Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:18

Διότι σε αυτόν έλεγε ο προφήτης: «Ότι το σκοτάδι δεν θα σκοτεινιάσει από εσένα, και η νύχτα σαν ημέρα θα φωτιστεί.» Ώ νύχτα λαμπρότερη από την ημέρα! Ώ νύχτα φαιδρότερη από τον ήλιο! Ώ νύχτα λευκότερη από το χιόνι! Ώ νύχτα πιο φωτεινή από την αστραπή! Ώ νύχτα πιο διαυγής από τις λαμπάδες! Ώ νύχτα πιο τερπνή από τον παράδεισο! Ώ νύχτα απαλλαγμένη από το σκοτάδι! Ώ νύχτα γεμάτη φως! Ώ νύχτα που διώχνεις τον ύπνο! Ώ νύχτα που μας διδάσκεις να αγρυπνούμε με τους αγγέλους! Ώ νύχτα φοβερή στους δαίμονες! Ώ νύχτα που αποτελεί την επιθυμία του έτους! Ώ νύχτα νυμφαγωγέ της Εκκλησίας! Ώ νύχτα μητέρα των νεοφωτίστων! Ώ νύχτα κατά την οποία νύσταξε ο διάβολος και απογυμνώθηκε! Ώ νύχτα κατά την οποία ο κληρονόμος εισήγαγε στην κληρονομιά την κληρονόμο! «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης.» Διότι, επειδή η Συναγωγή επιβουλεύτηκε τον Χριστό όπως η Αιγυπτία τον Ιωσήφ, και, όντας συζευγμένη με τον Νόμο ως αρχιμάγειρα, που την γέμιζε καπνό με τις θυσίες —διότι ο ιουδαϊκός Νόμος ήταν αρχιμάγειρας, καθώς χαιρόταν με τις κνίσες— ήθελε να ενωθεί με τον Χριστό παρά τον νόμο του Ευαγγελίου και ήθελε να αποκλείσει την παρθένο Ασενέθ, δηλαδή την Εκκλησία, ώστε, αφού ληστέψει τον πλούτο και το κάλλος του Νυμφίου, να κάνει τη νύμφη αποκληρονόμο. Για τον λόγο αυτό, όταν ο Χριστός εξήλθε από τον τάφο, όπως ο Ιωσήφ από τη φυλακή, και κάθισε πάνω στο βασιλικό του άρμα, πάνω στα Χερουβίμ —«Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευφραίνονται»— τότε οι άγιοι προσεύχονταν σε αυτόν «υπέρ της κληρονομούσης».

Διότι το ότι κατοικεί στην Εκκλησία, είναι φανερό από όσα ο ίδιος είπε: «Εδώ θα κατοικήσω, διότι την εξέλεξα». Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες είναι αυτοί που ευημερούν. Άρμα του Θεού ονομάζει τις επουράνιες και νοερές δυνάμεις, πάνω στις οποίες επιβαίνει ο Θεός. Αυτό είναι όμοιο με εκείνο που έχει ειπωθεί: «Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παρίσταντο ενώπιόν του».

Αυτοί δε είναι εκείνοι που ευημερούν, επειδή έχουν απαλλαγεί από την αμαρτία. Αυτός, λοιπόν, που επιβαίνει σε αυτό το άρμα των μυριάδων είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος και έδωσε τον νόμο στο άγιο όρος Σινά. Και πάλι, αυτός είναι εκείνος που ανέβηκε στο ύψος, και εννοεί το ύψος του σταυρού, και αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, δηλαδή πήρε πίσω ως δικούς του αιχμαλώτους τις ψυχές που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον διάβολο.

«Θεωρήθηκαν οι πορείες σου, Θεέ». Πορείες του Θεού ονομάζει τις πράξεις που επιτελέστηκαν στο πλαίσιο της θείας Οικονομίας· όπως τη γέννηση διά της Παρθένου, την επιτέλεση των σημείων, την άνοδο επί του σταυρού, τον θάνατο που συνέβη οικονομικώς, την εκ νεκρών αναβίωση, και την άνοδο στους ουρανούς. Αναφέρει ότι αυτές οι πορείες έχουν καταστεί φανερές: «Οι πορείες του Θεού μου, του βασιλέως μου, του εν τω αγίω». Παρατήρησε πόσο σαφώς δηλώνει ότι αυτός που πραγματοποίησε αυτές τις πορείες είναι και Θεός και δικός του βασιλιάς. Και τον κηρύττει ως εκείνον που βρίσκεται εν τω αγίω, δηλαδή στο όρος Σινά, σύμφωνα με τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως: «Ο Κύριος ανάμεσά τους, στο Σινά, στο άγιο».

