Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 66:7

Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί. Δεν έθεσε την ταυτολογία τυχαία, αλλά για να καταστήσει τους ακροατές πιο πρόθυμους. Η γη έδωσε τον καρπό της. Προφανώς εννοείται η νοητή. Καρπός δε αυτής είναι οι προκοπές στην ευσέβεια. [Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ. Όπως ακριβώς παρότρυνε δύο φορές τα έθνη προς υμνωδία, έτσι δύο φορές ζήτησε για αυτά την ευλογία· εφόσον προφανώς απόλαυσαν και την ίδια την ευλογία. Ή επειδή όσοι προέρχονται από αυτήν δεν αγνοούν τον Θεό των συμπάντων, αλλά του προσφέρουν τον πιο γλυκό καρπό της ευσέβειας· τον οποίο εάν σου προσφέρουμε, δηλαδή την άσκηση της αρετής, ευλογούμαστε από εσένα] [Είθε να μας ευλογήσει ο Θεός. Πρέπει βεβαίως να γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι, όταν ευλογούν τον Θεό, του προσφέρουν μόνο λόγια, ενώ με έργα δεν μπορούν να τον ευεργετήσουν.

Περί της Τριάδος. «Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του·» (ως ισχύ εννοεί τον Υιό· η δε ισχύς είναι δύναμη· «διότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού·») «και της συνέσεώς του δεν υπάρχει αριθμός», δηλαδή του Πνεύματος· όπως έλεγε ο Σωτήρας: «Ιδού, σας δίδω Πνεύμα σοφίας και συνέσεως·» και πάλι: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους·» και πάλι: «Θα σας ευλογήσει ο Θεός, ο Θεός μας· θα σας ευλογήσει ο Θεός.»

Πρέπει, βέβαια, να γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι, όταν ευλογούν τον Θεό, του προσφέρουν μόνο λόγια, και δεν μπορούν να τον ευεργετήσουν με έργα. Ο Θεός, όμως, όταν ευλογεί, επιβεβαιώνει τα λόγια του με έργα, και παρέχει σε αυτούς που ευλογούνται αφθονία από κάθε λογής αγαθά. Έπειτα διδάσκει πώς να τύχουμε της θείας ευλογίας. <Η γη έδωσε τον καρπό της· είθε να μας ευλογήσει ο Θεός.> (B f. 271, E f. 124, F f. 98, K f. 119) Διότι τότε βρίσκεται ο καρπός των έργων του κάθε ανθρώπου.

«Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη.» Και για ποια αιτία, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Διότι θα κρίνεις λαούς με ευθύτητα», και εννοεί λαούς, όχι κάποιους μεν και κάποιους όχι, αλλά όλους, σύμφωνα με τα προαναφερθέντα. Επιπλέον δε, έχοντας γνωρίσει ότι θα οδηγηθούν από εσένα στο να βαδίσουν την οδό που τους γνωστοποιείται από εμάς, εύλογα θα πληρωθούν από ευφροσύνη και αγαλλίαση. Αντί δε του «και ας αγαλλιάσουν», ο Ακύλας ερμήνευσε «και θα αινέσουν», ενώ ο Σύμμαχος «και ας επευφημήσουν». «Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί· η γη έδωσε τον καρπό της.» Το Άγιο Πνεύμα, ευφραινόμενο για τις χρηστές και αγαθές υποσχέσεις, επιμένει στα ίδια λόγια, σαν να απολαμβάνει την κοινή σωτηρία όλων των ανθρώπων.

