Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:34

Ψάλατε στον Κύριο, ο οποίος ανέβηκε στον ουρανό του ουρανού. Επειδή στα προηγούμενα κήρυξε το πάθος του Χριστού και την κατάβασή Του μέχρι τον Άδη, για τον λόγο αυτό κηρύττει και την άνοδό Του στους ουρανούς. Η δε φράση «κατά ανατολάς» έχει παραβολική έννοια. Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος από τη δύση ανεβαίνει προς την ανατολή, με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριος, σαν από τα βάθη του Άδη, ανέβηκε στον ουρανό του ουρανού. «Ιδού, θα δώσει στη φωνή Του φωνή δυνάμεως». Και λέγοντας «φωνή δυνάμεως» εννοεί αυτήν που εγείρει όλους τους νεκρούς· διότι με το πρόσταγμά Του θα αναστηθούν.

Και για να γνωρίσουμε σαφέστερα ποιος άραγε ήταν αυτός ο Κύριος, προσθέτει λέγοντας στη συνέχεια: «Σε εκείνον που επιβαίνει επάνω στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς»· με πολλή λογική ακολουθία· διότι, επειδή στα προηγούμενα είχε ειπωθεί: «Ετοιμάστε την οδό σε εκείνον που επιβαίνει επί δυσμών, Κύριος είναι το όνομά του»· κατά συνέπεια, με τα προκείμενα λόγια λέει ότι πλέον δεν επιβαίνει επί δυσμών, αλλά επάνω στον ουρανό προς ανατολάς. Διότι έπρεπε εμείς, αφού διδαχθήκαμε προηγουμένως την κάθοδό του, να διδαχθούμε και την επάνοδό του. Η μεν λοιπόν κάθοδος γινόταν επί δυσμών μέσω της απόκρυψης των φώτων της θεότητάς του· η δε άνοδος επάνω στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς γίνεται λόγω της ένδοξης αποκατάστασής του στους ουρανούς. Θα κατανοήσεις δε το λεγόμενο από το παράδειγμα του ήλιου.

Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος, όταν φθάσει στη δύση, πραγματοποιεί την αόρατη πορεία του, και έπειτα, αφού καταλήξει στον ανατολικό ορίζοντα, κινείται ευθέως προς τον ουρανό φωτίζοντας τα σύμπαντα και δημιουργώντας λαμπρή ημέρα, κατά τον ίδιο τρόπο και ο Κύριος που υποδηλώνεται εδώ, αφού πραγματοποίησε την αναφερόμενη κατάδυση κατά τον καιρό του πάθους και του θανάτου, και αφού διήλθε τη χώρα, λέγεται ότι μετά από αυτά ανήλθε στον ουρανό του ουρανού κατά ανατολάς.

Σύμφωνα με τον Ακύλα, «Σε αυτόν που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού εξ αρχής·» ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Σε αυτόν που εποχείται πάνω στον ουρανό του ουρανού από την αρχή». Το δε «από την αρχή» και «εξ αρχής», θα το κατανοήσεις ακούγοντας τον Σωτήρα να λέει: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος». «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως· δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ». Παραδίδει ένα γνώρισμα του Κυρίου που φανερώθηκε, λέγοντας: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Από εδώ, λοιπόν, είναι αληθώς δυνατόν να χαρακτηρίσουμε την αρετή του Θεού Λόγου, «ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό», από το γεγονός ότι η φωνή του δεν είναι όμοια με των ανθρώπων, αλλά είναι γεμάτη από θεϊκή δύναμη. Διότι «θα δώσει», λέει, «στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Και πιο πάνω εξάλλου ελέγετο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Επειδή, δηλαδή, η φωνή του ήταν γεμάτη δύναμη, εύλογα και σε αυτούς που ευαγγελίζονταν το κήρυγμα γι' αυτόν έδινε λόγο με πολλή δύναμη. Το δε έργο του φανερώνει τη δύναμη.

