Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:35

Δώστε δόξα στον Θεό. Έτσι και ο Παύλος λέει: Δοξάστε τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, τα οποία του ανήκουν. Διότι είναι δίκαιο να δοξάζουμε τον ευεργέτη με κάθε τρόπο. Πάνω στον Ισραήλ βρίσκεται η μεγαλοπρέπειά του, και η δύναμή του στις νεφέλες. Θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους του· ο Θεός του Ισραήλ, αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογημένος ο Θεός.

Επειδή ο λόγος έχει κάνει μνεία στη δεύτερη παρουσία του, κατά την οποία θα αναστήσει όλους τους νεκρούς, για τον λόγο αυτό μας διδάσκει και για τις διαφορετικές τιμές που πρόκειται να αποδοθούν στους αγίους, καθώς και για τα διάφορα τάγματα των αγίων. Και τα μεν τάγματα τα υποδηλώνει διά του Ισραήλ, διά των νεφελών, διά των αγίων και διά του λαού· τις δε τιμές τις καταδεικνύει διά της μεγαλοπρεπείας, διά της δυνάμεως, διά του θαύματος και διά του κράτους. Επιπλέον όλων αυτών, αναφέρει ότι ο Θεός είναι ευλογητός. Διότι είναι φανερό ότι οι άγιοι, όταν βρεθούν σε εκείνες τις μονές, τις επουράνιες δηλαδή, θα ευλογούν αδιάλειπτα τον Θεό, μιμούμενοι την τάξη των άνω πνευμάτων.

Τι λοιπόν απαντούμε σε αυτό; Ο μεν λόγος μας, που προτάχθηκε, έχει καταρτιστεί όχι άκομψα, όπως νομίζω, εισάγοντας θεώρηση που αρμόζει μάλιστα στον καιρό της ενανθρωπήσεως δηλαδή, και είναι απόλυτα ταιριαστή με την ένσαρκη οικονομία, τότε που έλαβε μορφή δούλου, τότε που ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος κατά το ομοίωμα το δικό μας. Επειδή όμως εσένα σου φαίνεται καλό να περιφρονείς τα απλούστερα δόγματα, και να κάνεις την έρευνα μάλλον πιο περίπλοκη, εμπρός λοιπόν, πηγαίνοντας και πάλι αντίθετα στους ισχυρισμούς σου, ας πούμε πρώτα το εξής: Όχι πάντοτε, ούτε αναγκαστικά, ω άνθρωπε, αυτός που λέγεται ότι δίνει κάτι, το προσφέρει σε αυτόν που το λαμβάνει επειδή τάχα δεν το έχει, αλλά ούτε και είναι πάντοτε ανώτερος αυτός που δίνει από εκείνον που λαμβάνει. Επειδή, τι θα κάνεις όταν δεις, εν Πνεύματι, τον ιερό ψαλμωδό να λέει 'Δώστε δόξα στον Θεό'; Μήπως άραγε θα θεωρήσουμε ότι ο Θεός έχει ανάγκη δόξας, ή ότι είμαστε εξαιτίας αυτού πάντως ανώτεροι εμείς από τον Δημιουργό, εμείς που προσταζόμαστε να του την προσφέρουμε; Αλλά ούτε εσύ ο ίδιος θα αποτολμήσεις να το πεις αυτό, εσύ που δεν διστάζεις να προβαίνεις σε βλασφημίες. Διότι το θείο είναι πλήρες δόξης, ακόμη και αν δεν λαμβάνει από εμάς. Εκείνος δε που λαμβάνει ως ένδειξη τιμής αυτό που ήδη κατέχει από μόνος του, δεν θα μπορούσε ποτέ να νοηθεί κατώτερος από εκείνους οι οποίοι του προσφέρουν τη δόξα ως δώρο. Μπορεί λοιπόν συχνά να δει κανείς ότι αυτός που λαμβάνει κάτι δεν είναι κατώτερος από εκείνον που το έχει δώσει, και δεν είναι εξαιτίας αυτού μεγαλοπρεπέστερος ο Πατέρας από το ίδιο του το γέννημα, επειδή του έχει δώσει όλη την κρίση.

