Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:22

Ο Θεός μας είναι ο Θεός της σωτηρίας, και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι από τον θάνατο. Ενθαρρύνει σαφώς, διότι ακόμη και αυτούς που έφθασαν μέχρι τον θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος, θα τους εξαγάγει γενναία. Διότι λέγει ότι σε Αυτόν ανήκουν οι διέξοδοι από τον θάνατο. Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του· δηλαδή των εχθρών του αποστολικού χορού. Διότι ελευθερώνοντάς τους θα τους λυτρώσει, συντρίβοντας προφανώς τα κεφάλια των εχθρών. Η έκφραση αυτή ελήφθη κατ' αναλογίαν προς τα φίδια, τα οποία, όταν ορθωθούν εναντίον κάποιου, τότε δεχόμενα χτύπημα στο κεφάλι εξολοθρεύονται. Ο λόγος αυτός έχει αναφορά και στους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού. Την τριχωτή κορυφή εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους.

Με τη φράση «κορυφή τριχός» εννοεί και πάλι το κεφάλι. Και λέει ότι θα συντρίψει τα κεφάλια αυτών, όσων δηλαδή αμαρτάνουν αμετανόητα. Είπε ο Κύριος: «Από τη Βασάν θα επαναφέρω». Η Βασάν ερμηνεύεται ως πικρία, ήτοι παραπικρασμός. Λέει, λοιπόν, ότι από τον οίκο που παραπικραίνει, δηλαδή τον Ισραήλ, θα τους επαναφέρω στον εαυτό μου. «Θα επαναφέρω από τα βάθη της θάλασσας». Και αυτούς που έχουν καταπέσει, λέει, στον βυθό των ηδονών, θα τους επαναφέρω στον εαυτό μου.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Θεός μας είναι ο Θεός της σωτηρίας». Γι' αυτό και στον Ιώβ ο ίδιος αυτός, ομιλώντας αποκαλυπτικά, έλεγε: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας· και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Ανοίγονται δε σε σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου. Και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, τρόμαξαν». Ρητώς και σε εκείνα τα λόγια παρουσιάζει την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδό του από εκεί, όπως ακριβώς και στα προκείμενα, μετά τα οποία διδάσκει τη συντριβή των εχθρών του, λέγοντας: «Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του». Και αυτό θα το κατανοήσεις αντιπαραβάλλοντας τη φωνή που λέει σε άλλο σημείο: «Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψας τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα».

«Εσύ συνέτριψας την κεφαλή του δράκοντα.» Διότι μέσω αυτών δηλώθηκαν και οι εχθροί του Θεού, για τους οποίους αναφέρεται εδώ: «Όμως ο Θεός θα συντρίψει τις κεφαλές των εχθρών του.» Ήταν δε αυτοί οι δράκοντες που κολυμπούσαν στη θάλασσα και πάνω στο υγρό στοιχείο, δηλαδή οι αντικείμενες δυνάμεις, οι εχθρικές προς τον Θεό, οι οποίες κυλιούνται μέσα στα αλμυρά και ρευστά κύματα του βίου.

Γι' αυτό και στο βιβλίο του Ιώβ αναφερόταν: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας, και στα ίχνη της αβύσσου περπάτησες. Ανοίγονται δε σε σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου. Και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, τρόμαξαν.» Διότι, καθώς συντρίβονταν τα κεφάλια των δρακόντων, τρόμαζαν οι πυλωροί του άδη· γι' αυτό και με φόβο άνοιγαν τις πύλες του θανάτου σε Εκείνον που συνέθλιβε τα κεφάλια των εχθρών Του. Αυτοί λοιπόν οι εχθροί του Κυρίου καταπατούσαν το γένος όλων των ανθρώπων. Γι' αυτό αναφέρεται στη συνέχεια: «Το τριχωτό της κεφαλής εκείνων που διαπορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους.» Διότι αυτών τα κεφάλια, λέει, θα συνθλίψει ο Θεός, εκείνων δηλαδή που βαδίζουν πάνω στα κεφάλια των ανθρώπων. Διότι αντί του, «κορυφήν τριχός», ο Σύμμαχος μετέφρασε «κορυφήν έντριχον» (τριχωτή κορυφή). Και με την τριχωτή κορυφή υποδηλώνεται το κεφάλι των ανθρώπων. Αυτών λοιπόν των ίδιων των εχθρών Του, οι οποίοι προηγουμένως βάδιζαν πάνω στα κεφάλια των ανθρώπων και τα καταπατούσαν κάτω από τα πόδια τους, ο Θεός, που έχει δημιουργήσει τις διεξόδους του θανάτου, θα συνθλίψει τα κεφάλια. Και αντί του, «μέσα στα αμαρτήματά τους», ο Σύμμαχος μετέφρασε «μέσα στα αμαρτήματά της», λέγοντας: «Τριχωτή κορυφή που αναστρέφεται μέσα στα αμαρτήματά της.» Διότι δεν θα ήταν διαφορετικά δυνατόν στους εχθρούς του Θεού να καταπατούν την τριχωτή κορυφή, δηλαδή τα κεφάλια των ανθρώπων, εάν οι άνθρωποι δεν είχαν ταπεινωθεί από τα δικά τους σφάλματα και τις αμαρτίες τους.

Γι' αυτό, σε όσους δεν ήταν τέτοιοι, ο Σωτήρας έλεγε: «Ακόμη και οι τρίχες της δικής σας κεφαλής είναι όλες μετρημένες». Διότι, στους ίδιους αυτούς μαθητές, ακόμη και η κάθε τρίχα του πιο πολύτιμου μέρους του σώματος, καθώς είναι αναγκαία και συμβάλλει στην ευκοσμία του συνόλου, έχει αξιωθεί της θείας καταμέτρησης και προστασίας· ώστε να μην ξυριστούν από το ξυράφι των εχθρών που περιφέρονται και καταπατούν κάθε τριχωτή κορυφή η οποία πορεύεται μέσα στα αμαρτήματά της. «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω στα βάθη της θάλασσας.» Πάλι και εδώ ο όρος «Κύριος» δεν έχει αποδοθεί με το τετραγράμματο των Εβραίων, αλλά με τα πιο κοινά γράμματα. Και αυτή η παρούσα Γραφή φανέρωσε ήδη για τρίτη φορά αυτόν, παρουσιάζοντας τον, ας πούμε, δεύτερο Κύριο. Επειδή και στον ψαλμό που λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου», είχε γραφεί με τα τέσσερα ανεκφώνητα γράμματα των Εβραίων. Ο δεύτερος όμως, τον οποίο ο προφήτης δήλωνε ως δικό του Κύριο λέγοντας, «Στον Κύριό μου», δηλωνόταν με άλλα γράμματα, με τα οποία σημαίνεται ανάμεσα στους ανθρώπους και κάθε κύριος ενός δούλου. Έτσι λοιπόν και εδώ, ήδη για τρίτη φορά, ο Κύριος που κατέβηκε μέχρι τον άδη και δημιούργησε διεξόδους από τον θάνατο, έχει ονομαστεί με τα γράμματα που γράφονται κοινώς από τους Εβραίους.

Γι' αυτό ο Σύμμαχος τον ερμήνευσε ως «δεσπότη». Αυτός λοιπόν ο Κύριος, δηλαδή ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, είπε: «Από τη Βασάν θα επιστρέψω» και πάλι: «Θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Αντί όμως για το πρώτο «θα επιστρέψω» και το δεύτερο «θα επιστρέψω», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με αυτόν τον τρόπο: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, και θα τους κάνω να επιστρέψουν από τα βάθη της θάλασσας». Βλέπεις τι είδους κατορθώματα έκανε ο Κύριος όταν κατέβηκε στα βάθη της θάλασσας; Συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό, και τις τρίχες των εχθρών του που πορεύονταν με «τριχωτή κορυφή μέσα σε αμαρτήματα». Και έκανε να επιστρέψουν από τη Βασάν και από τα βάθη της θάλασσας οι ψυχές που είχαν από παλιά καταποντιστεί εκεί. Η λέξη Βασάν ερμηνεύεται ως αισχύνη, εκεί όπου κατέβηκε για χάρη μας ο Κύριος που φανερώθηκε μέσω των προαναφερθέντων στοιχείων, καταφρονώντας την αισχύνη για τη σωτηρία εκείνων που ήταν υποδουλωμένοι εκεί. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Στη συνέχεια έχει λεχθεί: «Για να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα». Αντί αυτού ο Σύμμαχος ερμήνευσε λέγοντας: «Για να συντρίψει το πόδι σου με αίμα, και να γλείψει η γλώσσα των σκύλων σου τον καθένα από τους εχθρούς σου». Διότι, συντρίβοντας τους εχθρούς του και σπάζοντας τα κεφάλια τους, γέμισε το πόδι του με αίμα, το οποίο έρρευσε από τα κεφάλια του εχθρού του.

Διότι είναι φυσικό να συγκεντρώθηκαν γύρω του οι αντίπαλες δυνάμεις, όταν, εισερχόμενος στη θάλασσα, συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στα ύδατα. Γι' αυτό και στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου. Όμως ο Θεός θα συντρίψει τα κεφάλια των εχθρών του». Διότι δεν θα μπορούσε με άλλον τρόπο να διαβεί τις διεξόδους του θανάτου, παρά μόνο συντρίβοντας τα κεφάλια των εχθρών του που βρίσκονταν εκεί. Εάν, πάλι, κάποιος νομίζει ότι ο Δαβίδ τα λέει αυτά επειδή είχε περιπέσει σε πολλούς πειρασμούς, ας αναλογιστεί πώς ήταν δυνατόν να ταιριάζει στον Δαβίδ να λέει: «Έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι»· ή το: «Ας γίνει το τραπέζι τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο. Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν, και τη ράχη τους κύρτωνέ την παντοτινά». Και αν κάποιος συγκεντρώσει και τα υπόλοιπα χωρία που είναι παρόμοια με αυτά, θα διαπιστώσει ότι σε καμία περίπτωση δεν αρμόζουν στο πρόσωπο του Δαβίδ.

