Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:29

Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου. Αποκαλεί δύναμη του Πατρός τον Υιό, σύμφωνα με το χωρίο: «Ο Χριστός είναι δύναμη του Θεού και σοφία του Θεού». Παρακαλεί, λοιπόν, τον Πατέρα ο χορός των αποστόλων να ενδυναμώσει σε αυτούς αυτό που τους έπλασε. Και τι άλλο τους έπλασε παρά το σώμα; Ζητούν, επομένως, αφού το απαλλάξει από τη φθορά, να το ενδύσει με την αφθαρσία, πράγμα το οποίο και θα πράξει ο Κύριος όταν κατέλθει από τον ουρανό και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.

Γι' αυτό λοιπόν και ο θείος Δαβίδ, γνωρίζοντας ότι ο Υιός είναι ζωντανή και ενυπόστατη ενέργεια και δύναμη του Πατρός, παρακαλούσε θερμά λέγοντας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατήρτισες μέσα μας.» Ο δε σοφότατος Παύλος διακήρυττε σαφώς ότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού. Β. Ούτε και αυτοί θα ισχυρίζονταν ότι ο Υιός στερείται δύναμης, αλλά ούτε και ότι, παρόμοια με τους προφήτες και τους αποστόλους, απέκτησε μέσα στον χρόνο τη δυνατότητα κατά χάριν, αλλά μάλλον ότι έλαβε ευθύς εξαρχής, συνυφασμένο με την ίδια την ύπαρξή Του, τη δύναμη να κατορθώνει το καθετί. Α. «Οι εχθροί μας είναι ανόητοι», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Αλλά νομίζω ότι είναι ασεβές να το σκεφτόμαστε αυτό, και αποτελεί απόδειξη της ύψιστης ασέβειας. Διότι ο Πατέρας υπήρχε πάντοτε· επομένως, υπήρχε πάντοτε και ο Υιός, συνυπάρχοντας διαρκώς με τον δικό Του γεννήτορα. <Αγάπησες τη δικαιοσύνη.> Ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό μια κοινή, τρόπον τινά, ικεσία υπέρ όλης της ανθρωπότητας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή Σου, στερέωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες μέσα μας». Δύναμη δε του Πατρός είναι ο Υιός, μέσω του οποίου στερέωσε τους ουρανούς και θεμελίωσε τη γη, και δημιούργησε τη διακόσμηση αυτού του σύμπαντος. Και δημιούργησε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και ομοίωση, ανώτερο από τη φθορά και τον θάνατο, εργάτη της δικαιοσύνης. Επειδή όμως βασίλεψε ο θάνατος μέσω της αμαρτίας και υποταχθήκαμε στη φθορά και «όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν», ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων προνόησε αναγκαίως για τα κτίσματά Του. Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπο του Χριστού» και να τα ανακαινίσει στην αρχική τους κατάσταση.

Διότι τι άλλο σημαίνει για εμάς σε αυτά τα λόγια το «Πιστός», παρά το να είναι κάποιος ασφαλής και βέβαιος και αξιόπιστος ως προς την πίστη για όσα τυχόν θα έλεγε ή για όσα θα επέλεγε να επιτελέσει; Τέτοιος υπήρξε ο Υιός για τον Πατέρα, αφού εισήλθε στην ανθρωπότητα, υπομένοντας και σταυρό και θάνατο για να επιτελέσει ό,τι ήταν αρεστό σε Αυτόν. Είπε άλλωστε: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε· και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι παραδοθήκαμε στον Υιό ως σε Σωτήρα και ζωοποιό, και αυτό ήταν το έργο που του ανατέθηκε από τον Πατέρα· διότι ο Πατέρας ενεργεί μέσω του Υιού καθετί που θα επιθυμούσε να επιτελεστεί με τρόπο θεοπρεπή, επειδή ο Υιός είναι η δύναμη και η σοφία Του. Για τον λόγο αυτό και ο ίδιος ο Υιός έλεγε: «Εγώ όμως έχω μαρτυρία μεγαλύτερη από του Ιωάννη, διότι τα έργα που μου έδωσε ο Πατέρας για να τα φέρω εις πέρας, αυτά τα ίδια τα έργα που εγώ κάνω, μαρτυρούν για εμένα ότι ο Πατέρας με απέστειλε». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου, ενίσχυσε, Θεέ, αυτό που κατειργάστηκες μέσα μας». Ας εξετάσουμε λοιπόν, εάν συμφωνείτε, ποιος άραγε και για ποιον σκοπό υπήρξε ο τρόπος της ιερατείας για τον Υιό, κατά πόσον δηλαδή ήταν δουλοπρεπής και υπηρέτης της δόξας κάποιου άλλου, ή μήπως ήταν μάλλον ο πλέον αρμόζων κατά φύση στον Υιό και καθόλου ασύμβατος με τους λόγους της ενανθρωπήσεως.