«Και εγώ γνωρίζω τα έργα τους και τους λογισμούς τους.» Αφού παρηγόρησε επαρκώς αυτούς που βρίσκονται στη νέα Σιών, δηλαδή στην Εκκλησία, και αφού τους υποσχέθηκε διαρκέστατη παρηγοριά και χορηγία πνευματικών αγαθών, και επιπλέον την ανάσταση από τους νεκρούς, τις άνω μονές και τη δόξα που υπάρχει εκεί, λέει ότι δεν θα μείνει ατιμώρητη η πράξη όσων επιλέγουν να απειθούν σε Αυτόν. Διότι θα έρθει σαν φωτιά, λέει· θα κατέβει από τους ουρανούς, μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους. Διότι αυτό είναι το άρμα του, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες οι ευημερούντες.» Και θα έρθει για να αποδώσει εκδίκηση με θυμό, και απόρριψη μέσα σε φλόγα φωτιάς. Ο αποσκορακισμός δηλώνει την αποβολή· διότι θα πει σε όσους έχουν πεθάνει μέσα στις αμαρτίες: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του·» διότι έτσι θα κριθεί, λέει, ολόκληρη η γη, και πολλοί θα καταστούν τραυματίες, σαν να έχουν χτυπηθεί από τη ρομφαία της θείας οργής.

Οι μακάριοι μαθητές, οι Απόστολοι και οι Ευαγγελιστές, αυτοί που υποτάχθηκαν ολοκληρωτικά στο θείο θέλημά Του, οι πειθήνιοι και ευήνιοι, που ήταν έτοιμοι για οτιδήποτε Εκείνος έκρινε σωστό, αυτοί που είχαν τον Χριστό ως αναβάτη και ηνίοχο, ένας εκ των οποίων είναι και ο μακάριος Παύλος, για τον οποίο λέει ο Ίδιος: «Αυτός είναι για εμένα σκεύος εκλογής, για να βαστάξει το όνομά μου ενώπιον των εθνών». Και ήταν πράγματι εξαιρετικά ταχύτατοι αυτοί οι ίπποι, περιτρέχοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό. Έτσι και «Το άρμα του Θεού λέγεται ότι είναι μυριοπλάσιο, αποτελούμενο από χιλιάδες ακμαίους». Διότι πάρα πολλοί, κατά καιρούς και μετά από εκείνους, έγιναν ηγέτες λαών, υποτάσσοντας τον αυχένα της διανοίας τους στους ζυγούς του Σωτήρα, μεταφέροντας παντού τη δόξα Του, ορθοτομώντας τον λόγο της αληθείας και, τρόπον τινά, κάνοντας όλη τη γη να αντηχεί από τους καλπασμούς τους. Η πορεία αυτών των ίππων σήμαινε σωτηρία. Διότι δεν έτρεχαν μάταια, αλλά για να σώσουν πόλεις, και μαζί χώρες και έθνη, καθώς ο Χριστός κατέστρεφε τις εξουσίες των δαιμόνων, οι οποίοι, τρόπον τινά, είχαν διαμοιράσει μεταξύ τους ολόκληρη τη γη, υποτάσσοντας στα δικά τους θελήματα αυτούς που την κατοικούσαν. Και επειδή επρόκειτο να καταρρεύσουν οι παλαιές εξουσίες των δαιμόνων, για τον λόγο αυτόν λέει εύλογα: «Τεντώνοντας θα τεντώσεις το τόξο σου εναντίον των σκήπτρων».

Προλέγει, λοιπόν, την ημέρα της Πεντηκοστής, κατά την οποία οι απόστολοι δέχθηκαν το Πνεύμα στη Σελμών, δηλαδή στην Ιερουσαλήμ, και λαμπρύνθηκαν, στους οποίους μοίρασε τη βασιλεία της οικουμένης, και διέταξε τον μεν να προΐσταται αυτών των εθνών, τον δε εκείνων. [<Όρος του Θεού, όρος εύφορο.> Και εύφορο όρος λέει ότι είναι, αλλά βεβαίως και τετυρωμένο (συμπαγές)· εύφορο μεν, επειδή είναι πολύυδρο και επιπλέον ολάνθιστο, και για τον λόγο αυτό μπορεί να τρέφει πολλά κοπάδια προβάτων. Διότι πάρα πολλά είναι στις Εκκλησίες του Σωτήρος τα θρέμματα που εντρυφούν στα λόγια της θεόπνευστης Γραφής, και πίνουν τον θείο και ουράνιο λόγο. Διότι μέσα σε αυτές βρίσκεται ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει σε μένα και ας πιει.» Εύφορο, λοιπόν, όρος, ως νοητώς πολύυδρο και ολάνθιστο· είναι όμως και τετυρωμένο, δηλαδή σταθερό και συμπαγές. Διότι τίποτα το χαλαρό ή υδαρές δεν υπάρχει στην Εκκλησία, αλλά τα πάντα είναι συγκροτημένα προς την ευσέβεια.] <Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο.> (A f. 340, E f. 127 b) Άρμα του Θεού ονομάζει τις ουράνιες και νοητές δυνάμεις, επί των οποίων επιβαίνει ο Θεός.

