Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:31

Υπέρ των κρυφίων. Ότι θα γεννηθεί από κοιλία παρθένου: «Από την κοιλία της Μαριάμ σε γέννησα», όπως λέει το εβραϊκό. Ότι στον ποταμό με τον Ιωάννη θα περάσει για το βάπτισμα: «Μέσα από τον ποταμό θα περάσουν με τα πόδια». Ότι τα ύδατα θα φοβηθούν βλέποντας τον Θεό να βαπτίζεται από άνθρωπο: «Σε είδαν τα ύδατα, Θεέ, και φοβήθηκαν». Ότι ο Πατέρας θα δώσει μαρτυρία για τον βαπτισθέντα: «Ο Κύριος είπε προς εμένα: Υιός μου είσαι εσύ». Περί της περιστεράς που κατήλθε από τον ουρανό επάνω του: Εκεί υπάρχουν «φτερούγες περιστεράς περιηργυρωμένες». Περί των σημείων και των τεράτων: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού, τα τέρατα που έκανε επί της γης». Ότι τότε θα παύσουν οι πόλεμοι και οι πολυαρχίες: «Αυτός που καταργεί τους πολέμους μέχρι τα πέρατα της γης». Ότι θα κάνει τους τυφλούς ομολογητές του: «Ο Κύριος σοφίζει τους τυφλούς». Ότι θα θεραπεύσει τους χωλούς: «Ο Κύριος ανορθώνει τους καταβεβλημένους». Για τον παράλυτο: «Όλο το κρεβάτι του το ανέστρεψας κατά την αρρώστια του», λέγοντάς του: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα». Ότι θα αποδώσει στη χήρα τον νεκρό υιό της: «Ορφανό και χήρα θα αναλάβει». Ότι θα θρέψει χιλιάδες από πέντε άρτους: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό». Ότι θα επιτιμήσει τους δαίμονες: «Επιτίμησε τα θηρία του δάσους».

Επιτίμησε τα θηρία του Καλάμου. Επειδή πολλοί είναι εκείνοι που εχθρεύονται την κατά Θεόν πολιτεία των αγίων, και μάλιστα οι ακάθαρτοι δαίμονες, για τον λόγο αυτό προσεύχεται να επιτιμηθούν, όντας θηρία του Καλάμου. Ο Κάλαμος δε είναι ένας τόπος στην Παλαιστίνη, τον οποίο διέσχιζαν όσοι ανέβαιναν στην Ιερουσαλήμ.

Αυτός δε ακριβώς ο καλαμιώνας είναι γεμάτος από λέοντες που φωλιάζουν κοντά στο έλος, οι οποίοι μάλιστα επιβουλεύονταν όσους ανέβαιναν στην Ιερουσαλήμ. Όπως λοιπόν οι λέοντες επιβουλεύονταν εκείνους που ανέβαιναν στην Ιερουσαλήμ, έτσι και οι νοητοί λέοντες επιβουλεύονται εκείνους που ανεβαίνουν στη νοητή Ιερουσαλήμ. «Η συναγωγή των ταύρων ανάμεσα στις δαμάλεις των λαών». Εννοεί κάποιους άλλους που είναι πολέμιοι στο κήρυγμα. Και ποιοι είναι αυτοί, παρά οι άρχοντες του λαού των Ιουδαίων, οι οποίοι και προσωνομάστηκαν ταύροι, εφόσον ο λαός ονομάστηκε δαμάλεις.

Το ότι δε ονομάστηκαν ταύροι, είναι φανερό από το: «Με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν», οι οποίοι ξεσήκωσαν και το πλήθος στον πόλεμο εναντίον των κηρύκων. Σχετικά με το «ώστε να αποκλειστούν εκείνοι που είναι δοκιμασμένοι σαν το ασήμι». Ασήμι βέβαια είναι τα θεία λόγια. Λέει δε: Γι' αυτό, επιτίμησε τους νοητούς και αισθητούς εχθρούς, ώστε να μην εγκλωβιστούν οι κήρυκες του Ευαγγελίου και πάψουν να κηρύττουν πλέον. Ή και ως εξής: Επιτίμησε, λέει, και τούτους και εκείνους, ώστε να μην αποκλειστούν από το να κηρύττουν οι κήρυκες. «Διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους». Προφανώς εννοεί τα νοητά έθνη· και πολέμους, αυτούς που γίνονται εναντίον των αγίων.

