Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:4

Αλαλάξτε στον Θεό όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του. Ο αλαλαγμός είναι ένας επινίκιος ύμνος, που ψάλλεται πάνω στους ηττημένους εχθρούς. Εφόσον, λοιπόν, εξολοθρεύτηκαν οι άρχοντες αυτού του αιώνα, δηλαδή προφανώς με την παρουσία του Χριστού, προτρέπονται όλα τα έθνη να αναπέμψουν επινίκιους ύμνους. Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα Σου. Και ποια έργα εννοεί, αν όχι τις θεοσημείες και την εκδίωξη των πληθών των ακάθαρτων δαιμόνων; Λόγω του πλήθους της δυνάμεώς Σου, οι εχθροί Σου θα φανούν ψεύτες απέναντί Σου. Εδώ κατηγορεί την πώρωση των Ιουδαίων, καθώς ούτε το υπερβολικό πλήθος των θαυμάτων δεν τους παρακίνησε ώστε να πεισθούν. Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας Σου ψάλει. Επειδή οι Ιουδαίοι, λέει, παρόλο που έβλεπαν να πραγματοποιούνται αμέτρητα σημεία, φάνηκαν ψεύτες απέναντί Σου. Αλλά, αντί για εκείνους, θα Σε προσκυνήσει όλο το πλήθος των εθνών.

Μας προστάζει μάλλον να προσφέρουμε «θυσία αινέσεως», δηλαδή την προσκύνηση με ψαλμωδία, στην οποία, βλέποντας ο υμνωδός ότι οπωσδήποτε θα ανέλθουν τα έθνη μέσω της πίστης στο Άγιο Πνεύμα, λέει απευθυνόμενος προς τον Κύριο και Σωτήρα μας: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει, ας ψάλει στο όνομά σου». Αλλά και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αποδεικνύοντας ότι η πνευματική λατρεία είναι ανώτερη από τη νομική, λέει προς τη Σαμαρείτιδα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται η ώρα που ούτε σε αυτό το όρος ούτε στα Ιεροσόλυμα θα προσκυνήσετε τον Πατέρα. Αλλά έρχεται η ώρα, και είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα με πνεύμα και αλήθεια· διότι τέτοιους ζητά ο Πατέρας να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». Σκεπτόμαστε δε, κρίνοντας ορθά, ότι με αυτόν τον τρόπο διακρίνονται και οι άγιοι άγγελοι, και ότι προσφέρουν στον Θεό την προσκύνηση σαν μια πνευματική δορυφορία. Γι' αυτό άλλωστε, όταν το Πνεύμα πρόσταζε τις άνω δυνάμεις να αποδώσουν τη θεοπρεπή τιμή στον Πρωτότοκο και Μονογενή, έλεγε: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Αλλά και ο θείος ψαλμωδός μας καλούσε προς αυτό λέγοντας: «Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε σε αυτόν».

Σταματήστε, λέει, να εξαπολύετε τόσο ασελγή και αχαλίνωτη γλώσσα εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Είναι δε συνήθεια των αγίων να αγανακτούν εντόνως για τα αμαρτήματα που διαπράττουν κάποιοι εναντίον του Σωτήρα των όλων, του Χριστού. Και ο μεν μακάριος προφήτης Δαβίδ τους επιτιμά με μεγαλύτερη πραότητα, λέγοντας: «Πείτε», και τα εξής. Ο δε προφήτης Ησαΐας επιτίθεται πιο θερμά σε αυτούς που υβρίζουν, λέγοντας: «Υιοί άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης». Και λίγο μετά: «Δεν είστε εσείς τέκνα απωλείας;» Επομένως, επειδή τους έβλεπε να απειθούν, εγκαταλείποντας τον διάλογο μαζί τους, απευθύνεται στον συκοφαντούμενο Χριστό, λέγοντας: Μεγάλη είναι η δύναμή Σου, αν και οι εχθροί Σου Σε διέψευσαν. Έκλεισαν εκούσια τα μάτια τους στο θείο φως Σου που φανερώθηκε στον κόσμο, και ούτε καν η υπερβολή των θαυμάτων δεν τους παρακίνησε ώστε να πεισθούν. Διότι, ενώ ο Κύριός μας με το πλήθος της δύναμής Του πραγματοποίησε τη δική Του εκ νεκρών ανάσταση κατά την ανθρώπινη φύση, οι εχθροί Του οι Εβραίοι Τον διέψευσαν, δηλαδή συκοφάντησαν την ανάσταση. Ως εχθρούς δε και ψεύστες υποδηλώνει τους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι διέψευσαν την ανάσταση και έδωσαν αργύρια στους στρατιώτες. <Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας Σου ψάλει.> (A f. 330. Κυρίλλου, Αθανασίου και του Νύσσης.) Αν και οι Ιουδαίοι, λέει, θα Σε αρνηθούν, εντούτοις αντί για εκείνους θα Σου υποκλιθεί και θα Σε προσκυνήσει όλη η γη, δηλαδή τα έθνη που κατοικούν τη γη.

Γ'. Ας εορτάσουμε, λοιπόν, εφόσον οι εχθροί έχουν εξασθενήσει, εφόσον ο Σατανάς έχει καθαιρεθεί, εφόσον η Εκκλησία έχει καθαρθεί· εφόσον κανείς πλέον δεν λέει ότι ο Εμμανουήλ δεν είναι αληθινός Θεός, αλλά μάλλον όλοι ομολογούν τη δόξα του και με ακατάπαυστα χείλη του αναπέμπουν δοξολογίες. Διότι είναι γραμμένο: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας ψάλει στο όνομά σου.» Διότι κατήργησε τον Σατανά, ο οποίος από υπερβολική αλαζονεία έλεγε: «Θα καταλάβω ολόκληρη την οικουμένη με το χέρι μου σαν φωλιά, και θα την μαζέψω σαν εγκαταλειμμένα αυγά, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει ή θα μου αντιμιλήσει.» Μαζί με αυτόν, κατέλυσε και το ίδιο το κράτος του θανάτου, καθώς αναιρέθηκε η αμαρτία. «Διότι έχουμε δικαιωθεί όχι εξαιτίας έργων του νόμου μέσω της παλαιάς εντολής, αλλά μέσω της πίστεως σε αυτόν», και μέσω της ημερότητας που υπερβαίνει τον νόμο. «Διότι το γράμμα σκοτώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί. Και διακονία της κατακρίσεως» ονομάστηκε η διακονία του Μωυσή, και πολύ σωστά. Επειδή κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου. Αντιθέτως, διακονία της δικαιοσύνης έχει θεωρηθεί η χάρη μέσω του Χριστού.

Διότι γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.» Αναφέρει δε κάπου και ο δικός μας μέγας Δαβίδ: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει.» Αυτή λέμε ότι είναι η άνωθεν ευλογία, και η κάτω στη γη που τα έχει όλα, δηλαδή, στην οποία πλέον μέσω του Χριστού υπάρχει κάθε αρετή, και είναι πολύ άφθονοι οι καρποί της ευσέβειας προς τον Θεό. Διότι έχει λεχθεί κάπου προς τον Υιό: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλήθυνες, για να την πλουτίσεις.» Βεβαίωνε δε σαφώς ότι του έχει δοθεί η άνωθεν ευλογία, αλλά και η ευλογία από τη γη: «Ένεκεν ευλογίας μαστών και μήτρας, ευλογίας πατέρα και μητέρας.» Μέσω αυτού σημαίνεται σαφώς και ολοφάνερα τόσο η γέννηση του Μονογενούς από τον Θεό και Πατέρα, όσο και εκείνη μέσω της αγίας Παρθένου, κατά την οποία νοείται και φανερώθηκε ως άνθρωπος.

Ανατολή είναι το όνομά του· και ο Δαβίδ, ατενίζοντας τον Χριστό που προέρχεται από αυτόν κατά σάρκα, ας πει: Θεός είναι ο Κύριος, και φανερώθηκε σε εμάς· και πάλι άλλος, κλίνοντας το γόνυ, ας αναβοήσει στον Χριστό: Όλη η γη ας σε προσκυνήσει· και έτερος ας προτρέψει τους λαούς, λέγοντας: Συγκροτήστε εορτή με πυκνά κλαδιά μέχρι τα κέρατα του θυσιαστηρίου.

Γι’ αυτό έχει λεχθεί: «Αποδώστε δόξα στην αίνεσή του»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Αποδώστε δόξα στην ύμνησή του»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Αφιερώστε προς τιμήν του τον ύμνο». Επιπρόσθετα, το προφητικό Πνεύμα προτρέπει όλους εμάς να ατενίζουμε με πνευματικό στοχασμό τα έργα του Θεού, και να προσηλώνουμε τον νου μας, ώστε να γεμίζει από δέος και έκπληξη μπροστά στα μεγαλουργήματα της σοφίας του. «Διότι από το μέγεθος και την καλλονή των κτισμάτων, αναλογικά κατανοείται ο Δημιουργός»· και: «Τα αόρατα αυτού, από τη δημιουργία του κόσμου, γίνονται καθαρά ορατά καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων του, δηλαδή και η αιώνια δύναμη και η θειότητά του». Βλέποντας, λοιπόν, αυτά, πρέπει να εκπλησσόμαστε υπερβολικά και να λέμε στον Θεό: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου». Όμως, σε εμάς που έχουμε φωτιστεί από εσένα, είναι γνωστό και απολύτως κατανοητό ότι τα έργα σου είναι φοβερά· αντίθετα οι εχθροί σου, οι οποίοι κυλιούνται στο σκοτάδι, ακόμη κι αν θελήσουν κάποτε να εξετάσουν λεπτομερώς τα έργα σου και να παραθέσουν εξηγήσεις όσο το δυνατόν φυσικές, πέφτουν πολύ μακριά από το πλήθος της δυνάμεώς σου, μη έχοντας να πουν τίποτε το υγιές ή το αληθινό. Γι' αυτό λέμε: «Εξαιτίας του πλήθους της δυνάμεώς σου, θα υποκριθούν απέναντί σου οι εχθροί σου. Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει, ας ψάλει στο όνομά σου. Διάψαλμα».

Τα μεν πρώτα παραγγέλματα είχαν αναγγελθεί προφητικά σε όλη τη γη, δηλαδή σε όλα τα έθνη· επειδή όμως υπήρχε ανάγκη προσευχής προκειμένου να καταστεί δυνατό να εφαρμοστούν αυτά μέσω έργων, αναγκαστικά το θείο Πνεύμα μετά τα πρώτα στρέφεται προς τον ίδιο τον Θεό, αναπέμποντας προσευχή υπέρ όλης της γης. Γι' αυτό λέει: «Όλη η γη ας σε προσκυνήσει και ας σου ψάλει, ας ψάλει στο όνομά σου». Αντί δε του: «Όλη η γη», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε σαφέστερα, λέγοντας: «Όλοι οι επί της γης»· δηλώνοντας πιο ξεκάθαρα ότι το παράγγελμα δεν είχε δοθεί στους Ιουδαίους, αλλά σε όλους τους ανθρώπους που βρίσκονται πάνω στη γη.

Διότι είχαν ανάγκη από μέγιστη προσευχή, ώστε με τη δύναμη του Θεού να συμβεί σε αυτούς κάποια παράδοξη μεταβολή, προκειμένου αφενός να μην δίνουν πλέον προσοχή στην πολυθεϊκή πλάνη, και αφετέρου να σέβονται και να προσκυνούν μόνο Εκείνον που πρέπει, τον έναν και μόνο και προσκυνητό Θεό, και να εκτελούν το πρόσταγμα διά του οποίου λεγόταν: «Ψάλατε, λοιπόν, στο όνομά του». Για να γίνουν λοιπόν αυτά, εύχεται το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας σε προσκυνήσει όλη η γη και ας σου ψάλουν, ας ψάλουν στο όνομά σου». «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων». Επειδή εκείνοι που καλούνται στο θείο όνομα βρίσκονταν μακριά, τους προστάζει να έρθουν κοντά λέγοντας: «Ελάτε». Αυτό δε το επισημαίνει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Και όταν ήλθε, ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς που ήσασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά». Και ο λόγος καλεί τα έθνη όλης της οικουμένης στη γνώση του Θεού, καθώς και στη θέαση των έργων του. Διότι, επειδή απείχαν μακριά από τον Θεό, ούτε τον έβλεπαν ούτε τον γνώριζαν. Γι' αυτό λέει: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· για τα οποία ελέγετο παραπάνω: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Αλλά παλαιότερα μεν πρόσταζε να λένε: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Επειδή όμως ήταν επόμενο εκείνοι που βρίσκονταν μακριά να αγνοούν ποια ήταν τα έργα του Θεού, εύλογα εδώ αναφέρει προς αυτούς: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και αφού τα δείτε, θα μάθετε ότι είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων.

Ίσως όμως το τίνος είναι τα λόγια, κανένας από τους δύο δεν το αναφέρει στην επιγραφή, εξαιτίας της σαφήνειας των προσώπων που έχουν εισαχθεί προφητικά σε αυτούς. Οι κήρυκες δηλαδή των εθνών, δηλαδή οι απόστολοι του Σωτήρος μας, έχουν συμπεριληφθεί και στους δύο. Αμέσως λοιπόν και μέσω των προκειμένων λόγων αναβοούν ξεκάθαρα στη γη και σε όλα τα έθνη το σωτήριο έργο του Θεού, προσευχόμενοι να γίνει γνωστή η οδός Του· έπειτα στη συνέχεια: «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί. Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.» Και πάλι επαναλαμβάνουν τον λόγο προς επιβεβαίωση των όσων προφητεύονται. Ο αποστολικός χορός, λοιπόν, ο οποίος είχε πει προηγουμένως: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη·» και πάλι: «Όλη η γη ας προσκυνήσει·» και πάλι: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας·» παρομοίως και στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, βλέποντας ότι χρειάζεται πολλή συνεργία του Θεού για την επιτυχία του ευαγγελικού κηρύγματος, σαν να ενισχύει τον εαυτό του μέσω προσευχής, λέει: «Ο Θεός ας μας οικτιρήσει και ας μας ευλογήσει, ας επιφάνει το πρόσωπό Του σε εμάς, και ας μας ελεήσει.»

Εις το τέλος· ωδή ψαλμού αναστάσεως. Δηλαδή, η ωδή αυτού του ψαλμού προφήτευσε περί της αναστάσεως του Χριστού. Αλαλάξτε. Δηλαδή, υμνήστε με μεγάλη φωνή όλοι οι κατοικούντες τη γη· διότι ανέστη ο Κύριος, καταργώντας τον θάνατο. Δοξάστε, λοιπόν, με ψαλμούς και ύμνους αυτόν που σας (μας) έσωσε. Δώστε δόξα. Δηλαδή, δοξάστε αυτόν που ένωσε τον άνθρωπο με τη θεότητα. Πείτε στον Θεό. Ευχαριστώντας, μεγαλύνετε τα έργα του Θεού, διά των οποίων σώθηκε ο άνθρωπος. Εν τω πλήθει. Διότι κατά την ανάσταση του Κυρίου εκ νεκρών, οι Ιουδαίοι θεώρησαν ψεύδος (νομίζοντας ότι είναι) την ανάσταση, αρνούμενοι από απιστία τη δύναμη του Χριστού. Πάσα η γη. Όλοι οι άνθρωποι· διότι ο άνθρωπος είναι νοητή γη. Με ψαλμούς και ύμνους θα προσκυνήσουν αυτόν που ανέστη εκ νεκρών και έσωσε τον άνθρωπο. Ας ψάλουν. Δηλαδή, δοξάζετε ακατάπαυστα.

Όσοι πιστεύετε στον Υιό πείτε Του: «Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας ψάλει σε Σένα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού» που φανερώθηκε πάνω στη γη, ως «φοβερός στις βουλές» και στις πράξεις «περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτός που μετατρέπει την» Ερυθρά «θάλασσα σε ξηρά» για τη διάβαση του λαού που διέφευγε, «στον ποταμό» Ιορδάνη «θα περάσουν με τα πόδια» μαζί με την κιβωτό, υπό την καθοδήγηση του Ιησού του Ναυή. Εκεί «θα ευφρανθώ» με τα θαύματα του Θεού. «Τα μάτια Του επιβλέπουν τα έθνη» εξαιτίας της χριστοκτονίας των Ιουδαίων, «εκείνοι που Τον πικραίνουν», οι θεοκτόνοι, «ας μην υψώνουν τον εαυτό τους» ως τέκνα του Αβραάμ, αλλά «εσείς τα έθνη ευλογείτε τον Θεό μας και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του», η οποία κηρύττει μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών. «Σε Αυτόν που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή και δεν άφησε να κλονιστούν στον σάλο» της απιστίας «τα πόδια μου». Αυτά λέγει η Εκκλησία του Θεού και οι μάρτυρές της: «Επειδή μας δοκίμασες, ω Θεέ», με πειρασμούς και βάσανα, «μας πέρασες από τη φωτιά, όπως δοκιμάζεται το ασήμι», καθαρίζοντάς μας από κάθε μολυσμό. «Μας οδήγησες στην παγίδα» των ασεβών τυράννων, «έβαλες θλίψεις πάνω στις πλάτες μας».

Και επειδή πρέπει οπωσδήποτε να εκπληρώνονται οι προφητικές ρήσεις, ο κάθε πιστός προσκυνά τον Θεό από τον τόπο του, διότι έχει γραφτεί: Όλη η γη ας σε προσκυνήσει. Έτσι θέλει και ο Απόστολος των εθνών να προσευχόμαστε σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια χωρίς οργή και διαλογισμούς. Διότι ήδη η προσκύνηση που περιοριζόταν σε έναν τόπο έχει καταργηθεί, από τότε που εμφανίστηκε ο Κύριος των πάντων, ο οποίος κατέλυσε το γράμμα και εκπλήρωσε τον νόμο, και εγκαινίασε για εμάς τη χάρη. Ή μήπως δεν φαίνεται να λέει τέτοια λόγια συνομιλώντας με τη Σαμαρείτιδα γυναίκα; Ότι δηλαδή: Ούτε στο όρος αυτό ούτε στα Ιεροσόλυμα θα προσκυνήσετε τον Πατέρα, αλλά έρχεται ώρα, και μάλιστα είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα με πνεύμα και αλήθεια. Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητά να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.