Διότι, όταν προβάλλουν αντιρρήσεις για την ανάληψη του Σωτήρος ως κάτι αδύνατο, να θυμάσαι τα όσα έχουν λεχθεί για τη μετάθεση του Αββακούμ. Επειδή, αν ο Αββακούμ μετατέθηκε από άγγελο, αφού τον σήκωσε από τα μαλλιά της κεφαλής του, πολύ περισσότερο ο Δεσπότης και των προφητών και των αγγέλων ήταν πιο δυνατός στο να πραγματοποιήσει την άνοδό Του στους ουρανούς από το Όρος των Ελαιών, επιβαίνοντας σε νεφέλη με τη δική Του δύναμη. Και να θυμάσαι μεν τα παρόμοια θαύματα, αλλά την υπεροχή να τη διατηρείς για τον Δεσπότη τον θαυματουργό. Διότι εκείνοι μεν βαστάζονταν, ενώ Εκείνος βαστάζει τα πάντα. Να θυμάσαι ότι ο Ενώχ μετατέθηκε, αλλά ο Ιησούς ανήλθε. Να θυμάσαι αυτά που ειπώθηκαν χθες για τον Ηλία, ότι ο Ηλίας μεν αναλήφθηκε με πύρινο άρμα, ενώ το άρμα του Χριστού είναι μυριάδες χιλιάδων που Τον ανυμνούν, και ότι ο Ηλίας μεν αναλήφθηκε στα ανατολικά του Ιορδάνη, ενώ ο Χριστός ανήλθε στα ανατολικά του χειμάρρου των Κέδρων, και ότι εκείνος αναλήφθηκε σαν προς τον ουρανό, ενώ ο Ιησούς στον ουρανό· και ότι εκείνος μεν είπε πως θα δοθεί στον μαθητή του διπλή χάρη εν Αγίω Πνεύματι, ενώ ο Χριστός παρέσχε στους δικούς Του μαθητές τόση αφθονία χάριτος του Αγίου Πνεύματος, ώστε όχι μόνο να την έχουν οι ίδιοι μέσα τους, αλλά και διά της επιθέσεως των χειρών τους να μεταδίδουν την κοινωνία Του στους πιστούς.

Διότι, αν και έχει λεχθεί για άλλους το: «Θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου»· εντούτοις, δεν κατοικεί ούτε περπατά ανάμεσα σε αυτούς με τον ίδιο τρόπο όπως στο δικό του όρος· διότι ο Πατέρας είναι μέσα στον Υιό και ο Υιός μέσα στον Πατέρα· «και σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και όχι κάποτε να κατοίκησε σε αυτόν και άλλοτε να απομακρύνθηκε από αυτόν, αλλά πάντοτε, στο άπειρο διηνεκές, ο Πατέρας κατοικεί στον Υιό. Και αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τον Απόστολο. Γι' αυτό και ονομάστηκε Σαλμών, το οποίο σημαίνει Ειρήνη· και τόπος του Θεού έχει ονομαστεί η ειρήνη, σύμφωνα με το: «Στην ειρήνη βρίσκεται ο τόπος του». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν· ο Κύριος είναι ανάμεσά τους, στο Σινά, στο άγιο». Αφού ο λόγος απέδωσε πρώτα τη διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος μέσω της περιστεράς, και έπειτα τη διδασκαλία περί του Υιού μέσω του όρους του Θεού, κατέρχεται λοιπόν στις υποδεέστερες δυνάμεις· παρουσιάζοντας ότι, αν και βεβαιότατα το όρος που αναφέρθηκε είναι τέτοιο, ώστε σε αυτό να κατοικεί όλο το πλήρωμα της πατρικής θεότητας, εντούτοις δεν είναι μόνο αυτό κτήμα του Πατέρα, αλλά έχει και άλλες υποδεέστερες διακονικές και λειτουργικές δυνάμεις, τις οποίες, όντας αναρίθμητες και πολλές, και ξεχωρίζοντας για την αρετή τους, αφού τις έδεσε κάτω από έναν ζυγό, ο παμβασιλιάς Θεός τις έζευξε ως άρμα για τον εαυτό του, με ηνίοχο τον Μονογενή του Λόγο.

Το πλήθος δε αυτών το παρουσιάζει και ο προφήτης Δανιήλ κατά τη θεοπτία του λέγοντας: «Μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν, και χίλιες χιλιάδες στέκονταν μπροστά του.» Σε συμφωνία με αυτό έχει λεχθεί και τώρα: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες είναι αυτοί που ευημερούν.» Αντί αυτού, ο Σύμμαχος ερμήνευσε: «Το όχημα του Θεού αποτελείται από μυριάδες, και χιλιάδες είναι αυτοί που ηχούν.» Και τι άλλο σημαίνει «αυτοί που ηχούν» παρά προφανώς φωνές γεμάτες δοξολογία και θεολογία; Όπως ακριβώς έχει καταγραφεί στον Ησαΐα ότι τα Σεραφείμ βοούν και λένε: «Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πάσα η γη της δόξης αυτού.» Ανάμεσα δε σε αυτές τις χιλιάδες και τις μυριάδες που είναι ζεγμένες στο άρμα του Θεού, αναστρέφεται και ο ίδιος ο Κύριος στο μέσο τους, κυβερνώντας τες σαν ηνίοχος και προετοιμάζοντάς τες με το Πνεύμα.

Γι' αυτό προσθέτει: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Το ποιος Κύριος είναι αυτός, το φανερώνει προχωρώντας και λέγοντας: «Στο Σινά, στο άγιο». Διότι αυτός ακριβώς, λέει, είναι ο Κύριος που εμφανίστηκε στο άγιο όρος Σινά· και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, δηλαδή σε αυτούς που ήταν ζεγμένοι στο άρμα του Θεού. Γι' αυτό η εβραϊκή λέξη δεν χρησιμοποιεί το τετραγράμματο, αλλά με κοινά γράμματα περιλαμβάνει τον Κύριο στη φράση: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Διότι, για να τον παρουσιάσει ως διαφορετικό από τον Θεό που δηλώθηκε πιο πάνω με το τετραγράμματο, όταν μεν λεγόταν «το άρμα του Θεού», αυτό δηλωνόταν με τα γράμματα που είναι ανεκφώνητα στους Εβραίους· τώρα όμως (δηλώνεται) με τους πιο κοινούς χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και η λέξη κύριος για τους ανθρώπους. Και με ακρίβεια επισημαίνει και τον τόπο, το «στο Σινά», για να δηλώσει τον Κύριο που εμφανίστηκε πάνω στη γη. Και με πολλή λογική ακολουθία προσθέτει στη συνέχεια: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία· έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων». Υπαινίσσεται δε την κάθοδό του, με το να πει, «ανέβηκες»· διότι διαφορετικά δεν θα είχε ανέβει, αν δεν είχε κατεβεί προηγουμένως. «Επειδή αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος και αυτός που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Και αφού ανέβηκε, τι έπραξε; Αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, και έλαβε δώρα μεταξύ των ανθρώπων. Και ποια αιχμαλωσία αιχμαλώτισε παρά τα λάφυρα που προαναφέρθηκαν, τα οποία μοιράστηκαν οι στρατιώτες του;

Βλέπεις πώς μέσα σε αυτά περιγράφεται το άρμα του Θεού, για το οποίο έχει ειπωθεί σε άλλο σημείο: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν»; Τα Χερουβίμ, λοιπόν, ήταν το άρμα, σαν ομοίωμα θρόνου πάνω από το κεφάλι τους, και πάνω σε αυτό βρισκόταν η δόξα του Κυρίου. Το ποια ήταν η δόξα του Κυρίου δηλώνεται στην αρχή του βιβλίου, όπου αναφέρεται: «Πάνω από τα Χερουβίμ υπήρχε κάτι σαν όψη λίθου ζαφειριού, ομοίωμα θρόνου πάνω σε αυτό· και πάνω στο ομοίωμα του θρόνου υπήρχε από πάνω ομοίωμα σαν μορφή ανθρώπου. Και είδα κάτι σαν όψη ήλεκτρου από την όψη της οσφύος του και πάνω· και από την όψη της οσφύος του και κάτω, σαν όψη φωτιάς, και ολόγυρά του υπήρχε φως»· και προσθέτει: «Αυτή είναι η όψη του ομοιώματος της δόξας του Κυρίου».