Σημαίνει δε με τους Αιγυπτίους τους σφόδρα ειδωλολάτρες και τους πολέμιους της λατρείας του Ισραήλ· διότι η Αίγυπτος ανέλαβε το κράτος της ασέβειας· ενώ με τους Αιθίοπες εννοεί τα πέρατα της γης. Το πώς βέβαια προσέτρεξε η Αιθιοπία στο κήρυγμα, και πώς εκπληρώθηκε η προφητεία γι' αυτήν, μπορεί κανείς να το διαπιστώσει από τον Αιθίοπα ευνουχό, τον οποίο ο Φίλιππος οδήγησε στην αλήθεια, όντας το «χέρι» της βασίλισσας των Αιθιόπων, ως αξιωματούχος της Αιθιοπίας, και επειδή είχε τοποθετηθεί υπεύθυνος σε όλο το θησαυροφυλάκιο ή τον θησαυρό της. Το ότι βέβαια η Αιθιοπία υποδηλώνει όλα τα έθνη που είναι σκοτεινά από την αμαρτία, το φανερώνει η νύμφη στο Άσμα (Ασμάτων), η οποία λέει μέσω της μετάνοιας: «Είμαι μαύρη και ωραία», το μεν εξαιτίας της ειδωλολατρίας και της κακίας, το δε εξαιτίας της απομάκρυνσης από αυτές. Έτσι, η Αιθιοπία απλώνει τα χέρια της προς τον Θεό, είτε με το να προσεύχεται, είτε με το να προσφέρει δώρα στον Βασιλέα, δηλαδή τα αρώματα της ευσέβειας και τον χρυσό της θεογνωσίας. <Επί τον Ισραήλ η μεγαλοπρέπεια αυτού, και η δύναμις αυτού εν ταις νεφέλαις.> (A f. 344) Διότι οι ιεροί απόστολοι, κατάγοντας το γένος τους από τον Ισραήλ, φανέρωσαν τα μεγαλεία του Θεού μέσα από τα θαύματα που επιτελούσαν. Και εκείνοι που έλαβαν το διδασκαλικό χάρισμα μετά από αυτούς, σαν νεφέλες που αντλούν τη βροχή από τη θάλασσα του Παναγίου Πνεύματος, προσφέρουν το πότισμα στους ανθρώπους.

Ή το «η δύναμη αυτού εν ταις νεφέλαις», σημαίνει πως είναι μεγάλη και υψηλή και περίοπτη. Με άλλον τρόπο δε, στον πλέον θεωρητικό Ισραήλ γίνονται γνωστά τα μεγαλεία του Θεού, και η δύναμή του σε εκείνον που στέκεται πάνω από τα γήινα. <Θαυμαστός ο Θεός στους αγίους του, ο Θεός του Ισραήλ.> (A f. 344) Οι εραστές της αρετής, ζώντας ενάρετα, γίνονται η αιτία να υμνείται ο Θεός μέσω αυτών, και μόνο αυτοί θαυμάζουν τον Θεό, εφόσον είναι σε θέση να κατανοήσουν τις μεγαλοπρεπείς οικονομίες του. Αυτός, λοιπόν, ο Θεός του πνευματικού Ισραήλ, δηλαδή ο Θεός των αγίων, θα ενισχύσει και τον νέο λαό, ώστε όλα να τα λέει και να τα πράττει για τη δόξα του. Και θα δώσει μεν δύναμη για να λυτρωθεί από την πλάνη των ειδώλων, και κραταίωση δε για να παραμείνει σταθερός στην αμώμητη πίστη του Χριστού. Εκείνος είναι εύνοος, καθώς έπλασε, ανέπλασε και αξίωσε με τόσα πολλά αγαθά τον λαό του.

ΑΛΛΟ. Εάν ορίζουμε το είναι των όντων με το να δέχονται κάτι, και αυτό αρκεί για τη δήλωση της ουσίας όταν αποδίδεται σε κάτι ως κατηγόρημα, τι εμποδίζει να πούμε βλασφημώντας ότι ο Πατέρας έχει την αρχή του είναι Του τότε που λέγεται ότι δέχεται κάτι από εμάς; Διότι μπορούμε να ακούσουμε τον Ψαλμωδό να λέει: «Δώστε δόξα στον Θεό». Εάν λοιπόν ο Πατέρας δεν έχει το είναι Του στο ότι δέχεται τη δόξα από εμάς (διότι, εφόσον είναι και υπάρχει, λαμβάνει τη δοξολογία όπως από δούλους), ούτε το είναι του Υιού θα συνίσταται στο να λαμβάνει κάτι από τον Πατέρα. Διότι, εφόσον είναι και υπάρχει, έχοντας προέλθει από Αυτόν άναρχα και αιώνια, λέγεται ότι λαμβάνει όσα Του ανήκουν εκ φύσεως· όπως ακριβώς ένας γιος που έχει προέλθει από άνθρωπο φαίνεται να φέρει όλα τα γνωρίσματα εκείνου που τον γέννησε, έχοντας από αυτόν το είναι του, μαζί με όλα τα δικά του.