Παρακαλεί, λοιπόν, τον Πατέρα ο αποστολικός χορός, για να δώσει εντολή στον Υιό σχετικά με το κήρυγμα: «Διότι από τον εαυτό μου», λέει, «δεν λαλώ τίποτα», αλλά όσα ακούσει από τον Πατέρα. Και για να τους δυναμώσει αυτό που τους ετοίμασε, δείχνοντας σχεδόν με το δάχτυλο ότι το σώμα που είχε ασθενήσει και είχε ξεπέσει στον θάνατο εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ότι αυτό θα το δυναμώσει στον κατάλληλο καιρό ο Χριστός. Ζητούν λοιπόν, αφού απαλλάξει το σώμα από τη φθορά, να το ντύσει με την αφθαρσία, επαναφέροντάς το ξανά στο αρχικό στάδιο, δηλαδή στην αρχική μακάρια και αμόλυντη ζωή. Αυτό ακριβώς θα κάνει ο Κύριος στον κατάλληλο καιρό, όταν θα κατέβει από τον ουρανό, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. «Επιτίμησον τοις θηρίοις του καλάμου». (A f. 345, E f. 129 b) Επειδή είναι πολλοί αυτοί που εχθρεύονται τη σύμφωνη με τον Θεό πολιτεία των αγίων, και μάλιστα οι ακάθαρτοι δαίμονες, για τον λόγο αυτόν προσεύχεται να επιτιμηθούν, καθώς είναι θηρία του καλάμου. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας τόπος στην Παλαιστίνη, στον δρόμο προς την Ιερουσαλήμ, ο οποίος ονομάζεται Κάλαμος, επειδή υπάρχουν πάρα πολλά καλάμια σε αυτόν. Εκεί κρύβονται φοβερά σαρκοβόρα λιοντάρια και άλλα άγρια θηρία που φωλιάζουν γύρω από το άλσος, τα οποία και επιβουλεύονταν όσους ανέβαιναν στην Ιερουσαλήμ. Επομένως, ξεκινώντας από ένα φανερό γεγονός, ο λόγος του Ψαλμωδού μας μεταφέρει σε έννοιες κρυμμένες και πνευματικές. Τι κάνουν τα θηρία στον Κάλαμο;

Επιβουλεύονται φοβερά αυτούς που αναβαίνουν στα Ιεροσόλυμα. Αυτό ακριβώς θα διαπιστώσουμε ότι κάνουν και οι ακάθαρτοι δαίμονες· διότι οι νοητοί λέοντες επιβουλεύονται όσους κατευθύνονται προς τη νοητή Ιερουσαλήμ, φωλιάζοντας στην ακαρπία και την ελαφρότητα των αστηρίκτων, και αναπαυόμενοι σε όσους είναι ξηροί ως προς την αρετή και υγροί (επιρρεπείς) ως προς τη φιληδονία· σύμφωνα με αυτό που αναφέρεται στον Ιώβ για τον διάβολο, ότι «κοιμάται κάτω από κάθε δέντρο, δίπλα σε κάλαμο, βούτομο και πάπυρο». Υπάρχουν όμως και άλλα «θηρία του καλάμου», οι εφευρέτες ανόσιων αιρέσεων, οι οποίοι συγγράφουν συγκαλυμμένα και με θηριώδη τρόπο τις διεστραμμένες διδασκαλίες τους, και, χρησιμοποιώντας τον κάλαμο (γραφίδα) σαν δόντι, κατασπαράζουν τις ψυχές των πιο απλοϊκών ανθρώπων. <Διασκόρπισε τα έθνη. — Θα έρθουν πρέσβεις από την Αίγυπτο· η Αιθιοπία θα προφτάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό. (A f. 343 b. Του Κυρίλλου και του Νύσσης.) Εφόσον λοιπόν διασκορπίστηκαν οι νοητοί εχθροί, οι απόστολοι πλέον θα σπεύσουν στο κήρυγμα. Και θα πιστέψουν τόσο οι Αιγύπτιοι όσο και οι Αιθίοπες, δηλαδή τα πέρατα της γης· διότι οι Αιθίοπες βρίσκονται στα έσχατα σημεία όλων, στην ανατολή και στη δύση.

Αναφέρεται δε σε αυτούς ο λόγος στον εξηκοστό έβδομο ψαλμό, λέγοντας: Επιτίμησε τα θηρία του καλαμιώνα· η σύναξη των ταύρων ανάμεσα στις δαμάλεις των λαών. Αλλά εδώ, τους μεν λαούς ονόμασε δαμάλεις, τους δε ηγέτες των λαών ταύρους. Και στον παρόντα ψαλμό, αντί του: Με περικύκλωσαν μόσχοι πολλοί, ο Ακύλας λέει: Νεαροί ταύροι παχείς, οι σιτευτοί, με περιέσφιγξαν και με περικύκλωσαν· σύμφωνα δε με τον Ακύλα: Δυνάστες της Βασάν με διαπόμπευσαν, έχει ειπωθεί, καθώς ο λόγος υπαινίσσεται το στρατιωτικό τάγμα του Πιλάτου, το οποίο ονόμασε Βασάν, οι οποίοι, αφού έπλεξαν στεφάνι από αγκάθια, του το φόρεσαν αντί για διάδημα. Άνοιξαν εναντίον του το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται, κραυγάζοντας: Άρε, άρε, σταύρωσέ τον. Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας.

Ο ναός δε στην Ιερουσαλήμ, στον οποίο θα προσφέρουν δώρα οι βασιλείς, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τη βασιλεία των ουρανών· εφόσον γνωρίζουμε την επουράνια Ιερουσαλήμ, την οποία υπέδειξε εκείνος που είπε: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· και, «Προσήλθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτής λοιπόν της επουράνιας πόλεως του Θεού το εξαίρετο και ανώτατο και κράτιστο μέρος είναι ο ναός του Θεού. Σε αυτόν λοιπόν τον ναό σου, λέει, θα σου προσφέρουν δώρα οι βασιλείς· δηλαδή, όσοι κατοικούν την υπόλοιπη επουράνια πόλη, όντας βασιλείς, επειδή έχουν καταξιωθεί της βασιλείας των ουρανών, και για τον λόγο αυτό συμβασιλεύουν με τον Κύριό τους. «Διότι, εάν συναποθάναμε, θα συζήσουμε· και εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε». Αυτοί λοιπόν οι βασιλείς, καθώς λειτουργούν υπό τον μέγα αρχιερέα, τον Μονογενή του Θεού, όντας και ιερείς, θα προσφέρουν και οι ίδιοι δώρα στον επουράνιο ναό του, εισερχόμενοι μαζί με τον μέγα αρχιερέα. Για να γίνει όμως αυτό και να προχωρήσει εμπράκτως, ευχήθηκε αναγκαίως λέγοντας: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου, δυνάμωσε, Θεέ, αυτό το οποίο κατεργάστηκες για εμάς». «Επιτίμησε τα θηρία του καλάμου».

Τα φοβερά θηρία του καλάμου είναι οι αντίπαλες δυνάμεις, οι πονηροί δαίμονες και τα ιοβόλα και ερπυστικά πνεύματα, τα οποία το Άγιο Πνεύμα, διά των προκειμένων λόγων, εύχεται να τα επιτιμήσει ο Θεός, λέγοντας: «Επιτίμησε τα θηρία του καλάμου». Ικετεύει επίσης να επιτιμήσει τη συναγωγή των ταύρων ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, τη «σύνοδο των παμμεγέθων», καθώς και τις δαμάλεις των λαών· διότι δαμάλεις των λαών και ταύροι είναι οι διώκτες του Λόγου μεταξύ των Ιουδαίων.

Συνέπεια αυτών των έργων είναι αυτό που ακολουθεί και επιλέγεται στη φράση: «για να αποκλειστούν οι δοκιμασμένοι σαν το ασήμι»· το οποίο ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Σε εκείνους που καταπατούν τους ευάρεστους, οι οποίοι είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι». Διότι αυτοί οι ταύροι, και οι προαναφερθείσες δαμάλεις, κινούμενοι από τα θηρία του καλαμιώνα, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια προκειμένου να αποκλειστούν οι άγιοι του Θεού από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί. Και άγιοι του Θεού είναι αυτοί που έχουν δοκιμαστεί σαν το ασήμι. Διότι, όπως «τα λόγια του Κυρίου είναι αγνά, ασήμι περασμένο από το πυρ», έτσι και οι άνθρωποι του Θεού είναι δοκιμασμένοι όπως το ασήμι· γι' αυτό και λένε: «Μας δοκίμασες, Θεέ, μας πέρασες από το πυρ, όπως περνάει από το πυρ το ασήμι». Επομένως, τα θηρία του καλαμιώνα και η συναγωγή των ταύρων, καθώς και οι δαμάλεις των λαών, επιδιώκουν να αποκλείσουν τους δοκιμασμένους σαν το ασήμι από την ελπίδα που τους έχει υποσχεθεί.

Ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Απορρίπτουν περιφρονητικά αυτούς τους ίδιους που είναι δόκιμοι, σαν δοκιμασμένο ασήμι». Για να μην γίνουν, λοιπόν, εμπόδιο στους αγίους του Θεού οι προαναφερθέντες, αναγκαία ειπώθηκε το εξής: «Επιτίμησε τα θηρία του καλαμιώνα, τη συναγωγή των ταύρων ανάμεσα στις δαμάλεις των λαών». Και με άλλον τρόπο μπορείς να εννοήσεις ως ταύρους τους άρχοντες των Ιουδαίων· και ως δαμάλεις τους, τις συναγωγές που υπάγονταν σε αυτούς και τους λαούς που εξεγέρθηκαν κατά το πάθος του Σωτήρος μας.

