Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 66:2

Διότι οι μακάριοι προφήτες και πατριάρχες, γνωρίζοντας διά της ενέργειας του Αγίου Πνεύματος ότι δεν επρόκειτο στα έσχατα των χρόνων να εμφανισθεί πάνω στη γη και να σαρκωθεί η κοινή φύση της Αγίας Τριάδος, δηλαδή το ολόκληρο πλήρωμα των τριών προσώπων, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, αλλά το ένα πρόσωπο, τουτέστιν ο Θεός Λόγος, γι’ αυτό δεν έλεγαν ότι θα έλθει η τριαδική ουσία του Θεού, αλλά κήρυτταν και παρακαλούσαν για την επιφάνεια του προσώπου του Θεού, σαν να επιζητούσαν καθαρά και ολοφάνερα το πρόσωπο του Θεού Λόγου και την επί γης παρουσία του και να έλεγαν προς αυτόν: «Επίφανον τὸ πρόσωπόν σου, καὶ σωθησόμεθα», και· «Ἐξεζήτησέ σε τὸ πρόσωπόν μου, τὸ πρόσωπόν σου, κύριε, ζητήσω», και· «Ἐπιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς», και πάλι· «Τὸ πρόσωπόν σου ἐπίφανον ἐπὶ τὸν δοῦλόν σου», δηλαδή πάνω στον άνθρωπο που έπλασες. Την παρουσία ιδίου προσώπου του Θεού, δηλαδή του ενός της Αγίας Τριάδος, τουτέστι του Θεού Λόγου, και όχι της κοινής φύσεως, κηρύττουν οι προφήτες· και, για να το πω σαφέστερα, καταγγέλλουν την παρουσία ενούσιου προσώπου του Θεού και όχι την ολική τριπρόσωπη σάρκωση της τρισυποστάτου Τριάδος. Ώστε, η φύση και το πρόσωπο δεν είναι το ίδιο, όπως είπα μυριάκις.

Φέρει την επιγραφή «Εν ύμνοις», επειδή το να υμνείται αρμόζει στον Θεό, ενώ στους ανθρώπους το να εγκωμιάζονται με επαίνους. Ο Θεός ας μας οικτείρει και ας μας ευλογήσει. Τους δικούς σου οικτιρμούς δεόμαστε, λέγει, Δέσποτα, και την επιφάνεια του προσώπου σου, ώστε να δυνηθούμε να κηρύξουμε φανερά την οδό του αγίου σου Ευαγγελίου σε όλα τα έθνη. Διότι παντού ονομάζει την παρουσία του σωτήριο.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΣΤ΄. [<Είθε ο Θεός να μας σπλαχνιστεί.> «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος,» όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ, «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» Μας έδειξε ο Θεός και Πατέρας το δικό του πρόσωπο, δηλαδή τον Υιό· διότι είναι εικόνα και «χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· και γι' αυτό έλεγε ξεκάθαρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.»] <Για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου.> (A f. 333) Ικετεύω, λέει, ω Δέσποτα, να φανερωθεί το πρόσωπό σου, ώστε να φωτίσει τα έθνη που κάθονται στο σκοτάδι και να τα ελκύσει προς τη σωτηρία, ώστε όσοι βρίσκονται στη γη και στα έθνη να γνωρίσουν την οδό της σωτηρίας. Διότι, όταν φανερωθεί το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα. Και ποια είναι αυτή, παρά εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού;» μέσω της οποίας και έχουμε σωθεί δια της πίστεως. Γνωρίσαμε την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, δηλαδή πάλι τον ίδιο τον Υιό. Οδός του Θεού είναι και οι εντολές, σύμφωνα με το: «Κάνε με να συνετιστώ στην οδό των δικαιωμάτων σου»· τις οποίες ζητά, όχι να κηρύττονται μόνο στην Ιουδαία όπου δόθηκε ο νόμος, αλλά να γίνουν γνωστές σε όλα τα έθνη. <Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, ω Θεέ.> (A f. 333. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.)

Και πάλι: Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους λυτρώσει. Και πάλι: Θα κατέλθει σαν βροχή πάνω σε πόκο. Και πάλι: Ο Κύριος είναι κοντά σε εκείνους που έχουν συντετριμμένη καρδιά. Και πάλι: Είθε να λάμψει το πρόσωπό Του πάνω μας, και να μας ελεήσει.

Εις το τέλος, εν ύμνοις· ψαλμός ωδής, 66ος. «Ο Θεός ας μας σπλαχνισθεί και ας μας ευλογήσει, ας φανερώσει το πρόσωπό του επάνω μας και ας μας ελεήσει.» Και ο παρών ψαλμός, επειδή είναι ευαγγελικός, έχει το ίδιο νόημα με τον προηγούμενό του· γι' αυτό παραπέμπει και αυτός «εις το τέλος» και επιγράφεται «ωδή ψαλμού»· επειδή και εκείνος λεγόταν ότι είναι ψαλμός ωδής.

Ίσως όμως το τίνος είναι τα λόγια, κανένας από τους δύο δεν το αναφέρει στην επιγραφή, εξαιτίας της σαφήνειας των προσώπων που έχουν εισαχθεί προφητικά σε αυτούς. Οι κήρυκες δηλαδή των εθνών, δηλαδή οι απόστολοι του Σωτήρος μας, έχουν συμπεριληφθεί και στους δύο. Αμέσως λοιπόν και μέσω των προκειμένων λόγων αναβοούν ξεκάθαρα στη γη και σε όλα τα έθνη το σωτήριο έργο του Θεού, προσευχόμενοι να γίνει γνωστή η οδός Του· έπειτα στη συνέχεια: «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί. Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.» Και πάλι επαναλαμβάνουν τον λόγο προς επιβεβαίωση των όσων προφητεύονται. Ο αποστολικός χορός, λοιπόν, ο οποίος είχε πει προηγουμένως: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη·» και πάλι: «Όλη η γη ας προσκυνήσει·» και πάλι: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας·» παρομοίως και στο κείμενο που έχουμε ενώπιόν μας, βλέποντας ότι χρειάζεται πολλή συνεργία του Θεού για την επιτυχία του ευαγγελικού κηρύγματος, σαν να ενισχύει τον εαυτό του μέσω προσευχής, λέει: «Ο Θεός ας μας οικτιρήσει και ας μας ευλογήσει, ας επιφάνει το πρόσωπό Του σε εμάς, και ας μας ελεήσει.»

Διότι εμείς λέμε για τους εαυτούς μας ότι δεν είμαστε τίποτα και ομολογούμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, αφού είμαστε ευτελείς και απλοί άνθρωποι, φτωχοί και οι έσχατοι όλων των ανθρώπων· όμως ο ίδιος ο Θεός, επειδή θέλησε να γίνουμε εμείς υπηρέτες της σωτηρίας των εθνών, πρώτα ας μας σπλαχνιστεί, δείχνοντας οίκτο για την ασθένειά μας· έπειτα ας προσθέσει κάτι που να μπορεί να μας ενδυναμώσει· και αυτό θα ήταν το να μας ευλογήσει. Με ευλογία δηλαδή πνευματική, ώστε να εκπληρωθεί κατάλληλα και σε εμάς, με τη χάρη του, η ευλογία που λέει: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη, και κυριεύστε την.» Διότι αυτά βέβαια είχαν ειπωθεί από παλιά, στην αρχή κατά τη δημιουργία του κόσμου, και νομίστηκε από τους Ιουδαίους ότι δεν εκπληρώνονται αλλιώς παρά μόνο σωματικά, μέσω της αφθονίας. Εμείς όμως, γνωρίζοντας ότι υπάρχουν και γεννήματα της ψυχής, και ότι τα παιδιά των δασκάλων είναι οι μαθητές τους, παρακαλούμε να τύχουμε τέτοιας ευλογίας, ώστε να αυξηθούμε και να πληθυνθούμε με το πλήθος των μαθητών, και με τις μυριάδες εκείνων που σώζονται μέσω ημών, έτσι ώστε να πούμε: «Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος μας ευλόγησε με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ.» Έτσι λοιπόν, ο Θεός είθε πρώτα να μας σπλαχνιστεί, και έπειτα, αφού μας σπλαχνιστεί, να μας ευλογήσει.

Αυτό δε δεν θα συμβεί διαφορετικά, παρά μόνο αν φανερώσει το πρόσωπό του σε εμάς, ώστε να πούμε και εμείς: «Σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε.» Εκείνο δε που προστίθεται στη συνέχεια, το «και να μας ελεήσει», επειδή δεν υπάρχει ούτε στο εβραϊκό κείμενο ούτε στους άλλους μεταφραστές, αναγκαστικά έχει οβελιστεί. Ευχόμαστε λοιπόν να αξιωθούμε όσα προαναφέρθηκαν, για να μπορέσουμε να κάνουμε γνωστή την οδό του σε όλη τη γη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου.» Ποια είναι η γη και ποια η οδός του Θεού; Γη μεν είναι όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν τη γη και όλα τα έθνη σε ολόκληρη την οικουμένη· οδός δε του Θεού είναι ο θεοσεβής βίος, του οποίου το τέλος οδηγεί προς τον ίδιο τον Θεό, σαν σε μητρόπολη των αγαθών. Και ο ίδιος δε ο σωτήριος λόγος θα μπορούσε να είναι η οδός του Θεού. Γι' αυτό, στη συνέχεια, σαν να ερμηνεύει το νόημα, προσθέτει: «Ανάμεσα σε όλα τα έθνη το σωτήριό σου.» Προκειμένου, λοιπόν, να μπορέσουμε σε όλη τη γη και σε όλα τα έθνη που κατοικούν τη γη να κάνουμε γνωστή την οδό σου και το σωτήριό σου –διότι είναι το ίδιο πράγμα–, σπλαχνίσου μας, Θεέ, και ευλόγησέ μας, και φανέρωσε το πρόσωπό σου σε εμάς, ώστε, γεμάτοι από το φως που προέρχεται από το πρόσωπό σου, να καταυγάσουμε όλους τους ανθρώπους. Διότι, αν δεν μας δοθούν αυτά, εμείς δεν είμαστε τίποτα για την κατόρθωση ενός τόσο σπουδαίου έργου. «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί. Ας ευφρανθούν.»

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ. Προτροπή των εθνών και ευχαριστία αυτών, διότι ελεήθηκαν από την αγαθότητα του Θεού. Ο Θεός· Φωνή και ευχαριστία των εθνών. ας επιφάνει· Διότι ανέμεναν την επιφάνεια του Χριστού, μέσω της οποίας και ελεηθήκαμε. για να γνωρίσουν· Διότι έμαθαν ότι ο Θεός φανερώθηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ως άνθρωπος. σε όλα τα έθνη· [Διότι σε όλα τα έθνη έγινε γνωστός ο σταυρός, μέσω του οποίου σώθηκε ο άνθρωπος.] ας δοξολογήσουν· Και ο λαός των Εβραίων, επειδή και από αυτούς πίστεψαν, και των εθνών, καθώς δέχθηκαν τη χάρη, όλοι δοξολόγησαν τον Θεό (ας δοξολογήσουν τον Θεό). ας δοξολογήσουν· Και μαζί με αυτούς τα υπόλοιπα έθνη. ας ευφρανθούν· Αφού επέστρεψαν τα έθνη από την πλάνη και συμμετείχαν στη μυστική χάρη. διότι θα κρίνεις· Διότι ως δίκαιος κριτής έρχεται τότε ο Χριστός, αποδίδοντας στον καθένα τις αμοιβές των έργων του. και τα έθνη· [Τα έθνη των δικαίων θα οδηγήσει] στη γη της παραγγελίας, δηλαδή του παραδείσου.

ΨΑΛΜΟΣ 66. «Ο Θεός ας μας ελεήσει.» Ζητά να γίνει γρηγορότερα η επιφάνεια του Σωτήρα, την οποία προγνώρισε, ώστε να τρυγήσουμε την ευλογία που προέρχεται από αυτήν. Και φανερώνεται το πρόσωπο του Δημιουργού των πάντων, το οποίο μας γεμίζει με ευλογία και οικτιρμούς, εφόσον μας φανερώθηκε ο χαρακτήρας της υποστάσεώς Του, και εμφάνισε τον εαυτό Του στους αξίους. Διότι, επειδή είναι εικόνα του αόρατου Θεού, όποιος Τον προσεγγίζει με καθαρό νου, βλέπει τον Πατέρα. Διότι λέει: «Όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Τότε σπλαχνίζεται τους ευεργετούμενους, και τους ευλογεί με κάθε πνευματική ευλογία στα επουράνια εν Χριστώ Ιησού.

Διότι, επειδή φανέρωσες το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα, τον Πατέρα, δηλαδή εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός· και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Αυτός ο ίδιος θα είναι και σωτήριο σε όλα τα έθνη, με την εκπλήρωση του: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Θα μπορούσες βέβαια να ονομάσεις οδό και τις εντολές του, σύμφωνα με το: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου»· και αντιστοίχως σωτηρία, αυτήν που ήλθε να παράσχει, ώστε σε όλους να γίνει σαφής η σωτηρία σου προς εμάς.

Διότι ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου όμως λόγοι δεν πρόκειται να παρέλθουν. Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου. Ζω εγώ, ο οποίος δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού. Ακούσατε ότι ο Φιλάνθρωπος ορκίστηκε στον εαυτό του. Γι' αυτό προτρέπω τους πάντες: Ελάτε, τέκνα, ακούστε με· και όσο έχουμε καιρό, ας σπεύσουμε, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου. Ας προσέλθουμε έγκαιρα ενώπιόν του με εξομολόγηση. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Διότι αυτός μας δημιούργησε, αυτός ας μας σπλαχνιστεί και ας μας ευλογήσει, ας κάνει να λάμψει το πρόσωπό του επάνω μας και ας μας ελεήσει· διότι αυτός είναι ο Θεός όσων μετανοούν, αυτός μας δέχεται όταν μετανοούμε, αυτός και θα μας ποιμάνει· σε αυτόν ανήκει η δόξα και η ισχύς και κάθε ευχαριστία, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ψαλμός 66. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός ωδής του Δαβίδ. «Ο Θεός ας μας οικτιρήσει και ας μας ευλογήσει· ας φανερώσει το πρόσωπό του σε εμάς» και ας μας ελεήσει· «για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου και σε όλα τα έθνη το σωτήριόν σου», το οποίο θα φανεί σαν λαμπάδα· και «διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου», όπως είπε ο Θεοδόχος Συμεών. «Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη» με αυτό το σωτήριόν σου. «Διότι θα κρίνει λαούς με ευθύτητα και θα οδηγήσει τα έθνη πάνω στη γη. Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί». «Η γη έδωσε τον καρπό της», αισθητά μεν τον βρώσιμο, νοητά δε, την Παρθένο Μαρία. Από την οποία προήλθε ο καρπός της ζωής, από τον οποίο τρεφόμαστε με τη χάρη του εμείς που έχουμε εμπιστοσύνη σε αυτόν.