Διότι, ενώ απευθυνόταν στους μαθητές του με απλή φωνή λέγοντας: «Ελάτε να με ακολουθήσετε, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων», επιτελούσε το έργο με δύναμη. Και πάλι, όταν τους έδωσε εντολή και είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου», έδειχνε τη δύναμή του έμπρακτα. Και όταν πάλι είπε: «Πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο της βασιλείας σε όλη την οικουμένη ως μαρτυρία σε όλα τα έθνη», τους παρείχε τη δυνατότητα να δουν τη δύναμη του λόγου μέσα από τα ίδια τα έργα. Και όταν άλλοτε ανέφερε: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν», απέδειξε τη δύναμή του με το ίδιο το γεγονός. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο και σε όλα τα υπόλοιπα λόγια της διδασκαλίας του θα μπορούσες να βρεις συνυφασμένη τη θεϊκή δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο έχει λεχθεί: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δύναμης». Αφού λοιπόν δίδαξε αυτά, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: «Δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ· η μεγαλοπρέπειά του και η δύναμή του βρίσκονται στις νεφέλες». Το μεν λοιπόν, «Δώστε δόξα στον Θεό», λέγεται προς όλους όσοι έχουν κληθεί στη σωτήρια πίστη. Το δε, «για τον Ισραήλ [είναι] η μεγαλοπρέπειά του», υποδηλώνει εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ και έγιναν κήρυκες της θεότητάς του, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους έγινε γνωστή η μεγαλοπρέπειά του, καθώς με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται η θεότητά του. Γι' αυτό και λέγεται σε άλλα χωρία: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

Αυτός λοιπόν, για τον οποίο αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού, αναπέμπει προσευχή στον Πατέρα, ιδιοποιούμενος τα πάθη του ανθρώπου που προσέλαβε· γι' αυτό λέγει: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου. Βυθίστηκα στη λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε.» Ο προηγούμενος λοιπόν από αυτόν ψαλμός τον προσφωνούσε λέγοντας: «Ανοίξτε δρόμο σε αυτόν που επιβαίνει προς δυσμάς, Κύριος είναι το όνομά του»· έπειτα στη συνέχεια παρουσιάζει τη συναναστροφή του με τους ανθρώπους λέγοντας: «Και να αγαλλιάσθε ενώπιόν του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.» Φανέρωνε εξάλλου και την κλήση των μαθητών και των αποστόλων του με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Έπειτα στη συνέχεια δίδασκε την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδο από εκεί με το: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»· και με το: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· και έπειτα από όλα αυτά φανέρωνε την επάνοδό του στους ουρανούς μέσα από τον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «Ψάλατε στον Θεό που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς.»

Δεν άρμοζε όμως στον Θεό να παραβλέψει αυτόν που, από φθόνο του διαβόλου και εξαιτίας της πικρής γεύσης της αμαρτίας, χωριζόταν ελεεινά από τον Θεό που τον δημιούργησε. Τι συμβαίνει λοιπόν; Και ποιο είναι το μέγα μυστήριο που αφορά εμάς; Καινοτομούνται οι φύσεις, και ο Θεός γίνεται άνθρωπος· και Εκείνος που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς τις ανατολές της δικής Του δόξας και λαμπρότητας, δοξάζεται στις δυσμάς της δικής μας ευτέλειας και ταπεινότητας, και ο Υιός του Θεού καταδέχεται να γίνει και να ονομαστεί υιός ανθρώπου. Χωρίς να μεταβάλει αυτό που ήταν (επειδή είναι άτρεπτος), αλλά προσλαμβάνοντας αυτό που δεν ήταν (επειδή είναι φιλάνθρωπος), ώστε να καταστεί χωρητός ο Αχώρητος, συναναστρεφόμενος μαζί μας μέσω της σάρκας ως παραπετάσματος· διότι η φύση που υπόκειται στη γένεση και τη φθορά δεν μπορούσε να αντέξει την καθαρή Του θεότητα. Γι' αυτόν τον λόγο ενώνονται τα ασύμβατα· όχι μόνο ο Θεός με τη γένεση, ούτε ο νους με τη σάρκα, ούτε το άχρονο με τον χρόνο, ούτε το απερίγραπτο με το μέτρο· αλλά και η γέννηση με την παρθενία, και η ατιμία με Εκείνον που είναι ανώτερος από κάθε τιμή, και το απαθές με το πάθος, και το αθάνατο με το φθαρτό. Διότι, επειδή ο επινοητής της κακίας νόμιζε ότι ήταν αήττητος, έχοντάς μας δελεάσει με την ελπίδα της θεότητας, δελεάζεται ο ίδιος με το προκάλυμμα της σάρκας· ώστε, επιτιθέμενος σαν να επρόκειτο για τον Αδάμ, να προσκρούσει στον Θεό, και κατ' αυτόν τον τρόπο ο νέος Αδάμ να διασώσει τον παλαιό, και να λυθεί η καταδίκη της σάρκας, αφού ο θάνατος θανατώθηκε μέσω της σάρκας.

Αυτό νομίζω ότι σημαίνει [ο λόγος], την προς το καλύτερο πρόοδο και επαύξηση μέσω της μεταβατικής κινήσεως. «Σήκω, λοιπόν», λέει, «και έλα». Ώ, τι δύναμη προστάγματος! Όντως, η φωνή του Θεού είναι φωνή δυνάμεως, όπως λέει ο ψαλμός: «Ιδού, θα δώσει τη φωνή του, φωνή δυνάμεως»· και «Αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Ιδού και τώρα είπε προς αυτήν που ήταν πεσμένη: «Σήκω» και «Έλα», και αμέσως το πρόσταγμα γίνεται έργο. Διότι, ταυτόχρονα με την αποδοχή της δυνάμεως του λόγου, και στέκεται και παρίσταται και έρχεται πλησίον του φωτός, όπως έχει μαρτυρηθεί από τον ίδιο που την κάλεσε, καθώς ο λόγος λέει τα εξής: «Σήκω, έλα, η πλησίον μου, η καλή μου, η περιστερά μου». Ποια είναι αυτή η τάξη του λόγου; Πώς συνδέεται το ένα με το άλλο; Πώς διασώζεται ο ειρμός της ακολουθίας των νοημάτων, σαν σε κάποια αλυσίδα; Ακούει το πρόσταγμα, ενδυναμώνεται από τον λόγο, εγείρεται, προχωρά, πλησιάζει, γίνεται καλή, ονομάζεται περιστερά. Διότι πώς είναι δυνατόν να εμφανιστεί ωραία όψη σε έναν καθρέφτη, εάν αυτός δεν δεχθεί την αντανάκλαση κάποιας ωραίας μορφής; Επομένως, και ο καθρέφτης της ανθρώπινης φύσεως δεν έγινε ωραίος προηγουμένως, παρά μόνο όταν πλησίασε στο Ωραίο και μορφοποιήθηκε σύμφωνα με την εικόνα του θείου κάλλους.

ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΑ ΜΑΣ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ· στην οποία και πώς εκπληρώνεται το νομικό Σάββατο. Γιόρταζαν οι Ιουδαίοι το νομικό πάσχα, τη διάβαση από την Αίγυπτο προς τη γη της Παλαιστίνης. Γιορτάσαμε και εμείς το ευαγγελικό Πάσχα, τη διάβαση της δικής μας φύσης εν Χριστώ από τον θάνατο προς τη ζωή, από τη φθορά προς την αφθαρσία. Άραγε ποιος λόγος θα μπορέσει να εκφράσει την προς το καλύτερο διαφορά σε σχέση με τα σεμνά εκείνης της παλαιάς νομοθεσίας και τις αφορμές των πανηγύρεων; Όμως ο ανθρώπινος λόγος δεν θα μπορούσε ούτε να εκφράσει επάξια πόση είναι αυτή η υπεροχή· η ενυπόστατη Σοφία του υψίστου Πατρός, ο προαιώνιος και υπερούσιος Λόγος του Θεού, αφού ενώθηκε μαζί μας από φιλανθρωπία και συναναστράφηκε μαζί μας, ανέδειξε τώρα έμπρακτα μια αφορμή εορτής εξαιρετικά ανώτερη και από αυτήν την υπεροχή· διότι και τώρα γιορτάζουμε τη διάβαση της δικής μας φύσης στο πρόσωπό του, όχι από τα έγκατα προς τη γη, αλλά από τη γη προς τον ουρανό του ουρανού και τον πέρα από αυτόν θρόνο Εκείνου που δεσπόζει στα πάντα.