Γι' αυτό επαναλαμβάνει για δεύτερη και τρίτη φορά, και δεν θέλει να απομακρυνθεί από το σωτήριο και ευαγγελικό άσμα. Πάλι λοιπόν λέει: «Ας σε εξομολογηθούν οι λαοί, Θεέ». Αυτό βέβαια αποτελούσε το μεγαλύτερο θαύμα, το ότι δηλαδή οι μεν Ιουδαίοι, ενώ είχαν διδαχθεί από τους πατέρες τους να σέβονται τον Θεό των όλων, διαρκώς εκτρέπονταν στην πλάνη της ειδωλολατρίας· ενώ όλοι οι λαοί σε ολόκληρη την οικουμένη, οι οποίοι από τα πολύ παλιά χρόνια βρίσκονταν στην πλάνη, θα φτάσουν σε τέτοια μεταστροφή, ώστε όχι μόνο να αποκτήσουν την επίγνωση εσένα, του Θεού των πάντων, αλλά και να λάβουν τη γνώση του πώς να σε εξομολογούνται σύμφωνα με τον διττό τρόπο που εξηγήθηκε. Και για να γίνει αυτό επιτέλους, επέσπευσε τα της προφητείας, ώστε να γίνουμε αυτόπτες μάρτυρες των αιώνιων επαγγελιών. Πρέπει δε να ακούσουμε τα προκείμενα ως δυνάμενα να ειπωθούν και εκ μέρους των προφητών· έτσι ώστε τα μεν πριν από το διάψαλμα να αρμόζουν στο πρόσωπο των αποστόλων, ενώ τα μετά το διάψαλμα στον χορό των προφητών, οι οποίοι επιθυμούσαν να δουν αυτά που εμείς βλέπουμε, και δεν τα είδαν, σύμφωνα με τη σωτήρια φωνή. Στη συνέχεια αυτών αναφέρεται: «Η γη έδωσε τον καρπό της»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Η γη θα δώσει την καρποφορία της». Διότι ο αληθινός και σύμφωνος με τη φύση της γης καρπός είναι το να γνωρίζουν τον Θεό των πάντων και να του αναπέμπουν τις οφειλόμενες εξομολογήσεις και ευχαριστίες εκείνοι στους οποίους έχει επιτραπεί να την κατοικούν.

Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να καταστραφούν αυτά, ήρθε ο Σωτήρας να βάλει φωτιά στη γη. Και καθώς ο σωτήριος λόγος εξαφανίζει σαν φωτιά τα αγκάθια και τα τριβόλια, η ψυχή, αφού καλλιεργηθεί και απαλλαγεί από την κακία, αποδίδει τον καρπό που της αρμόζει και της ταιριάζει. Γι' αυτό όλοι οι λαοί δοξολογούν, και τα έθνη πάνω στη γη καθοδηγούνται. Σε συνέχεια αυτών, προστίθεται το εξής: «Η γη έδωσε τον καρπό της. Ας μας ευλογήσει ο Θεός, ο Θεός μας, ας μας ευλογήσει ο Θεός. Και ας τον φοβηθούν όλα τα πέρατα της γης». Είτε οι απόστολοι του Σωτήρα μας είτε οι αρχαίοι προφήτες του Θεού (διότι και στις δύο τάξεις εφαρμόζονται τα όσα λέγονται), εύχονται να λάβουν την ευλογία του Θεού, της οποίας το νόημα αναλύσαμε και πιο πάνω, αποδεικνύοντας πώς το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη, και κυριεύστε την» εκπληρωνόταν σε αυτούς με τρόπο πνευματικό.

Είναι δυνατόν, λοιπόν, να διαπιστώσει κανείς στην πράξη ότι ολόκληρη η γη γέμισε από τη διαδοχή τους. Και οι Εκκλησίες του Σωτήρα μας που έχουν ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη, και τα αναρίθμητα πλήθη των λαών σε καθεμία από αυτές, φανερώνουν τα αποτελέσματα της ευλογίας τους. Ταιριαστά δε λέγεται για αυτούς το «Ο Θεός μας», στη φράση «Είθε να μας ευλογήσει ο Θεός, ο Θεός μας», επειδή κατέχουν ως πατροπαράδοτη την επίγνωση του Θεού τους. Αλλά στη συνέχεια προσθέτουν αόριστα, λέγοντας το «Είθε να μας ευλογήσει ο Θεός», με την έννοια ότι δεν είναι πλέον Θεός μόνο δικός τους, αλλά και όλων εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω αυτών. Και έπειτα από όλα αυτά επισφραγίζουν το συμπέρασμα ολόκληρης της προφητείας λέγοντας: «Και ας τον φοβηθούν όλα τα πέρατα της γης». Διότι, επειδή «αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου», κατ' ανάγκην εύχονται, σαν εισαγωγή στη θεοσέβεια, να γεννηθεί ο φόβος του Θεού σε όλους τους ανθρώπους που κατοικούν μέχρι και τα έσχατα της γης· πράγμα το οποίο ακριβώς εκπληρώθηκε μετά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας, μετά την οποία σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αποστόλων του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Για αυτά δε τα πέρατα της γης λεγόταν και στα προηγούμενα: «Εισάκουσέ μας, Θεέ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα».