Σύμφωνα με τον Ακύλα, «Σε αυτόν που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού εξ αρχής·» ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «Σε αυτόν που εποχείται πάνω στον ουρανό του ουρανού από την αρχή». Το δε «από την αρχή» και «εξ αρχής», θα το κατανοήσεις ακούγοντας τον Σωτήρα να λέει: «Πατέρα, δόξασέ με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν υπάρξει ο κόσμος». «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως· δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ». Παραδίδει ένα γνώρισμα του Κυρίου που φανερώθηκε, λέγοντας: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Από εδώ, λοιπόν, είναι αληθώς δυνατόν να χαρακτηρίσουμε την αρετή του Θεού Λόγου, «ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό», από το γεγονός ότι η φωνή του δεν είναι όμοια με των ανθρώπων, αλλά είναι γεμάτη από θεϊκή δύναμη. Διότι «θα δώσει», λέει, «στη φωνή του φωνή δυνάμεως». Και πιο πάνω εξάλλου ελέγετο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Επειδή, δηλαδή, η φωνή του ήταν γεμάτη δύναμη, εύλογα και σε αυτούς που ευαγγελίζονταν το κήρυγμα γι' αυτόν έδινε λόγο με πολλή δύναμη. Το δε έργο του φανερώνει τη δύναμη.

Διότι, ενώ απευθυνόταν στους μαθητές του με απλή φωνή λέγοντας: «Ελάτε να με ακολουθήσετε, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων», επιτελούσε το έργο με δύναμη. Και πάλι, όταν τους έδωσε εντολή και είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη στο όνομά μου», έδειχνε τη δύναμή του έμπρακτα. Και όταν πάλι είπε: «Πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο της βασιλείας σε όλη την οικουμένη ως μαρτυρία σε όλα τα έθνη», τους παρείχε τη δυνατότητα να δουν τη δύναμη του λόγου μέσα από τα ίδια τα έργα. Και όταν άλλοτε ανέφερε: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατισχύσουν», απέδειξε τη δύναμή του με το ίδιο το γεγονός. Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο και σε όλα τα υπόλοιπα λόγια της διδασκαλίας του θα μπορούσες να βρεις συνυφασμένη τη θεϊκή δύναμη. Γι' αυτόν τον λόγο έχει λεχθεί: «Ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δύναμης». Αφού λοιπόν δίδαξε αυτά, στη συνέχεια προτρέπει λέγοντας: «Δώστε δόξα στον Θεό για τον Ισραήλ· η μεγαλοπρέπειά του και η δύναμή του βρίσκονται στις νεφέλες». Το μεν λοιπόν, «Δώστε δόξα στον Θεό», λέγεται προς όλους όσοι έχουν κληθεί στη σωτήρια πίστη. Το δε, «για τον Ισραήλ [είναι] η μεγαλοπρέπειά του», υποδηλώνει εκείνους που προέρχονταν από τον Ισραήλ και έγιναν κήρυκες της θεότητάς του, δηλαδή τους αποστόλους και τους ευαγγελιστές, στους οποίους έγινε γνωστή η μεγαλοπρέπειά του, καθώς με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται η θεότητά του. Γι' αυτό και λέγεται σε άλλα χωρία: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών».