«Αιθιοπία»: Ως ταπεινοί θα προσέλθουν στον Χριστό <τον Θεό>· διότι η λέξη «Αιθίοπες» ερμηνεύεται ως «ταπεινοί». Αναφέρεται δε στον ευνούχο, επειδή ήταν ο πρώτος από [όλη] τη χώρα που πίστεψε στον Θεό. «Αι βασιλείαι»: Η προφητεία προτρέπει, ώστε και οι βασιλείς, άδοντας και ψάλλοντας, να προσκυνούν τον Θεό. «Ψάλατε τω Θεώ»: Ο προφήτης (η προφητεία) αναφέρεται στην Ανάληψη του Κυρίου από το Όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται στα ανατολικά της Ιερουσαλήμ. «Ιδού δώσει»: Φωνή του Χριστού είναι οι απόστολοι· σε αυτούς έδωσε ως φωνή δυνάμεως το ευαγγελικό κήρυγμα (το ευαγγέλιο του κηρύγματος). «Δότε δόξαν»: Οι πιστοί, βλέποντας τις δυνάμεις Του, [έδωσαν δόξα στον Θεό]. «Επί τον Ισραήλ»: Επί τον λαό των εθνών· διότι αυτός είναι ο νοητός Ισραήλ, δηλαδή ο Χριστός· διότι σε αυτόν μεγαλύνθηκε η ευπρέπεια του Θεού. «Και η δύναμις»: Στους αποστόλους· διότι [η Γραφή] τους ονομάζει νεφέλες, επειδή βαστάζουν τις βροχές της χάριτος. «Θαυμαστός ο Θεός»: Διότι στους (επί των) αγίους έγινε θαυμαστή η δύναμη του Χριστού. «Ο Θεός Ισραήλ αυτός δώσει»: Ο Χριστός· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «ίδιος (είδος) Θεού». «Ο Θεός»: Αυτός ενδυνάμωσε και κραταίωσε τον πιστό λαό. «Ευλογητός»: [Αυτή] είναι η σφραγίδα του λόγου.

Το διδασκαλείο σήμερα, λέει, δεν είναι δικό μου· διότι έχει αφιερωθεί στα νήπια από εκείνον που κατήρτισε αίνο από το στόμα νηπίων και θηλαζόντων, για να καταλύσει τον εχθρό και τον εκδικητή. Έτσι ώστε, και μέσα από αυτό το θαύμα, να επιστρέψουν οι καρδιές των πατέρων προς τα τέκνα, και των απειθών στη φρόνηση των δικαίων. Πείτε μας, ω παιδιά, από πού προήλθε σε εσάς αυτή η ωραία και χαριτωμένη άμιλλα και ωδή; Ποιος είναι αυτός που σας δίδαξε; Ποιος σας έκανε σοφούς; Ποιος σας συγκέντρωσε; Πού είναι οι δέλτοι; Ποιοι είναι οι παιδαγωγοί; Συμμετάσχετε μαζί μας, λέει, στην ευωχία και τη μελωδία, και θα μάθετε όσα επιθυμούσαν ο Μωυσής και οι υπόλοιποι προφήτες. Επειδή, λοιπόν, προτραπήκαμε, και τα παιδιά μάς έδωσαν το δεξί χέρι της κοινωνίας, ελάτε, αγαπητοί, να μιμηθούμε και εμείς τη θεοπρεπή χορεία, και μαζί με τους αποστόλους ας οδοιπορήσουμε με εκείνον που έχει επιβιβαστεί στον ουρανό του ουρανού κατά ανατολάς, και που τώρα, καθώς ευδόκησε, επιβαίνει πάνω στη γη σε υποζύγιο. Μαζί με τα νήπια ας σηκώσουμε τα κλαδιά, και με τα κλαδιά ας κροτήσουμε, ώστε να επιπνεύσει και σε εμάς το Άγιο Πνεύμα, και να αναπέμψουμε με ευταξία τη θεοδίδακτη ωδή: Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· ωσαννά εν τοις υψίστοις. Σήμερα ο πατριάρχης Ιακώβ εορτάζει εν Πνεύματι, βλέποντας την προφητεία του να γίνεται πράξη, και εκείνον που δένει το πουλάρι του στην άμπελο, να επιβαίνει σε νέο πώλο· και μαζί με τους πιστούς προσκυνά εν Πνεύματι.

Επειδή, λοιπόν, «ο Θεός είναι φως» νοητό, και «ήλιος δικαιοσύνης» και «ανατολή» έχει ονομαστεί στις Γραφές ο Χριστός, πρέπει να αφιερώνουμε σε αυτόν την ανατολή κατά την προσκύνηση· διότι κάθε τι καλό πρέπει να αφιερώνεται στον Θεό, από τον οποίο κάθε αγαθό καθίσταται αγαθό. Αναφέρει δε και ο θείος Δαβίδ: «Τα βασίλεια της γης, υμνήστε τον Θεό, ψάλτε στον Κύριο, ο οποίος επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς». Επιπλέον, λέει η Γραφή: «Φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς· εκεί τοποθέτησε τον άνθρωπο, τον οποίο έπλασε», τον οποίο, όταν έγινε παραβάτης, τον εξόρισε από τον παράδεισο της τρυφής και τον εγκατέστησε απέναντι από τον παράδεισο, δηλαδή προς δυσμάς. Επιζητώντας, επομένως, την αρχαία πατρίδα και ατενίζοντας προς αυτήν, προσκυνούμε τον Θεό. Και η Μωσαϊκή σκηνή, επίσης, προς ανατολάς είχε το καταπέτασμα και το ιλαστήριο.

Εδώ δε εννοεί ταύρους και αροτήρες της ευσέβειας, οι οποίοι σαν να χτυπούν με τα κέρατα την ασέβεια «για να αποκλειστούν οι δοκιμασμένοι με το αργύριο». Διότι είτε αινίττεται το αίνιγμα των φιλαργύρων είτε το κλέος των μαρτύρων, οι οποίοι σκληραγωγήθηκαν μέσα από βασανιστήρια στο χωνευτήριο και καθαρίστηκαν όπως το αργύριο και το χρυσίο. «Διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους». Διότι από τους πολέμους δεν προκύπτει τίποτα το χρήσιμο, παρά μόνο σφαγές και χύσεις αιμάτων εξ ολοκλήρου, τα οποία λοιπόν διασκόρπισε. «Θα έλθουν πρέσβεις από την Αίγυπτο, η Αιθιοπία θα προφθάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό». Διότι ήλθαν τότε από την Αίγυπτο κατ' αρχάς κάποιοι άνδρες, και από την Αιθιοπία ο ευνούχος της Κανδάκης, τον οποίο, αφού βάπτισε ο Φίλιππος, έγινε κήρυκας του Χριστού και απόστολος της Αιθιοπίας, και έτσι πρόφθασε το χέρι της Αιθιοπίας προς τον Θεό. «Οι βασιλείες της γης ψάλατε προς τον Θεό, ψάλατε προς τον Κύριο», δηλαδή προς τον ουράνιο βασιλιά που φανερώθηκε πάνω στη γη. «Οι βασιλείες της γης, ψάλατε προς εκείνον που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς» της θεϊκής του δόξας και λαμπρότητας. Και αφού βρέθηκε στις δυσμάς της δικής μας ταπεινότητας και δεν απομακρύνθηκε από τη δική του δόξα, «ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως. Δώστε δόξα στον Θεό».