Διάψαλμα: ανοχή του πνεύματος. «Ας εξομολογηθούν»: Διότι όλοι οι λαοί και τα έθνη τότε θα εξομολογηθούν στον Θεό, κατεχόμενοι από φόβο. «Η γη έδωσε»: Διότι τότε βρίσκεται ο καρπός κάθε ανθρώπου, δηλαδή των έργων του· επειδή ο άνθρωπος είναι γη. Υπαινίσσεται δε και τον σταυρό, ότι βλάστησε από τη γη. Υπαινίσσεται δε και τη Θεοτόκο, ως εκλεγμένη από τους ανθρώπους για το μυστήριο. «Ας ευλογήσει»: Απευθύνεται στους δικαίους τότε λέγοντας· ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, και τα εξής. «Και ας φοβηθούν»: Διότι τότε όλη η γη συγκλονίζεται, ταρασσόμενη από τον φόβο και τον τρόμο.

Ψαλμός 66. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός ωδής του Δαβίδ. «Ο Θεός ας μας οικτιρήσει και ας μας ευλογήσει· ας φανερώσει το πρόσωπό του σε εμάς» και ας μας ελεήσει· «για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου και σε όλα τα έθνη το σωτήριόν σου», το οποίο θα φανεί σαν λαμπάδα· και «διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου», όπως είπε ο Θεοδόχος Συμεών. «Ας ευφρανθούν και ας αγαλλιάσουν τα έθνη» με αυτό το σωτήριόν σου. «Διότι θα κρίνει λαούς με ευθύτητα και θα οδηγήσει τα έθνη πάνω στη γη. Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, Θεέ, ας σε δοξολογήσουν όλοι οι λαοί». «Η γη έδωσε τον καρπό της», αισθητά μεν τον βρώσιμο, νοητά δε, την Παρθένο Μαρία. Από την οποία προήλθε ο καρπός της ζωής, από τον οποίο τρεφόμαστε με τη χάρη του εμείς που έχουμε εμπιστοσύνη σε αυτόν.

Τώρα η γη έδωσε καθαρά τον καρπό της, ενώ σε όλο τον προηγούμενο χρόνο τον έδινε με αγκάθια και τριβόλια, αναδίδοντας τη φθορά της αμαρτίας. Τώρα ο ουρανός γνώρισε ότι δεν οικοδομήθηκε μάταια, αφού φανερώθηκε Εκείνος για τον οποίο δημιουργήθηκε, και ο ήλιος είδε εκείνο για το οποίο έλαβε το φως ώστε να το βλέπει. Τώρα όλη η κτίση αισθάνθηκε τον εαυτό της πιο ωραίο και πιο λαμπρό, καθώς έλαμψε το κοινό της στολίδι. Τώρα όλοι οι άγγελοι του Θεού αίνεσαν και ύμνησαν τον Δεσπότη τους με φωνή μεγάλη, και τόσο περισσότερο σε σχέση με τότε που στόλιζε τον ουρανό με τον κύκλο των άστρων, όσο αυτή που τώρα ανατέλλει είναι υψηλότερη και λαμπρότερη από κάθε άστρο και πιο ωφέλιμη για όλο τον κόσμο. Τώρα η φύση των ανθρώπων έλαβε ενεργό οφθαλμό, ενώ από τότε που δημιουργήθηκε μέχρι αυτήν την ημέρα παρέμενε τυφλή. Διότι, όπως ακριβώς αργότερα με τον εκ γενετής τυφλό, ο Θεός τη συνάντησε να περιπλανιέται και να σκοντάφτει, την ελέησε και της τοποθέτησε αυτόν τον θαυμαστό οφθαλμό· και είδε ο άνθρωπος όσα, αν και επιθύμησε από παλιά να δει στο πρόσωπο πολλών προφητών και βασιλέων, δεν μπόρεσε.