Και θα ήταν μακροσκελές να σταχυολογήσουμε το κάθε τι από τους προφήτες· πώς ο Μιχαίας λέει ότι στις έσχατες ημέρες θα γίνει εμφανές όρος πάνω στις κορυφές των ορέων, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο της ευσεβείας που αναδεικνύεται για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων· και πώς ο υψηλός Ησαΐας λέει ότι θα ανατείλει ράβδος και άνθος από τη ρίζα, προμηνύοντας έτσι την εν σαρκί ανάδειξη του Κυρίου· ή το τετυρωμένο όρος κατά τον μεγάλο Δαβίδ, ποιο νόημα εμπεριέχει έτσι όπως εμφανίζεται στη λέξη· ή το μυριοπλάσιο άρμα· ή η συναγωγή των ταύρων που αφήνεται στις δαμάλεις των λαών· ή το πόδι που βάφεται στο αίμα, ή οι γλώσσες των σκύλων· ή ο Λίβανος που καταθρυμματίζεται μαζί με τους κέδρους, καθ' ομοιότητα του μοσχαριού. Και μύρια άλλα επιπλέον μπορεί κανείς να σταχυολογήσει από την υπόλοιπη προφητεία και να καταδείξει την αναγκαιότητα της πνευματικής θεωρίας των ρητών ως προς το βαθύτερο νόημά τους. Εάν αυτή η θεωρία απορριφθεί, όπως αρέσει σε κάποιους, μου φαίνεται πως το αποτέλεσμα είναι όμοιο με το να παρέθετε κανείς στο τραπέζι για ανθρώπινη βρώση τα σπαρτά ακατέργαστα, χωρίς να τρίψει τα στάχυα, χωρίς να ξεχωρίσει με το λίχνισμα τους σπόρους από τα άχυρα, χωρίς να αλέσει το σιτάρι σε αλεύρι και χωρίς να παρασκευάσει άρτο με τον πρέποντα τρόπο της αρτοποιίας.

Επειδή, λοιπόν, το ισχυρότερο τμήμα της στρατιάς των Αιγυπτίων ήταν το ιππικό, την αόρατη δύναμη που επιφέρθηκε εναντίον της, διά της οποίας επιτεύχθηκε η νίκη κατά των Αιγυπτίων, ο λόγος της Γραφής την ονόμασε ίππο. Διότι και εκείνοι αντιλαμβάνονταν αυτόν που τους πολεμούσε, και φώναζαν ο ένας στον άλλον: «Ο Κύριος πολεμά τους Αιγυπτίους» και «Ας φύγουμε από το πρόσωπο του Κυρίου». Είναι δε φανερό ότι ο αληθινός αρχιστράτηγος εξόπλιζε τη δική του δύναμη κατά τρόπο ανάλογο με την πολεμική παρασκευή των αντιπάλων. Επομένως, υπήρχε κάποια αόρατη δύναμη η οποία ενεργούσε τον όλεθρο των Αιγυπτίων μέσα από τα θαύματα στη θάλασσα, την οποία ο λόγος ονόμασε ίππο. Υποθέτουμε δε ότι πρόκειται για αγγελική στρατιά, για την οποία ο προφήτης λέει: «Θα επιβιβαστείς στους ίππους σου, και η ιππασία σου είναι σωτηρία». Αλλά και ο Δαβίδ έκανε μνεία στο άρμα του Θεού, λέγοντας: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, στο οποίο ζεύονται χιλιάδες από αυτούς που ευημερούν». Επιπλέον, και η δύναμη που ανέλαβε τον προφήτη Ηλία μετέωρο από τη γη προς τον αιθέριο χώρο, λαμβάνει από τη Γραφή το όνομα των ίππων, και η ιστορική αφήγηση αποκαλεί τον ίδιο τον προφήτη άρμα του Ισραήλ και ιππέα· και αυτούς που περιπολούν σε ολόκληρη την οικουμένη, μέσω των οποίων η γη κατοικείται και ειρηνεύει, ο προφήτης Ζαχαρίας τους ονόμασε ίππους, οι οποίοι συνομιλούν με τον άνθρωπο που στεκόταν ανάμεσα στα δύο όρη.

