Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 65:9

Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό. Και όλοι μαζί συγκεντρωμένοι, ακόμη περισσότερο να τον επαινείτε και να τον θαυμάζετε. [Αυτού που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή. Θα ευφρανθώ, λοιπόν, με τέτοια θαυμαστά έργα, και με εκείνον που τα έπραξε, ο οποίος, ως Δεσπότης που επιβλέπει τα πάντα, κάνει διάκριση μεταξύ αυτών που βρίσκονται επί της γης και περιβάλλει με τιμωρίες τους αναξίους. Οφθαλμούς ονομάζει τους αποστόλους.] Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας πύρωσας.

Ευφημώντας τον, λοιπόν, και ευλογώντας τον ως τον μόνο αληθινό και κοινό Θεό όλων, και δικό μας και δικό σας, μην το πράττετε αυτό σιωπηρά, ούτε με ήρεμη φωνή· αντίθετα, με πολλή παρρησία και θάρρος, χρησιμοποιήστε ηχηρές φωνές και μεγάλες ιαχές, ώστε η αίνεση που αναπέμπεται από εσάς προς τον Θεό να ακούγεται και στους αλλοτρίους. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Σε αυτό ακριβώς το νόημα, επομένως, αναφέρεται το λόγιο που λέει: «Και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Κάντε εξάκουστη τη φωνή του ύμνου του». Μπορεί δε κανείς να θαυμάσει το αποτέλεσμα του λόγου αυτού, όταν σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, μέσα στις πόλεις, στα χωριά και στην ύπαιθρο, σε όλες τις Εκκλησίες του Θεού, οι λαοί του Χριστού, συγκεντρωμένοι από όλα τα έθνη, αναπέμπουν τους ύμνους και τις ψαλμωδίες με μεγάλη βοή, όχι προς τους πατρώους θεούς, ούτε προς τους θεομάχους δαίμονες, αλλά μόνο προς εκείνον που θεολογείται από τους προφήτες, ώστε η φωνή εκείνων που ψάλλουν να γίνεται εξάκουστη και σε όσους στέκονται έξω· εκπληρώνοντας έτσι στην πράξη το λόγιο που αναφέρει εδώ: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Έπειτα, στη συνέχεια συνδέεται το εξής: «Αυτού που διεφύλαξε την ψυχή μου στη ζωή, και δεν επέτρεψε να κλονιστούν τα πόδια μου».

Αντί δε του «την ψυχή μου», όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «την ψυχή μας»· και πάλι αντί του «τα πόδια μου», παρομοίως όλοι ερμήνευσαν «τα πόδια μας». Διότι, λέει, μην αναπέμπετε τον ύμνο και τους αίνους σε αυτόν μόνο για τα παλαιά έργα του Θεού, τα οποία φανερώνονταν στα προηγούμενα, αλλά και για τις ευεργεσίες προς εμάς τους ίδιους που τα λέμε αυτά. Επειδή ενδυνάμωσε τα δικά μας πόδια, τα οποία έτρεξαν πολύ ώστε να κηρύξουν το σωτήριο Ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, και τα διαφύλαξε αταλάντευτα μέσα στα ρεύματα του βίου, αφαιρώντας τα εμπόδια από τον δρόμο· και ενώ πολλοί επιβουλεύονταν την ψυχή μας, αυτός έγινε σωτήρας και φύλακάς της. Και για όλα αυτά: «ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Αυτά δε προαναφωνούνταν ξεκάθαρα εκ μέρους των κηρύκων του Ευαγγελίου, τον δρόμο των οποίων και την αρετή των ποδιών τους ο Ησαΐας, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα μέσω αυτού, γεμάτο θαυμασμό αναφωνούσε: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται αγαθά, εκείνων που ευαγγελίζονται ειρήνη!». Επειδή, λοιπόν, έχοντας κοπιάσει πολύ και έχοντας υπομείνει τους διωγμούς από τα άπιστα έθνη, τα δεσμά και τις φυλακές και κάθε λογής επιβουλές, παρέμειναν αταλάντευτοι· εύλογα (υμνούν) αυτόν που τους ενδυνάμωσε, και που φύλαξε την ψυχή τους για τη ζωή.

ώστε να μην ξεπέσει αυτή στον θάνατο της αμαρτίας, και, αφού κατέστησε τα πόδια τους σταθερά για να μην υποστούν κλονισμό, ούτε ολίσθημα και πτώση, προτρέπουν όλα τα έθνη να ευλογούν τον Θεό και να κάνουν ξακουστή τη φωνή της αινέσεώς του, όχι μόνο για τα παλαιά, παράδοξα και φοβερά έργα του, αλλά και για τα νέα αγαθά, μέσω των οποίων τοποθέτησε στη ζωή την ψυχή όσων τα λέγουν αυτά, χωρίς να επιτρέψει να κλονιστούν τα πόδια τους. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει διατυπωθεί στον πληθυντικό αριθμό: «Σε Αυτόν που έταξε την ψυχή μας στη ζωή, και δεν επέτρεψε να σφαλούν τα πόδια μας. Διότι μας δοκίμασες, Θεέ, μας καθάρισες με φωτιά, όπως καθαρίζεται με φωτιά το ασήμι». Και αυτά λέχθηκαν σε απόλυτη ακολουθία με τα προηγούμενα. Διότι έπρεπε να διδαχθούμε πώς ο Θεός έθεσε στη ζωή την ψυχή αυτών που τα διακηρύσσουν αυτά, και πώς δεν παρέδωσε τα πόδια τους σε κλονισμό.

Πρώτον, λοιπόν, λένε: «Μας δοκίμασας, Θεέ». Και πώς μας δοκίμασας; Το ερμηνεύουν λέγοντας: «Μας πύρωσας, όπως πυρώνεται το αργύριο». Αυτές οι φωνές, όπως είπα, ανήκουν στους αποστόλους, τους μαθητές και τους ευαγγελιστές του Σωτήρος, των οποίων ο φθόγγος εξήλθε σε όλη τη γη και τα ρήματά τους στα πέρατα της οικουμένης. Θα μπορούσαν επίσης να ανήκουν και στους αγίους μάρτυρες του Θεού, οι οποίοι, κατά μίμηση των πρώτων κηρύκων του Σωτήρος μας, υπέστησαν τα ίδια, στους άθλους που αγωνίστηκαν υπέρ της θεοσεβείας. Λένε, λοιπόν, ερμηνεύοντας και διασαφηνίζοντας πώς διατήρησε την ψυχή τους στη ζωή, και πώς δεν παρέδωσε τα πόδια τους σε σάλο: «Διότι μας δοκίμασας, Θεέ, όπως πυρώνεται το αργύριο». Επειδή ακριβώς ένας άνθρωπος χωρίς πειρασμούς είναι αδόκιμος, ευλόγως ο Θεός παραδίδει τους δικούς Του ανθρώπους στους πειρασμούς για να τους γυμνάσει· όχι για να γνωρίσει ο Ίδιος τι είδους άνθρωποι είναι, αλλά για να καταστούν οι ίδιοι, αφού δοκιμαστούν στο πυρ, λαμπρότεροι και καθαρότεροι.

Διότι αυτά θα ήταν παρεμφερή με όσα λέγονται στο προκείμενο χωρίο: «Εκείνου που διατήρησε την ψυχή μου στη ζωή, και δεν άφησε να σαλευθούν τα πόδια μου»· και πάλι: «Και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής». Όσοι δε προστατεύθηκαν κατά τον βίο τους και είδαν την πυρκαγιά του διωγμού να σβήνει, εφόσον βρέθηκαν σε λαμπρή ειρήνη, πέτυχαν την αναψυχή, και, αφού κατέληξαν σε απάνεμο λιμάνι, απήλαυσαν την ευφροσύνη μετά τον διωγμό. Θα κατανοήσεις δε πώς έχει λεχθεί εδώ το: «Ανέβασες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας», αν το παραβάλεις με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Και τώρα ύψωσε το κεφάλι μου πάνω από τους εχθρούς μου. Τριγύρισα και πρόσφερα στη σκηνή σου θυσία αλαλαγμού». Διότι, όπως ακριβώς κατά τους καιρούς των διωγμών ο Θεός αφήνει να εγερθούν άνθρωποι πάνω στα κεφάλια μας, έτσι και μετά από αυτά, όταν μας έβγαλε σε τόπο αναψυχής, υψώνει τα κεφάλια μας πάνω από τους εχθρούς μας. Και αυτό το δήλωνε προφητικά εκείνος που είπε: «Και τώρα ύψωσε το κεφάλι μου πάνω από τους εχθρούς μου. Θα εισέλθω στον οίκο σου με ολοκαυτώματα». Διότι οι άγιοι μάρτυρες του Θεού, μετά τους μεγάλους άθλους τους οποίους υπέμειναν, αφού πέρασαν μέσα από φωτιά και νερό, παρελήφθησαν σε τόπο αναψυχής.

Και επειδή ο Θεός έθεσε τον άνθρωπο για να εργάζεται και να φυλάσσει τον παράδεισο, η νύμφη είπε τούτο, ότι δηλαδή, ενώ ο Θεός τοποθέτησε την ψυχή μου στη ζωή (διότι η απόλαυση του παραδείσου, στον οποίο ο Θεός έθεσε τον άνθρωπο για να τον εργάζεται και να τον φυλάσσει, ήταν ζωή), οι εχθροί τη μετέστησαν από τη φύλαξη του παραδείσου στο να μεριμνά για τον δικό τους αμπελώνα, του οποίου ο βότρυς καλλιεργεί την πικρία και το σταφύλι τη χολή. Τέτοιος αμπελώνας ήταν τα Σόδομα, τέτοια κληματίδα τα Γόμορρα, που καταδικάστηκαν μαζί με τα Σόδομα, μέσα από τα οποία ο αγιάτρευτος θυμός των δρακόντων ξεχείλισε στα πονηρά πατητήρια των Σοδομιτών. Είναι δε δυνατόν και μέχρι σήμερα να δει κανείς τους περισσότερους ανθρώπους να είναι επιμελητές και φύλακες τέτοιων αμπελώνων, οι οποίοι με ζήλο διατηρούν μέσα τους τα πάθη, σαν να φοβούνται μήπως χάσουν το κακό. Βλέπεις τους πονηρούς φύλακες της ειδωλολατρίας, τόσο εκείνης που εκδηλώνεται μέσω της ασέβειας όσο και εκείνης μέσω της πλεονεξίας, πώς επαγρυπνούν στη φύλαξη των κακών, θεωρώντας ως ζημιά το να στερηθούν την ανομία. Και για τους άλλους ομοίως, μπορεί να δει κανείς εκείνους που έχουν αποδεχθεί εμπαθώς την ηδονή ή την υπερηφάνεια ή την οίηση ή οτιδήποτε άλλο παρόμοιο, πώς περιβάλλουν με κάθε φύλαξη τέτοιου είδους κακά, θεωρώντας κέρδος το να μην καθαρίσουν ποτέ την ψυχή τους από τα κακά.

Διάψαλμα: μεταβολή του νοήματος. «Ευλογείτε, έθνη»: Δηλαδή, εσείς που επιστρέψατε από τα έθνη, μην παύετε να ευχαριστείτε. «Και κάντε να ακουστεί»: Ας γίνει ακουστός, λέει, ο ύμνος σας σε όλη την κτίση και στα ώτα του Θεού μας. «Σε Εκείνον που έθεσε»: Στον λαό που προέρχεται από τα έθνη· διότι εξέλεξε τη δική τους ψυχή για την αιώνια ζωή. «Και δεν άφησε»: Διότι αφότου θεμελιώθηκαν στην πίστη, δεν είναι δυνατόν να κλονιστούν. «Διότι μας δοκίμασες»: Δηλαδή, γνώρισες την προαίρεσή μας, Κύριε. «Μας πύρωσες»: Διότι οι πιστοί θερμάνθηκαν με τον ζήλο της πίστεως και με το πυρ του Αγίου Πνεύματος. «Εισήγαγες»: Διότι επέτρεψε ο Θεός στα έθνη να εισέλθουν στην παγίδα του διαβόλου, ώστε να επιγνώσουν Αυτόν που τα ελευθερώνει. «Έθεσες θλίψεις»: Διότι οι δαίμονες καταβάρυναν τα έθνη ως άλογα κτήνη. «Ανέβασας»: Τους άπιστους και βλάσφημους ανθρώπους, οι οποίοι διασύρουν τα έθνη που πίστεψαν. «Διήλθαμε»: Δηλαδή, περνώντας οι πιστοί μέσα από το πυρ του Πνεύματος και μέσα από το ύδωρ του βαπτίσματος, λαμβάνουν την αναψυχή του Παραδείσου. «Θα εισέλθω»: Εισερχόμενοι οι πιστοί στην Εκκλησία, προσφέρουν ως ολοκαύτωμα στον Θεό τη διαρκή προσευχή. «Θα αποδώσω — στη θλίψη μου»: Αποδίδοντας ο άνθρωπος καθημερινά τις προσευχές του, διδάχθηκε να δοξάζει αδιαλείπτως με τα χείλη, το στόμα και την καρδιά, και μάλιστα όταν, ευρισκόμενος σε θλίψη, αναθέτει τον εαυτό του στον Κύριο.

Όσοι πιστεύετε στον Υιό πείτε Του: «Όλη η γη ας Σε προσκυνήσει και ας ψάλει σε Σένα. Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού» που φανερώθηκε πάνω στη γη, ως «φοβερός στις βουλές» και στις πράξεις «περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων. Αυτός που μετατρέπει την» Ερυθρά «θάλασσα σε ξηρά» για τη διάβαση του λαού που διέφευγε, «στον ποταμό» Ιορδάνη «θα περάσουν με τα πόδια» μαζί με την κιβωτό, υπό την καθοδήγηση του Ιησού του Ναυή. Εκεί «θα ευφρανθώ» με τα θαύματα του Θεού. «Τα μάτια Του επιβλέπουν τα έθνη» εξαιτίας της χριστοκτονίας των Ιουδαίων, «εκείνοι που Τον πικραίνουν», οι θεοκτόνοι, «ας μην υψώνουν τον εαυτό τους» ως τέκνα του Αβραάμ, αλλά «εσείς τα έθνη ευλογείτε τον Θεό μας και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς Του», η οποία κηρύττει μετάνοια και τη βασιλεία των ουρανών. «Σε Αυτόν που έθεσε την ψυχή μου στη ζωή και δεν άφησε να κλονιστούν στον σάλο» της απιστίας «τα πόδια μου». Αυτά λέγει η Εκκλησία του Θεού και οι μάρτυρές της: «Επειδή μας δοκίμασες, ω Θεέ», με πειρασμούς και βάσανα, «μας πέρασες από τη φωτιά, όπως δοκιμάζεται το ασήμι», καθαρίζοντάς μας από κάθε μολυσμό. «Μας οδήγησες στην παγίδα» των ασεβών τυράννων, «έβαλες θλίψεις πάνω στις πλάτες μας».