Το ότι δε δεν είναι όλοι οι εξ Ισραήλ πραγματικός Ισραήλ, ούτε επειδή είναι σπέρμα του Αβραάμ είναι όλοι τέκνα του· και ότι δεν είναι τα τέκνα της σάρκας αυτά που είναι τέκνα του Θεού· ούτε Ιουδαίος είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η φανερή στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι αυτός που είναι εσωτερικά [κρυφά], και περιτομή είναι της καρδιάς εν πνεύματι, όχι κατά το γράμμα, αυτά διδάσκει σαφώς ο Απόστολος. Πάνω στον Ισραήλ, λοιπόν, βρίσκεται η μεγαλοπρέπειά του· αλλά και «η δύναμή του μέσα στις νεφέλες»· για τις οποίες ο Ησαΐας προφητεύει λέγοντας: «Και θα δώσω εντολή στις νεφέλες να μη ρίξουν βροχή πάνω στο αμπέλι». Εννοούσε, βέβαια, τους προφήτες και τους δασκάλους των θείων διδασκαλιών, οι οποίοι, με τη χορηγία του Πνεύματος, πότιζαν με την ουράνια βροχή τις ψυχές των ανθρώπων, σαν να ήταν αγαθά χωράφια. Έτσι, λοιπόν, και η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες. «Θαυμαστός ο Θεός στους αγίους του», οι οποίοι είναι άλλοι πέρα από τους προαναφερθέντες προφήτες και αποστόλους. Και ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι από όλα τα έθνη που έχουν αξιωθεί την αγνεία και την αγιωσύνη; Στους οποίους είναι και θαυμαστός ο Θεός, δίνοντάς τους δύναμη και κραταίωση. Γι' αυτό επισυνάπτεται αμέσως μετά: «Ο Θεός του Ισραήλ, ο ίδιος θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Και πάλι εδώ, λοιπόν, αναφέρεται πως αναγκαίως δίνει δύναμη στον άγιο λαό του, ώστε να μπορεί να λέει: «Όλα τα μπορώ μέσω εκείνου που με ενδυναμώνει».

«Αιθιοπία»: Ως ταπεινοί θα προσέλθουν στον Χριστό <τον Θεό>· διότι η λέξη «Αιθίοπες» ερμηνεύεται ως «ταπεινοί». Αναφέρεται δε στον ευνούχο, επειδή ήταν ο πρώτος από [όλη] τη χώρα που πίστεψε στον Θεό. «Αι βασιλείαι»: Η προφητεία προτρέπει, ώστε και οι βασιλείς, άδοντας και ψάλλοντας, να προσκυνούν τον Θεό. «Ψάλατε τω Θεώ»: Ο προφήτης (η προφητεία) αναφέρεται στην Ανάληψη του Κυρίου από το Όρος των Ελαιών, το οποίο βρίσκεται στα ανατολικά της Ιερουσαλήμ. «Ιδού δώσει»: Φωνή του Χριστού είναι οι απόστολοι· σε αυτούς έδωσε ως φωνή δυνάμεως το ευαγγελικό κήρυγμα (το ευαγγέλιο του κηρύγματος). «Δότε δόξαν»: Οι πιστοί, βλέποντας τις δυνάμεις Του, [έδωσαν δόξα στον Θεό]. «Επί τον Ισραήλ»: Επί τον λαό των εθνών· διότι αυτός είναι ο νοητός Ισραήλ, δηλαδή ο Χριστός· διότι σε αυτόν μεγαλύνθηκε η ευπρέπεια του Θεού. «Και η δύναμις»: Στους αποστόλους· διότι [η Γραφή] τους ονομάζει νεφέλες, επειδή βαστάζουν τις βροχές της χάριτος. «Θαυμαστός ο Θεός»: Διότι στους (επί των) αγίους έγινε θαυμαστή η δύναμη του Χριστού. «Ο Θεός Ισραήλ αυτός δώσει»: Ο Χριστός· διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται ως «ίδιος (είδος) Θεού». «Ο Θεός»: Αυτός ενδυνάμωσε και κραταίωσε τον πιστό λαό. «Ευλογητός»: [Αυτή] είναι η σφραγίδα του λόγου.