Διάψαλμα· ανοχή του πνεύματος. Ο Θεός ημών: Διότι γι' αυτόν τον λόγο εμφανίστηκε ο Θεός επί της γης, για να σώσει τον άνθρωπο. Και του Κυρίου: Διότι γι' αυτόν τον λόγο γεύτηκε τον θάνατο, για να καταργήσει τον θάνατο. Πλην ο Θεός: Τα κεφάλια των Ιουδαίων, οι οποίοι σήκωσαν κεφάλι εναντίον του Χριστού. Κορυφή τριχώματος: Διότι οι Ιουδαίοι ξερίζωναν τα μαλλιά τους, τρίζοντας τα δόντια τους εναντίον του Χριστού· επειδή αμάρτησαν με όλα τους τα μέλη και με τις τρίχες τους. Είπε ο Κύριος: Από το πάθος του σταυρού, σαν από αισχύνη·

Αυτό το ρητό ο θείος Παύλος το ανέφερε για την κατάβαση και ανάβαση του Χριστού. Γι' αυτό και δεν λέει «έλαβες δώρα μεταξύ των ανθρώπων», αλλά «έδωσες δώρα στους ανθρώπους». «Ακόμη και εκείνους που απειθούν για να κατασκηνώσουν», δηλαδή τους απειθούντες Ιουδαίους, λόγω της υποσχέσεως προς τους Πατέρες τούς επιτρέπει να κατοικήσουν στη γη της επαγγελίας· «Ευλογητός ο Κύριος και Θεός», δηλαδή αξιέπαινος και πάνδοξος, ο οποίος δεν αθετεί στο ελάχιστο την υπόσχεσή του. «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα» και η αίνεσή του δεν έχει διακοπή. «Θα μας κατευοδώσει ο Θεός της σωτηρίας μας», ο οποίος μας λυτρώνει και μας σώζει από κάθε πειρασμό. «Ο Θεός μας είναι ο Θεός που σώζει· και στον Κύριο ανήκουν κατεξοχήν οι διέξοδοι του θανάτου», δηλαδή είναι αδύνατον να εξέλθει η ψυχή από το σώμα χωρίς τη δική του προσταγή. «Όμως ο Θεός θα συντρίψει» και θα αφανίσει «τα κεφάλια των εχθρών του», όποτε το θελήσει, «την τριχωτή κορυφή της κεφαλής εκείνων που πορεύονται μέσα στα αμαρτήματά τους».

Όχι κάποια άλλη κορυφή, αλλά θα συντρίψει τις κορυφές εκείνων που παρανομούν ζώντας μέσα σε αμαρτίες, την κορυφή που καλύπτεται από πυκνές τρίχες. «Είπε ο Κύριος· από τη Βασάν θα επιστρέψω, και στους βυθούς της θάλασσας, ώστε να βαφτεί το πόδι σου στο αίμα». Αισθητή Βασάν είναι η χώρα στη γη Χαναάν, στην οποία βασίλευσε ο Ωγ, ενώ νοητή Βασάν είναι η παγκόσμια ήπειρος, στην οποία αφού ήλθε ο Υιός του Θεού, είπε: «Κύριος», δηλαδή ο Πατέρας, «θα επιστρέψω», δηλαδή θα σε εγκαταλείψω κατά θεία οικονομία, και θα βαφτεί το πόδι σου στο αίμα από το λογχισμό της πλευράς σου από τους εχθρούς. «Η γλώσσα των σκύλων σου από τους εχθρούς εξαιτίας αυτού», δηλαδή οι απόστολοι εκλέχθηκαν από τους εχθρούς Ιουδαίους, των οποίων η γλώσσα αναιρεί την απιστία, όπως ακριβώς τα άγρια θηρία εξοντώνονται από τους σκύλους. «Θεάθηκαν οι πορείες σου, Θεέ μου, του βασιλιά που βρίσκεται στο άγιο». Φάνηκαν στον κόσμο οι οδοί του Χριστού, οι θεοπρεπείς νόμοι της καινής του διαθήκης, ως αγίου και αγαπητού βασιλιά. «Προπορεύθηκαν ακολουθώντας τους άρχοντες», δηλαδή βρέθηκαν κοντά και αυτοί οι άρχοντες, «ανάμεσα σε νεάνιδες» που έψαλλαν «παίζοντας τύμπανα».