Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:2

Αλαλάξτε στον Θεό όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του. Ο αλαλαγμός είναι ένας επινίκιος ύμνος, που ψάλλεται πάνω στους ηττημένους εχθρούς. Εφόσον, λοιπόν, εξολοθρεύτηκαν οι άρχοντες αυτού του αιώνα, δηλαδή προφανώς με την παρουσία του Χριστού, προτρέπονται όλα τα έθνη να αναπέμψουν επινίκιους ύμνους. Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα Σου. Και ποια έργα εννοεί, αν όχι τις θεοσημείες και την εκδίωξη των πληθών των ακάθαρτων δαιμόνων; Λόγω του πλήθους της δυνάμεώς Σου, οι εχθροί Σου θα φανούν ψεύτες απέναντί Σου. Εδώ κατηγορεί την πώρωση των Ιουδαίων, καθώς ούτε το υπερβολικό πλήθος των θαυμάτων δεν τους παρακίνησε ώστε να πεισθούν. Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας Σου ψάλει. Επειδή οι Ιουδαίοι, λέει, παρόλο που έβλεπαν να πραγματοποιούνται αμέτρητα σημεία, φάνηκαν ψεύτες απέναντί Σου. Αλλά, αντί για εκείνους, θα Σε προσκυνήσει όλο το πλήθος των εθνών.

Και οι ψυχές, συντρέχοντας με τους αγγέλους, και οι πατριάρχες ανέβαιναν, και τα πάντα από παντού αντηχούσαν με ευφροσύνη και ψαλμούς, για τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά του θανάτου. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έπεσε ο Γολιάθ, οι γυναίκες χορεύοντας με τύμπανα τον προϋπαντούσαν και έλεγαν: «Ο Δαβίδ επάταξε τις μυριάδες του», κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε, όλοι τον προϋπαντούσαν με χορούς, με ωδές και τύμπανα, λέγοντας μεταξύ τους: «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε προς τον Θεό του Ιακώβ.» Άλλοι δε χόρευαν, λέγοντας: «Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Ήδη δε κάποιοι προσκαλούσαν τους πάντες στο θέαμα, λέγοντας: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του»· και πάλι, «Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου· είναι φοβερός στις βουλές του υπεράνω των υιών των ανθρώπων, καταργώντας τους πολέμους έως τα πέρατα της γης.» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα και πόλεμος, αλλά τα πάντα ειρηνεύουν, καθώς ο εχθρός κείτεται νεκρός, και εκείνος που άλλοτε τυραννούσε είναι δεμένος χέρια και πόδια. Άλλοι πάλι, γνωρίζοντας τη θρασύτητα του διαβόλου και τα μεγάλα στρατεύματά του, και βλέποντάς τον τώρα νεκρό, έλεγαν γεμάτοι θαυμασμό: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;» Και, «Πώς συνετρίβη και θρυμματίστηκε η σφύρα όλης της γης;»

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΩΔΗ ΨΑΛΜΟΥ. ΞΕ΄. «Αλαλάξτε στον Θεό όλη η γη, ψάλτε στο όνομά του, δώστε δόξα στην αίνεσή του.» Ευαγγελικός είναι και ο παρών ψαλμός, καθώς περιέχει την κλήση των εθνών. Επρόκειτο δηλαδή να εκπληρωθεί όχι κατά τους χρόνους που ψαλλόταν, αλλά στη συντέλεια των αιώνων. Γι' αυτό παραπέμπει την προφητεία αυτών που δηλώνονται στο τέλος. Είναι δε και πάλι ωδή ψαλμού· ή σε σχέση με τον προηγούμενο, όπως είχε επιγραφεί, «Ψαλμός ωδής». Διότι το Άγιο Πνεύμα έψαλλε και υμνούσε με πολλή χαρά, μέσω της προφητικής ψυχής που το είχε υποδεχθεί, για τα αγαθά που θεσπίζονταν μέσω αυτού, για τα οποία και παραγγέλλει σε όλα τα έθνη που επρόκειτο να δεχθούν τη σωτήρια χάρη, να πράξουν ορισμένα πράγματα, τα οποία είναι αναγκαίο να επιτελούμε εμείς, προς τους οποίους αυτά είχαν προαναγγελθεί. Προστάζει λοιπόν όλη τη γη, δηλαδή όλους όσοι κατοικούν στο στοιχείο της γης, να μην υποτάσσουν τον εαυτό τους στα παραγγέλματα του Μωυσή και στον βαρύ ζυγό του νόμου· αλλά να πράττουν μόνο αυτά που προστάζονται μέσω των προκείμενων λόγων. Και πρώτον μεν να αλαλάζουν προς τον Θεό, δεύτερον να ψάλλουν στο όνομά Του, τρίτον να αποδίδουν δόξα στην αίνεσή Του, τέταρτον να λένε στον Θεό: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» και: «Στο πλήθος της δυνάμεώς σου θα σου πουν ψέματα οι εχθροί σου».

Το πρώτο, λοιπόν, ας το επιτελέσουμε διά της επιστήμης και της αληθινής γνώσης, αλαλάζοντας προς τον Θεό, κατά το παράδειγμα των στρατιωτών που φωνάζουν και αλαλάζουν στους πολέμους, οι οποίοι με τη δύναμη της φωνής τους καθιστούν τους εαυτούς τους τρομακτικούς και φοβερούς στους εχθρούς. Επειδή, λοιπόν, ο Σωτήρας μας, καταδιώκοντας και πολεμώντας τους δικούς μας εχθρούς, οι οποίοι παλαιότερα είχαν αιχμαλωτίσει την ψυχή μας στην πολύθεη πλάνη, εξοπλίζει εναντίον τους και όλους εμάς τους στρατιώτες Του, ευλόγως προτρεπόμαστε να αλαλάζουμε προς τον Θεό μέσω των προσευχών· και με αλάλητους στεναγμούς να συμπράττουμε στη νίκη του Βασιλιά μας. Και ο αλαλαγμός αυτός γίνεται διά των προσευχών, γίνεται και διά της θεολογίας, γίνεται και διά της υγιούς και σαφούς γνώσης, γίνεται και διά της πνευματικής ιερουργίας, την οποία επιτελούμε στις ευχαριστίες σύμφωνα με τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης σε ολόκληρη την οικουμένη, όταν, τελώντας την ανάμνηση της θυσίας του Αμνού του Θεού, εκπληρώνουμε την προφητεία που λέει: «Εκύκλωσα και θυσίασα στη σκηνή του θυσία αινέσεως και αλαλαγμού». Γι' αυτό και ένα άλλο λόγιο μακαρίζει τον λαό που γνωρίζει καλά αυτά τα πράγματα, λέγοντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό». Αυτό ακριβώς το πρώτο, λοιπόν, παραγγέλλει ως αναγκαίο το προφητικό Πνεύμα σε όλους τους ανθρώπους να πράττουν, λέγοντας: «Αλαλάξατε στον Θεό, όλη η γη».

Επειδή σε κάθε εκκλησία του Θεού που έχει ιδρυθεί ανάμεσα στα έθνη, έχει παραδοθεί να μελωδούνται και να ψάλλονται ακριβώς αυτά, όχι μόνο στους Έλληνες, αλλά και στους βαρβάρους. Και εξάλλου, σύμφωνα με τους κανόνες της αλληγορίας, το ανθρώπινο σώμα, ως όργανο που έχει δοθεί στην ψυχή, συνηθίζεται να ονομάζεται ψαλτήριο· μέσω του οποίου ο εσωτερικός άνθρωπος, κρούοντας με επίγνωση τα μέλη και τα αισθητήρια σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, θα μπορούσε εύλογα να ειπωθεί ότι ψάλλει. Τα της γνώσεως, λοιπόν, ακόμη και μέσω του αλαλαγμού, η ίδια η ψυχή από μόνη της τα κατόρθωνε· γι' αυτό και ανέπεμψε αλαλαγμό προς τον ίδιο τον Θεό· τα του ψάλλειν όμως τα ενεργεί μέσω της ηθικής και πρακτικής κινήσεως του σώματος· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Στο όνομά Του». Διότι έπαινο στο όνομα του Θεού θα έφερνε η ενάρετη πολιτεία που γίνεται ορατή στους πολλούς μέσω των πράξεων. Και τρίτον, έχει δοθεί ως παραγγελία σε όλους εμάς που προερχόμαστε από τα έθνη και γνωρίσαμε τον Θεό, το πρόσταγμα που διατάζει να δίνουμε δόξα όχι στον Θεό, διότι αρκούσε να αλαλάζουμε προς Αυτόν· αλλά ούτε και στο όνομά Του, διότι προς αυτό προσταχθήκαμε να ψάλλουμε· αλλά στην αίνεσή Του. Διότι, όταν Τον αινούμε, αρμόζει να μην Τον αινούμε με ταπεινό ούτε με άδοξο τρόπο, αλλά με πολλή τιμή και δόξα. Επειδή, εκτός από την ισχυρή νοερή γνώση περί του Θεού, η οποία κατορθώνεται μέσω του οργάνου, αρμόζει να εκπληρώνουμε το πρώτο πρόσταγμα και με θείους λόγους, οι οποίοι περιέχουν αίνους και ύμνους προς τον Θεό, με ευλάβεια και σεβάσμια τιμή.

