Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:19

Αυτοί δε είναι εκείνοι που ευημερούν, επειδή έχουν απαλλαγεί από την αμαρτία. Αυτός, λοιπόν, που επιβαίνει σε αυτό το άρμα των μυριάδων είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος και έδωσε τον νόμο στο άγιο όρος Σινά. Και πάλι, αυτός είναι εκείνος που ανέβηκε στο ύψος, και εννοεί το ύψος του σταυρού, και αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, δηλαδή πήρε πίσω ως δικούς του αιχμαλώτους τις ψυχές που είχαν αιχμαλωτιστεί από τον διάβολο.

Διότι τούτο υποσχέθηκε ο ίδιος λέγοντας: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων. Και από ποιον έλαβε δώρα ανθρώπων παρά από τον Πατέρα που είπε: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»;

Γι’ αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο διάβολος σκόπευε να χλευάσει σφοδρά τον Κύριο για αυτά τα γεγονότα, και ήθελε να κατέβει Εκείνος από τον σταυρό και να μη βρεθεί ανάμεσα στους νεκρούς, ώστε, έστω κι έτσι, να απέλθει χωρίς να υποστεί το πάθος, και να συνεχίσει αυτός να κυριεύει τους νεκρούς. Διότι φοβόταν μήπως, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, αφού ανέβει στο ύψος του σταυρού, αιχμαλωτίσει την αιχμαλωσία και λάβει δώρα για τους ανθρώπους. Επειδή υποψιάστηκε μήπως είναι Αυτός για τον οποίο έχουν γραφτεί αυτά. Γι’ αυτό, πάλι, ο πανούργος υποκινούσε τους Φαρισαίους, και μάλιστα τους έκανε να υπόσχονται με το παραπάνω ότι θα πιστέψουν, αρκεί μόνο να κατέβαινε από τον σταυρό. Κινούσε τα πάντα, και έδινε υποσχέσεις αντίθετα προς την πραγματική του πρόθεση, μόνο και μόνο για να μην πεθάνει ο Κύριος και κατέβει στον άδη. Έκανε λοιπόν πάλι τους Φαρισαίους να λένε: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε». Όμως, ο δάσκαλος της απιστίας, ο δράκοντας, δεν ήθελε να πιστέψουν οι Φαρισαίοι, αλλά ήθελε να αποφύγει ο Κύριος τον θάνατο. Ούτε ήθελε να μάθει αν ο Κύριος μπορούσε να σώσει τον εαυτό Του, αλλά ενεργούσε έτσι για να μη γίνει Αυτός σωτηρία για τους άλλους. Διότι, αν πράγματι είχε αναγνωρίσει ότι Εκείνος έσωσε τους άλλους, δεν θα υπήρχε αμφιβολία ότι Αυτός που έδωσε τη σωτηρία στους άλλους ήταν ο ίδιος ο Σωτήρας και η ζωή.

Και οι ψυχές, συντρέχοντας με τους αγγέλους, και οι πατριάρχες ανέβαιναν, και τα πάντα από παντού αντηχούσαν με ευφροσύνη και ψαλμούς, για τη νίκη που επιτεύχθηκε κατά του θανάτου. Και όπως ακριβώς στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έπεσε ο Γολιάθ, οι γυναίκες χορεύοντας με τύμπανα τον προϋπαντούσαν και έλεγαν: «Ο Δαβίδ επάταξε τις μυριάδες του», κάτι παρόμοιο συνέβη και με τον θάνατο του Σωτήρος. Διότι, όταν Αυτός αναστήθηκε, όλοι τον προϋπαντούσαν με χορούς, με ωδές και τύμπανα, λέγοντας μεταξύ τους: «Ελάτε να αγαλλιαστούμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε προς τον Θεό του Ιακώβ.» Άλλοι δε χόρευαν, λέγοντας: «Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους.» Ήδη δε κάποιοι προσκαλούσαν τους πάντες στο θέαμα, λέγοντας: «Αλαλάξτε στον Θεό, όλη η γη, ψάλτε στο όνομά Του»· και πάλι, «Ελάτε και δείτε τα έργα του Κυρίου· είναι φοβερός στις βουλές του υπεράνω των υιών των ανθρώπων, καταργώντας τους πολέμους έως τα πέρατα της γης.» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα και πόλεμος, αλλά τα πάντα ειρηνεύουν, καθώς ο εχθρός κείτεται νεκρός, και εκείνος που άλλοτε τυραννούσε είναι δεμένος χέρια και πόδια. Άλλοι πάλι, γνωρίζοντας τη θρασύτητα του διαβόλου και τα μεγάλα στρατεύματά του, και βλέποντάς τον τώρα νεκρό, έλεγαν γεμάτοι θαυμασμό: «Πώς έπεσε από τον ουρανό ο εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;» Και, «Πώς συνετρίβη και θρυμματίστηκε η σφύρα όλης της γης;»

Εάν δε κάτι τέτοιο συνιστά βλασφημία, και η αμαρτία συμβαίνει κατ' ανάγκην, είναι προφανές ότι το να μην αμαρτάνει κανείς είναι απολύτως σύμφωνο με τη φύση. Γι' αυτόν τον λόγο, η μορφή του δούλου, η οποία φανερώθηκε μέσα στη θεότητα του Λόγου, μην υποκείμενη σε καμία αναγκαιότητα, αλλά με τη φύση και τη δύναμή της, αποδεικνύει την αναμαρτησία, καταλύοντας τον περιορισμό της αναγκαιότητας και τον νόμο της αμαρτίας, και αιχμαλωτίζοντας τον τύραννο της αιχμαλωσίας, όπως λέει ο προφήτης: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία». Διότι ο Λόγος, προβάλλοντας τη μορφή του δούλου ενάντια στον εχθρό, κατήγαγε τη νίκη μέσω εκείνου που κάποτε είχε ηττηθεί. Γι' αυτό και ο Ιησούς υπέμεινε μέχρι τέλους κάθε πειρασμό, επειδή προσέλαβε όλα όσα υπόκεινται σε πειρασμό, μέσω των οποίων κατήγαγε τη νίκη υπέρ των ανθρώπων, λέγοντας: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Διότι ο διάβολος δεν κήρυξε τον πόλεμο ενάντια στη θεότητα, την οποία αγνοούσε, ούτε άλλωστε θα τολμούσε — γι' αυτό έλεγε: «Εάν εσύ είσαι ο Υιός του Θεού» — αλλά ενάντια στον άνθρωπο, τον οποίο στο παρελθόν κατόρθωσε να πλανήσει, και μέσω αυτού επέκτεινε σε όλους τους ανθρώπους την ενέργεια της κακίας του.

