Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:17

«Και ήταν μαζί με τα θηρία και άγγελοι τον διακονούσαν.» Προς αυτούς που έλεγαν ότι αυτός είναι ο Μωυσής ή ο Ηλίας: «Γιατί φθονείτε, όρη με πολλές κορυφές, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει;» Ότι θα ανεβάσει τους αποστόλους στο όρος της Μεταμορφώσεως: «Αυτός που ανεβάζει νεφέλες από τα άκρα της γης.» Ότι κατά τη Μεταμόρφωση τα ιμάτιά του θα γίνουν λευκά σαν το φως: «Αυτός που ενδύεται το φως σαν ιμάτιο.» Για την εκλογή των αποστόλων: «Οι γιοι του Ιακώβ, οι εκλεκτοί του»· αυτούς τους δώδεκα εξέλεξε ο Ιησούς. Για τη χειροτονία των ευαγγελιστών: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Για το βάπτισμα δι' αυτών: «Βροχή εκούσια θα ξεχωρίσεις, Θεέ, για την κληρονομιά σου.» Ότι θα προδοθεί από τον Ιούδα: «Διότι αν με χλεύαζε εχθρός, θα το υπέφερα· εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, που μαζί γευθήκαμε γλυκά εδέσματα», όταν μου είπε μαζί με τους άλλους: «Πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Ότι θα στασιάσουν εναντίον του οι Ιουδαίοι: «Με περικύκλωσαν σκύλοι πολλοί.» Διότι τον περικύκλωσαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;» Ότι ο Ιούδας θα πετάξει τα τριάντα αργύρια, και οι αρχιερείς δεν θα τα μοιραστούν: «Όμως αποφάσισαν να απορρίψουν την τιμή μου.» Για τον διαμοιρασμό των ιματίων: «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο», ρίχνοντας κλήρο για τον άρραφο χιτώνα.

Όρος του Θεού, όρος εύφορο. Όρος μεν ονομάζει την Εκκλησία, εύφορο δε, επειδή καθιστά τις ψυχές όσων βρίσκονται σε αυτήν εύρωστες και πλούσιες. Όρος τετυρωμένο; όρος εύφορο· γιατί υποθέτετε ότι υπάρχουν όρη τετυρωμένα; Και μάλιστα είναι τετυρωμένο, δηλαδή γεμάτο γάλα, που σημαίνει τον απλούστερο λόγο, σύμφωνα με το χωρίο: «Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή». Επιπλήττει, λοιπόν, εκείνους που νομίζουν ότι οι εκκλησίες των αιρετικών είναι τετυρωμένες. Διότι δεν υπάρχει τίποτε μέσα σε αυτές που να δύναται να θρέψει προς απόκτηση πνευματικής έξης. Γιατί λοιπόν υποθέτετε, εσείς, ότι υπάρχουν άλλα τετυρωμένα όρη έξω από την Εκκλησία, και δεν δέχεστε μάλλον ότι είναι μόνο τούτο το όρος, στο οποίο ο Θεός ευδόκησε να κατοικήσει;

Ερώτηση πε΄. Τι σημαίνει: «Αυτό το όρος Σιών, στο οποίο κατοίκησες;» Απόκριση: Η Θεία Γραφή ερμηνεύει τη λέξη όρος με πολλούς τρόπους. Αφενός μεν, όρος Σιών είναι ο τόπος της Ιερουσαλήμ, στον οποίο κατοίκησε ο Κύριός μας και Θεός Ιησούς Χριστός, όταν σαρκώθηκε πάνω στη γη. Αφετέρου δε, όρος ονομάζει κυρίως την Υπεραγία Θεοτόκο, όπως όταν λέει: «Το όρος όπου ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει· διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό παντοτινά·» και αλλού: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, και ο Άγιος από όρος κατάσκιο και δασώδες.» Ονομάζεται δε όρος η Αγία Θεοτόκος, επειδή, όπως ακριβώς όσοι περπατούν στον κάμπο και φλέγονται από το καύμα, όταν πλησιάζουν στο όρος, δροσίζονται κάτω από τη σκιά των δέντρων του όρους ή και ανακουφίζονται από τον καύσωνα της φλόγας μέσω του νερού, με παρόμοιο τρόπο λειτούργησε για τους ανθρώπους και η Αγνή Παρθένος· με τη δροσιά της κυοφορίας της αναζωογόνησε τις ψυχές των ανθρώπων που καταφλέγονταν από την αμαρτία, και τους περιέθαλψε με τη σκιά των πτερύγων του Υιού της. Όρος ονομάζονται επίσης και οι δαίμονες, εξαιτίας του όγκου της υπερηφάνειάς τους. «Αυτός που αγγίζει τα όρη και καπνίζουν»· δηλαδή, Εκείνος που πλησιάζει τους δαίμονες, και σαν καπνός διαλύονται και εξαφανίζονται.