Γι’ αυτό έχει λεχθεί: «Αποδώστε δόξα στην αίνεσή του»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Αποδώστε δόξα στην ύμνησή του»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Αφιερώστε προς τιμήν του τον ύμνο». Επιπρόσθετα, το προφητικό Πνεύμα προτρέπει όλους εμάς να ατενίζουμε με πνευματικό στοχασμό τα έργα του Θεού, και να προσηλώνουμε τον νου μας, ώστε να γεμίζει από δέος και έκπληξη μπροστά στα μεγαλουργήματα της σοφίας του. «Διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων, αναλογικά κατανοείται ο Δημιουργός»· και: «Τα αόρατα αυτού, από τη δημιουργία του κόσμου, γίνονται καθαρά ορατά καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή και η αιώνια δύναμη και η θειότητά του». Βλέποντας, λοιπόν, αυτά, πρέπει να εκπλησσόμαστε υπερβολικά και να λέμε στον Θεό: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου». Όμως, σε εμάς που έχουμε φωτιστεί από εσένα, είναι γνωστό και απολύτως κατανοητό ότι τα έργα σου είναι φοβερά· αντίθετα οι εχθροί σου, οι οποίοι κυλιούνται στο σκοτάδι, ακόμη κι αν θελήσουν κάποτε να εξετάσουν λεπτομερώς τα έργα σου και να παραθέσουν εξηγήσεις όσο το δυνατόν φυσικές, πέφτουν πολύ μακριά από το πλήθος της δυνάμεώς σου, μη έχοντας να πουν τίποτε το υγιές ή το αληθινό. Γι' αυτό λέμε: «Εξαιτίας του πλήθους της δυνάμεώς σου, θα υποκριθούν απέναντί σου οι εχθροί σου. Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει, ας ψάλει στο όνομά σου. Διάψαλμα».

Διότι είχαν ανάγκη από μέγιστη προσευχή, ώστε με τη δύναμη του Θεού να συμβεί σε αυτούς κάποια παράδοξη μεταβολή, προκειμένου αφενός να μην δίνουν πλέον προσοχή στην πολυθεϊκή πλάνη, και αφετέρου να σέβονται και να προσκυνούν μόνο Εκείνον που πρέπει, τον έναν και μόνο και προσκυνητό Θεό, και να εκτελούν το πρόσταγμα διά του οποίου λεγόταν: «Ψάλατε, λοιπόν, στο όνομά του». Για να γίνουν λοιπόν αυτά, εύχεται το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας σε προσκυνήσει όλη η γη και ας σου ψάλουν, ας ψάλουν στο όνομά σου». «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων». Επειδή εκείνοι που καλούνται στο θείο όνομα βρίσκονταν μακριά, τους προστάζει να έρθουν κοντά λέγοντας: «Ελάτε». Αυτό δε το επισημαίνει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Και όταν ήλθε, ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς που ήσασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά». Και ο λόγος καλεί τα έθνη όλης της οικουμένης στη γνώση του Θεού, καθώς και στη θέαση των έργων του. Διότι, επειδή απείχαν μακριά από τον Θεό, ούτε τον έβλεπαν ούτε τον γνώριζαν. Γι' αυτό λέει: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· για τα οποία ελέγετο παραπάνω: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Αλλά παλαιότερα μεν πρόσταζε να λένε: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Επειδή όμως ήταν επόμενο εκείνοι που βρίσκονταν μακριά να αγνοούν ποια ήταν τα έργα του Θεού, εύλογα εδώ αναφέρει προς αυτούς: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και αφού τα δείτε, θα μάθετε ότι είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων.

Επειδή, λοιπόν, παρουσιάζει την ανυπακοή και την απείθειά τους, μεταβάλλει εύλογα τον λόγο, και το Άγιο Πνεύμα ευαγγελίζεται την κλήση των εθνών, προσφωνώντας όλους τους ανθρώπους και λέγοντας: Αγαλλιάσθε για τον Θεό, τον βοηθό μας. Τα λέγει δε αυτά εκ προσώπου του προφητικού χορού. Διότι, όπως στον όγδοο ψαλμό έλεγε: Κύριε, ο Κύριός μας, καθώς εκείνοι που τα έλεγαν αυτά οικειοποιούνταν τον Θεό, επειδή ο Θεός υπήρξε πρώτα δικός τους· έτσι και εδώ οι ίδιοι, προσκαλώντας τους αποξενωμένους και αλλότριους, λένε: Εσείς, εγκαταλείποντας τους κατά πλάνη θεωρούμενους από εσάς ως θεούς, ελάτε σπεύδοντας προς τον δικό μας Θεό, και σε αυτόν να αγαλλιάζετε, ο οποίος υπήρξε πάντοτε βοηθός σε εμάς που είμαστε αφιερωμένοι σε αυτόν. Το ποιος δε ήταν αυτός, το παρουσιάζουν στη συνέχεια λέγοντας: Αλαλάξτε για τον Θεό του Ιακώβ· διότι, προσερχόμενοι στον Θεό που παλαιότερα φανερώθηκε στον προπάτορά μας, αλαλάξτε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί και στον εξηκοστό πέμπτο ψαλμό: Αλαλάξτε για τον Θεό, όλη η γη.

Εις το τέλος· ωδή ψαλμού αναστάσεως. Δηλαδή, η ωδή αυτού του ψαλμού προφήτευσε περί της αναστάσεως του Χριστού. Αλαλάξτε. Δηλαδή, υμνήστε με μεγάλη φωνή όλοι οι κατοικούντες τη γη· διότι ανέστη ο Κύριος, καταργώντας τον θάνατο. Δοξάστε, λοιπόν, με ψαλμούς και ύμνους αυτόν που σας (μας) έσωσε. Δώστε δόξα. Δηλαδή, δοξάστε αυτόν που ένωσε τον άνθρωπο με τη θεότητα. Πείτε στον Θεό. Ευχαριστώντας, μεγαλύνετε τα έργα του Θεού, διά των οποίων σώθηκε ο άνθρωπος. Εν τω πλήθει. Διότι κατά την ανάσταση του Κυρίου εκ νεκρών, οι Ιουδαίοι θεώρησαν ψεύδος (νομίζοντας ότι είναι) την ανάσταση, αρνούμενοι από απιστία τη δύναμη του Χριστού. Πάσα η γη. Όλοι οι άνθρωποι· διότι ο άνθρωπος είναι νοητή γη. Με ψαλμούς και ύμνους θα προσκυνήσουν αυτόν που ανέστη εκ νεκρών και έσωσε τον άνθρωπο. Ας ψάλουν. Δηλαδή, δοξάζετε ακατάπαυστα.

Με ένα νεύμα της βουλήσεώς του δημιουργεί όσα θέλει εκ του μηδενός, όντας ο μόνος αΐδιος, ο μόνος άναρχος, ο μόνος απλός στην ουσία και τη βούληση. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί της δοξολογίας του Θεού· και ότι πρέπει να δοξάζουμε και να αγιάζουμε τον Θεό, και ότι όσους τον δοξάζουν, τους δοξάζει ο Θεός. «Είπε ο Κύριος προς τον Μωυσή: Επειδή δεν πιστέψατε ώστε να με αγιάσετε, για τον λόγο αυτόν εσείς δεν θα εισαγάγετε τον λαό αυτόν στη γη την οποία τους έδωσα.» «Εκείνους που με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και εκείνος που με περιφρονεί θα ατιμαστεί.» «Θα σε δοξολογήσω, Κύριε, με όλη μου την καρδιά.» «Υμνώντας θα επικαλεστώ τον Κύριο, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» «Όσοι φοβάστε τον Κύριο, αινέστε τον», και τα λοιπά. «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό, διαπαντός η αίνεσή του θα βρίσκεται στο στόμα μου.» «Ψάλτε στον Θεό μας, ψάλτε· ψάλτε στον βασιλιά μας, ψάλτε.» «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου. Η θυσία της αινέσεως θα με δοξάσει, και εκεί βρίσκεται η οδός.» «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη· ψάλτε στο όνομά του.» «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ· ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί.» «Στις εκκλησίες ευλογείτε τον Κύριο τον Θεό, όσοι προέρχεστε από τις πηγές του Ισραήλ. Τα βασίλεια της γης, ψάλτε στον Θεό, ψάλτε στον Κύριο.» «Θυμήθηκα τον Θεό, και ευφράνθηκα, και στοχάστηκα.» «Τα ελέη σου, Κύριε, αιώνια θα υμνώ· σε γενεά και γενεά.» «Αγαθό είναι να δοξολογεί κανείς τον Κύριο, και να ψάλλει στο όνομά σου.» «