Και πάλι, όταν λέει: «Σώσε με, Θεέ μου, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου» και, «Άραγε διήλθε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ», αναφέρεται στους πειρασμούς της ψυχής. Ερώτηση 81η. Τι σημαίνει το: «Αφού ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία;» Απόκριση. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός, αφού ανέβηκε στον σταυρό, σκύλεψε τον Άδη και τον αιχμαλώτισε. Αυτό εννοεί και το χωρίο: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω», δηλαδή από τον σταυρό θα επιστρέψω στον Άδη. Διότι η λέξη Βασάν ερμηνεύεται ως αισχύνη. Επειδή οι Ιουδαίοι θεωρούσαν τον σταυρό ως αισχύνη και τον ονόμαζαν όργανο κατάρας. Αλλά ο Χριστός τον αγίασε, καθώς μέσω αυτού κατεργάστηκε τη σωτηρία των ανθρώπων.

Διότι αυτός είναι που λαφυραγώγησε με ταχύτητα, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έλαβε δώρα μεταξύ των ανθρώπων». Το ότι, εξάλλου, η Μαρία είναι Προφήτιδα, την οποία πλησίασε ο Ησαΐας με την προσέγγιση μέσω της γνώσεως, κανείς δεν πρόκειται να το αμφισβητήσει, εφόσον ενθυμείται τα λόγια της, τα οποία αποφθέχθηκε προφητικώς.

Ότι και οι προσκυνητές των ειδώλων εναποθέτουν σε αυτά όλη την ελπίδα της σωτηρίας τους· ότι δε ο Χριστός σκύλευσε τον Σατανά αμέσως μόλις γεννήθηκε, είναι εύκολο να το δει κανείς. Διότι γράφει ο Ματθαίος: «Όταν δε γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την ανατολή έφτασαν στα Ιεροσόλυμα, λέγοντας: Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην Ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε.» Τον προσκύνησαν λοιπόν και του πρόσφεραν χρυσό, λιβάνι και σμύρνα. Βλέπεις πώς σκύλευσε τον Σατανά και τον λεηλάτησε γρήγορα; Ότι δε και ο σκοπός της ελεύσεώς Του αποβλέπει στη λύτρωση εκείνων που βρίσκονταν στη νοητή αιχμαλωσία, το επισημαίνει και ο ίδιος ο Χριστός, λέγοντας δια της φωνής του Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς.» Ψάλλει δε κάπου και ο μακάριος Δαβίδ για Αυτόν: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία.»

Διότι, όπως είπε ο μακάριος Δαβίδ: «Αναβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία, έλαβες δώρα για τους ανθρώπους». <Διακηρύξτε τα αυτά ανάμεσα στα έθνη, αγιάστε πόλεμο, ξεσηκώστε τους μαχητές, προσέλθετε και ανεβείτε όλοι οι πολεμιστές, μετατρέψτε τα άροτρά σας σε ρομφαίες και τα δρέπανά σας σε λόγχες· ο αδύναμος ας λέει: "Έχω δύναμη". Συναθροιστείτε και εισέλθετε όλα τα έθνη από παντού και συγκεντρωθείτε εκεί· ο πράος ας γίνει μαχητής. Ας ξεσηκωθούν, και ας αναβούν όλα τα έθνη στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, διότι εκεί θα καθίσω για να κρίνω όλα τα γύρω έθνη.> Αφού απείλησε τα έθνη με αντίστροφες συμφορές και με τιμωρία ίση με τα ανόσια έργα τους, στρέφει πλέον τον λόγο προς τους δικούς του προσκυνητές, τους οποίους προστάζει να μην είναι καθόλου δειλοί και άνανδροι, αλλά αντίθετα να είναι γενναίοι, και σχεδόν να χρησιμοποιήσουν ένα διαπρύσιο κήρυγμα, και να συγκεντρώσουν τώρα τα έθνη για μάχη, και να σπεύσουν να τα διεγείρουν σε αυτήν, ακόμη και αν τυχόν εκείνα προτιμούσαν να επιλέξουν μια ήρεμη και ειρηνική ζωή. Και αυτό το έκανε αποδεικνύοντάς τους εξαιρετικά τολμηρούς, και πείθοντάς τους να έχουν θάρρος σε αυτόν, ότι δηλαδή θα αναδειχθούν ανώτεροι από τους εχθρούς τους, εφόσον εκείνος τους υπερασπίζεται. Αυτά λοιπόν, λέει, διακηρύξτε ανάμεσα στα έθνη και αγιάστε πόλεμο. Και τι σημαίνει άραγε πάλι το «αγιάστε»;

Θα μπορούσαν να είναι άρμα και οι απόστολοι, πάνω στους οποίους επιβαίνοντας ο Θεός Λόγος διατρέχει την υφήλιο· και οι μετά από αυτούς καθαροί, που ευδοκιμούν στις αρετές και καρποφορούν στον Θεό την ευσέβεια, και οι οποίοι είναι μυριοπλάσιοι από όσους μεταξύ των Ιουδαίων στάθηκαν παλαιά άξιοι της θείας επιβάσεως. <Ανέβηκες σε ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία.> (A f. 340) Σε ποιο ύψος ανέβηκε ο Κύριος;

Στο ύψωμα του σταυρού, όπως σε διδάσκει ο ίδιος λέγοντας: «Κι εγώ εάν υψωθώ από τη γη», δηλαδή, όταν υπομείνω τον σταυρό υπέρ της ζωής των πάντων, «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Διότι βασίλευσε στην υφήλιο διά του τιμίου σταυρού, αφού κατήργησε τον άρχοντα αυτού του αιώνος, και είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό του. <Έλαβες δώρα ως άνθρωπος. Διότι και αυτούς που απειθούν, κ.λπ.> (E f. 127 b, F f. 100. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Και ποια είναι αυτά, ο ίδιος ο Υιός θα το αποσαφηνίσει λέγοντας ως εκ προσώπου του Θεού και Πατρός: «Ζήτησε από εμένα», και τα εξής.

