Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:8

Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό. Και όλοι μαζί συγκεντρωμένοι, ακόμη περισσότερο να τον επαινείτε και να τον θαυμάζετε. [Αυτού που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή. Θα ευφρανθώ, λοιπόν, με τέτοια θαυμαστά έργα, και με εκείνον που τα έπραξε, ο οποίος, ως Δεσπότης που επιβλέπει τα πάντα, κάνει διάκριση μεταξύ αυτών που βρίσκονται επί της γης και περιβάλλει με τιμωρίες τους αναξίους. Οφθαλμούς ονομάζει τους αποστόλους.] Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσας.

Διότι την αποστροφή θα ακολουθήσει οπωσδήποτε η οργή και τα όσα προέρχονται από αυτήν· ενώ με το να επιβλέψει, σημαίνει ότι θα λάβουν το έλεος. <Και θα πουν όλοι οι χιλίαρχοι του Ιούδα στις καρδιές τους: Θα βρούμε για εμάς τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ εν Κυρίω τω παντοκράτορι Θεώ αυτών.> Λέμε λοιπόν ότι ως χιλίαρχοι του Ιούδα ονομάστηκαν οι άγιοι απόστολοι, αυτοί που χειροτονήθηκαν από τον Χριστό σαν σε τάξη στρατηγών, και έλαβαν τον κλήρο να ηγούνται του Ιούδα, δηλαδή εκείνων που έχουν κληθεί σε εξομολόγηση και αίνο. Διότι «Ιούδας» ερμηνεύεται «αίνος». Και αυτοί θα μπορούσαν να είναι όλοι όσοι προέρχονται από τα έθνη, στους οποίους ο θεσπέσιος μελωδός επιτάσσει ότι πρέπει να δοξολογούν τον Εμμανουήλ, λέγοντας εν Πνεύματι: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του». «Ιούδας», λοιπόν, σε αυτά είναι όσοι έχουν κληθεί μέσω της πίστης σε αίνο και εξομολόγηση· ενώ «χιλίαρχοι» είναι αυτοί που έχουν ταχθεί πάνω από αυτούς, οι ταξίαρχοι και οι ηγεμόνες, δηλαδή οι θεσπέσιοι μαθητές. Μπορεί, μάλιστα, να τους δει κανείς να φωνάζουν δυνατά και να λέγουν στους προσκυνητές του Σωτήρα, σαν σε κάποιους στρατιώτες: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, αναλαμβάνοντας πάνω απ' όλα τον θυρεό της πίστης, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού.»

Ας μην λέει μέσα του: Εγώ έχω γίνει πρωτότοκος μεταξύ των τέκνων του Θεού, εγώ έχω πατέρα τον Αβραάμ. Ας μην υπερηφανεύεται, αλλά μάλλον ας γνωρίζει ότι εξαιτίας της απείθειας πίκραναν εναντίον τους τον Θεό που τους τίμησε. <Κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του.> (B f. 268, E f. 121 b, H f. 120 b) Όταν, λέει, ακούσετε από εμάς με ποιον τρόπο αρμόζει να δοξολογείτε, τότε ευλογήστε μαζί με εμάς, όχι πλέον όπως παλιά τους ψευδώνυμους θεούς, αλλά τον Θεό μας.

Ο λόγος, κάνοντας παράλληλα μνεία των εθνών και της σωτηρίας τους, προέβη σε αντιπαραβολή με αυτούς που προέρχονται από την περιτομή, λέγοντας: «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη· αυτοί που τον παροργίζουν ας μην υπερηφανεύονται. Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Ότι ο ψαλμός έχει ευαγγελικό χαρακτήρα, το παρατηρήσαμε και όταν αρχίζαμε τον λόγο μας· πράγμα το οποίο φανερώνεται και μέσα από ολόκληρο το ύφος της προφητείας. Διότι, ενώ στην αρχή καλούσε ολόκληρη τη γη, έπειτα, αφού στο μεταξύ δίδαξε περισσότερα, διατυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια προφητεία για τα έθνη, λέγοντας: «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν τα έθνη». Έτσι, λοιπόν, μετά τη διδασκαλία αυτών, στη συνέχεια προτρέπει όλα τα έθνη, τα οποία θα έχουν ωφεληθεί από το γεγονός ότι διδάχθηκαν εκ των προτέρων τα προλεχθέντα, να ευλογούν τον δημιουργό τόσων θαυμάτων και φοβερών έργων, λέγοντας: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας». Διότι μην ευλογείτε, λέει, τους δικούς σας, αυτούς που παλαιότερα από πλάνη θεωρούνταν θεοί, αλλά τον δικό μας, τον οποίο εμείς αναγνωρίσαμε από τους πατέρες μας, γνωρίζοντας ότι αυτός είναι ο αληθινός Θεός. Τώρα τουλάχιστον, έστω κι αν δεν το κάνατε προηγουμένως, ας τον ευλογείτε και εσείς.

Ευφημώντας τον, λοιπόν, και ευλογώντας τον ως τον μόνο αληθινό και κοινό Θεό όλων, και δικό μας και δικό σας, μην το πράττετε αυτό σιωπηρά, ούτε με ήρεμη φωνή· αντίθετα, με πολλή παρρησία και θάρρος, χρησιμοποιήστε ηχηρές φωνές και μεγάλες ιαχές, ώστε η αίνεση που αναπέμπεται από εσάς προς τον Θεό να ακούγεται και στους αλλοτρίους. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Σε αυτό ακριβώς το νόημα, επομένως, αναφέρεται το λόγιο που λέει: «Και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Κάντε εξάκουστη τη φωνή του ύμνου του». Μπορεί δε κανείς να θαυμάσει το αποτέλεσμα του λόγου αυτού, όταν σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, μέσα στις πόλεις, στα χωριά και στην ύπαιθρο, σε όλες τις Εκκλησίες του Θεού, οι λαοί του Χριστού, συγκεντρωμένοι από όλα τα έθνη, αναπέμπουν τους ύμνους και τις ψαλμωδίες με μεγάλη βοή, όχι προς τους πατρώους θεούς, ούτε προς τους θεομάχους δαίμονες, αλλά μόνο προς εκείνον που θεολογείται από τους προφήτες, ώστε η φωνή εκείνων που ψάλλουν να γίνεται εξάκουστη και σε όσους στέκονται έξω· εκπληρώνοντας έτσι στην πράξη το λόγιο που αναφέρει εδώ: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Έπειτα, στη συνέχεια συνδέεται το εξής: «Αυτού που διεφύλαξε την ψυχή μου στη ζωή, και δεν επέτρεψε να κλονιστούν τα πόδια μου».

Αντί δε του «την ψυχή μου», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «την ψυχή μας»· και πάλι αντί του «τα πόδια μου», παρομοίως όλοι ερμήνευσαν «τα πόδια μας». Διότι, λέει, μην αναπέμπετε τον ύμνο και τους αίνους σε αυτόν μόνο για τα παλαιά έργα του Θεού, τα οποία φανερώνονταν στα προηγούμενα, αλλά και για τις ευεργεσίες προς εμάς τους ίδιους που τα λέμε αυτά. Επειδή ενδυνάμωσε τα δικά μας πόδια, τα οποία έτρεξαν πολύ ώστε να κηρύξουν το σωτήριο Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, και τα διαφύλαξε αταλάντευτα μέσα στα ρεύματα του βίου, αφαιρώντας τα εμπόδια από τον δρόμο· και ενώ πολλοί επιβουλεύονταν την ψυχή μας, αυτός έγινε σωτήρας και φύλακάς της. Και για όλα αυτά: «ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Αυτά δε προαναφωνούνταν ξεκάθαρα εκ μέρους των κηρύκων του Ευαγγελίου, τον δρόμο των οποίων και την αρετή των ποδιών τους ο Ησαΐας, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα μέσω αυτού, γεμάτο θαυμασμό αναφωνούσε: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνων που ευαγγελίζονται ειρήνη!». Επειδή, λοιπόν, έχοντας κοπιάσει πολύ και έχοντας υπομείνει τους διωγμούς από τα άπιστα έθνη, τα δεσμά και τις φυλακές και κάθε λογής επιβουλές, παρέμειναν αταλάντευτοι· εύλογα (υμνούν) αυτόν που τους ενδυνάμωσε, και που φύλαξε την ψυχή τους για τη ζωή.

ώστε να μην ξεπέσει αυτή στον θάνατο της αμαρτίας, και, αφού κατέστησε τα πόδια τους σταθερά για να μην υποστούν κλονισμό, ούτε ολίσθημα και πτώση, προτρέπουν όλα τα έθνη να ευλογούν τον Θεό και να κάνουν ξακουστή τη φωνή της αινέσεώς του, όχι μόνο για τα παλαιά, παράδοξα και φοβερά έργα του, αλλά και για τα νέα αγαθά, μέσω των οποίων τοποθέτησε στη ζωή την ψυχή όσων τα λέγουν αυτά, χωρίς να επιτρέψει να κλονιστούν τα πόδια τους. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει διατυπωθεί στον πληθυντικό αριθμό: «Σε Αυτόν που έταξε την ψυχή μας στη ζωή, και δεν επέτρεψε να σφαλούν τα πόδια μας. Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με φωτιά, όπως καθαρίζεται με φωτιά το ασήμι». Και αυτά λέχθηκαν σε απόλυτη ακολουθία με τα προηγούμενα. Διότι έπρεπε να διδαχθούμε πώς ο Θεός έθεσε στη ζωή την ψυχή αυτών που τα διακηρύσσουν αυτά, και πώς δεν παρέδωσε τα πόδια τους σε κλονισμό.

Ίσως όμως το τίνος είναι τα λόγια, κανένας από τους δύο δεν το αναφέρει στην επιγραφή, εξαιτίας της σαφήνειας των προσώπων που έχουν εισαχθεί προφητικά σε αυτούς. Οι κήρυκες δηλαδή των εθνών, δηλαδή οι απόστολοι του Σωτήρος μας, έχουν συμπεριληφθεί και στους δύο. Αμέσως λοιπόν και μέσω των προκειμένων λόγων αναβοούν ξεκάθαρα στη γη και σε όλα τα έθνη το σωτήριο έργο του Θεού, προσευχόμενοι να γίνει γνωστή η οδός Του· έπειτα στη συνέχεια: «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί. Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.» Και πάλι επαναλαμβάνουν τον λόγο προς επιβεβαίωση των όσων προφητεύονται. Ο αποστολικός χορός, λοιπόν, ο οποίος είχε πει προηγουμένως: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη·» και πάλι: «Όλη η γη ας προσκυνήσει·» και πάλι: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας·» παρομοίως και στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, βλέποντας ότι χρειάζεται πολλή συνεργία του Θεού για την επιτυχία του ευαγγελικού κηρύγματος, σαν να ενισχύει τον εαυτό του μέσω προσευχής, λέει: «Ο Θεός ας μας οικτιρήσει και ας μας ευλογήσει, ας επιφάνει το πρόσωπό Του σε εμάς, και ας μας ελεήσει.»

Διάψαλμα: μεταβολή του νοήματος. «Ευλογείτε, έθνη»: Δηλαδή, εσείς που επιστρέψατε από τα έθνη, μην παύετε να ευχαριστείτε. «Και κάντε να ακουστεί»: Ας γίνει ακουστός, λέει, ο ύμνος σας σε όλη την κτίση και στα ώτα του Θεού μας. «Σε Εκείνον που έθεσε»: Στον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι εξέλεξε τη δική τους ψυχή για την αιώνια ζωή. «Και δεν άφησε»: Διότι αφότου θεμελιώθηκαν στην πίστη, δεν είναι δυνατόν να κλονιστούν. «Διότι μας δοκίμασες»: Δηλαδή, γνώρισες την προαίρεσή μας, Κύριε. «Μας πύρωσες»: Διότι οι πιστοί θερμάνθηκαν με τον ζήλο της πίστεως και με το πυρ του Αγίου Πνεύματος. «Εισήγαγες»: Διότι επέτρεψε ο Θεός στα έθνη να εισέλθουν στην παγίδα του διαβόλου, ώστε να επιγνώσουν Αυτόν που τα ελευθερώνει. «Έθεσες θλίψεις»: Διότι οι δαίμονες καταβάρυναν τα έθνη ως άλογα κτήνη. «Ανέβασας»: Τους άπιστους και βλάσφημους ανθρώπους, οι οποίοι διασύρουν τα έθνη που πίστεψαν. «Διήλθαμε»: Δηλαδή, περνώντας οι πιστοί μέσα από το πυρ του Πνεύματος και μέσα από το ύδωρ του βαπτίσματος, λαμβάνουν την αναψυχή του Παραδείσου. «Θα εισέλθω»: Εισερχόμενοι οι πιστοί στην Εκκλησία, προσφέρουν ως ολοκαύτωμα στον Θεό τη διαρκή προσευχή. «Θα αποδώσω — στη θλίψη μου»: Αποδίδοντας ο άνθρωπος καθημερινά τις προσευχές του, διδάχθηκε να δοξάζει αδιαλείπτως με τα χείλη, το στόμα και την καρδιά, και μάλιστα όταν, ευρισκόμενος σε θλίψη, αναθέτει τον εαυτό του στον Κύριο.

Όσοι πιστεύετε στον Υιό πείτε Του: «Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας ψάλει σε Σένα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού» που φανερώθηκε πάνω στη γη, ως «φοβερός στις βουλές» και στις πράξεις «περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτός που μετατρέπει την» Ερυθρά «θάλασσα σε ξηρά» για τη διάβαση του λαού που διέφευγε, «στον ποταμό» Ιορδάνη «θα περάσουν με τα πόδια» μαζί με την κιβωτό, υπό την καθοδήγηση του Ιησού του Ναυή. Εκεί «θα ευφρανθώ» με τα θαύματα του Θεού. «Τα μάτια Του επιβλέπουν τα έθνη» εξαιτίας της χριστοκτονίας των Ιουδαίων, «εκείνοι που Τον πικραίνουν», οι θεοκτόνοι, «ας μην υψώνουν τον εαυτό τους» ως τέκνα του Αβραάμ, αλλά «εσείς τα έθνη ευλογείτε τον Θεό μας και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του», η οποία κηρύττει μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών. «Σε Αυτόν που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή και δεν άφησε να κλονιστούν στον σάλο» της απιστίας «τα πόδια μου». Αυτά λέγει η Εκκλησία του Θεού και οι μάρτυρές της: «Επειδή μας δοκίμασες, ω Θεέ», με πειρασμούς και βάσανα, «μας πέρασες από τη φωτιά, όπως δοκιμάζεται το ασήμι», καθαρίζοντάς μας από κάθε μολυσμό. «Μας οδήγησες στην παγίδα» των ασεβών τυράννων, «έβαλες θλίψεις πάνω στις πλάτες μας».