κανένα σαρκικό πάθος (βαδίζω εύκολα προς την ουράνια πολιτεία, επιδιώκοντας τον σκοπό για το βραβείο της άνω κλήσεως). Διότι, αφού απαλλαγούμε από κάθε πάθος, ας τολμήσουμε να πούμε: «Όχι μόνο τηρήσαμε την πίστη, αλλά και τελειώσαμε τον δρόμο». Επειδή δεν πρέπει μόνο να πιστεύουμε στον Χριστό, αλλά και να συμπάσχουμε μαζί Του, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε όχι μόνο το να πιστεύετε στον Χριστό, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Διότι το να πιστεύει κανείς απλώς στον Θεό είναι ίδιον εκείνων που φρονούν τα επίγεια, για να μην πω ότι είναι γνώρισμα και των ακάθαρτων πνευμάτων που λένε: «Γνωρίζουμε ποιος είσαι, Υιέ του Θεού». Διότι και οι δύο αυτές καταστάσεις είναι εχθρικές προς τον Θεό, ή μάλλον προς τον σταυρό, όπως λέει ο απόστολος: «Οι εχθροί του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, οι οποίοι φρονούν τα επίγεια».