Προστάζει επίσης να αποβάλλει ο ιερουργός την επιθυμία για την κληρονομιά των άλλων, διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το «να μην πάρει ο ηγέτης από την κληρονομιά του λαού του». Άραγε σου ήταν αρκετός ο λόγος για την αποσαφήνιση του ζητήματος; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Ας προχωρήσουμε λοιπόν στην πνευματική εξέταση· διότι τα όσα αναφέρονται στον νόμο είναι τύποι, και η μορφή της αλήθειας έχει εγχαραχθεί μέσα στις σκιές. ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Επομένως, κληρονομιές ασφαλείς και μόνιμες είναι εκείνες που περνούν από τους πατέρες στα τέκνα, ενώ εκείνες που απορρίπτονται και επιστρέφονται πίσω είναι εκείνες από τους κυρίους προς τους δούλους· διότι αυτό είπε η ιερή Γραφή. ΠΑΛΛ. Κατανοώ. ΚΥΡ. Ένας δε είναι ο δάσκαλος ημών που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, ο Χριστός, ο οποίος έχει δική Του κληρονομιά, την κληρονομιά του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε, όταν απηύθυνε τα λόγια Του προς Αυτόν με τη μορφή προσευχής, ότι «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Μελωδός ότι, αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, και έδωσε δώρα στους ανθρώπους· διότι άλλους μεν τους έθεσε στην Εκκλησία πρώτον ως αποστόλους, δεύτερον ως προφήτες, τρίτον ως διδασκάλους, και σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα παρόμοια με αυτά. Και με μία λέξη, με τα δικά Του αγαθά τρέφει πλουσιοπάροχα τις ψυχές εκείνων που Τον αγαπούν.

Και η μεν ακολουθία της διδασκαλίας της πίστεως προέτρεπε να μιλήσουμε και για τα περί της 〈αναλήψεως〉. Αλλά η χάρη του Θεού οικονόμησε να τα ακούσεις πληρέστατα, σύμφωνα με τη δική μας αδυναμία, τη χθεσινή ημέρα κατά την Κυριακή, κατά παραχώρηση της θείας χάριτος, όταν στη σύναξη η ακολουθία των αναγνωσμάτων περιελάμβανε τα σχετικά με την άνοδο του Σωτήρος μας στους ουρανούς. Και όσα λέχθηκαν, λέχθηκαν βέβαια κυρίως για όλους και για όλο μαζί το πλήθος των πιστών, αλλά εξαιρετικά για σένα. Το ζητούμενο όμως είναι αν έδωσες προσοχή στα λεγόμενα. Διότι γνωρίζεις ότι η ακολουθία της πίστεως σε διδάσκει να πιστεύεις εις 〈τον αναστάντα την τρίτη ημέρα, και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός〉. Νομίζω λοιπόν ότι θυμάσαι την εξήγηση. Πλην όμως, εν παρόδω και τώρα σου υπενθυμίζω τα όσα ειπώθηκαν. Να θυμάσαι αυτό που έχει γραφτεί σαφώς στους Ψαλμούς: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό». Να θυμάσαι ότι και οι θείες δυνάμεις έλεγαν μεταξύ τους: «Άρατε πύλας οι άρχοντες υμών», και τα εξής. Να θυμάσαι και τον ψαλμό που λέει: «Ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία». Να θυμάσαι τον προφήτη που είπε: «Αυτός που οικοδομεί στον ουρανό την ανάβασή του», και τα υπόλοιπα όσα ειπώθηκαν χθες εξαιτίας των αντιλογιών των Ιουδαίων.

Γι' αυτό πάλι σε άλλο κεφάλαιο έχουμε τον ψαλμωδό να λέει: Αφού ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους. Διότι, αφού ο μονογενής Υιός του Θεού έλαβε την ανθρωπότητα από την αιχμαλωσία του θανάτου μέσω της δικής του ανάστασης και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, ετοίμασε όπλα για όσους επιθυμούν τη δικαιοσύνη (διότι αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης), ασφαλίζοντας καθημερινά με λογικούς θώρακες εκείνους που στρατολογούνται από αυτόν με τη σφραγίδα της ταπεινοφροσύνης. Διότι έπρεπε αυτός από στόμα νηπίων και θηλαζόντων να καταρτίσει αίνο, και να αποδοκιμάσει εντελώς εκείνους που νομίζουν ότι τελειοποιούνται μέσω της αλαζονείας. Διότι όντως η σφραγίδα της ευσέβειας είναι η ταπείνωση. Γι' αυτό, εκείνοι που απειθούν στο να κατασκηνώσουν, σύμφωνα με την προφητεία, μέσω της ανάστασης του Χριστού στο φως των ζώντων, θα λάβουν τους καρπούς της δικής τους ανοησίας.

Γι' αυτό προσθέτει: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Το ποιος Κύριος είναι αυτός, το φανερώνει προχωρώντας και λέγοντας: «Στο Σινά, στο άγιο». Διότι αυτός ακριβώς, λέει, είναι ο Κύριος που εμφανίστηκε στο άγιο όρος Σινά· και αυτός ήταν ο Λόγος του Θεού, δηλαδή σε αυτούς που ήταν ζεγμένοι στο άρμα του Θεού. Γι' αυτό η εβραϊκή λέξη δεν χρησιμοποιεί το τετραγράμματο, αλλά με κοινά γράμματα περιλαμβάνει τον Κύριο στη φράση: «Ο Κύριος είναι ανάμεσά τους». Διότι, για να τον παρουσιάσει ως διαφορετικό από τον Θεό που δηλώθηκε πιο πάνω με το τετραγράμματο, όταν μεν λεγόταν «το άρμα του Θεού», αυτό δηλωνόταν με τα γράμματα που είναι ανεκφώνητα στους Εβραίους· τώρα όμως (δηλώνεται) με τους πιο κοινούς χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και η λέξη κύριος για τους ανθρώπους. Και με ακρίβεια επισημαίνει και τον τόπο, το «στο Σινά», για να δηλώσει τον Κύριο που εμφανίστηκε πάνω στη γη. Και με πολλή λογική ακολουθία προσθέτει στη συνέχεια: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία· έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων». Υπαινίσσεται δε την κάθοδό του, με το να πει, «ανέβηκες»· διότι διαφορετικά δεν θα είχε ανέβει, αν δεν είχε κατεβεί προηγουμένως. «Επειδή αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος και αυτός που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Και αφού ανέβηκε, τι έπραξε; Αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, και έλαβε δώρα μεταξύ των ανθρώπων. Και ποια αιχμαλωσία αιχμαλώτισε παρά τα λάφυρα που προαναφέρθηκαν, τα οποία μοιράστηκαν οι στρατιώτες του;

Αλλά και έλαβε δώρα μεταξύ των ανθρώπων, τα οποία του τα δώρισε ο Πατέρας, σύμφωνα με την υπόσχεση που του έδωσε, λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Λαμβάνοντας δε αυτά τα δώρα «μεταξύ των ανθρώπων» από τον Πατέρα, συγκρότησε την Εκκλησία του. Στη συνέχεια αυτών αναφέρεται: «Ακόμη και στους απειθούντες, για να κατασκηνώσει»· πράγμα το οποίο απέδωσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ακόμη και ανάμεσα σε απειθούντες να κατασκηνώσει». Διότι και αυτό, λέει, το έλαβε από τον Πατέρα, το να κατασκηνώσει δηλαδή ανάμεσα σε εκείνους που παλαιότερα απειθούσαν και εναντιώνονταν στην ευσέβεια του Θεού. Διότι έλαβε και αυτήν την εξουσία, ώστε να κατασκηνώνει στο μέσο των απειθούντων, και από αυτούς τους ίδιους τους απειθούντες να λαμβάνει για τον εαυτό του δόγματα.

Τα δε άστρα έλαμψαν στις θέσεις τους και ευφράνθηκαν· τα κάλεσε και απάντησαν: «Είμαστε παρόντα»· έλαμψαν με χαρά για τον Δημιουργό τους. Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα θεωρηθεί ίσος προς αυτόν. Ανακάλυψε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του· μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. «Ποιος ανέβηκε στον ουρανό», λέει, «και την πήρε, και την κατέβασε», και τα εξής· διδασκόμαστε δε από τον ιερό απόστολο ότι ο Ιησούς Χριστός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών· ο οποίος, αφού έλαβε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, την κατέβασε και την εξέχεε στις ψυχές εκείνων που την αποδέχθηκαν· γι' αυτό και στους Ψαλμούς έχει λεχθεί το: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία, έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων».

Πάλι επαναλαμβάνει τα ίδια λόγια (διότι έχει ήδη εκπληρωθεί το μυστήριο του θανάτου και έχει επιτευχθεί η νίκη κατά των εχθρών και έχει ανεγερθεί ως τρόπαιο εναντίον τους ο σταυρός, και πάλι ανέβηκε στα ύψη αυτός που αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, ο οποίος έδωσε στους ανθρώπους αυτά τα αγαθά δώρα, τη ζωή και τη βασιλεία) και πρέπει πάλι να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες. Αναλαμβάνουν με τη σειρά τους τη συνοδεία οι δικοί μας φύλακες και προστάζουν να ανοιχτούν για αυτόν οι υπερκείμενες πύλες, ώστε πάλι μέσα σε αυτές να δοξαστεί· αλλά δεν αναγνωρίζεται αυτός που έχει περιβληθεί τη ρυπαρή στολή της δικής μας ζωής, του οποίου το ερυθρό χρώμα των ενδυμάτων προέρχεται από το πατητήρι των ανθρώπινων κακών. Γι' αυτόν τον λόγο, απευθύνεται από εκείνους αυτή η ερωτηματική φωνή προς αυτούς που τον συνοδεύουν: Ποιος είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης; Έπειτα, η απάντηση αυτών δεν είναι πλέον: Ο κραταιός και δυνατός στον πόλεμο, αλλά: Ο Κύριος των δυνάμεων, ο οποίος κατέχει την εξουσία του σύμπαντος, ο οποίος ανακεφαλαίωσε τα πάντα στον εαυτό του, ο οποίος πρωτεύει στα πάντα, ο οποίος αποκατέστησε τα πάντα στην αρχική τους κτίση· Αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης. Βλέπετε πώς ο Δαβίδ κατέστησε για εμάς πιο γλυκιά την εορτή, αναμειγνύοντας τη δική του χάρη με τη λαμπρότητα της Εκκλησίας.

Εξαιτίας αυτών, λοιπόν, και άλλων παρόμοιων, όχι μόνο ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας, εφόσον εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, αλλά προσέλαβε και τη δική μας τωρινή σάρκα, η οποία, αν και απολύτως καθαρή, ήταν ωστόσο θνητή και παθητή· και με αυτήν, αφού αγκίστρωσε τον αρχέκακο όφι με θεόσοφο δόλωμα διά του σταυρού, ελευθέρωσε ολόκληρο το γένος που ήταν υποδουλωμένο σε αυτόν. Διότι, με την πτώση του τυράννου, ελευθερώνεται καθετί που τυραννιόταν από αυτόν. Και αυτό ακριβώς λέει ο ίδιος ο Κύριος στα Ευαγγέλια, ότι «δέθηκε ο ισχυρός, και τα σκεύη του διαρπάχθηκαν». Και διαρπάχθηκαν από τον Χριστό, αφού ελευθερώθηκαν, δικαιώθηκαν, γέμισαν με φως και πλουτίστηκαν με θεία χαρίσματα. Γι' αυτό ψάλλει ο Δαβίδ: «αφού ανέβηκε στα ύψη», στο ύψος του σταυρού οπωσδήποτε, κι αν θέλεις και στο ουράνιο ύψος, «αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους».

Διάψαλμα: αλλαγή της προφητείας. Στο «εν τω διαστέλλειν» αποκαλεί βασιλείς τους αποστόλους, ως άρχοντες της οικουμένης. Διότι αυτούς διασκόρπισε ο Χριστός σε όλη τη γη, δίνοντάς τους την εντολή να βαπτίζουν όλα τα έθνη. Στο «χιονωθήσονται»: Σελμών ερμηνεύεται ειρήνη, και οίκος της ειρήνης είναι η εκκλησία. Αναφέρεται δε στους βαπτιζομένους: θα λευκανθούν σαν το χιόνι μέσα στην ειρήνη, δηλαδή μέσα στην εκκλησία. «Όρος του Θεού»: η Παρθένος και Θεοτόκος, καθώς τα μέλη της [τα μεγάλα μυστήρια] είναι τετυρωμένα (συμπαγή), διότι μετείχε γάλακτος. «Πίον» δε, διότι κατέστη εύφορο από το Πνεύμα και λόγω της σάρκας. «Ίνα τι υπολαμβάνετε»: Πώς, λέει, οι άπιστοι συγκρίνουν τη Θεοτόκο με τις υπόλοιπες γυναίκες; Διότι αυτή είναι ξεχωριστή από όλες τις γυναίκες. «Το όρος ο ευδόκησεν»: Διότι μόνο στην Παρθένο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει, σε αυτήν ως την εκλεγμένη από όλη την κτίση. «Και γαρ ο Κύριος»: Διότι αληθινά κατασκήνωσε σε αυτήν ο Θεός και όχι φαινομενικά, όπως ισχυρίζονται οι άπιστοι. «Το άρμα του Θεού»: Άρμα ονομάζει τη σάρκα ο Θεός Λόγος· διότι μυριάκις πολλαπλάσια είναι τα σώματα των αγίων, αλλά μία είναι η άγια σάρκα. «Ο Κύριος εν αυτοίς»: Όπως στο Σινά, έτσι και στη Σιών (στο άγιο) ευδόκησε να κατασκηνώσει ο Θεός. «Αναβάς εις ύψος»: Ανεβαίνοντας ο Χριστός στον σταυρό, αιχμαλώτισε τον διάβολο, αρπάζοντας τον άνθρωπο από αυτόν.

Έλαβες δώρα. Διότι έδωσε (έλαβε) την ανθρωπότητα ως κληρονομία του πάνω στον σταυρό. Ακόμη και όσοι απειθούσαν. Διότι και όσοι δεν ήθελαν να υποταχθούν στην πίστη, και αυτοί, αφού μετανόησαν, επέστρεψαν [στην πίστη] προς τον Θεό. Κύριος ο Θεός. Διότι πότε δεν είναι ευλογητός ο Κύριος; Επειδή αρμόζει καθημερινά και κάθε ώρα να ευλογούμε τον Κύριο. Θα κατευοδώσει. Ό,τι συντελέστηκε πάνω στον σταυρό θα το δώσει σε εμάς γρήγορα.

«Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον ανοικοδομήσω». Η ανοικοδόμηση λοιπόν αυτού του οίκου πραγματοποιήθηκε μετά τη δική μας αιχμαλωσία, δηλαδή αυτήν που προήλθε από τον διάβολο. Διότι, ακριβώς επειδή ο Χριστός θέλησε να ελευθερώσει αυτήν, σαρκώθηκε. Για αυτήν ο ίδιος ο Δαβίδ σε άλλο μέρος της προφητείας εξέθεσε τα εξής: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία». «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινούριο, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του». Για ποιον λόγο πρόσταξε να ψάλει καινούριο άσμα όλη η γη, και όχι μόνο η Ιουδαία, παρά βεβαίως εξαιτίας καινούριων θαυμάτων; Και σχεδόν προλαβαίνοντας τον Παύλο, ο Δαβίδ ευαγγελίζεται: «Αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινούρια κτίση. τα παλαιά παρήλθαν. ιδού, τα πάντα έγιναν καινούρια». Τι είναι λοιπόν το «Καινούριο άσμα», ή ποιος μας το παραδίδει για να το μάθουμε; Διότι ο προφήτης μας εξέθεσε πολλές ωδές, αλλά τώρα λέγοντας «καινούριο άσμα», υπαινίσσεται κάτι άλλο, καινοφανές σε σχέση με αυτές. Έψαλε και ο Ησαΐας ωδή: «Θα ψάλω», λέγει, «στον αγαπημένο μου ένα άσμα, στον αγαπητό μου, για τον αμπελώνα μου. Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε περίοπτη κορυφή, σε εύφορο τόπο», και όσα ακολουθούν αυτά. Αλλά δεν ταιριάζει να ψάλει αυτά όλη η γη, παρά μόνο η Ιουδαία, προς την οποία λέγεται το άσμα.

Διότι ιδού, και τώρα κάτι παρόμοιο προτείνει, προσευχόμενος να υψωθεί ο Θεός στους ουρανούς· καίτοι Αυτός βρίσκεται παντοτινά στα ύψη, όπως λέει ο Ησαΐας: «Άγιος ο Κύριος που κατοικεί στα ύψη». Και ο Δαβίδ λέει το εξής: «Εσύ μόνος είσαι Ύψιστος πάνω σε όλη τη γη». Αλλά ύψωση του Θεού στους ουρανούς ονομάζει την ανάβαση του Μονογενούς στον ουρανό μαζί με τη σάρκα. «Για να ελευθερωθούν οι αγαπητοί σου». Αγαπητοί του Θεού είναι οι άνθρωποι που σώθηκαν από Αυτόν μέσω της αγάπης Του προς το δικό μας γένος· τους οποίους, αφού ανυψώθηκε στον ουρανό, ελευθέρωσε από την αρχαία αιχμαλωσία, όπως λέει ο Παύλος: «Αφού ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Και δεν θα έκανε λάθος κανείς αν ονόμαζε «δεξιά του Θεού» το Άγιο Πνεύμα, επειδή ονομάζεται και «δάκτυλος του Θεού», εφόσον η Αγία Τριάδα έχει μία ουσία, δύναμη και ενέργεια.

Υ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Στο χωρίο «Αιχμαλώτευσας αιχμαλωσίαν». Το «Αιχμαλώτευσεν αιχμαλωσίαν», νομίζω ότι σημαίνει το εξής: Εκείνους που ο εχθρός αιχμαλώτισε με την απάτη, αυτούς ο Χριστός ανταιχμαλώτισε, αποσπώντας τους από την τυραννία του.

Γιατί άραγε είπε «άνδρες»; Ακριβώς με αυτή τη μορφή παρουσίασαν τους εαυτούς τους, ώστε να μην πτοηθούν εκείνοι από τη θέα των αγγέλων. «Γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό;»· διότι δεν τον προσδοκούσαν πλέον. Το ότι δε η ανάληψή του συνιστά ανάβαση, άκουσε τον Δαβίδ που λέει: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας» και το «ανέβηκε στα ύψη».

Αυτός, λοιπόν, είναι αληθώς κραταιός και δυνατός· αυτός είναι ο δυνατός στον πόλεμο· αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης, αυτός που ελευθερώνει με ανδρεία τους δεσμώτες και όσους κατοικούν στους τάφους, προς τον οποίο έλεγε ο Δαβίδ τον παλαιό καιρό: «ανεβαίνοντας στο ύψος, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία».

Διότι εγώ, ο Χριστός, σας ευαγγελίζομαι τη ζωή. Επομένως, μην φοβάστε πλέον τον τύραννο, αλλά να περιφρονείτε τον φόβο και τον θάνατο, την πείνα και τη θλίψη, τα δεσμά, τη φυλακή και τη στενοχώρια. Διότι αυτά τα φοβάται ο στρατός του τυράννου, ο οποίος έχει πλέον καταλυθεί· ενώ εγώ μόνος από όλους είμαι ο νικηφόρος βασιλιάς, αυτός που έπαθε για εσάς κατά σάρκα. Αυτός λοιπόν είναι αληθινά ο κραταιός και δυνατός Κύριος· αυτός είναι ο δυνατός στον πόλεμο· αυτός είναι ο βασιλιάς της δόξης, ο οποίος εξάγει με ανδρεία τους δεσμώτες, αυτούς που κατοικούν στους τάφους· προς τον οποίο έλεγε ο Δαβίδ: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία». Κάθε εορτή λοιπόν των Χριστιανών είναι κατάκριση του διαβόλου, και ιδιαιτέρως αυτή εδώ. Διότι σε όλες τις άλλες, αφού απογύμνωσε τη δική του κακία και δεν ωφέλησε σε τίποτα τον εαυτό του, διαπομπεύθηκε.

Ο Ιωσήφ πουλήθηκε στους Ισμαηλίτες· ο Κύριος από τον Ιούδα στους Φαρισαίους. Ο Ιωσήφ ρίχτηκε σε άδειο λάκκο και βγήκε ατραυμάτιστος· ο Κύριος τάφηκε σε καινό μνημείο και αναστήθηκε τριήμερος. Αλλά προς τι να μακρηγορώ; Ο Ιωσήφ στηλίτευσε την Αιγύπτια· ο Κύριος εξέθεσε τη συναγωγή. Ο Ιωσήφ αναγνωρίστηκε στους αδελφούς του· ο Κύριος μετά την ανάσταση εμφανίστηκε στους μαθητές Του. Ο Ιωσήφ, αφού φυλακίστηκε μαζί με δύο ευνούχους, τους ερμήνευσε τα όνειρα· ο ένας από αυτούς έγινε βορά των ορνέων, ενώ ο άλλος αποκαταστάθηκε στην πατρίδα του. Ο Κύριος, αφού σταυρώθηκε μαζί με δύο ληστές, τον μεν άπιστο παρέδωσε ως βορά στη γέεννα, τον δε πιστό κατέστησε πρώτο πολίτη του παραδείσου... ο δε Κύριος έκανε γνωστό στον Πατέρα το τέθριππο άρμα των ευαγγελιστών. Για τον Ιωσήφ αναγγέλθηκε ότι κατασπαράχτηκε από θηρία, και κηρύχθηκε βασιλιάς· ο Κύριος σταυρώθηκε ως άνθρωπος, και δοξάστηκε ως Θεός. Άκουσε όμως και μία άλλη προφητεία που αναφέρεται στον σταυρό: «Ανεβαίνοντας στο ύψος αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία, και έδωσες δώρα στους ανθρώπους». Τι είναι το ύψος; Ποιος είναι αυτός που ανέβηκε; Ποια είναι η αιχμαλωσία; Ποια είναι τα δώρα στους ανθρώπους; Ύψος είναι ο τίμιος σταυρός, λόγω του ακατάληπτου μυστηρίου· αυτός που ανέβηκε είναι ο Δεσπότης Χριστός. Διότι αυτός που κατέβηκε, είναι ο ίδιος με αυτόν που ανέβηκε. Τι σημαίνει όμως το, «Αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία»;

βʹ. Και γιατί ο ένας έλαβε περισσότερο, ενώ ο άλλος λιγότερο; Αυτό δεν έχει καμία σημασία, λέγει, αλλά το ζήτημα είναι αδιάφορο· διότι ο καθένας συντελεί στην οικοδομή. Και μέσω αυτού αποδεικνύει ότι δεν έλαβε ο ένας περισσότερο και ο άλλος λιγότερο εξαιτίας της δικής του αξίας, αλλά για χάρη των άλλων, σύμφωνα με το μέτρο που ο ίδιος καθόρισε· επειδή και αλλού λέγει: «Τα δε μέλη τα τοποθέτησε το καθένα από αυτά, όπως ακριβώς ο ίδιος θέλησε». Και δεν αναφέρει τον λόγο, για να μην καταβάλει το φρόνημα των ακροατών. Γι' αυτό λέγει: «Ανεβαίνοντας στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία και έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Σαν να έλεγε: Γιατί μεγαλοφρονείς; Το παν είναι έργο του Θεού. Ο μεν Προφήτης λέγει στον Ψαλμό: «Έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων»· αυτός όμως λέγει: «Έδωσε δώρα στους ανθρώπους». Αυτό ταυτίζεται με εκείνο. Παρόμοιο είναι και το: «Το δε ανέβηκε τι άλλο σημαίνει, παρά ότι πρώτα κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης;».

Και πάλι αλλού λέει: «Ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία, έλαβες δώρα ανάμεσα στους ανθρώπους». Ανέπεμψαν κάποτε και οι Ιουδαίοι επινίκια φωνή, όταν το στρατόπεδο των Αιγυπτίων καταποντιζόταν, λέγοντας: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, γιατί δοξάστηκε με τρόπο ένδοξο». Αλλά η δική μας είναι πολύ μεγαλύτερη, διότι δεν καταποντίστηκαν Αιγύπτιοι, αλλά οι δαίμονες· δεν νικήθηκε ο Φαραώ, αλλά ο διάβολος· δεν κυριεύθηκαν αισθητά όπλα, αλλά εξαλείφθηκε η κακία· όχι στην Ερυθρά θάλασσα, αλλά στο λουτρό της παλιγγενεσίας· όχι αναχωρώντας προς τη γη της επαγγελίας, αλλά καθώς μεθορμιζόμαστε προς τον ουρανό· όχι τρώγοντας μάννα, αλλά τρεφόμενοι με το δεσποτικό σώμα· όχι πίνοντας νερό από πέτρα, αλλά αίμα από πλευρά. Γι' αυτό λέει: Χτυπήστε τα χέρια, διότι, αφού απαλλαγήκατε από τις πέτρες και τα ξύλα, ξεπεράσατε τους ουρανούς, και τους ουρανούς των ουρανών, και σταθήκατε μπροστά στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο. Αλαλάξτε λοιπόν στον Θεό, δηλαδή, σε Εκείνον αναπέμψτε την ευχαριστία, σε Εκείνον τη νίκη, σε Εκείνον το τρόπαιο. Δεν είναι ανθρώπινος ο πόλεμος ούτε αισθητή η μάχη, ούτε διεξάγεται ο αγώνας για κάτι από τα βιωτικά, αλλά για τους ίδιους τους ουρανούς και για όσα βρίσκονται στους ουρανούς. Αυτός ο ίδιος ηγήθηκε ως στρατηγός σε αυτόν τον πόλεμο, και σε εμάς μετέδωσε τη νίκη.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, όρισαν οι πατέρες να μυσταγωγείσθε κατά την περίοδο αυτή, φρονώ ότι σας το παρουσιάσαμε επαρκώς με όσα έχουν ήδη λεχθεί. Επιθυμώ, όμως, να σας εξοφλήσω και ένα άλλο χρέος, εάν δεν έχετε κουραστεί να ακούτε, και να σας εξηγήσω για ποιον λόγο σας στέλνουμε από εδώ γυμνούς και ανυπόδητους προς τις φωνές των εξορκιστών. Διότι και εδώ πάλι θα φανεί η ίδια αιτία: ότι ο βασιλιάς, αφού νίκησε στον πόλεμο, πήρε αιχμαλώτους. Αυτή είναι, λοιπόν, η εμφάνιση των αιχμαλώτων. Άκουσε τι λέει ο Θεός προς τους Ιουδαίους: «Όπως περπάτησε ο δούλος μου Ησαΐας γυμνός και ανυπόδητος, έτσι θα πορευθούν και οι υιοί του Ισραήλ στην αιχμαλωσία, γυμνοί και ανυπόδητοι». Θέλοντας, επομένως, να σου υπενθυμίσει την προηγούμενη τυραννία του διαβόλου, μέσω αυτού του σχήματος σε παραπέμπει στη μνήμη της παλαιάς δυσγένειας. Για τον λόγο αυτόν δεν στέκεστε μόνο γυμνοί και ανυπόδητοι, αλλά έχετε και τα χέρια ύπτια, ώστε να ομολογείτε τη μετέπειτα δεσποτεία του Θεού, στην οποία τώρα προσέρχεσθε. Σκύλα είστε και λάφυρα όλοι εσείς· και αυτά τα σκύλα τα μνημονεύει από πολύ παλιά ο Ησαΐας, προαναγγέλλοντας πριν από την έκβαση των πραγμάτων με τα εξής λόγια: «Αυτός θα μοιράσει τα σκύλα του ισχυρού». Και πάλι: «Ήλθε να κηρύξει στους αιχμαλώτους την απελευθέρωση». Ο δε Δαβίδ, συμφωνώντας μαζί του, προφητεύοντας αυτήν την αιχμαλωσία έλεγε: «Ανέβηκες στα ύψη, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».

Διότι δεν γνώρισε αμαρτία, και σταυρώθηκε για εμάς, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού. Ο δε όφις που κρεμάστηκε πάνω στον σταυρό δεν ήταν η αλήθεια· ήταν τύπος· και η σκιά έκρυβε την αλήθεια. Ήλθε η αλήθεια, ο Χριστός· ανέβηκε πάνω στο ξύλο. Τότε διαβάζω στους Ιουδαίους τον λόγο του Μωυσή και φράζω τα στόματά τους: «Και θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται μπροστά στα μάτια σας νύχτα και μέρα, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας». Και ο μακάριος Δαβίδ τι σας έλεγε για αυτόν; «Ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους».

Λέγοντας δε το «έδωσε», αντί για το «έλαβε» που αναφέρεται στον ψαλμό, αποδεικνύει ότι όσα λέγονται για τον Χριστό κατά τη σάρκα δεν αναιρούν τα πνευματικά και θεία, ούτε ότι το «έλαβε», που λέγεται ανθρωπίνως, αναιρεί το «έδωσε», που λέγεται θεϊκώς. «Το δε "ανέβηκε", τι άλλο σημαίνει, παρά ότι και κατέβηκε πρώτα στα κατώτερα μέρη της γης; Εκείνος που κατέβηκε είναι ο ίδιος που και ανέβηκε υπεράνω των ουρανών, για να πληρώσει τα πάντα». Δεν είναι δυνατόν, λέει, να ανέβει ο Θεός, εάν δεν έχει κατέβει, και είναι φανερό ότι εκεί γίνεται η ανάβαση, από όπου προήλθε η κατάβαση.

Και ο Τρύφων μου είπε σχετικά με αυτά: «Θέλω να γνωρίζεις ότι παραφρονείς λέγοντας αυτά». Και εγώ του απάντησα: «Άκουσε, άνθρωπέ μου, δεν έχω τρελαθεί ούτε παραφρονώ· αλλά έχει προφητευτεί ότι μετά την ανάβαση του Χριστού στον ουρανό, Εκείνος θα μας αιχμαλώτιζε από την πλάνη και θα μας έδινε δώρα. Και τα λόγια αυτά είναι τα εξής: 'Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους'. Εμείς λοιπόν, που λάβαμε δώρα από τον Χριστό, ο οποίος ανέβηκε στα ύψη, αποδεικνύουμε μέσα από τα προφητικά λόγια ότι εσείς, που θεωρείτε τους εαυτούς σας σοφούς και συνετούς, είστε ανόητοι και τιμάτε τον Θεό και τον Χριστό Του μόνο με τα χείλη· ενώ εμείς, που έχουμε διδαχθεί όλη την αλήθεια, Τον τιμούμε και με τα έργα και με τη γνώση και με την καρδιά μας, μέχρι θανάτου. Εσείς, όμως, ίσως και γι' αυτόν τον λόγο διστάζετε να ομολογήσετε ότι αυτός είναι ο Χριστός, όπως αποδεικνύουν οι Γραφές και τα όσα φαίνονται και γίνονται στο όνομά Του, για να μην καταδιώκεστε από τους άρχοντες, οι οποίοι δεν θα σταματήσουν, κινούμενοι από την ενέργεια του πονηρού και πλάνου πνεύματος, του όφεως, να θανατώνουν και να διώκουν αυτούς που ομολογούν το όνομα του Χριστού, μέχρις ότου Εκείνος έρθει και πάλι και τους καταλύσει όλους, αποδίδοντας στον καθένα κατά την αξία του».

Αναπαύθηκε, λοιπόν, δηλαδή έπαυσε, όταν ήρθε εκείνος, μετά τον οποίο, κατά τους χρόνους αυτής της οικονομίας του που συντελέστηκε ανάμεσα στους ανθρώπους, έπρεπε αυτά να παύσουν από εσάς, και αφού βρήκαν σε αυτόν ξανά ανάπαυση, όπως είχε προφητευτεί ότι θα γίνουν δώρα, τα οποία δίνει από τη χάρη της δυνάμεως εκείνου του πνεύματος σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, ανάλογα με το πόσο άξιο γνωρίζει τον καθένα. Ότι είχε προφητευτεί πως αυτό επρόκειτο να γίνει από αυτόν μετά την ανάληψή του στον ουρανό, το είπα ήδη και το λέω πάλι. Είπε λοιπόν: Ανέβηκε στα ύψη, αιχμαλώτισε αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους υιούς των ανθρώπων. Και πάλι σε άλλη προφητεία έχει λεχθεί: Και θα συμβεί μετά από αυτά, θα εκχέω το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα και στους δούλους μου και στις δούλες μου, και θα προφητεύσουν.

Και «γιατί», λέγει, «υποθέτετε» ότι τα κοινά «όρη» είναι «τετυρωμένα»; Διότι ένα είναι ένα τέτοιο όρος, όχι πολλά, «το όρος, στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει. Διότι ο Κύριος θα κατασκηνώσει σε αυτό εις το διηνεκές». Πνευματικό και νοητό όρος είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατασκήνωσε παντοτινά ο ένας της Τριάδος και σωτήρας του κόσμου· αισθητό δε όρος είναι η Σιών, στην οποία «ειργάσατο σωτηρίαν στο μέσο της γης». «Το άρμα του Θεού είναι μυριοπλάσιο, χιλιάδες εκείνων που ευημερούν». Ως άρμα του Θεού ονόμασε τη θεία δύναμη, στην οποία μύριες μυριάδες Ρωμαίων δεν μπορούν να αντισταθούν. «Ο Κύριος ήταν ανάμεσά τους στο Σινά, στο άγιο», δηλαδή με απόρρητη συγκατάβαση στο άγιο Σινά βρισκόταν στον Μωυσή· δηλαδή ήλθε, παρέλαβε. «Ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία».

Αυτό το ρητό ο θείος Παύλος το ανέφερε για την κατάβαση και ανάβαση του Χριστού. Γι' αυτό και δεν λέει «έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων», αλλά «έδωσες δώρα στους ανθρώπους». «Ακόμη και εκείνους που απειθούν για να κατασκηνώσουν», δηλαδή τους απειθούντες Ιουδαίους, λόγω της υποσχέσεως προς τους Πατέρες τούς επιτρέπει να κατοικήσουν στη γη της επαγγελίας· «Ευλογητός ο Κύριος και Θεός», δηλαδή αξιέπαινος και πάνδοξος, ο οποίος δεν αθετεί στο ελάχιστο την υπόσχεσή του. «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα» και η αίνεσή του δεν έχει διακοπή. «Θα μας κατευοδώσει ο Θεός της σωτηρίας μας», ο οποίος μας λυτρώνει και μας σώζει από κάθε πειρασμό. «Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει· και στον Κύριο ανήκουν κατεξοχήν οι διέξοδοι του θανάτου», δηλαδή είναι αδύνατον να εξέλθει η ψυχή από το σώμα χωρίς τη δική του προσταγή. «Όμως ο Θεός θα συντρίψει» και θα αφανίσει «τα κεφάλια των εχθρών του», όποτε το θελήσει, «την τριχωτή κορυφή της κεφαλής εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους».

Στον βασιλιά, όμως, ταιριάζει εξαιρετικά το Ερμαϊκό μώλυ, ένα λογικό φάρμακο, το οποίο αντιστρατεύεται τις γοητείες της ηδονής· όπως επίσης και το δίκοπο σπαθί, η οξεία τομή της διακρίσεως, που διαχωρίζει αμέσως το ανώτερο από το κατώτερο, και το μεν ένα το επιλέγει και το εδραιώνει, ενώ το άλλο το καταπολεμά. Διότι με αυτά, όπως λένε, και ο γιος του Λαέρτη όχι μόνο διαφυλάχθηκε ο ίδιος αλώβητος από τις μαγγανείες της Κίρκης, αλλά διέσωσε και τους συντρόφους του που είχαν αιχμαλωτιστεί. Έτσι και ο βασιλιάς οφείλει όχι μόνο να διατηρεί τον εαυτό του αδούλωτο στις ηδονές, αλλά να ελευθερώνει και εκείνους που έχουν υποδουλωθεί, και με τον λόγο και με το παράδειγμά του, και να αφουγκράζεται διαρκώς ιερούς παιάνες: «ανέβηκες στο ύψος της σωφροσύνης, αιχμαλώτισες την αιχμαλωσία προς χάριν του αγαθού». Επειδή, βεβαίως, αποτελεί μεγάλη θλίψη για όσους έχουν νου το να παραβλέπεται από τον βασιλιά η ίδια του η κληρονομιά ως αιχμάλωτη. Και αν, μάλιστα, πάθει κάτι τέτοιο και ο ίδιος, ποια οδυνηρή συμφορά δεν ξεπερνά; Ή τι είδους γενναιότητα και ανδρεία θα μπορούσε να επιδείξει απέναντι στους αντιπάλους, εκείνος που δεν αντιστάθηκε σε μια επανάσταση η οποία καταστέλλεται τάχιστα χωρίς δόρατα και χωρίς ξίφη, αλλά μαλθακοποιήθηκε, εκθηλύνθηκε και παραδόθηκε σε εκούσιους εμπαιγμούς; Και ακόμη κι αν δεν τον βλέπει κανείς, δεν διαφεύγει από την αλήθεια και τη συνείδηση· και, προπαντός αυτών, από το τηλεσκόπο και παντεπόπτη Όμμα, το οποίο εποπτεύει με ακρίβεια τα όσα τολμώνται κρυφά, γρηγορότερα απ' όσο μπορεί να ειπωθεί, και αποστρέφεται μετά βδελυγμίας τα έργα της αισχύνης που διαπράττονται ενώπιόν Του.

κδʹ. Επομένως, προς αυτούς που κατ' αυτόν τον τρόπο θεομαχούν, τι άλλο μπορεί να πει κανείς εκ μέρους της ίδιας της αλήθειας, παρά να ενώσει τη φωνή του με τον μεγάλο Δαβίδ, παραχωρώντας τη γλώσσα στο Πνεύμα που μιλούσε μέσα του; Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός. Αλλά και: Εχθρός ονείδισε τον Κύριο. Και: Λαός άφρων παρόξυνε το όνομά του. Και: Οι εχθροί του Κυρίου τον διέψευσαν. Και: Ο καιρός τους θα είναι αιώνιος. Και: Υιοί αλλότριοι τον διέψευσαν, και φθάρθηκαν και χώλαναν από τα μονοπάτια τους. Δεν υπάρχει γι' αυτούς αντάλλαγμα, διότι δεν φοβήθηκαν τον Θεό. Και: «Καταλάλησαν και αυτοί του Θεού και είπαν: Μήπως θα μπορέσει ο Θεός; Ή μήπως μπόρεσε να ετοιμάσει την ελευθερία για τον λαό του; Να τον απαλλάξει από τη δουλεία και τη φθορά, και να τον λυτρώσει από την εξουσία του σκότους, και να τον καλέσει στο θαυμαστό του φως; Ή να δέσει τον ισχυρό και να διαρπάξει τα σκεύη του, ή να αναβεί στο ύψος και να αιχμαλωτίσει αιχμαλωσία;». Αυτά ισχυρίζονται οι αντίθετοι της αλήθειας και ανόητοι.