Επιβεβαιώνει δε τον λόγο τούτο η φωνή από το ίδιο το πρόσωπο του Σωτήρος στον 21ο ψαλμό, η οποία λέει: «Διότι με περικύκλωσαν πολλοί μόσχοι, ταύροι παχείς με περιέκλεισαν. Άνοιξαν εναντίον μου το στόμα τους.» Με αυτά τα λόγια υπονοούσε τους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού και τα πλήθη που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους, τα οποία εξεγέρθηκαν εναντίον του. «Διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους.» Τα μεν προηγούμενα ελέχθησαν για τις αντίπαλες δυνάμεις και για τους άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, τα δε προκείμενα για τους εχθρούς της Εκκλησίας που ανήκουν στα υπόλοιπα έθνη. Επειδή, δηλαδή, το Άγιο Πνεύμα έβλεπε ότι εκείνοι από τα έθνη που παρέμειναν στην απιστία επρόκειτο να εξεγερθούν εναντίον των πιστών και να κινήσουν διωγμούς κατά της Εκκλησίας του Θεού, αναγκαίως εύχεται και για τούτο λέγοντας: «Διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους.» Διότι, όταν αυτοί διασκορπιστούν, η ευαγγελική χάρις θα βρει χώρο. Επρόκειτο δηλαδή να ενεργήσει και να αρχίσει πρώτα από αυτούς τους καθ' υπερβολήν ειδωλολάτρες.

Και θα ήταν μακροσκελές να σταχυολογήσουμε το κάθε τι από τους προφήτες· πώς ο Μιχαίας λέει ότι στις έσχατες ημέρες θα γίνει εμφανές όρος πάνω στις κορυφές των ορέων, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο το μυστήριο της ευσεβείας που αναδεικνύεται για την καθαίρεση των αντίπαλων δυνάμεων· και πώς ο υψηλός Ησαΐας λέει ότι θα ανατείλει ράβδος και άνθος από τη ρίζα, προμηνύοντας έτσι την εν σαρκί ανάδειξη του Κυρίου· ή το τετυρωμένο όρος κατά τον μεγάλο Δαβίδ, ποιο νόημα εμπεριέχει έτσι όπως εμφανίζεται στη λέξη· ή το μυριοπλάσιο άρμα· ή η συναγωγή των ταύρων που αφήνεται στις δαμάλεις των λαών· ή το πόδι που βάφεται στο αίμα, ή οι γλώσσες των σκύλων· ή ο Λίβανος που καταθρυμματίζεται μαζί με τους κέδρους, καθ' ομοιότητα του μοσχαριού. Και μύρια άλλα επιπλέον μπορεί κανείς να σταχυολογήσει από την υπόλοιπη προφητεία και να καταδείξει την αναγκαιότητα της πνευματικής θεωρίας των ρητών ως προς το βαθύτερο νόημά τους. Εάν αυτή η θεωρία απορριφθεί, όπως αρέσει σε κάποιους, μου φαίνεται πως το αποτέλεσμα είναι όμοιο με το να παρέθετε κανείς στο τραπέζι για ανθρώπινη βρώση τα σπαρτά ακατέργαστα, χωρίς να τρίψει τα στάχυα, χωρίς να ξεχωρίσει με το λίχνισμα τους σπόρους από τα άχυρα, χωρίς να αλέσει το σιτάρι σε αλεύρι και χωρίς να παρασκευάσει άρτο με τον πρέποντα τρόπο της αρτοποιίας.

Διότι ο Ισραήλ ερμηνεύεται «όραση Θεού». «Εκεί ο Βενιαμίν»: από ένα μέρος υπονοείται ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων, επειδή σαν σε έκσταση φέρθηκαν με θράσος (δόλια) κατά του Χριστού, με αποτέλεσμα να γίνουν γιοι οδύνης. Διότι Βενιαμίν ερμηνεύεται «γιος οδύνης». «Άρχοντες Ιούδα»: διότι όσοι από τους Ιουδαίους πίστεψαν και εξομολογήθηκαν, έγιναν ηγεμόνες, δηλαδή άρχοντες, των παθών <των αμαρτημάτων>. «Άρχοντες Ζαβουλών»: υπονοεί τους Ιουδαίους άρχοντες, οι οποίοι συνέλαβαν τον Κύριο μέσα στη νύχτα. Διότι Ζαβουλών ερμηνεύεται «ροή νύχτας», ενώ Νεφθαλείμ «πλατυσμός». Διότι πλάτυναν την ανομία και την αμαρτία τους. «Δώσε εντολή, Θεέ»: κάνε εκδίκηση με τη δύναμή (δυναστεία) σου στους δαίμονες (στα έθνη). «Δυνάμωσε»: δυνάμωσε, δηλαδή κραταίωσε αυτό που κατεργάστηκες (κατήρτισες) για εμάς, τον σταυρό και την ανάσταση. Αναφέρεται δε και στην ψυχή. «Από τον ναό»: από τον ναό της αρχαίας Ιερουσαλήμ προς τη νέα Ιερουσαλήμ θα σου προσφέρουν οι βασιλείς τα δώρα. Αναφέρεται επίσης και στους μάγους· διότι ήταν από γένος βασιλιάδων. «Επιτίμησε»: τους φαρμακούς (μάγους) και τους αιρετικούς, αυτούς που γράφουν τα κακά και τα πονηρά με τον κάλαμο. «Η συναγωγή»: ονομάζει ταύρους τους άρχοντες του ιουδαϊκού λαού, και δαμάλια τους λαούς· διότι τους οδηγούσαν όπως ήθελαν, ακριβώς σαν δαμάλια.