Αγία κιβωτέ, μέσω της οποίας διασωθήκαμε από τον κατακλυσμό της αμαρτίας· άφλεκτη βάτε, την οποία είδε ο θεόπτης Μωυσής· χρυσό θυμιατήριο, στο οποίο ο Λόγος, πυρπολώντας τη σάρκα, γέμισε την οικουμένη με ευωδία, και κατακάηκαν τα εγκλήματα της παρακοής· θεόγραφη πλάκα· επτάφωτη λυχνία, της οποίας το φέγγος ξεπέρασε τις ηλιακές λάμψεις· αγία σκηνή, την οποία ο πνευματικός Βεσελεήλ, ο Χριστός, κατασκεύασε πάνσοφα μέσα από τις αρετές και την κατέστησε κατοικητήριό Του· βασιλικό όχημα, μανναδόχε στάμνα, κλεισμένε κήπε· σφραγισμένη πηγή, της οποίας τα καθαρά νάματα αρδεύουν την οικουμένη· αγιόβλαστη ράβδο του Ααρών· δροσοφόρε πόκε του Γεδεών· θεόγραφε τόμε, μέσω του οποίου σχίστηκε το χειρόγραφο του Αδάμ· όρος του Θεού· όρος άγιο, στο οποίο ο Κύριος ευδόκησε να κατοικήσει· αγία ρίζα του Ιεσσαί· πόλη του Θεού, για την οποία ειπώθηκαν ένδοξα πράγματα, όπως λέει ο Δαβίδ.

Επομένως, σε αυτούς που ασκούνται στους ιερούς λόγους, η προσφώνηση αυτή υπόσχεται προτρεπτικά την ωφέλεια που προέρχεται από τους θείους λόγους. Διότι και η διατύπωση των ιερών αναγνωσμάτων έχει καθαριστεί σαν το πυρωμένο ασήμι, σύμφωνα με τον λόγο που λέει: «Τα λόγια του Κυρίου είναι δοκιμασμένα στη φωτιά»· και πάλι: «Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά, ασήμι πυρωμένο, δοκιμασμένο στο χώμα της γης, καθαρισμένο επτά φορές». Επίσης, το πνευματικό νόημα, που είναι εξαίρετο και πολυτίμητο, παριστάνεται με το να λέγεται: «στη λάμψη του χρυσού». «Όταν ο Ουράνιος διασκορπίζει βασιλιάδες πάνω της, θα γίνουν λευκοί σαν το χιόνι στη Σελμών». Αντί του «Όταν ο Επουράνιος διασκορπίζει» και τα εξής, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Όταν ο Ικανός τη μοίραζε για να βασιλεύσει σε αυτήν, ήταν σαν χιονισμένη. Η Σελμών, όρος του Θεού, όρος εύφορο, όρος υψηλότατο, όρος εύφορο· γιατί αναζητούνται με τόση σπουδή τα υψηλά όρη; Αυτό είναι το όρος που πόθησε ο Θεός για να κατοικήσει σε αυτό, και ο Κύριος θα κατασκηνώσει εκεί για πάντα».

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Γιατί υποθέτετε, όρη τυροποιημένα;», επειδή ο Λόγος επιπλήττει αυτούς που νομίζουν ότι υπάρχει κάτι άλλο όμοιο με αυτό. Προσθέτει δε και την αιτία για την οποία δεν αρμόζει να αντιπαραβάλλεται με αυτό κάποιο άλλο· γι' αυτό λέει: «Το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει· διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό μέχρι τέλους». Διότι μόνο αυτό είναι το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, και στο οποίο ο Πατέρας κατασκηνώνει στους απείρους αιώνες· γι' αυτό δεν αρμόζει να αντιπαραβάλλεται κανένα άλλο με αυτό.

Αυτός είναι ο Σωτήρας και Κύριός μας, τον οποίο παρουσιάσαμε προηγουμένως, για τον οποίο έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς: «όρος του Θεού, όρος εύφορο»· και το εξής: «το όρος στο οποίο ο Θεός ευδόκησε να κατοικήσει».

ιθ΄. Και ποταμό τον ονόμασε εκείνος που είπε: «τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». κ΄. Επίσης, τον αποκάλεσε και όρος εκείνος που ανέφερε: «το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικεί». Γι' αυτό και στον Δανιήλ, λίθος που αποκόπηκε «από όρος» «άνευ χειρών» φαινόταν πάλι ο ίδιος να μεταβάλλεται σε όρος υψηλό, όπου το μεν όρος σημαίνει την προΰπαρξη της θεότητάς του, ο δε λίθος την ανθρωπότητά του.

Διάψαλμα: αλλαγή της προφητείας. Στο «εν τω διαστέλλειν» αποκαλεί βασιλείς τους αποστόλους, ως άρχοντες της οικουμένης. Διότι αυτούς διασκόρπισε ο Χριστός σε όλη τη γη, δίνοντάς τους την εντολή να βαπτίζουν όλα τα έθνη. Στο «χιονωθήσονται»: Σελμών ερμηνεύεται ειρήνη, και οίκος της ειρήνης είναι η εκκλησία. Αναφέρεται δε στους βαπτιζομένους: θα λευκανθούν σαν το χιόνι μέσα στην ειρήνη, δηλαδή μέσα στην εκκλησία. «Όρος του Θεού»: η Παρθένος και Θεοτόκος, καθώς τα μέλη της [τα μεγάλα μυστήρια] είναι τετυρωμένα (συμπαγή), διότι μετείχε γάλακτος. «Πίον» δε, διότι κατέστη εύφορο από το Πνεύμα και λόγω της σάρκας. «Ίνα τι υπολαμβάνετε»: Πώς, λέει, οι άπιστοι συγκρίνουν τη Θεοτόκο με τις υπόλοιπες γυναίκες; Διότι αυτή είναι ξεχωριστή από όλες τις γυναίκες. «Το όρος ο ευδόκησεν»: Διότι μόνο στην Παρθένο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, σε αυτήν ως την εκλεγμένη από όλη την κτίση. «Και γαρ ο Κύριος»: Διότι αληθινά κατασκήνωσε σε αυτήν ο Θεός και όχι φαινομενικά, όπως ισχυρίζονται οι άπιστοι. «Το άρμα του Θεού»: Άρμα ονομάζει τη σάρκα ο Θεός Λόγος· διότι μυριάκις πολλαπλάσια είναι τα σώματα των αγίων, αλλά μία είναι η άγια σάρκα. «Ο Κύριος εν αυτοίς»: Όπως στο Σινά, έτσι και στη Σιών (στο άγιο) ευδόκησε να κατασκηνώσει ο Θεός. «Αναβάς εις ύψος»: Ανεβαίνοντας ο Χριστός στον σταυρό, αιχμαλώτισε τον διάβολο, αρπάζοντας τον άνθρωπο από αυτόν.

Διότι γεννιέται το επιφανέστατο όρος του Κυρίου, αυτό που έχει υψωθεί και υπερβαίνει κάθε βουνό και κάθε όρος, δηλαδή την υψηλότητα των ανθρώπων και των αγγέλων. Από αυτό ευδόκησε να αποκοπεί σωματικά, χωρίς τη μεσολάβηση ανθρώπινων χεριών, ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, η μία υπόσταση που συνενώνει τα διεστώτα, δηλαδή τη θεότητα και την ανθρωπότητα, τους αγγέλους και τους ανθρώπους, όσους προέρχονται από τα έθνη και τον σαρκικό Ισραήλ σε έναν πνευματικό Ισραήλ. «Όρος του Θεού, όρος παχύ, όρος τετυρωμένο, όρος παχύ, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει». Το θείο άρμα που είναι μυριοπλάσιο από εκείνα που πλουτίζουν με τη θεία χάρη, εννοώ τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ. Η κορυφή που είναι αγιότερη από το Σινά, την οποία δεν καλύπτει καπνός, ούτε γνόφος, ούτε θύελλα, ούτε τρομακτική φωτιά, αλλά η φωτιστική έκλαμψη του Παναγίου Πνεύματος. Διότι εκεί μεν ο Λόγος του Θεού έγραψε τον νόμο σε πέτρινες πλάκες χρησιμοποιώντας το Πνεύμα ως δάχτυλο, ενώ σε αυτήν, από το Άγιο Πνεύμα και από τα αίματά της, ο ίδιος ο Λόγος σαρκώθηκε και προσέφερε τον εαυτό Του στην ανθρώπινη φύση μας ως το δραστικότερο φάρμακο της σωτηρίας. Εκεί υπήρχε το μάννα· σε αυτήν βρίσκεται Εκείνος που έδωσε στο μάννα τη γλυκύτητά του. Ας υποκλιθεί η περίφημη σκηνή, την οποία κατασκεύασε ο Μωυσής στην έρημο από πολύτιμα και κάθε είδους υλικά, και πριν από αυτήν η σκηνή του πατριάρχη Αβραάμ, ενώπιον της έμψυχης και λογικής σκηνής του Θεού· διότι αυτή δεν υπήρξε απλώς δοχείο της ενέργειας του Θεού, αλλά ουσιωδώς της ίδιας της υπόστασης του Υιού του Θεού.