Εδώ δε εννοεί ταύρους και αροτήρες της ευσέβειας, οι οποίοι σαν να χτυπούν με τα κέρατα την ασέβεια «για να αποκλειστούν οι δοκιμασμένοι με το αργύριο». Διότι είτε αινίττεται το αίνιγμα των φιλαργύρων είτε το κλέος των μαρτύρων, οι οποίοι σκληραγωγήθηκαν μέσα από βασανιστήρια στο χωνευτήριο και καθαρίστηκαν όπως το αργύριο και το χρυσίο. «Διασκόρπισε τα έθνη που θέλουν τους πολέμους». Διότι από τους πολέμους δεν προκύπτει τίποτα το χρήσιμο, παρά μόνο σφαγές και χύσεις αιμάτων εξ ολοκλήρου, τα οποία λοιπόν διασκόρπισε. «Θα έλθουν πρέσβεις από την Αίγυπτο, η Αιθιοπία θα προφθάσει να απλώσει το χέρι της προς τον Θεό». Διότι ήλθαν τότε από την Αίγυπτο κατ' αρχάς κάποιοι άνδρες, και από την Αιθιοπία ο ευνούχος της Κανδάκης, τον οποίο, αφού βάπτισε ο Φίλιππος, έγινε κήρυκας του Χριστού και απόστολος της Αιθιοπίας, και έτσι πρόφθασε το χέρι της Αιθιοπίας προς τον Θεό. «Οι βασιλείες της γης ψάλατε προς τον Θεό, ψάλατε προς τον Κύριο», δηλαδή προς τον ουράνιο βασιλιά που φανερώθηκε πάνω στη γη. «Οι βασιλείες της γης, ψάλατε προς εκείνον που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς» της θεϊκής του δόξας και λαμπρότητας. Και αφού βρέθηκε στις δυσμάς της δικής μας ταπεινότητας και δεν απομακρύνθηκε από τη δική του δόξα, «ιδού, θα δώσει στη φωνή του φωνή δυνάμεως. Δώστε δόξα στον Θεό».

Ο ίδιος μεν «θα δώσει φωνή δυνάμεως» στο κήρυγμα των αποστόλων, ενώ εσείς που ακούτε «δώστε δόξα στον Θεό». «Πάνω στον Ισραήλ η μεγαλοπρέπειά του», δηλαδή η μεγαλοπρεπής ένσαρκη οικονομία φανερώθηκε μέσα από τον Ισραήλ, από τον οποίο και οι προφήτες προανήγγειλαν τα όσα τον αφορούν, «και η δύναμή του μέσα στις νεφέλες». Διότι, όσες φορές φανερώθηκε, μέσω νεφελών φανερώθηκε και μέσω νεφέλης αναλήφθηκε προς τον Πατέρα του. «Θαυμαστός είναι ο Θεός στους αγίους του, ο Θεός του Ισραήλ»· δηλαδή, ο Θεός θαυμάζεται από τους αγίους του, από αυτούς που απέκτησαν την αίσθηση της σοφίας και της δύναμης του Θεού. Ενώ οι αμαρτωλοί, στερούμενοι τέτοιας αίσθησης, δεν μπορούν να θαυμάσουν τον Θεό. «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση στον λαό του, ευλογητός ο Θεός». Επειδή ενδυναμώνει κραταιά τους δικούς του ανθρώπους, λέει, ο Θεός είναι αξιέπαινος.

Το ζων ύδωρ που εξήλθε από την Ιερουσαλήμ και διαχωρίστηκε προς τα άνω και προς τα κάτω «κατά το θέρος και κατά την άνοιξη», κατέστη η ποταμιαία χάρις του θείου Πνεύματος. Διότι για αυτή τη Γραφή έλεγε ο Κύριος ότι: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζώντος ύδατος θα ρεύσουν από την κοιλία του». Αφού λοιπόν ενέπλησε με αυτό τους αποστόλους μετά την ανάληψη, αυτοί εξήλθαν από την Ιερουσαλήμ ως ζων ύδωρ και ως θεόβρυτοι ποταμοί προς την πρώτη και την έσχατη θάλασσα, δηλαδή προς τα νότια μέρη της Ιερουσαλήμ, την Αιθιοπία και παντού, ποτίζοντας τα έθνη με το ζων ύδωρ της θεογνωσίας. Παρομοίως και ο θείος Δαβίδ, δηλώνοντας την ανάληψη του Κυρίου διά νεφέλης και αγγέλων, έψαλλε στον Θεό λέγοντας: «η αλήθειά σου φθάνει έως τις νεφέλες», «η δύναμή του βρίσκεται στις νεφέλες», «αυτός που θέτει τα νέφη ως όχημά του, που περιπατεί πάνω σε φτερούγες ανέμων· αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς».