Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:5

Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού. Εδώ εισάγεται το πρόσωπο των αποστόλων, οι οποίοι διδάσκουν τα έθνη ότι αυτός ακριβώς, που κατά την ένσαρκη παρουσία του επιτελούσε τις θεοσημίες, είναι ο ίδιος που παλαιά αποξήρανε την Ερυθρά Θάλασσα, και βεβαίως ανέκοψε τα ρεύματα του Ιορδάνη ποταμού, ώστε να περάσουν πεζή οι υιοί του Ισραήλ.

Και οι ψυχές, συντρέχοντας με τους αγγέλους, και οι πατριάρχες ανέβαιναν, και τα πάντα από παντού αντηχούσαν με ευφροσύνη και ψαλμούς, για τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά του θανάτου. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έπεσε ο Γολιάθ, οι γυναίκες χορεύοντας με τύμπανα τον προϋπαντούσαν και έλεγαν: «Ο Δαβίδ επάταξε τις μυριάδες του», κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε, όλοι τον προϋπαντούσαν με χορούς, με ωδές και τύμπανα, λέγοντας μεταξύ τους: «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε προς τον Θεό του Ιακώβ.» Άλλοι δε χόρευαν, λέγοντας: «Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Ήδη δε κάποιοι προσκαλούσαν τους πάντες στο θέαμα, λέγοντας: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του»· και πάλι, «Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου· είναι φοβερός στις βουλές του υπεράνω των υιών των ανθρώπων, καταργώντας τους πολέμους έως τα πέρατα της γης.» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα και πόλεμος, αλλά τα πάντα ειρηνεύουν, καθώς ο εχθρός κείτεται νεκρός, και εκείνος που άλλοτε τυραννούσε είναι δεμένος χέρια και πόδια. Άλλοι πάλι, γνωρίζοντας τη θρασύτητα του διαβόλου και τα μεγάλα στρατεύματά του, και βλέποντάς τον τώρα νεκρό, έλεγαν γεμάτοι θαυμασμό: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;» Και, «Πώς συνετρίβη και θρυμματίστηκε η σφύρα όλης της γης;»

Κάτι τέτοιο είπε και ο μακάριος Δαβίδ. Διότι ψάλλει ως εξής: «Θεέ, όταν εσύ εκπορευόσουν μπροστά από τον λαό σου, όταν διέβαινες μέσα στην έρημο, η γη σείστηκε, διότι και οι ουρανοί έσταξαν». Και ως γη που σείστηκε, όπως νομίζω, εννοεί αυτή των Αιγυπτίων. Το ότι δε κρεμόταν από πάνω και μια νεφέλη, η οποία προπορευόταν των υιών του Ισραήλ, σε κανέναν δεν είναι άγνωστο, αλλά το βεβαιώνει και ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας ότι όλοι οι πατέρες του Ισραήλ βαπτίστηκαν «στη νεφέλη και στη θάλασσα». Και ο Προφήτης πρόσθεσε στην ξήρανση της θάλασσας και την ξήρανση των ποταμών, φέρνοντας στη μνήμη ένα άλλο θαύμα. Διότι, όταν εισέρχονταν στη γη της επαγγελίας, με τον Ιησού να προΐσταται μετά τον Μωυσή, τότε ο Ιορδάνης στάθηκε πάλι στη θέση του, καθώς ο παντοδύναμος Θεός ανέκοψε την ορμή των υδάτων με άρρητα νεύματα και δεσμά. Και ο μακάριος Δαβίδ θεωρεί αυτά άξια ως μέγιστο θαύμα, λέγοντας τα εξής: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, πόσο φοβερός είναι στις βουλές του υπέρ των υιών των ανθρώπων· αυτός που μετατρέπει τη θάλασσα σε ξηρά, μέσα από ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Διότι πάλι με τα πόδια διέβησαν τον Ιορδάνη. Εάν βεβαίως λέει ότι ξηραίνονται όλοι οι ποταμοί, μας προτρέπει να έχουμε την πεποίθηση ότι αυτό που συνέβη σε έναν, θα συμβεί και σε όλους, εφόσον το προστάξει ο Θεός.

Γι' αυτό, όλα τα έθνη χειροκροτήστε. Όλα τα πέρατα της γης ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού. Κάθε πνοή ας αινέσει τον Κύριο. Όλη η γη ας προσκυνήσει, κάθε γλώσσα ας υμνήσει, η καθεμία ας ψάλει, η καθεμία ας δοξολογήσει το Παιδίον Θεό, το τεσσαρακονθήμερο και προαιώνιο, το μικρό παιδί και Παλαιό των Ημερών, το βρέφος που θηλάζει και τον Ποιητή των αιώνων.

Διότι είχαν ανάγκη από μέγιστη προσευχή, ώστε με τη δύναμη του Θεού να συμβεί σε αυτούς κάποια παράδοξη μεταβολή, προκειμένου αφενός να μην δίνουν πλέον προσοχή στην πολυθεϊκή πλάνη, και αφετέρου να σέβονται και να προσκυνούν μόνο Εκείνον που πρέπει, τον έναν και μόνο και προσκυνητό Θεό, και να εκτελούν το πρόσταγμα διά του οποίου λεγόταν: «Ψάλατε, λοιπόν, στο όνομά του». Για να γίνουν λοιπόν αυτά, εύχεται το Άγιο Πνεύμα λέγοντας: «Ας σε προσκυνήσει όλη η γη και ας σου ψάλουν, ας ψάλουν στο όνομά σου». «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων». Επειδή εκείνοι που καλούνται στο θείο όνομα βρίσκονταν μακριά, τους προστάζει να έρθουν κοντά λέγοντας: «Ελάτε». Αυτό δε το επισημαίνει ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Και όταν ήλθε, ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς που ήσασταν μακριά, και ειρήνη σε εκείνους που ήταν κοντά». Και ο λόγος καλεί τα έθνη όλης της οικουμένης στη γνώση του Θεού, καθώς και στη θέαση των έργων του. Διότι, επειδή απείχαν μακριά από τον Θεό, ούτε τον έβλεπαν ούτε τον γνώριζαν. Γι' αυτό λέει: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· για τα οποία ελέγετο παραπάνω: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Αλλά παλαιότερα μεν πρόσταζε να λένε: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» Επειδή όμως ήταν επόμενο εκείνοι που βρίσκονταν μακριά να αγνοούν ποια ήταν τα έργα του Θεού, εύλογα εδώ αναφέρει προς αυτούς: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και αφού τα δείτε, θα μάθετε ότι είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων.

Σαφέστερα απέδωσε το νόημα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα φοβερά επινοήματα υπέρ των υιών των ανθρώπων». Διότι τα πάντα τα επινόησε υπέρ της σωτηρίας των υιών των ανθρώπων. Έπειτα διδάσκει όλα όσα εξιστορείται ότι έπραξε παλαιότερα ο Θεός στους παλαιούς.

Ποια δε είναι αυτά, προσθέτει στη συνέχεια: «Αυτός που μετατρέπει τη θάλασσα σε ξηρά· τον ποταμό θα τον διαβούν πεζή». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Μετέβαλε, λέει, τη θάλασσα σε ξηρά· πέρασαν τον ποταμό πεζή». Αυτά αναφέρονται στα ιστορικά βιβλία της Γραφής· τα οποία βεβαίως αναγγέλλονται αναγκαστικά στα έθνη που δεν τα γνωρίζουν, για να μάθουν ότι και ο παλαιός λαός του Θεού ήταν κάποτε υποδουλωμένος στους Αιγυπτίους και υποταγμένος στην πλάνη της αιγυπτιακής ειδωλολατρίας. Αλλά ο Θεός έκανε για χάρη τους μεγάλα και φοβερά έργα, μαστιγώνοντας αφενός τους Αιγυπτίους με θεόσταλτες πληγές, και ελευθερώνοντάς τους αφετέρου από την πικρή δουλεία. Διότι αυτά ήταν τα φοβερά έργα του Θεού, και όχι μόνο αυτά, αλλά και εκείνα στην Ερυθρά Θάλασσα· την οποία, αφού μετέβαλε σε ξηρά, διέσωσε τους δικούς Του, ενώ τους ασεβείς τους παρέδωσε στον βυθό της απώλειας. Μαθαίνοντας αυτά, λοιπόν, εσείς, λέει, λάβετε θάρρος, πιστεύοντας ότι Εκείνος που έκανε τόσα μεγάλα έργα στους παλαιούς, δεν θα αδυνατήσει να πράξει τα παρόμοια και σε εσάς. Γι' αυτό, «ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού», πόσο φοβερός είναι «στις βουλές Του προς τους υιούς των ανθρώπων». Μετέτρεψε λοιπόν τη θάλασσα σε ξηρά· και στον Ιορδάνη ποταμό έκανε κάποια άλλα φοβερά θαύματα, όταν αυτοί που έρχονταν από την έρημο προς αυτήν εδώ τη γη πέρασαν πεζή, αφού υποχώρησαν τα νερά του ποταμού.

Γι' αυτό στα προκείμενα έχει λεχθεί: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν». Επομένως, ευλόγως το ίδιο προφητικό πνεύμα μέσω του Ησαΐα, εξαγγέλλοντας το χαρμόσυνο μήνυμα για την έρημο, έκανε μνεία και του ίδιου του Ιορδάνη, λέγοντας: «Ευφράνσου, έρημος που διψάς· ας αγαλλιάσει η έρημος, και ας ανθίσει σαν κρίνος· και θα εξαναθήσουν και θα αγαλλιάσουν τα έρημα μέρη του Ιορδάνη. Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα, και γόνατα παραλυμένα· πάρτε θάρρος οι ολιγόψυχοι στη διάνοια. Δυναμώστε, μη φοβάστε. Ιδού, ο Θεός μας ανταπέδωσε κρίση· αυτός θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν. Τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· διότι ανέβλυσε νερό στην έρημο, και φάραγγα σε γη διψασμένη». Σε αυτό αναφέρεται τώρα λέγοντας: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν»· τα οποία βεβαίως εκπληρώθηκαν κατά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας στους ανθρώπους. Γι' αυτό ευλόγως ο παρών ψαλμός, απευθυνόμενος σε όλα τα έθνη, έλεγε: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού»· και πάλι: «Πείτε στον Θεό: Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!». Και με απόλυτη συνοχή, αφού είπε: «Εκεί θα ευφρανθούμε σε αυτόν», προσθέτει: «Σε αυτόν που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα». Θα το κατανοήσεις δε και αυτό, ακούγοντας τον ίδιο τον Σωτήρα να λέει: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και επί της γης· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου».

Και όμως, ο ίδιος ο Δαβίδ εξομολογούμενος στα προηγούμενα έλεγε: «Διότι, αν ήθελες θυσία, θα προσέφερα· στα ολοκαυτώματα δεν θα ευαρεστηθείς». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα ετοίμασες για μένα. Σε ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες». «Ελάτε, ακούστε, και θα σας διηγηθώ, όλοι όσοι φοβάστε τον Θεό, όσα έκανε στην ψυχή μου». Οι ίδιοι και στα προηγούμενα έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, που είναι φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων»· και αυτά τα έλεγαν προς τα έθνη. Και τώρα λοιπόν πάλι οι ίδιοι απευθύνονται σε αυτούς λέγοντας: «Ελάτε και ακούστε, και θα σας διηγηθώ». Και ποιοι να έρθουν; Προσθέτει στη συνέχεια: «Όλοι όσοι φοβούνται τον Θεό»· αυτούς δηλαδή που πιο πάνω άλλοτε ονόμαζαν όλη τη γη, και άλλοτε όλα τα έθνη. Διότι τους ίδιους υποδηλώνουν και στο παρόν σημείο, αποκαλώντας τους ως αυτούς που φοβούνται τον Θεό.

Πολλές φορές, μάλιστα, και σε άλλα σημεία αποδείξαμε ότι ο Λόγος συνηθίζει να ονομάζει όσους από τα έθνη σέβονται τον Θεό ως εκείνους που φοβούνται τον Κύριο. Επειδή, λοιπόν, το αποστολικό κήρυγμα έχει ανάγκη μνημονεύσεως, αναγκαστικά υπόσχονται να παραδώσουν την ερμηνεία στα έθνη, λέγοντας: «Ελάτε, ακούστε, και θα διηγηθώ». Λένε δε αυτά σαν από ένα στόμα εξαιτίας της τελείωσής τους· διότι όλοι έχουν γίνει ένα, έχοντας τελειωθεί εν Κυρίω. Και αυτά τα θεσπίζει το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προσφωνεί τα έθνη σαν από έναν αποστολικό χορό, και υπόσχεται να ερμηνεύσει όσα έκανε ο Θεός στην ψυχή τους. Παλαιότερα μεν έλεγαν: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, πώς μετέτρεψε κάποτε τη θάλασσα σε ξηρά, και πώς μέσα από ποταμό πέρασαν με τα πόδια». Τώρα όμως παραδίδουν όχι πλέον τα παλαιά, αλλά τα γεγονότα της νέας και καινής ιστορίας, εξιστορώντας τις δικές τους πράξεις και τις ευεργεσίες που τους έγιναν από τον Θεό. Γι' αυτό λένε: «Όσα έκανε στην ψυχή μου»· έπειτα διηγούνται, εκπληρώνοντας την υπόσχεσή τους. Και ποια είναι η διήγηση; «Προς Αυτόν», λέει, «με το στόμα μου έκραξα, και ύψωσα κάτω από τη γλώσσα μου».

Διάψαλμα· μεταβολή της προφητείας. «Ελάτε, τέκνα»· προτροπή των εθνών στην κλήση, για να δουν τη δόξα του Θεού. «Φοβερός στις βουλές»· διότι είναι πολύ μεγάλη η διαφορά μεταξύ Θεού και ανθρώπου· έτσι και η βουλή του Θεού είναι υπερέχουσα. «Αυτός που μεταστρέφει»· τότε για τους Ισραηλίτες την Ερυθρά θάλασσα, ενώ τώρα ο Χριστός, με την έλευσή Του, ξηραίνει τα ρεύματα της αμαρτίας στη θάλασσα του βίου.

Βʹ. Είδες πόση ζημιά περικλείει η ραθυμία; Είναι πικρός ύπνος, λάκκος των ψυχών, συνομιλητής, συγκάτοικος και δάσκαλος των πιο επιπόλαιων. Γι' αυτό και ο Παύλος, εξαιτίας της πολλής χαυνότητας και μαλθακότητας, τις ονομάζει γυναίκες, και όχι απλώς γυναίκες, αλλά γυναικάρια βεβαρημένα· διότι είναι συνήθεια σε τέτοιες γυναίκες να συγκεντρώνονται, να συνεδριάζουν και να φλυαρούν για όσα δεν πρέπει, τις οποίες δεν ποιμαίνει ο Θεός. Διότι δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους· πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Εκείνος όμως που αγαπά τον Κύριο με όλη του την καρδιά, και διατηρεί τη μνήμη Του αλάνθαστη, μόλις ακούσει τον κήρυκα να προσκαλεί σε εκείνη την φοβερή και ζωοποιό θεοσφαγία, σηκώνεται με προθυμία· και πρώτα μεν συλλογίζεται μήπως τυχόν έχει κάτι εναντίον κάποιου, ή αν κάποιος άλλος έχει κάτι εναντίον του· και αφού υπερβεί αυτό το εμπόδιο της σωτηρίας, ελευθερώνοντας και λύνοντας τον εαυτό του από έναν τέτοιο σκληρό δεσμό, τρέχει προς την ακρόαση των θείων λογίων· όπως το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι, τρέχοντας με πίστη και πόθο, καταφθάνει στον πνευματικό λιμένα του Θεού. Και αφού ανασυντάξει τον εαυτό του και συγκεντρώσει τον νου του, απορρίπτοντας εντελώς κάθε βιοτική μέριμνα, ετοιμάζει την ακοή του για την ακρόαση της αγγελικής μελωδίας· έπειτα, καθώς ο ιεροψάλτης Δαβίδ αναφωνεί: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού».

Διότι γνωρίζω ότι πολλοί εννοούν μόνο την έγερση από τα καθίσματα· εγώ όμως θεωρώ ότι η λέξη έχει κάποιο μεγαλύτερο βάθος, και δεν σημαίνει μόνο την ανόρθωση από τα καθίσματα, αλλά υποκρύπτει και κάποιο μυστικότερο νόημα· δηλαδή, να είμαστε όρθιοι στην πίστη, όρθιοι στην καρδιά, όρθιοι στους λογισμούς, στην αγάπη, στην ομολογία, όρθιοι ως προς κάθε εντολή του Κυρίου, όρθιοι προς τα άνω, προς τον ουρανό. Ως λογικά όντα να φρονείτε τα άνω, και να μην έχετε το βλέμμα στραμμένο προς τα κάτω σαν τα κτήνη. Έπειτα, αφού όλοι έχουν εγερθεί και στέκονται με φόβο, άκουσε τι άραγε θα μας διηγηθεί ο Κύριος μέσα στη Γραφή, καθώς προανήγγειλε ο προφήτης Δαβίδ, τι θα προστάξει, τι εντέλλεται, τι βούλεται Αυτός που είναι φοβερός στις βουλές Του. Έπειτα ανυψώνεται και ο πολυτίμητος μαργαρίτης και η προσδοκία των εθνών, η φωταγωγία του κόσμου, η χάρις που εκχύθηκε από τα χείλη του Σωτήρος μας Θεού, η ανακούφιση των θλιβομένων, η απελευθέρωση των δεσμευμένων, η λύτρωση των αμαρτιών, η ανόρθωση των πεπτωκότων, το ιατρείο των ασθενούντων, η ελπίδα των απελπισμένων, η βοήθεια των καταπονουμένων, η χαρά των μετανοούντων, η καταφυγή των διωκομένων, ο νόμος της ελευθερίας εκείνων που καταδυναστεύονται από τον αλλότριο, η σαγήνη που δεν θανατώνει, αλλά ζωοποιεί αυτούς που καταποντίζονται στην αλμυρή θάλασσα του κόσμου, οι πηγές των υδάτων, τα θεμέλια της οικουμένης, οι τέσσερις ποταμοί που εκπορεύονται από τον παράδεισο του αγίου στόματος του Χριστού.

Έρχεται καθήμενος σε θρόνο Χερουβίμ και επιβλέποντας τις αβύσσους· έρχεται ο Θεός των θεών και Κύριος των κυριευόντων· έρχεται ο Άρχοντας των αρχόντων και Κριτής των κριτών· έρχεται ο Βασιλιάς των βασιλευόντων και Δικαστής των δικαστών· έρχεται αυτός που φανερώνει και ελέγχει κάθε φαύλο και κρυμμένο μυστήριο· έρχεται αυτός που καθιστά φανερά και αποκαλύπτει τα σφάλματα των κρυφών πράξεων· έρχεται αυτός που εκθέτει δημόσια ενώπιον όλων τις σκέψεις και τις πράξεις και τα λόγια και κάθε διανόημα· έρχεται ο αληθινός και ακοίμητος οφθαλμός, ο απροσωπόληπτος δικαστής, ο αδωροδόκητος εξεταστής, αυτός που καταφλέγει κάθε ρυπαρή πράξη και αισχρή ηδονή, και παραπέμπει στη γέεννα· έρχεται αυτός που αγαπά την ειρήνη και μισεί κάθε πονηρό λόγο, και κάθε αρπαγή, και κάθε αμαρτία, και τιμωρεί αιώνια εκείνους που προκαλούν τα σκάνδαλα· έρχεται αυτός, από το πρόσωπο του οποίου η γη φεύγει και η θάλασσα ξηραίνεται· ο ουρανός τυλίγεται σαν βιβλίο, τα άστρα πέφτουν, ο αέρας κλονίζεται, ο ήλιος σκοτεινιάζει, η σελήνη δεν θα δώσει το φως της, οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν, τα Χερουβίμ τρέμουν, τα Σεραφείμ εξίστανται, οι άγγελοι φρίττουν, οι αρχάγγελοι τρέμουν, τα άνω και τα κάτω δονούνται, τα πάντα σείονται· έρχεται αυτός που δεν κάνει διακρίσεις προσώπων και δεν χαρίζεται στον φτωχό κατά την κρίση· έρχεται αυτός που αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, αυτός που ελέγχει και στηλιτεύει τις βουλές και τις κινήσεις κάθε πνοής· έρχεται αυτός που ελεεί τους ελεήμονες και κατακρίνει τους άσπλαχνους, ο φοβερός στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων· έρχεται αυτός στον οποίο κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων· έρχεται αυτός του οποίου ο θρόνος είναι φλόγα πυρός και οι τροχοί του φωτιά που καίει· έρχεται για να σώσει και να δοξάσει τους δικαίους, και για να τιμωρήσει τους αμαρτωλούς· έρχεται για να μακαρίσει αυτούς που διψούν, και να ταλανίσει τους χορτασμένους· έρχεται για να τιμήσει αυτούς που αγωνίζονται και αγρυπνούν με προσευχές και ψαλμωδίες, με ευχαριστία και δέηση και υπομονή· ενώ τους ράθυμους και αμελείς θα τους παραπέμψει σε βάσανα και τιμωρίες· έρχεται προς τους αμαρτωλούς φοβερός και σκληρός, και με πολλή απειλή θα τους κολάσει· προς τους δικαίους όμως έρχεται πράος και ιλαρός και ήμερος· και τι λέει προς αυτούς;

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί της βουλής του Θεού· και ότι είναι αμετάβλητη και ακατάληπτη στους ανθρώπους. «Ο Κύριος ματαιώνει τις βουλές των εθνών, και ακυρώνει τους λογισμούς των λαών.» «Πόσο φοβερός είναι στις βουλές του πάνω από τους υιούς των ανθρώπων.» «Πολλοί λογισμοί υπάρχουν στην καρδιά του ανθρώπου· η βουλή όμως του Θεού παραμένει στον αιώνα.» «Αυτά που έχει βουληθεί ο άγιος Θεός, ποιος θα τα ματαιώσει; Και το υψωμένο του χέρι ποιος θα το αποστρέψει;» «Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Όπως έχω πει, έτσι θα γίνει, και όπως έχω βουληθεί, έτσι θα παραμείνει.» —«Πού είναι οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν τι έχει βουληθεί ο Κύριος Σαβαώθ.» «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ή ποιος έγινε σύμβουλός του, για να τον καθοδηγήσει; Ή με ποιον συνεβουλεύθη, και τον δίδαξε; Ο αιώνιος Θεός, που κατασκεύασε τα άκρα της γης. Δεν θα πεινάσει, ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του.» «Εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα. Όλη η βουλή μου θα σταθεί, και όλα όσα έχω βουληθεί, θα τα πράξω· μίλησα, και τα έφερα εις πέρας· έκτισα και το έπραξα.» «Ο λόγος μου, ο οποίος θα εξέλθει από το στόμα μου, δεν θα επιστρέψει σε εμένα κενός, μέχρις ότου συντελέσει όλα όσα θέλησα.» «Ποιος από τους ανθρώπους θα γνωρίσει τη βουλή του Θεού; Ή ποιος θα αναλογιστεί τι θέλει ο Κύριος; Διότι οι λογισμοί των θνητών είναι δειλοί, και επισφαλείς οι επινοήσεις τους.»

Όσοι πιστεύετε στον Υιό πείτε Του: «Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας ψάλει σε Σένα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού» που φανερώθηκε πάνω στη γη, ως «φοβερός στις βουλές» και στις πράξεις «περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτός που μετατρέπει την» Ερυθρά «θάλασσα σε ξηρά» για τη διάβαση του λαού που διέφευγε, «στον ποταμό» Ιορδάνη «θα περάσουν με τα πόδια» μαζί με την κιβωτό, υπό την καθοδήγηση του Ιησού του Ναυή. Εκεί «θα ευφρανθώ» με τα θαύματα του Θεού. «Τα μάτια Του επιβλέπουν τα έθνη» εξαιτίας της χριστοκτονίας των Ιουδαίων, «εκείνοι που Τον πικραίνουν», οι θεοκτόνοι, «ας μην υψώνουν τον εαυτό τους» ως τέκνα του Αβραάμ, αλλά «εσείς τα έθνη ευλογείτε τον Θεό μας και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του», η οποία κηρύττει μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών. «Σε Αυτόν που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή και δεν άφησε να κλονιστούν στον σάλο» της απιστίας «τα πόδια μου». Αυτά λέγει η Εκκλησία του Θεού και οι μάρτυρές της: «Επειδή μας δοκίμασες, ω Θεέ», με πειρασμούς και βάσανα, «μας πέρασες από τη φωτιά, όπως δοκιμάζεται το ασήμι», καθαρίζοντάς μας από κάθε μολυσμό. «Μας οδήγησες στην παγίδα» των ασεβών τυράννων, «έβαλες θλίψεις πάνω στις πλάτες μας».