Εννόησε δε, μέσω του Δαβίδ, τον βασιλιά, τον πατέρα του βασιλιά, ο οποίος εξαρχής κατασκεύασε τον άνθρωπο για να είναι πύργος και όχι ερείπιο, και μέσω της χάριτος τον ανοικοδόμησε πάλι, ασφαλίζοντάς τον με τους πολλούς θυρεούς, ώστε να μην είναι πλέον ευάλωτος στις επιθέσεις των εχθρών. Διότι οι κρεμασμένοι θυρεοί, που δεν βρίσκονται πεσμένοι στο έδαφος αλλά θεωρούνται μετέωροι γύρω του, και μαζί με τους θυρεούς οι βολίδες των δυνατών, προξενούν φόβο στους εχθρούς, ώστε να μην επιχειρήσουν καν, εξ αρχής, να επιτεθούν εναντίον του πύργου. Νομίζω δε ότι με το πλήθος των θυρεών μάς υποδηλώνεται η αγγελική φρουρά, η οποία παρατάσσεται κυκλικά γύρω από έναν τέτοιο πύργο. Την ίδια έννοια φανερώνει και η αναφορά στις βολίδες· διότι δεν είπε απλώς «βολίδες», αλλά με την προσθήκη της λέξης «δυνατών» υπέδειξε εκείνους που υπερμαχούν για εμάς, έτσι ώστε τα λεγόμενα να συμφωνούν με το ρητό του ψαλμού ότι: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που Τον φοβούνται και θα τους λυτρώσει». Ο δε αριθμός των χιλίων δεν νομίζω ότι σημαίνει με απόλυτη ακρίβεια τη δεκάδα των εκατοντάδων, αλλά χρησιμοποιήθηκε στον λόγο ως ένδειξη πλήθους· διότι είναι σύνηθες, από την ιδιωματική χρήση της Γραφής, να υποδηλώνεται το πλήθος με αυτόν τον αριθμό, όπως λέει ο Δαβίδ αντί για τη λέξη πλήθος ότι: «Χιλιάδες ευημερούντων», και «Περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου».

Διάψαλμα: αλλαγή της προφητείας. Στο «εν τω διαστέλλειν» αποκαλεί βασιλείς τους αποστόλους, ως άρχοντες της οικουμένης. Διότι αυτούς διασκόρπισε ο Χριστός σε όλη τη γη, δίνοντάς τους την εντολή να βαπτίζουν όλα τα έθνη. Στο «χιονωθήσονται»: Σελμών ερμηνεύεται ειρήνη, και οίκος της ειρήνης είναι η εκκλησία. Αναφέρεται δε στους βαπτιζομένους: θα λευκανθούν σαν το χιόνι μέσα στην ειρήνη, δηλαδή μέσα στην εκκλησία. «Όρος του Θεού»: η Παρθένος και Θεοτόκος, καθώς τα μέλη της [τα μεγάλα μυστήρια] είναι τετυρωμένα (συμπαγή), διότι μετείχε γάλακτος. «Πίον» δε, διότι κατέστη εύφορο από το Πνεύμα και λόγω της σάρκας. «Ίνα τι υπολαμβάνετε»: Πώς, λέει, οι άπιστοι συγκρίνουν τη Θεοτόκο με τις υπόλοιπες γυναίκες; Διότι αυτή είναι ξεχωριστή από όλες τις γυναίκες. «Το όρος ο ευδόκησεν»: Διότι μόνο στην Παρθένο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, σε αυτήν ως την εκλεγμένη από όλη την κτίση. «Και γαρ ο Κύριος»: Διότι αληθινά κατασκήνωσε σε αυτήν ο Θεός και όχι φαινομενικά, όπως ισχυρίζονται οι άπιστοι. «Το άρμα του Θεού»: Άρμα ονομάζει τη σάρκα ο Θεός Λόγος· διότι μυριάκις πολλαπλάσια είναι τα σώματα των αγίων, αλλά μία είναι η άγια σάρκα. «Ο Κύριος εν αυτοίς»: Όπως στο Σινά, έτσι και στη Σιών (στο άγιο) ευδόκησε να κατασκηνώσει ο Θεός. «Αναβάς εις ύψος»: Ανεβαίνοντας ο Χριστός στον σταυρό, αιχμαλώτισε τον διάβολο, αρπάζοντας τον άνθρωπο από αυτόν.

Διότι, εάν εκείνοι που διακατέχονται από μανία για τα θέατρα και παρακολουθούν εκστασιασμένοι τις ιπποδρομίες, δεν χορταίνουν ποτέ εκείνα τα άτοπα θεάματα, πολύ περισσότερο εμείς οφείλουμε να προσερχόμαστε αχόρταγα στις εορτές των αγίων. Εκεί λαμβάνει χώρα διαβολική πομπή, εδώ χριστιανική εορτή· εκεί σκιρτούν δαίμονες, εδώ χορεύουν άγγελοι· εκεί υπάρχει απώλεια ψυχών, εδώ η σωτηρία όλων όσων συναθροίζονται. Αλλά μήπως εκείνα προσφέρουν κάποια απόλαυση; Πάντως όχι τόση, όση αυτά εδώ. Διότι ποια απόλαυση υπάρχει στο να βλέπει κανείς απλώς άλογα να τρέχουν άσκοπα; Εδώ, αντίθετα, δεν βλέπεις ένα ζεύγος αλόγων, αλλά αναρίθμητα άρματα μαρτύρων, και τον Θεό να επιβαίνει σε αυτά τα άρματα και να τα οδηγεί στον δρόμο προς τον ουρανό. Διότι, το ότι οι ψυχές των αγίων είναι άρμα του Θεού, άκουσέ το από τον προφήτη που λέει: «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες είναι οι ευημερούντες».

Γι' αυτό και σου έδωσε το τέθριππο άρμα των Ευαγγελίων, στο οποίο άρμα υπάρχουν λευκοί ίπποι σύμφωνα με τον Ζαχαρία· ζυγαίοι μεν είναι το φως και η αθανασία, ακροτήρες δε η δικαιοσύνη και η αλήθεια, οι οποίοι πορεύονται πίσω από το άρμα που κατευθύνεται προς τη γη του βορρά· για τον οποίο λέει η Σοφία: «Σκληρός άνεμος είναι ο βορράς»· διότι πράγματι σκληρό και πονηρό πνεύμα είναι ο διάβολος. Στο δικό του άρμα υπάρχουν μέλανες ίπποι· ζυγαίοι μεν είναι ο άδης και ο θάνατος, ακροτήρες δε το σκότος και η απώλεια, τους οποίους πρέπει να χαλιναγωγείς με το άρμα του Χριστού, διότι «Το άρμα του Θεού», λέγει, «είναι μυριοπλάσιο, με χιλιάδες που το κατευθύνουν», τους οποίους πρέπει να καθοδηγείς μέσα στις τρικυμίες του βίου, όπως στη θάλασσα. Διότι οδήγησε τους ίππους Του μέσα στη θάλασσα, ταράσσοντας πολλά ύδατα, και καταστρέφοντας τα άρματα του νοητού Φαραώ και τη δύναμή του στην Ερυθρά Θάλασσα. Έχει δε και πάριππο άγγελο, ο οποίος καταδιώκει και σκοτίζει τους ίππους του εχθρού σου. Διότι, «Ας γίνει», λέγει, «η οδός τους σκοτάδι και ολίσθημα, και άγγελος Κυρίου να τους καταδιώκει». Έχεις από την αντίθετη πλευρά τους Χαναναίους, τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους, οι οποίοι διακηρύττουν τις παροχές του· έχεις και εσύ τον Μωυσή, τον Σαμουήλ και τον Δαβίδ, οι οποίοι προανήγγειλαν την έλευση του Δικαίου.

Διότι γεννιέται το επιφανέστατο όρος του Κυρίου, αυτό που έχει υψωθεί και υπερβαίνει κάθε βουνό και κάθε όρος, δηλαδή την υψηλότητα των ανθρώπων και των αγγέλων. Από αυτό ευδόκησε να αποκοπεί σωματικά, χωρίς τη μεσολάβηση ανθρώπινων χεριών, ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, η μία υπόσταση που συνενώνει τα διεστώτα, δηλαδή τη θεότητα και την ανθρωπότητα, τους αγγέλους και τους ανθρώπους, όσους προέρχονται από τα έθνη και τον σαρκικό Ισραήλ σε έναν πνευματικό Ισραήλ. «Όρος του Θεού, όρος παχύ, όρος τετυρωμένο, όρος παχύ, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει». Το θείο άρμα που είναι μυριοπλάσιο από εκείνα που πλουτίζουν με τη θεία χάρη, εννοώ τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ. Η κορυφή που είναι αγιότερη από το Σινά, την οποία δεν καλύπτει καπνός, ούτε γνόφος, ούτε θύελλα, ούτε τρομακτική φωτιά, αλλά η φωτιστική έκλαμψη του Παναγίου Πνεύματος. Διότι εκεί μεν ο Λόγος του Θεού έγραψε τον νόμο σε πέτρινες πλάκες χρησιμοποιώντας το Πνεύμα ως δάχτυλο, ενώ σε αυτήν, από το Άγιο Πνεύμα και από τα αίματά της, ο ίδιος ο Λόγος σαρκώθηκε και προσέφερε τον εαυτό Του στην ανθρώπινη φύση μας ως το δραστικότερο φάρμακο της σωτηρίας. Εκεί υπήρχε το μάννα· σε αυτήν βρίσκεται Εκείνος που έδωσε στο μάννα τη γλυκύτητά του. Ας υποκλιθεί η περίφημη σκηνή, την οποία κατασκεύασε ο Μωυσής στην έρημο από πολύτιμα και κάθε είδους υλικά, και πριν από αυτήν η σκηνή του πατριάρχη Αβραάμ, ενώπιον της έμψυχης και λογικής σκηνής του Θεού· διότι αυτή δεν υπήρξε απλώς δοχείο της ενέργειας του Θεού, αλλά ουσιωδώς της ίδιας της υπόστασης του Υιού του Θεού.