Ο ίδιος μεν «θα δώσει φωνή δυνάμεως» στο κήρυγμα των αποστόλων, ενώ εσείς που ακούτε «δώστε δόξα στον Θεό». «Πάνω στον Ισραήλ η μεγαλοπρέπειά του», δηλαδή η μεγαλοπρεπής ένσαρκη οικονομία φανερώθηκε μέσα από τον Ισραήλ, από τον οποίο και οι προφήτες προανήγγειλαν τα όσα τον αφορούν, «και η δύναμή του μέσα στις νεφέλες». Διότι, όσες φορές φανερώθηκε, μέσω νεφελών φανερώθηκε και μέσω νεφέλης αναλήφθηκε προς τον Πατέρα του. «Θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους του, ο Θεός του Ισραήλ»· δηλαδή, ο Θεός θαυμάζεται από τους αγίους του, από αυτούς που απέκτησαν την αίσθηση της σοφίας και της δύναμης του Θεού. Ενώ οι αμαρτωλοί, στερούμενοι τέτοιας αίσθησης, δεν μπορούν να θαυμάσουν τον Θεό. «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Επειδή ενδυναμώνει κραταιά τους δικούς του ανθρώπους, λέει, ο Θεός είναι αξιέπαινος.

Και για αυτόν τον λόγο «υπήρχε πνεύμα ζωής στους τροχούς και πάνω από το κεφάλι των ζώων ένα ομοίωμα σαν στερέωμα». Και αυτό έδειξε ότι εκείνος που καθόταν πάνω τους είναι «αυτός που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού». «Και σαν όψη φοβερού κρυστάλλου»· και λίγο πιο κάτω για αυτά, «σαν όψη λίθου ζαφειριού». Διότι είναι διττός ο λόγος περί του Σωτήρος, αφενός αυτός στον οποίο μπορεί να φτάσει ο ανθρώπινος νους, και αφετέρου αυτός που υπερβαίνει κάθε λόγο. Ο μεν κρύσταλλος, επειδή είναι διαφανής, υποδηλώνει τον πρώτο, ενώ το ζαφείρι, επειδή δεν είναι τέτοιο, υποδηλώνει τον δεύτερο· και τα δύο όμως είναι λίθοι, διότι προτύπωναν τον Κύριο, τον οποίο η Γραφή ονόμασε ακρογωνιαίο λίθο. «Και πάνω στον λίθο υπήρχε κάτι σαν ομοίωμα θρόνου, και πάνω στο ομοίωμα του θρόνου ένα ομοίωμα με μορφή ανθρώπου επάνω σε αυτόν, στο ψηλότερο σημείο».

10. Αυτά είπε, και το έργο ακολούθησε τα λόγια· και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας· και αφού έδωσε φωνή στον Θεό, λαμβάνει από εκεί το δημιουργικό Πνεύμα εκείνης της ομόθεης σάρκας. Και η φωνή ήταν φωνή δυνάμεως, είπε ο Δαβίδ· και πλάθεται με τον λόγο της μητέρας ο Λόγος του Πατρός· και κτίζεται με τη φωνή του κτίσματος ο δημιουργός.

Φάνηκε σε εμάς νέος ουρανός πάνω στον οποίο ανέβηκε ο Θεός των πάντων· διότι το σώμα του ασώματου ο προφήτης το ονόμασε ουρανό του ουρανού. Διότι, είτε γεννήθηκε είτε σπαργανώθηκε, είναι ουρανός άμωμος· είναι μεν ουρανός, όχι όμως ουράνιο σώμα. Διότι γεννήθηκε από την παρθένο Μαρία και ενώθηκε με τον Θεό με τρόπο που δεν γνωρίζουμε· διότι δεν πλάθουμε φαντασίες, όπως πολλοί που λένε: «Είδαμε τον Θεό». Επειδή εκείνος που νομίζει ότι γνωρίζει δεν έχει γνωρίσει ακόμη, όπως οφείλει, αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα.