Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:21

Ο Θεός μας είναι ο Θεός της σωτηρίας, και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι από τον θάνατο. Ενθαρρύνει σαφώς, διότι ακόμη και αυτούς που έφθασαν μέχρι τον θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος, θα τους εξαγάγει γενναία. Διότι λέγει ότι σε Αυτόν ανήκουν οι διέξοδοι από τον θάνατο. Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του· δηλαδή των εχθρών του αποστολικού χορού. Διότι ελευθερώνοντάς τους θα τους λυτρώσει, συντρίβοντας προφανώς τα κεφάλια των εχθρών. Η έκφραση αυτή ελήφθη κατ' αναλογίαν προς τα φίδια, τα οποία, όταν ορθωθούν εναντίον κάποιου, τότε δεχόμενα χτύπημα στο κεφάλι εξολοθρεύονται. Ο λόγος αυτός έχει αναφορά και στους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού. Την τριχωτή κορυφή εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους.

Διότι αυτούς που παλαιότερα απειθούσαν και πλανώνταν, ο Πατέρας τους έδωσε στον Υιό, ώστε, αφού κατοικήσει μέσα τους διά του Πνεύματος, να τους αναδείξει υιούς του Θεού. [<Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός.> Διότι εκείνοι που συνεχώς κάθε μέρα προστίθενται και μέσω της πίστης στον Χριστό καλούνται στη ζωή, φροντίζουν να τον δοξολογούν με ακατάπαυστους ύμνους.] <Είθε ο Θεός των σωτηριών μας να μας κατευοδώσει.> (A f. 340 b, F f. 100) Εκείνος που μας δώρισε τη σωτηρία, λέει, αυτός θα μας εξομαλύνει και τον δρόμο, ώστε να μην στερηθούμε τόσα αγαθά· και θα ανοίξει τη θύρα του λόγου, ώστε να κατευοδωθεί για εμάς ο δρόμος του κηρύγματος. <Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει, και στον Κύριο ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου.> (A f. 340 b, E f. 128, F f. 100, H f. 150 b) Έχουν σαφώς θάρρος οι απόστολοι, τους οποίους ο Θεός εξάγει γενναία, παρόλο που έφτασαν μέχρι τον θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος.

Λένε ότι στη δική Του δύναμη ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου, δηλαδή η απαλλαγή, καθώς δίνει σε εκείνους που Τον αγαπούν τη δυνατότητα να διέλθουν ή να αποφύγουν τις παγίδες του θανάτου. Διότι μόνο Αυτός, όντας Θεός που σώζει και πηγή σωτηρίας, βρήκε εξόδους από τον θάνατο, αναστηθείς εκ νεκρών. Επειδή κάθε άνθρωπος έφτασε μεν στην είσοδο του θανάτου, αλλά δεν μπόρεσε πλέον να τον διαπεράσει· ενώ ο Κύριος, ο οποίος υποδηλώνεται διά των παρόντων λόγων, δημιουργώντας διεξόδους από τον θάνατο και διανοίγοντας για εμάς την αδιέξοδη φρουρά του, αναδείχθηκε Θεός σωτηρίας· γι' αυτό και έλεγε στον Ιώβ: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου;»

Διότι, αν και μέχρι τώρα εξουσιάζατε τυραννικά τους από αιώνων κεκοιμημένους, στο εξής δεν θα είστε άρχοντες ούτε αυτών, ούτε άλλων, αλλά ούτε καν των ίδιων των εαυτών σας. Διότι είναι παρών ο Χριστός, η ουράνια θύρα. Ανοίξτε τον δρόμο σε Αυτόν που επιβαίνει στις δυσμάς του άδη. Κύριος είναι το όνομά Του, και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι των πυλών του θανάτου. Εσείς δημιουργήσατε τις εισόδους· Αυτός ήλθε για να δημιουργήσει τις διεξόδους. Γι' αυτό μην καθυστερείτε· άρατε τις πύλες και βιαστείτε· άρατε αυτές και μην αναβάλλετε.

Ο ίδιος δε ο Κύριος «θα μας κατευοδώσει», όντας ο ίδιος «ο Θεός των σωτηριών μας». Και τα λέει αυτά το Άγιο Πνεύμα εκ μέρους του χορού των αποστόλων, όπως ακριβώς παρουσιάσαμε και στην αρχή του λόγου. Επειδή, λοιπόν, αυτοί είχαν ανάγκη από την κατευόδωση του Θεού, ώστε να προετοιμάσουν την οδό για Αυτόν, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, αναγκαστικά λένε: «Ευλογητός ο Κύριος μέρα με τη μέρα, θα μας κατευοδώσει ο Θεός των σωτηριών μας». Αντί δε του «των σωτηριών μας», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «του Σωτήρος μας»· αντί του οποίου το εβραϊκό κείμενο μνημονεύει και πάλι το όνομα του Σωτήρα μας Ιησού. «Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, και του Κυρίου, του Κυρίου μας, είναι οι διέξοδοι του θανάτου». Πάλι, προφητικά έχουν λεχθεί και αυτά εκ μέρους των αποστόλων. Διότι, επειδή θεολόγησαν μέσω των προηγούμενων, ακολούθως και μέσω των προκείμενων λόγων λένε: «Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, και του Κυρίου, του Κυρίου μας, είναι οι διέξοδοι του θανάτου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ο Θεός είναι για εμάς Θεός για σωτηρία, και του Κυρίου, του Δεσπότη, είναι οι έξοδοι προς τον θάνατο». Διότι μόνος Αυτός, όντας Θεός της σωτηρίας, βρήκε διεξόδους από τον θάνατο. Επειδή κάθε άνθρωπος έφτασε μεν στην είσοδο του θανάτου, δεν μπόρεσε όμως πλέον και να τον διαβεί και να εξέλθει. Ο δε Κύριος, ο οποίος δηλώνεται μέσα από τα παρόντα λόγια, και τώρα μέσω των κοινών στοιχείων στην...

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Θεός μας είναι ο Θεός της σωτηρίας». Γι' αυτό και στον Ιώβ ο ίδιος αυτός, ομιλώντας αποκαλυπτικά, έλεγε: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας· και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Ανοίγονται δε σε σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου. Και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, τρόμαξαν». Ρητώς και σε εκείνα τα λόγια παρουσιάζει την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδό του από εκεί, όπως ακριβώς και στα προκείμενα, μετά τα οποία διδάσκει τη συντριβή των εχθρών του, λέγοντας: «Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του». Και αυτό θα το κατανοήσεις αντιπαραβάλλοντας τη φωνή που λέει σε άλλο σημείο: «Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψας τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα».

Αυτός λοιπόν, για τον οποίο αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού, αναπέμπει προσευχή στον Πατέρα, ιδιοποιούμενος τα πάθη του ανθρώπου που προσέλαβε· γι' αυτό λέγει: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου. Βυθίστηκα στη λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε.» Ο προηγούμενος λοιπόν από αυτόν ψαλμός τον προσφωνούσε λέγοντας: «Ανοίξτε δρόμο σε αυτόν που επιβαίνει προς δυσμάς, Κύριος είναι το όνομά του»· έπειτα στη συνέχεια παρουσιάζει τη συναναστροφή του με τους ανθρώπους λέγοντας: «Και να αγαλλιάσθε ενώπιόν του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.» Φανέρωνε εξάλλου και την κλήση των μαθητών και των αποστόλων του με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Έπειτα στη συνέχεια δίδασκε την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδο από εκεί με το: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»· και με το: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· και έπειτα από όλα αυτά φανέρωνε την επάνοδό του στους ουρανούς μέσα από τον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «Ψάλατε στον Θεό που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς.»

Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται σε εκείνα· διά μέσου όμως των προκειμένων χωρίων αναπτύσσει εκτενώς εκείνα που είχαν ειπωθεί τότε παρεμπιπτόντως, δείχνοντας πώς ακριβώς είχαν λεχθεί: «Και του Κυρίου, του Κυρίου είναι οι διέξοδοι του θανάτου», και το, «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Διότι αυτά τα αναλύει εκτενώς εδώ, λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει κανένα στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε». Ο Λόγος δε συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς και τους διωγμούς και τις επαναστάσεις των ασεβών ανδρών. Έτσι βέβαια έχει λεχθεί και αλλού: «Τον χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε πέρασε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ;». Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας το δίδασκε αυτό λέγοντας: «Κατέβηκε η βροχή, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και στα προκείμενα λοιπόν, ονομάζοντας ύδατα τους πειρασμούς και τις εναντίον του επιβουλές, διδάσκει ότι εισήλθαν μέχρι την ψυχή του. Στην περίπτωση βέβαια του Ιώβ, αν και ήταν γενναίος αθλητής, έχει γραφτεί ότι ο Θεός είπε προς εκείνον που τον πείραζε: «Ιδού, όλα όσα του ανήκουν τα παραδίδω στο χέρι σου, μόνο την ψυχή του διαφύλαξε».

«Ανοίγουν δε για σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι θυρωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν.» Διότι βλέπεις πώς και σε αυτά τα χωρία, αφού ονόμασε την πηγή της θάλασσας και προσέθεσε το, «Και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου», διασαφηνίζει τι είναι η άβυσσος και η θάλασσα λέγοντας στη συνέχεια: «Ανοίγουν δε για σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι θυρωροί του άδη βλέποντάς σε έφριξαν.» Επομένως, και στα προκείμενα εδάφια, με τα βάθη της θάλασσας αινίσσεται τους τόπους του θανάτου, όπου κατέβηκε μόνος ο Σωτήρας και Κύριός μας και διήλθε. Γι' αυτό, στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Και του Κυρίου, του Κυρίου είναι οι διέξοδοι του θανάτου»· και πάλι: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας.» Αντί δε της φράσης: «Και καταιγίδα με καταπόντισε», ο μεν Ακύλας μετέφρασε: «Και ρεύμα με κατέκλυσε», ο δε Σύμμαχος: «Και ρείθρο με κατέκλυσε».

Διότι είναι φυσικό να συγκεντρώθηκαν γύρω του οι αντίπαλες δυνάμεις, όταν, εισερχόμενος στη θάλασσα, συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα. Γι' αυτό και στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου. Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του». Διότι δεν θα μπορούσε με άλλον τρόπο να διαβεί τις διεξόδους του θανάτου, παρά μόνο συντρίβοντας τα κεφάλια των εχθρών του που βρίσκονταν εκεί. Εάν, πάλι, κάποιος νομίζει ότι ο Δαβίδ τα λέει αυτά επειδή είχε περιπέσει σε πολλούς πειρασμούς, ας αναλογιστεί πώς ήταν δυνατόν να ταιριάζει στον Δαβίδ να λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· ή το: «Ας γίνει το τραπέζι τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο. Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και τη ράχη τους κύρτωνέ την παντοτινά». Και αν κάποιος συγκεντρώσει και τα υπόλοιπα χωρία που είναι παρόμοια με αυτά, θα διαπιστώσει ότι σε καμία περίπτωση δεν αρμόζουν στο πρόσωπο του Δαβίδ.

Διάψαλμα· ανοχή του πνεύματος. Ο Θεός ημών: Διότι γι' αυτόν τον λόγο εμφανίστηκε ο Θεός επί της γης, για να σώσει τον άνθρωπο. Και του Κυρίου: Διότι γι' αυτόν τον λόγο γεύτηκε τον θάνατο, για να καταργήσει τον θάνατο. Πλην ο Θεός: Τα κεφάλια των Ιουδαίων, οι οποίοι σήκωσαν κεφάλι εναντίον του Χριστού. Κορυφή τριχώματος: Διότι οι Ιουδαίοι ξερίζωναν τα μαλλιά τους, τρίζοντας τα δόντια τους εναντίον του Χριστού· επειδή αμάρτησαν με όλα τους τα μέλη και με τις τρίχες τους. Είπε ο Κύριος: Από το πάθος του σταυρού, σαν από αισχύνη·

Αυτό το ρητό ο θείος Παύλος το ανέφερε για την κατάβαση και ανάβαση του Χριστού. Γι' αυτό και δεν λέει «έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων», αλλά «έδωσες δώρα στους ανθρώπους». «Ακόμη και εκείνους που απειθούν για να κατασκηνώσουν», δηλαδή τους απειθούντες Ιουδαίους, λόγω της υποσχέσεως προς τους Πατέρες τούς επιτρέπει να κατοικήσουν στη γη της επαγγελίας· «Ευλογητός ο Κύριος και Θεός», δηλαδή αξιέπαινος και πάνδοξος, ο οποίος δεν αθετεί στο ελάχιστο την υπόσχεσή του. «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα» και η αίνεσή του δεν έχει διακοπή. «Θα μας κατευοδώσει ο Θεός της σωτηρίας μας», ο οποίος μας λυτρώνει και μας σώζει από κάθε πειρασμό. «Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει· και στον Κύριο ανήκουν κατεξοχήν οι διέξοδοι του θανάτου», δηλαδή είναι αδύνατον να εξέλθει η ψυχή από το σώμα χωρίς τη δική του προσταγή. «Όμως ο Θεός θα συντρίψει» και θα αφανίσει «τα κεφάλια των εχθρών του», όποτε το θελήσει, «την τριχωτή κορυφή της κεφαλής εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους».

Αποστράφηκε ο λαός ενός τόσο μεγάλου βασιλιά, εναντίον του οποίου δικαίως θα μπορούσε κανείς να διατυπώσει κατηγορία λιποταξίας· συνεπώς, τα ανάκτορα έχουν εγκαταλειφθεί κενά και έρημα, διότι προσχώρησαν σε άλλον βασιλιά. Διότι τέτοια είναι η λογική αυτών που δεν έχουν βασιλιά, οι οποίοι ίσως δεν θα υπαχθούν στη βασιλεία του Χριστού, εφόσον κυβερνώνται από αλλού και συγκεκριμένα από τον Μαμωνά. Ας εξηγήσουν, λοιπόν, τον τρόπο της εγκατάλειψης· ας αναζητηθεί ποια είναι η αιτία της μεταστροφής. Αν βέβαια ο λαός διέφυγε με τη θέλησή του από το χέρι εκείνου που έχει την εξουσία, αυτό έγινε μήπως επειδή εκείνος δεν έχει τη δύναμη να κυβερνά, ή επειδή δεν έχει τη δύναμη να σώζει; Και όμως, αυτός που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα, αυτός είναι που γεμίζει τον ουρανό και τη γη, και στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Και ονομάζεται Θεός που σώζει, και Θεός των σωτηριών μας· και αυτός γεννήθηκε για εμάς ως Σωτήρας Κύριος, και δεν υπάρχει άλλος σωτήρας εκτός από αυτόν. Ή μήπως τον απαρνήθηκαν επειδή δεν προνοεί και δεν κατευθύνει τα επίγεια πράγματα με τρόπο θεοπρεπή; Αλλά αυτός είναι που ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών, και βρέχει επί δικαίων και αδίκων· αυτός που δίνει στη γη την πρώιμη και την όψιμη βροχή, και δίνει τροφή σε κάθε σάρκα. Και λέει: «Ο Πατέρας μου εργάζεται μέχρι τώρα, κι εγώ εργάζομαι», εισάγοντας από εδώ τους λόγους για τη φροντίδα και την πρόνοια προς εμάς. Ή μήπως δεν τον αποδέχονται επειδή δεν είναι μεγάλος; Αλλά είναι μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη, και της μεγαλωσύνης του δεν υπάρχει τέλος.

Τη ζωή μου από μόνος μου τη δίνω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι; ο καλός ποιμένας είναι αυτός που δίνει τη ζωή του για τα πρόβατα· πώς όμως, αν δεν έσωζε, δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να αποστραφεί αυτός από την πονηρή οδό του και να ζήσει; Γι' αυτό, θέλοντας να σώζει, ασκεί και πρόνοια· επομένως, υπάρχει και πρόνοια η οποία φτάνει μέχρι και τα έσχατα, εκτεινόμενη αναλόγως στον καθένα. Αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η αντίληψη, και ο έμφυτος νόμος και λόγος μέσα μας, σύμφωνα με τον οποίο, όταν παρατηρούμε τα όντα, κατανοούμε την εύτακτη και εναρμόνια τάξη, θέση και κίνησή τους, από τις οποίες υμνούμε αναλόγως και δοξάζουμε το μεγαλείο του Δημιουργού. Το ότι δε, γνωρίζοντας και θέλοντας να σώσει, έχει και τη δύναμη, ποιος είναι τόσο παράφρων και ασύνετος, και βυθισμένος στη μέθη της απιστίας, ώστε να μην πείθεται; Ακούγοντας εκείνον που λέει ότι ο Χριστός, όπως είναι σοφία του Θεού, έτσι ακριβώς είναι και δύναμη. Και, Μέγας είναι ο Κύριός μας, και μεγάλη η ισχύς του. Και, Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει. Και, Κύριος κραταιός και δυνατός.

Αυτός μεν λοιπόν είναι ο πραγματικός έλεγχος· με πιο λογικό τρόπο όμως θα μπορούσε κανείς να επιχειρηματολογήσει ως εξής: Αν όσα έχουν προγνωστεί έχουν και προοριστεί, όσα δεν έχουν προοριστεί, δεν έχουν ούτε προγνωστεί· αλλά βέβαια τα πάντα έχουν προγνωστεί από τον Θεό· επομένως έχουν και προοριστεί. Αν το ον είναι καθορισμένο, το μη καθορισμένο δεν υπάρχει· έχουν καθοριστεί όμως όλα τα όντα· άρα δεν υπάρχει το ακαθόριστο. Αν αυτό που δημιουργείται είναι καθορισμένο, το ακαθόριστο ούτε καν δημιουργείται· αλλά βέβαια είναι καθορισμένο αυτό που δημιουργείται· διότι από άνθρωπο γεννιέται άνθρωπος, και άλογο από άλογο, και όμοιο ως προς το είδος από το καθένα σύμφωνα με τον σταθερό όρο της φύσης που έχει τεθεί από τον Δημιουργό· άρα δεν δημιουργείται ό,τι δεν είναι καθορισμένο. Αν δεν έχει καθοριστεί το μέλλον, ούτε θα συμβεί, ούτε βέβαια θα υπάρξει, ώστε να καταστεί κάποτε και γινόμενο και ον· διότι καθετί που υπάρχει και που δημιουργείται είναι καθορισμένο· θα συμβεί όμως, εφόσον ανήκει στο μέλλον· επομένως έχει και καθοριστεί. Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των οσίων, ούτε έχει προγνωστεί· αν δεν έχει προγνωστεί, ούτε υπάρχει ούτε θα υπάρξει· και πώς (τότε είναι) τίμιος ενώπιον του Κυρίου; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος όλων των ανθρώπων, πώς λέει ο Προφήτης: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»; Αναγκαστικά (τότε) ούτε η ζωή έχει καθοριστεί· διότι το τέλος της ζωής είναι ο θάνατος· και πώς ζούμε εν τω Θεώ; Αν δεν έχει καθοριστεί ο θάνατος των αμαρτωλών, ούτε η ζωή τους έχει καθοριστεί· ούτε βέβαια είναι γνωστή· αν δεν είναι γνωστή η ζωή, ούτε τα πεπραγμένα σε αυτήν (είναι γνωστά), αλλά κατηγορούνται για ανομία και βλασφημία αυτοί που λένε: «Πώς το γνώρισε ο Θεός; Και υπάρχει άραγε γνώση στον Ύψιστο;».