Για τον αποκλεισμό: Διότι ο Ιούδας αποκλείστηκε από την αποστολή, αφού δοκιμάστηκε με το αργύριο [εννοεί δε και τους φιλάργυρους]. «Διασκόρπισον»: Εξαφάνισε τους δαίμονες, διότι αυτοί χαίρονται και με τους αισθητούς και με τους νοητούς πολέμους. «Ήξουσιν»: Διότι αυτή πρώτη δέχθηκε τον Σωτήρα· θα έλθουν από τη θλίψη στη σωτηρία. Διότι η λέξη Αίγυπτος ερμηνεύεται ως εκείνη που προκαλεί θλίψη.

Χαίρε, διά της οποίας δίδεται στους βασιλείς το να βασιλεύουν, και στους στρατηγούς ανατίθεται το να στρατηγούν. Χαίρε, διά της οποίας πολλάκις επιτυγχάνονται νίκες απέναντι στην παράταξη αλλογενών και αλλόγλωσσων εθνών. Χαίρε, διά της οποίας οι ετερόφυλοι πέφτουν σαν τα φύλλα, και οι άνομοι τρέπονται σε φυγή σαν τον άνεμο χωρίς κανείς να τους καταδιώκει. Χαίρε, διά της οποίας οι οπλομάχοι και οι ασπιδοφόροι συντρίβονται, και οι σιδηρόφρακτοι πλήττονται πριν καν από τη συμπλοκή. Χαίρε, διά της οποίας αναχαιτίζονται οι αμφιδέξιοι τοξότες, και πληγώνονται τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους. Χαίρε, διά της οποίας θανατώνεται με ξίφος ο βαρβαρογενής και αιμοδιψής σκύλος Ισμαήλ. Χαίρε, διά της οποίας δραπετεύουν μέσα από τους ενόπλους οι πιστοί, οι οποίοι κρατούνται οικτρά ως αιχμάλωτοι σε σιδερένιες χειροπέδες. Χαίρε, διά της οποίας ολόκληρος ο κόσμος σκεπάζεται και διαφυλάττεται παντοτινά.

Το καλό δεν είναι καλό, όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο. ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί μίσους, και έχθρας, και διχόνοιας, και αυτών που προκαλούν διαμάχες. «Διασκόρπισε τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους.» «Άνδρες αιμοσταγείς και δόλιοι δεν πρόκειται να φτάσουν ούτε στα μισά των ημερών τους.» «Ω, αυτοί που εγκατέλειψαν τις ευθείες οδούς, για να πορευτούν σε οδούς σκότους. Αυτοί που ευφραίνονται με τα κακά, και χαίρονται με τη διεστραμμένη κακία.» «Όπου εισέλθει η αλαζονεία, εκεί ακολουθεί και η ατιμία.» «Ο πονηρός πράττει το κακό, όταν αναμειγνύεται σε υπόθεση δικαίου.» «Ο οργίλος άνθρωπος προετοιμάζει διαμάχες.» «Ο δόλιος άνθρωπος διαδίδει κακά, και χωρίζει φίλους.» «Κάθε κακός άνθρωπος προκαλεί αντιλογίες· ο δε Κύριος θα στείλει εναντίον του ανελέητο άγγελο. Εκείνος που αγαπά την αμαρτία χαίρεται με τις διαμάχες.» «Μην επιχαίρεις, και μην εμπλέκεσαι βιαστικά σε διαμάχη, για να μη μετανιώσεις στο τέλος.» «Ο σίδηρος ακονίζει τον σίδηρο, και ο άνθρωπος εξάπτει το πρόσωπο του άλλου (πλησίον του).» «Όποιος αναζωπυρώνει την κακία, θα καταστραφεί από αυτήν.» «Θα εξολοθρευτούν οι παρανομούντες με κακία, και εκείνοι που με τα λόγια τους κάνουν τους ανθρώπους να αμαρτάνουν.» «Είναι γιοι άφρονες και ασύνετοι· είναι σοφοί στο να πράττουν το κακό, αλλά το καλό δεν έμαθαν να το κάνουν.» «Ο αμαρτωλός άνθρωπος θα ταράξει τους φίλους, και ανάμεσα σε αυτούς που ειρηνεύουν θα σπείρει τη διαβολή.» «Όπως πριν από τη φωτιά βγαίνει καπνός από το καμίνι, έτσι και πριν από την αιματοχυσία προηγούνται οι λοιδορίες.» «Απόσχε από τις διαμάχες, και θα ελαττώσεις την αμαρτία.»

ΙΣΜΑΗΛ. [45] Τι είναι αυτό που πριν από λίγο υποστήριξες, ότι δηλαδή κανένα άλλο έθνος δεν απέκτησε πίστη που να φθονείται τόσο πολύ από τους δαίμονες; ΙΩΣΗΦ. Αληθώς αυτό είπα, επειδή όλα τα προαναφερθέντα έθνη πιστεύουν μεν στον Χριστό, αλλά δεν φροντίζουν τόσο πολύ για τα καλά έργα, ενώ το δικό μας έθνος περισσότερο από όλα μεριμνά και για τη νηστεία και για την αγνεία, για την αγρυπνία και την προσευχή και τα παρόμοια. Εξαιτίας αυτών, οι δαίμονες παρακινούμενοι από φθόνο, ξεσηκώνουν εναντίον του έθνη που επιθυμούν τους πολέμους. Και μοιάζει αυτό το γένος με ένα μεγάλο και ψηλό δέντρο, στολισμένο με ποικίλα άνθη και κατάφορτο από κάθε λογής καρπούς, το οποίο όμως, ακριβώς για τα αγαθά αυτά, δέχεται τον πόλεμο από όλα τα θηρία της γης και τα πτηνά του ουρανού.

Και τι να πω για την πόλη και τον ναό, και το θυσιαστήριο, από τη στιγμή που δεν έχουμε καν προσπεράσει τα θηρία του καλάμου, τα οποία ο προφήτης προσευχόταν να επιτιμήσει ο Θεός, ώστε να μην καταστούν βορά των θηρίων τα πρωτότοκα των θυσιών, τα οποία έχει προσταχθεί να προσφέρει ο κρυπτός Ιουδαίος; Ή μήπως, κατά τη γνώμη σου, ο μεν Ιουδαίος είναι κρυπτός, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, ο δε ναός δεν έχει ακόμη οικοδομηθεί από τον υιό του Δαβίδ, ούτε το ιλαστήριο έχει κατασκευαστεί από αυτόν, αλλά πρόκειται να κατασκευαστεί από εσένα; Διότι αυτό ακριβώς διακηρύσσεις φανερά, εσύ που ισχυρίζεσαι ότι η αμαρτία του Αδάμ αναιρείται εκ των αγώνων, και όχι διά της χάριτος του Χριστού, η οποία ενυπάρχει μέσα μας κρυφά διά του βαπτίσματος. Τότε δε θα φανερωθεί, όταν, αφού διανύσουμε καλώς την οδό των εντολών, προσφέρουμε τους λογισμούς της φύσεώς μας στον αρχιερέα Χριστό ως θυσίες, τους υγιείς και όχι όσους έχουν δαγκωθεί από τα θηρία. Διότι όντως γίνονται βορά των θηρίων οι περισσότεροι από τους λογισμούς, όσοι εκτρέπονται —εννοώ από την υπομονή των θλίψεων— και αποσκιρτώντας από την ευθεία, βαδίζουν σε ανοδίες, μεμφόμενοι για τις αιτίες περισσότερο τους άλλους παρά τους εαυτούς τους.

Όταν φανεί στον ουρανό το σημείο σου, αστράφτοντας με φωτεινή λάμψη προς προϋπάντηση της ελεύσεώς σου, αξίωσε, Ελεήμον, τους δούλους σου να ανυψωθούν μαζί σου, λαμπρυσμένοι από τα έργα τους. Ράβδος ισχύος ας γίνει, Χριστέ, ο σεπτός σου κάλαμος, για το ποίμνιό σου που έχει καταπέσει και φθαρεί από τα σκληρά γηρατειά, με τον οποίο κάλαμο, αφού χτυπήθηκες στο κεφάλι, θα επιτιμήσεις τα άγρια θηρία του καλάμου.

Αλλά αυτοί μεν, σαν εκείνον που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ας χαθούν άφαντοι και άγνωστοι, χωρίς να αξιώνονται ούτε της παραμικρής αναφοράς από εμάς, έως ότου παρέλθει η ανομία και ο Θεός σπλαχνιστεί τους δούλους του. Διότι δεν συμβαίνει, δεν συμβαίνει ο Θεός μας να λησμονεί ως το τέλος, ούτε να συγκρατεί τους οικτιρμούς του μέσα στην οργή του, ούτε να μην ευδοκεί πλέον. Απεναντίας, ενώ πατάσσει, θεραπεύει, και ενώ θανατώνει, επιστρέφει και ζωοποιεί. Ακόμη και αν αποστείλει δόντια θηρίων μαζί με τον θυμό εκείνων που σέρνονται πάνω στη γη, εντούτοις συνθλίβει και τα δόντια των λεόντων και συντρίβει το κεφάλι του δράκοντα. Ακόμη και αν τσακίσει σαν καλάμι, εντούτοις επιτιμά και τα θηρία του καλαμιώνα. Ακόμη και αν άλλοι ελπίζουν σε άρματα και άλλοι σε ίππους, εντούτοις ο ίππος είναι ψευδής ελπίδα για σωτηρία, ούτε ευαρεστείται στη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Αν δείχνει στον ίδιο του τον λαό σκληρά δοκιμασίες και του κερνάει οίνο κατάνυξης, εντούτοις ετοιμάζει και τράπεζα απέναντι σε εκείνους που τον θλίβουν, και προσφέρει ποτήρι ευφροσύνης που μεθά σαν το πιο δυνατό κρασί.

Θα είχαν λοιπόν τα ασιατικά και τα δυτικά σύνορα των Ρωμαίων, προτού καν περάσει ολόκληρο έτος, υποκύψει ολοκληρωτικά και δουλοπρεπώς στα λατινικά έθνη (διότι ήδη και ο χρισθείς ως βασιλιάς Βαλδουίνος είχε σκοπό να προτάξει το δόρυ εναντίον της Νίκαιας και της Προύσας), εάν ο Κύριος, ο οποίος ματαιώνει τις βουλές των εθνών και διασκορπίζει τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους, δεν μας είχε προστατεύσει ενώ βαδίζαμε σε ολοκληρωτικό αφανισμό. Διότι ο φυγάς βασιλιάς, αφού συναντήθηκε με τον μαρκήσιο, αντάλλαξε τα σύμβολα της βασιλείας με μετρημένο άρτο και ένα κύπελλο κρασί, και εξορίστηκε για να διαμείνει μαζί με τη σύζυγό του Ευφροσύνη σε έναν τόπο με όνομα ταιριαστό στην τύχη του (ο τόπος αυτός ονομάζεται Αλμυρός).

Και αυτά μεν με αυτόν τον τρόπο θανατώνονταν το ένα από το άλλο, και κοινός ήταν και για τα δύο ο αγώνας, κοινή και η άμυνα, ισόπαλη η νίκη, και κοινός συνοδοιπόρος ο θάνατος. Μου έρχεται λοιπόν να πω ότι το να φθείρονται μεταξύ τους και να οδηγούνται μαζί προς τον θάνατο τα όντα που φέρνουν τις συμφορές των κακών και είναι ολέθρια για τους ανθρώπους, δεν αποτυπώνεται μόνο σε εικόνες, ούτε συμβαίνει μόνο στα πιο ρωμαλέα ζώα, αλλά γίνεται συχνά και ανάμεσα στα έθνη, όπως σε αυτά που εξεστράτευσαν εναντίον εμάς των Ρωμαίων, τα οποία στρέφονται με φονική μανία το ένα κατά του άλλου και εξολοθρεύονται μεταξύ τους, καταστρεφόμενα από τη δύναμη του Χριστού, ο οποίος διασκορπίζει τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους και δεν χαίρεται με τις αιματοχυσίες, ο οποίος επίσης αναδεικνύει τον δίκαιο να επιβαίνει πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και να καταπατά λιοντάρι και δράκοντα.

Και αυτή η θάλασσα και αυτός ο Ιορδάνης, που αλληγορικά αποτελούν την αντίπαλη στρατιά και εκείνον που έχει αναλάβει την ηγεσία της, βλέποντας τα θαυμάσια που έκανε σε σένα ο Θεός, η μεν ας τραπεί σε φυγή παύοντας να ορμά με φρίκη στον πόλεμο (διότι σαν καταιγίδα είναι τα άρματά του, όπως διδάσκει η θεία Βίβλος), ο δε, αφού μεταστραφεί, ας απέχει από τη σκολιότητα. Ειδάλλως, τα δικά της κύματα, που ανεβαίνουν έως τους ουρανούς, θα καταβούν έως τα έσχατα της γης, ενώ αυτός, αφού δειλιάσει από τη φωνή της βροντής σου και δεχθεί επιτίμηση, θα τραπεί σε φυγή. Εάν πάλι έχεις εγκατοικίσει μέσα σου τον Θεό μέσω των θεουργών αρετών, όχι μόνο θα λέγαμε ότι Εκείνος είναι μαζί μας μέσω εσού και ότι «ηττηθείτε, ω βάρβαροι και έθνη που επιθυμείτε τους πολέμους», αλλά και θα ονομαστείς υιός του Θεού, όπως ο Ιακώβ και ο Δαβίδ, και όποιος άλλος είναι σπουδαίος στην ευσέβεια όπως εκείνοι. Και εάν είσαι υιός, είσαι και αγαπητός, κι εάν είσαι αγαπητός, εξάπαντος είσαι και αυτός στον οποίο ευδόκησε, και εάν ισχύει και αυτό, τότε βεβαίως είσαι κληρονόμος όχι μόνο της εγκόσμιας εξουσίας, αλλά και της εκεί άφθαρτης και ακήρατης.

Και είθε, Χριστέ Βασιλεύ, εσύ που συντρίβεις τους πολέμους με κραταιό βραχίονα, που διασκορπίζεις τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους, που θανατώνεις και δίνεις ζωή, που παιδεύεις και πάλι θεραπεύεις, εσύ που μέσω των δυσμενών και των ευνοϊκών περιστάσεων πηδαλιουχείς και διεξάγεις άριστα τα ανθρώπινα πράγματα, τώρα μεν, αφού όλοι εμείς διανύσαμε θεάρεστα την περίοδο των σαράντα ημερών, να σου ψάλουμε τα αναστάσιμα από τους νεκρούς, και στη συνέχεια να ηχήσουμε προς τιμήν σου τα νικητήρια κατά των εχθρών· και εάν εορτάσουμε επίσης την είσοδό μας στην πόλη από την οποία εκπέσαμε, εφόσον η βασιλεία μου αναδειχθεί ως ελευθερωτής Μωυσής και ως Ζοροβάβελ που επαναφέρει την αιχμαλωσία της Σιών, αυτό θα είναι το πιο θαυμαστό από τα θαυμαστά σου έργα και το πιο εξαίσιο από τα εξαίσια που έχουν ποτέ επιτελεστεί. Τότε και τα υπόλοιπα θρέμματα, ακούγοντας τη φωνή της βασιλείας μου, θα συγκεντρωθούν στην παλαιά τους αρχή ως σε μία μάνδρα, αυτά που έως τώρα δεν προέρχονται από αυτήν την αυλή· και θα γίνει μία ποίμνη, ένας ποιμένας, προς δική σου δόξα και καύχημα της κληρονομίας σου, στον οποίο πρέπει μεγαλωσύνη και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν.

Ας αποκτήσουμε μέσα μας «πνεύμα Χριστού», για να είμαστε δικοί Του· διότι λέγει: «εάν κάποιος δεν έχει πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Ας εξολοθρεύσουμε τα έθνη που βρίσκονται μέσα μας· ας πούμε στον Θεό «διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους», «άστραψε αστραπή και θα τους σκορπίσεις», διότι τους εαυτούς μας κατηγορούμε, όχι τους Ισραηλίτες, λέγοντας: «δεν εξολόθρευσαν τα έθνη, για τα οποία τους είχε πει ο Κύριος». Τους εαυτούς μας κατηγορούμε, όχι τα είδωλα· διότι «αφτιά» έχουμε και δεν ακούμε, «μάτια» έχουμε και δεν βλέπουμε, επειδή ούτε πνεύμα υπάρχει μέσα μας.

Ευσεβείς παίδες μέσα στο καμίνι. Βλέποντας η κτίση το πάθος σου, του απαθούς, συμπάσχει, μακρόθυμε· ο ήλιος έσβηνε, οι πέτρες σχίζονταν, όλη η γη σειόταν από φόβο κραυγάζοντας: Υμνείτε τον Κύριο, τα έργα. Επίπληξε, οικτίρμονά μου Θεοτόκε, τα φοβερά θηρία του καλαμιώνα, που με συνθλίβουν εσωτερικά. Σωτήρα Χριστέ, εσύ που υπέμεινες την ατιμωτική ύβρη χτυπημένος με καλάμι, επιλέγοντας να τιμήσεις όλους εκείνους που είχαν ατιμαστεί από την παλαιά παράβαση.

Ενώ εσύ καθιστάς άμεμπτη την οδό σου, βλέποντάς τον πάντοτε μπροστά σου στα δεξιά σου για να μη σαλευτείς, και τον υποδέχεσαι γνήσια και πλούσια μέσω των φτωχών και εκείνων που του είναι κατ' άλλον τρόπο αφιερωμένοι, ή μάλλον που τον εικονίζουν, δείχνοντας την αγάπη σου με έργα, είθε να κάνει τους βραχίονές σου χάλκινο τόξο και, περιζώνοντάς σε με δύναμη, να διασκορπίσει μέσω εσένα τα έθνη που επιθυμούν τους πολέμους, συντρίβοντας το τόξο και θρυμματίζοντας το όπλο και κατακαίοντας τις ασπίδες με το πυρ της φλεγόμενης προθυμίας και δραστηριότητάς σου· και όταν σε πλησιάζουν για να σου κάνουν κακό και παρατάσσεται στρατόπεδο των εχθρών του Κυρίου, είθε οι ίδιοι να ασθενήσουν και να αποτύχουν στα διαβολικά τους σχέδια, και εσύ να τους καταδιώξεις και να τους προφτάσεις και να τους συνθλίψεις, και να λιώσεις σαν τη λάσπη των δρόμων αυτούς που αγάπησαν την πλατιά οδό του άθεου Μωάμεθ.