Και «γιατί», λέγει, «υποθέτετε» ότι τα κοινά «όρη» είναι «τετυρωμένα»; Διότι ένα είναι ένα τέτοιο όρος, όχι πολλά, «το όρος, στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει. Διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό εις το διηνεκές». Πνευματικό και νοητό όρος είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατασκήνωσε παντοτινά ο ένας της Τριάδος και σωτήρας του κόσμου· αισθητό δε όρος είναι η Σιών, στην οποία «ειργάσατο σωτηρίαν στο μέσο της γης». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν». Ως άρμα του Θεού ονόμασε τη θεία δύναμη, στην οποία μύριες μυριάδες Ρωμαίων δεν μπορούν να αντισταθούν. «Ο Κύριος ήταν ανάμεσά τους στο Σινά, στο άγιο», δηλαδή με απόρρητη συγκατάβαση στο άγιο Σινά βρισκόταν στον Μωυσή· δηλαδή ήλθε, παρέλαβε. «Ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».

Αλλά, ω τριάδα αρίστη από όλες, και εστία της υπεράνω όλων Τριάδος και εικόνα που αρμόζει στα πάντα. Ω γλώσσες του Θεού πυρίπνοες, και κιθάρες του Πνεύματος και ρομφαίες του Δυνατού, με τις οποίες καθαιρείται κάθε ύψωμα που ορθώνεται κακώς εναντίον της ευσέβειας. Ω άρμα του Θεού μυριοπλάσιο. Αλλά εγώ διόλου αδικαιολόγητα, όπως νομίζω, θα σας ονομάσω και πυρ, και πτύο, και μάχαιρα, με τα οποία ο Κύριος χωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο. Ω της μεγίστης και κοινωφελέστατης δωρεάς του Θεού προς τους ανθρώπους. Ω κανόνες της θεολογίας που καταστήκατε για όλους οι κύριοι αίτιοι του να γνωρίζουν τον Θεό όπως πρέπει. Ω εσείς που, σύμφωνα με το πρότυπο του Ιησού, προσφέρετε τη ζωή σας για τη σωτηρία των ανθρώπων και υπομείνατε για αυτούς πολλούς και μεγάλους κινδύνους.

η΄. Εμφανίζονται πάλι με μορφές ίππων, όπως λέει ο Ζαχαρίας, καθώς διατρέχουν με ταχύτητα για κάθε θεία προσταγή· και με μορφή πύρινων τροχών, επειδή ταυτόχρονα περιπολούν και κατοικούν στον ουράνιο τροχό· διότι λέει (η Γραφή): «Η φωνή της βροντής σου ακούστηκε στον τροχό». Γι' αυτό και ο Ηλίας ο Θεσβίτης αναλαμβάνεται από τη γη με πύρινο άρμα· πράγμα το οποίο αποτελούσε σαφή τύπο: το μεν τέθριππο άρμα από τα τέσσερα στοιχεία (αποτελούσε τύπο της ανθρώπινης φύσης, με την οποία) ανήλθε στα ουράνια Εκείνος που τη φόρεσε και την ηνιόχησε όπως θέλησε, ο Θεός Λόγος. Οι δε ίπποι των βασιλικών οχημάτων αποτελούσαν υπόδειγμα των αγίων αγγέλων· «Διότι το άρμα του Θεού», λέει, «είναι μυριοπλάσιο, αποτελούμενο από χιλιάδες που αφθονούν και εορτάζουν». Είδε επίσης και ο Δανιήλ σε όραμα και πάλι έναν ανθρωπόμορφο άνδρα καθισμένο σε θρόνο, τον Παλαιό των Ημερών Θεό· «Και χίλιες χιλιάδες», λέει, «του παραστέκονταν και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν». Αλλά αυτά και όσα παρόμοια υπάρχουν στην Παλαιά (Διαθήκη), αποτυπώνονταν ως οράματα και οπτασίες· επειδή ούτε την ουσία του Θεού, ούτε τη μορφή, ούτε το σχήμα, ούτε το είδος, ούτε το κάλλος είδε ποτέ κανείς από όσους βρίσκονται στη σάρκα, ούτε είναι δυνατόν να ιδωθεί, όπως μας διδάσκει ο ιερός Λόγος· αλλά ούτε και την ουσία του αγγέλου μπόρεσε κανείς να δει ή να αντικρίσει.