Διότι το κάλλος των αγίων, δηλαδή την ευεξία ως προς κάθε αρετή, την ενδυναμώνει το ζωντανό και ενυπόστατο θέλημα του Πατρός, δηλαδή ο Υιός. Το ότι είναι και δύναμη, πάλι από το εξής θα το κατανοήσεις: «Δώσε εντολή, λέει, ω Θεέ στη δύναμή σου, δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που ετοίμασες για εμάς». Βλέπεις με ακρίβεια σε αυτά ότι με την ευδοκία του Θεού και Πατρός σαρκώθηκε η δύναμή Του, δηλαδή ο Υιός, για να δυναμώσει αυτό το σώμα το οποίο κατασκεύασε για εμάς. Διότι, εάν δεν είχε σκηνώσει ανάμεσά μας, η φύση της σάρκας δεν θα είχε αποβάλει καθόλου την ασθένεια της φθοράς. Συνεπώς, ο ίδιος ο Υιός, όντας το αγαθό θέλημα του Πατρός, ολοκληρώνει το έργο Του, αναδεικνυόμενος σε σωτηρία για εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν.

Γι' αυτό και ο ίδιος είπε κάπου, μιλώντας προς τον Θεό και Πατέρα: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, τελειώνοντας το έργο που μου έδωσες για να το εκπληρώσω». Διότι ο Μονογενής, αναλαμβάνοντας από τον Πατέρα τη σωτηρία όλων μας, την κατόρθωσε με τελειότητα, όχι επειδή ελήφθη σε τάξη υπηρέτη, αλλά επειδή υπάρχει ως η ίδια η σοφία και η δύναμη Εκείνου που τον γέννησε, χωρίς την οποία δεν θα μπορούσε να γίνει απολύτως τίποτα. Διότι τα πάντα έγιναν δι' αυτού, σύμφωνα με τον άγιο Ευαγγελιστή, και εξαιρέτως όσα αφορούν εμάς. Γι' αυτό λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ, παρακαλώντας να ανατεθεί η οικονομία των δικών μας πραγμάτων και η επίτευξη της ζωής όλων στον Υιό από τον Πατέρα, εφόσον βεβαίως υπάρχει ως δύναμη και σοφία Του, λέει άλλοτε μεν: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου, στερέωσε, Θεέ, αυτό που κατήρτισες για εμάς», και άλλοτε πάλι: «Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά». Διότι ήταν έργο αποκλειστικά Εκείνου που συμβασιλεύει με τον Θεό και Πατέρα, το να επανορθώσει όλη την κατεστραμμένη γη και να έχει τη δύναμη να την αναμορφώσει στην αρχική της κατάσταση. Δοξάστηκε λοιπόν ο Πατέρας μου, δίνοντας ως αντίλυτρο για τη ζωή του κόσμου τον ίδιο του τον Υιό, ευδοκώντας να δει στα δικά μας μέτρα Αυτόν που είναι πάνω από όλη την κτίση, όχι για να προσθέσει κάποιο αγαθό στη δική Του φύση· διότι είναι παντέλειος και ανενδεής, κατέχοντας την κυριαρχία των πάντων· αλλά για να φέρετε εσείς περισσότερο καρπό και να γίνετε μαθητές μου.

Λέμε, λοιπόν, ότι εδόξασε τον δικό Του Πατέρα Θεό, έχοντας ολοκληρώσει το έργο το οποίο έλαβε από Αυτόν, όχι ως υπηρέτης ή ως ευρισκόμενος σε τάξη υποτακτικού, και αυτό εξ ανάγκης, ώστε να μη φανεί ότι και ο Κύριος των πάντων βρίσκεται στο δικό μας μέτρο και στο μέτρο της δουλεύουσας κτίσης. Διότι είναι χαρακτηριστικό των ανθρώπων ή των αγγέλων το να υποτάσσονται ως υπηρέτες και να υπηρετούν δουλοπρεπώς τα θεία νεύματα. Αλλά, επειδή είναι η δύναμη και η σοφία Εκείνου που τον γέννησε, έφερε εις πέρας άριστα την επανόρθωσή μας, η οποία του ανατέθηκε, όπως άλλωστε έλεγε και ο θείος μελωδός, ερμηνεύοντας εν Πνεύματι τη δύναμη του μυστηρίου: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που ετοίμασες για εμάς». Διότι, προκειμένου να αποδείξει σαφώς ότι ο Υιός είναι μεν δύναμη του Πατρός, χωρίς ωστόσο να είναι κάτι διαφορετικό από Αυτόν, όσον αφορά την ταυτότητα της ουσίας και της φύσεως, έχοντας πει προηγουμένως το «Δώσε εντολή στη δύναμή σου» και έχοντας εισαγάγει μια δυάδα προσώπων, εννοώ αυτού που δίνει την εντολή και εκείνου προς τον οποίο απευθύνεται η εντολή, αμέσως τα συνδέει προς τη φυσική ενότητα, αναθέτοντας ολοκληρωτικά τη διεκπεραίωση του έργου στη θεία και άρρητη φύση, μέσω της πάνσοφης ρήσης: «Δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που ετοίμασες για εμάς». Ο Υιός, λοιπόν, αναλαμβάνει, ήτοι δέχεται από τον ίδιο Του τον Πατέρα, το έργο που αφορά εμάς.

Ιω. 11, 33 Διότι φαίνεται να εννοεί αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες σε εμάς», κατανοώντας με θεοπρεπή τρόπο το «δώσε εντολή», αν και εκφέρεται με ανθρώπινες εκφράσεις, ανυψώνοντάς μας από τα δικά μας μέτρα σε μια έννοια που βρίσκεται πάνω από εμάς.

Όλα αυτά τα μέρη ανήκουν στη Γαλιλαία. Ο Ζαβουλών και ο Νεφθαλείμ έλαβαν εκείνον τον κλήρο, και για τούτο υπάρχουν δύο μάρτυρες, αφενός ο προφήτης, αφετέρου ο ευαγγελιστής. Ο μεν προλέγει, ο δε προσκομίζει τη μαρτυρία. Επομένως, από αυτές τις φυλές προέρχονταν αυτοί οι απόστολοι, οι οποίοι κατέστησαν άρχοντες και ηγεμόνες των Εκκλησιών. «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου». (A f. 342 b, B f. 282, E f. 129, H f. 156, K f. 122 b) Ονομάζει δύναμη του Πατρός τον Υιό, σύμφωνα με το, «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού.»

Αφού ο πατέρας αποδέχθηκε ως τέκνα του τους γιους του Ιωσήφ, ενώ η μητέρα τους είχε πεθάνει, δίνει εντολή και για εκείνη. Επομένως, το να υποδείξει τον χώρο όπου έχει ταφεί δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά προτροπή στο ότι αρμόζει να επιδεικνύεται η πρέπουσα φροντίδα για αυτήν. Αλλά και ο Θεός και Πατέρας έδωσε εντολή στον Υιό σχετικά με την Εκκλησία, και τον προτρέπει να την αξιώσει φροντίδας, καθώς είχε νικηθεί από τον θάνατο εξαιτίας της αρχαίας κατάρας. Γι' αυτό τον λόγο αναφώνησε και ο θείος Δαβίδ προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες σε εμάς». Διότι, σχεδόν υποδεικνύοντας το σώμα που κυριεύεται από τον θάνατο, ικέτευε να απαλλαγεί από τη φθορά μέσω της δύναμης του Θεού και Πατρός, δηλαδή του Υιού, και να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση, δηλαδή στη μακάρια και άφθαρτη ζωή εν Χριστώ.

Μαρτυρίες. Ο Παύλος λέει σχετικά με τους Ιουδαίους: «Στους οποίους ανήκουν οι πατέρες, και από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι πάνω από όλα Θεός, ευλογημένος στους αιώνες. Αμήν.» Ο ίδιος λέει για τον Λόγο: «Διότι τα αόρατα αυτού, δηλαδή η αιώνια δύναμή του και η θεότητά του, από την κτίση του κόσμου βλέπονται καθαρά, επειδή κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων.» Εάν πάλι το ρητό αποδοθεί στον Πατέρα, με άλλον τρόπο θα αναχθεί στον Υιό. Διότι για το ποια είναι η δύναμη του Θεού, ο Παύλος διακηρύσσει: «Ο Χριστός, η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού». Ο Ψαλμωδός λέει το ίδιο: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου. Ενδυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες σε εμάς.» Και ποιος είναι εκείνος που ενδυνάμωσε αυτό που καταρτίστηκε για εμάς, αν όχι ο Λόγος του Θεού, ο οποίος μας λύτρωσε από τη φθορά και μας ανέστησε στην αφθαρσία;

Στο Ευαγγέλιο: Εσείς όμως καθίστε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους. Πλανάσθε, μη γνωρίζοντας τις Γραφές, ούτε τη δύναμη του Θεού. Στο Ψαλτήριο: Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΩ ΔΑΥΙΔ, ΨΑΛΜΟΣ ΩΔΗΣ 67ος. «Ας αναστηθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του, και ας φύγουν από το πρόσωπό του όσοι τον μισούν». Οι τρεις συνεχόμενοι ψαλμοί που προηγούνται του προκειμένου προανήγγειλαν την κλήση των εθνών· από αυτούς ο μεν 64ος είχε επιγραφεί «Ψαλμός ωδής, τω Δαυίδ», ο επόμενος «Ωδή ψαλμού», και ο τρίτος «Εν ύμνοις, ψαλμός ωδής». Εύλογα, επομένως, και ο προκείμενος, εφόσον είναι και αυτός ευαγγελικός και περιέχει προφητεία όχι μόνο για την κλήση των εθνών, αλλά και για τον ίδιο τον Σωτήρα, επιγράφεται «Εις το τέλος, τω Δαυίδ» και «Ψαλμός ωδής», όπως ακριβώς και οι προηγούμενοι. Διότι έπρεπε οι λόγοι που επαγγέλλονται τα αγαθά να μην ονομάζονται μόνο ψαλμοί, αλλά συγχρόνως και ταυτόχρονα να ονομάζονται ψαλμοί ωδών και ωδές ψαλμών και να παραπέμπουν «εις το τέλος»· καθώς όσα προφητεύονταν σε αυτούς επρόκειτο να εκπληρωθούν πολλά χρόνια αργότερα, κατά τη συντέλεια του αιώνος. Έχει διατυπωθεί δε και αυτός από το προφητικό Πνεύμα εκ προσώπου των αποστόλων. Όπως, λοιπόν, μέσω των προηγούμενων προσεύχονταν για τον εαυτό τους, επικαλούμενοι τον Θεό ως συνεργό στο ευαγγελικό κήρυγμα, με τον ίδιο τρόπο και στα προκείμενα οι ίδιοι, προχωρώντας, λένε: «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα· θα μας κατευοδώσει ο Θεός των σωτηρίων μας»· και πάλι: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες για εμάς».

Όποιος, βέβαια, ερευνήσει με επιμέλεια στον ελεύθερό του χρόνο, θα βρει τη φυλή του καθενός από τους αποστόλους· διότι σε καθέναν που ζητά, έχει δοθεί από τον Σωτήρα η υπόσχεση της ευρέσεως. «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό το οποίο κατεργάστηκες για εμάς». Ακολουθούν και αυτά τα λόγια σε όσα προαναφέρθηκαν. Διότι, επειδή ο λόγος πρόσταζε προφητικώς τους αποστόλους να ευλογούν τον Κύριο μέσα στις εκκλησίες, και να το πράττουν αυτό ορμώμενοι όχι από κάποιους άλλους λόγους, αλλά από τις πηγές του Ισραήλ, ακολούθως το προφητικό Πνεύμα αναπέμπει ευχή υπέρ αυτών, λέγοντας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου»· ωσάν να έλεγε σαφέστερα: Ας σπεύσει η δύναμή σου και ας συνεργήσει με τους άνδρες αυτούς· αλλά και ας προχωρήσουν πλέον κάποτε με την ισχύ σου διά των έργων τα όσα προφητεύονται· και αυτό που κατεργάστηκες για εμάς, έχοντάς το προορίσει σύμφωνα με τη βουλή σου, δυνάμωσέ το· ώστε με τη δική σου δύναμη να επιτελεστεί εμπράκτως. Και τι ήταν αυτό, παρά εκείνο που ακολουθεί στη συνέχεια: «Στον ναό σου στην Ιερουσαλήμ θα σου προσφέρουν δώρα οι βασιλείς;» Διότι, αφού υποσχέθηκες αυτό ακριβώς σε εμάς, δώσε δύναμη ώστε να πραγματοποιηθεί. Και βασιλείς για τον λόγο αυτόν ονομάστηκαν τα βασίλεια της γης, καθώς με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνονται όλα τα έθνη.

Ο ναός δε στην Ιερουσαλήμ, στον οποίο θα προσφέρουν δώρα οι βασιλείς, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τη βασιλεία των ουρανών· εφόσον γνωρίζουμε την επουράνια Ιερουσαλήμ, την οποία υπέδειξε εκείνος που είπε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· και, «Προσήλθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτής λοιπόν της επουράνιας πόλεως του Θεού το εξαίρετο και ανώτατο και κράτιστο μέρος είναι ο ναός του Θεού. Σε αυτόν λοιπόν τον ναό σου, λέει, θα σου προσφέρουν δώρα οι βασιλείς· δηλαδή, όσοι κατοικούν την υπόλοιπη επουράνια πόλη, όντας βασιλείς, επειδή έχουν καταξιωθεί της βασιλείας των ουρανών, και για τον λόγο αυτό συμβασιλεύουν με τον Κύριό τους. «Διότι, εάν συναποθάναμε, θα συζήσουμε· και εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε». Αυτοί λοιπόν οι βασιλείς, καθώς λειτουργούν υπό τον μέγα αρχιερέα, τον Μονογενή του Θεού, όντας και ιερείς, θα προσφέρουν και οι ίδιοι δώρα στον επουράνιο ναό του, εισερχόμενοι μαζί με τον μέγα αρχιερέα. Για να γίνει όμως αυτό και να προχωρήσει εμπράκτως, ευχήθηκε αναγκαίως λέγοντας: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου, δυνάμωσε, Θεέ, αυτό το οποίο κατεργάστηκες για εμάς». «Επιτίμησε τα θηρία του καλάμου».

Όπως ακριβώς προσευχήθηκε να υπάρξει συνέργεια σε όσα προαναφέρθηκαν, λέγοντας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου» και «Ενδυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες για εμάς», έτσι πάλι προσεύχεται να αρθούν από τη μέση τα εμπόδια, ώστε ο λόγος να διαδοθεί ανεμπόδιστα. Διότι προέβλεπε τους διωγμούς που επρόκειτο να εγερθούν ενάντια στο ευαγγελικό κήρυγμα και τα νοητά θηρία, από τα οποία προσευχόταν να λυτρωθεί αυτός που είπε: «Μην παραδώσεις στα θηρία τις ψυχές που σε δοξολογούν». Ως θηρία δε του καλάμου θα τα κατανοήσεις, μαθαίνοντας από τον Ιώβ πώς έχει ειπωθεί για τον διάβολο: «Κοιμάται κάτω από κάθε λογής δέντρα, κοντά σε πάπυρο και καλάμι και βούρλο». Διότι δεν αναφέρει ότι αναπαύεται κοντά σε συκιά, ούτε κοντά σε άμπελο, ούτε κοντά σε ελιά, ή φοίνικα, ή σε κάτι παρόμοιο με αυτά, αλλά λέει ότι αναπαύεται κοντά σε πάπυρο και καλάμι και βούρλο, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τις άτονες, υδαρείς και χωρίς κανέναν αναγκαίο καρπό ψυχές· διότι κοντά σε τέτοιες ψυχές αναπαυόταν ο δράκοντας.

Διότι ο Ισραήλ ερμηνεύεται «όραση Θεού». «Εκεί ο Βενιαμίν»: από ένα μέρος υπονοείται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή σαν σε έκσταση φέρθηκαν με θράσος (δόλια) κατά του Χριστού, με αποτέλεσμα να γίνουν γιοι οδύνης. Διότι Βενιαμίν ερμηνεύεται «γιος οδύνης». «Άρχοντες Ιούδα»: διότι όσοι από τους Ιουδαίους πίστεψαν και εξομολογήθηκαν, έγιναν ηγεμόνες, δηλαδή άρχοντες, των παθών <των αμαρτημάτων>. «Άρχοντες Ζαβουλών»: υπονοεί τους Ιουδαίους άρχοντες, οι οποίοι συνέλαβαν τον Κύριο μέσα στη νύχτα. Διότι Ζαβουλών ερμηνεύεται «ροή νύχτας», ενώ Νεφθαλείμ «πλατυσμός». Διότι πλάτυναν την ανομία και την αμαρτία τους. «Δώσε εντολή, Θεέ»: κάνε εκδίκηση με τη δύναμή (δυναστεία) σου στους δαίμονες (στα έθνη). «Δυνάμωσε»: δυνάμωσε, δηλαδή κραταίωσε αυτό που κατεργάστηκες (κατήρτισες) για εμάς, τον σταυρό και την ανάσταση. Αναφέρεται δε και στην ψυχή. «Από τον ναό»: από τον ναό της αρχαίας Ιερουσαλήμ προς τη νέα Ιερουσαλήμ θα σου προσφέρουν οι βασιλείς τα δώρα. Αναφέρεται επίσης και στους μάγους· διότι ήταν από γένος βασιλιάδων. «Επιτίμησε»: τους φαρμακούς (μάγους) και τους αιρετικούς, αυτούς που γράφουν τα κακά και τα πονηρά με τον κάλαμο. «Η συναγωγή»: ονομάζει ταύρους τους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού, και δαμάλια τους λαούς· διότι τους οδηγούσαν όπως ήθελαν, ακριβώς σαν δαμάλια.