Γι' αυτό, το ιερό και πανάμωμο σώμα σου παραδιδόταν σε όσια ταφή, με τους αγγέλους να προπορεύονται, να το περικυκλώνουν, να το ακολουθούν —και τι δεν έπρατταν από όσα, όπως ήταν φυσικό, ταίριαζε για να υπηρετήσουν τη μητέρα του δικού τους Δεσπότη— και με τους αποστόλους και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας να αναπέμπουν μεγαλόφωνα θεόπνευστους ύμνους, εμπνεόμενοι από το Πνεύμα: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη», και πάλι: «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Όρος του Θεού, όρος εύφορο, το όρος στο οποίο ευαρεστήθηκε ο Θεός να κατοικήσει». Εσένα, την αληθινή κιβωτό του Κυρίου του Θεού, αφού η χορεία των αποστόλων σε σήκωσε στους ώμους της, όπως άλλοτε οι ιερείς την τυπική κιβωτό, και σε εναπέθεσαν σε τάφο, μέσα από αυτόν, σαν μέσα από κάποιον Ιορδάνη, σε προέπεμπαν προς την αληθινή γη της επαγγελίας, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα όλων των πιστών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· διότι δεν κατέβηκε η ψυχή σου στον άδη, αλλά ούτε και η σάρκα σου γνώρισε τη φθορά.

Και «γιατί», λέγει, «υποθέτετε» ότι τα κοινά «όρη» είναι «τετυρωμένα»; Διότι ένα είναι ένα τέτοιο όρος, όχι πολλά, «το όρος, στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει. Διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό εις το διηνεκές». Πνευματικό και νοητό όρος είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατασκήνωσε παντοτινά ο ένας της Τριάδος και σωτήρας του κόσμου· αισθητό δε όρος είναι η Σιών, στην οποία «ειργάσατο σωτηρίαν στο μέσο της γης». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν». Ως άρμα του Θεού ονόμασε τη θεία δύναμη, στην οποία μύριες μυριάδες Ρωμαίων δεν μπορούν να αντισταθούν. «Ο Κύριος ήταν ανάμεσά τους στο Σινά, στο άγιο», δηλαδή με απόρρητη συγκατάβαση στο άγιο Σινά βρισκόταν στον Μωυσή· δηλαδή ήλθε, παρέλαβε. «Ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».

Χαίρε, όρος άγιο, «όρος εύφορο» κατά τον Δαβίδ, «όρος πλούσιο, όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει· διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό παντοτινά». «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Ο Θεός βρίσκεται στο μέσο της, και δεν θα κλονιστεί».

Έλα λοιπόν μαζί μου, ας συναθροιστεί όλη η υπ' ουρανόν κτίση, από ιεράρχες και ιερείς, μοναχούς και κοσμικούς, από βασιλείς και άρχοντες, από άνδρες και γυναίκες, από νέους και παρθένους, από φυλές και γλώσσες, παγγενώς και παμπληθώς, και ενδυόμενη τα ενδύματα των αρετών, σαν να είναι περιβεβλημένη και στολισμένη με χρυσά κρόσσια, ας προσέλθει με λαμπρή χαρά εορτάζοντας την εορτή της Κυριοτόκου Μαρίας, τα επικήδεια και τη μετάβασή της. Διότι μεταβαίνει από τα επίγεια και πλησιάζει στα αιώνια όρη, αυτή που είναι όντως το όρος Σιών, στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, όπως λέει η λύρα του ψαλμωδού. Σήμερα, λοιπόν, ο επίγειος ουρανός, αφού περιτυλιχθεί με το ένδυμα της αφθαρσίας, μεταβάλλεται σε κατοικία ανώτερη και αιώνια. Σήμερα η νοητή και θεοφώτιστη σελήνη, συμπορευόμενη με τον Ήλιο της δικαιοσύνης, εκλείπει μεν από την πρόσκαιρη και παρούσα ζωή, αλλά συγχρόνως ανατέλλοντας καταλαμπρύνεται με το αξίωμα της αθανασίας. Σήμερα η χρυσότευκτη και θεοκατασκεύαστη κιβωτός του αγιάσματος, αναχωρώντας από τα επίγεια σκηνώματα, μεταφέρεται προς την άνω Ιερουσαλήμ, σε ατελεύτητη ανάπαυση. Και ο θεοπάτωρ Δαβίδ, σαν να παίζει την κιθάρα, μας μελωδεί εκείνα και αναφωνεί: «Θα οδηγηθούν», λέει, «στον βασιλέα παρθένες»· δηλαδή ψυχές θα οδηγηθούν σε εσένα ακολουθώντας την.

Θεοτοκίον. Το μέγα όρος, στο οποίο κατοίκησε ο Χριστός, είσαι εσύ, Παρθένε, όπως αναφωνεί ο θείος Δαβίδ, μέσω της οποίας εμείς ανυψωθήκαμε προς τον ουρανό, έχοντας λάβει την υιοθεσία διά του πνεύματος, παμμακάριστη.