Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 67:6

«Ας εγερθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του». Ο λόγος αυτός υποδηλώνει την παρόρμηση του Θεού να κρίνει τους ακάθαρτους δαίμονες. Διότι με την παρουσία Του αυτοί εκδιώχθηκαν από την τυραννία που ασκούσαν στους ανθρώπους. «Ετοιμάστε την οδό για εκείνον που επιβαίνει επί δυσμών». Γίνετε ευπρεπείς, λέγει, ώστε να πορευθείτε στις οδούς Εκείνου, ο οποίος κατά τους έσχατους χρόνους εμφανίστηκε εν σαρκί σε όσους βρίσκονται επί της γης. Ή, με το «σε εκείνον που επιβαίνει επί δυσμών», εννοεί εκείνον που πραγματοποίησε την κάθοδο μέχρι τον άδη. «Ας ταραχθούν από το πρόσωπό του». Εννοεί προφανώς τα έθνη των δαιμόνων. «Του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών». Ως ορφανά μεν χαρακτηρίζει τους απροστάτευτους, ως χήρες δε τις ψυχές που δεν έχουν τον νυμφίο Λόγο. Διότι Εκείνος είναι προστάτης των αδυνάτων και όσων δεν έχουν ανθρώπινη βοήθεια, όπως ακριβώς εμείς.

Ποιος είναι όμως αυτός και ποια η φύση του; Ο Θεός βρίσκεται στον άγιο τόπο του. Επειδή ανέφερε ότι αυτός επιβαίνει στις δυσμάς, δηλαδή μέχρι τα βάθη του άδη, διδάσκει πάλι ότι, αφού ανήλθε στους ουρανούς, βρέθηκε στους δικούς του τόπους· μολονότι, βεβαιότατα, ουδέποτε είχε απομακρυνθεί από αυτούς ως προς τη φύση της θεότητάς του.

Όταν λοιπόν έγινε άνθρωπος, τότε ακριβώς διασκορπίστηκαν οι εχθροί του, και έφυγαν μακριά αυτοί που τον μισούσαν. <Ψάλτε στον Θεό, κ.λπ.> Διότι προτρέπει να προετοιμάσουν την οδό που οδηγεί στους ουρανούς, για εκείνους που αγνοούν τον επουράνιο Πατέρα, και για τις χήρες ψυχές που στερούνται τον Νυμφίο. Διότι για αυτούς ήρθε να γίνει και υπερασπιστής και κριτής. Πρόσεξε την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε απλώς «Αγαλλιάσθε», αλλά πρόσθεσε αναγκαίως το «ενώπιόν του», δηλαδή ενώπιον του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Και είναι αναγκαίο να δούμε ποιο είναι το νόημα αυτής της ακρίβειας του λόγου· διότι μερικές φορές αγάλλονται και εκείνοι που έχουν κοσμικό φρόνημα, όμως όχι ενώπιόν του· διότι δεν καταδέχεται να τους βλέπει να εορτάζουν. Και για ποια αιτία, θα μας το διδάξει ο προφήτης λέγοντας για αυτούς: «Διότι με ψαλτήρι και τύμπανα και αυλούς πίνουν το κρασί τους· τα έργα όμως του Κυρίου δεν τα βλέπουν, και τα έργα των χειρών του δεν τα κατανοούν».] <Ας ταραχθούν από το πρόσωπό του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.> (A f. 337, F f. 98 b) Παρουσίασε την προστατευτική ιδιότητα του Θεού αποκαλώντας τον πατέρα, και τη δικαστική αποκαλώντας τον κριτή, και ότι είναι κηδεμόνας των απροστάτευτων και κριτής των αδικουμένων. Αλλά ποιοι είναι αυτοί που ταράσσονται, αν όχι οι μοχθηροί δαίμονες; Επειδή δηλαδή τα έθνη έχουν κληθεί στην επίγνωση της αλήθειας, αναγκαστικά εκείνοι ταράσσονται τόσο, ώστε και να κραυγάζουν: «Τι σχέση έχουμε εμείς με σένα;»

Εκείνοι δε που παλαιότερα βρίσκονταν σε πλάνη και λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, όντας σαν ορφανά σε αυτόν τον κόσμο, εντελώς αβοήθητοι, και έτοιμοι για κάθε πλεονεξία, και σαν χήρες που δεν έχουν τον νυμφίο Λόγο, διαρπαγμένοι από τον Σατανά και έχοντας γίνει μερίδες αλεπούδων, επειδή πίστεψαν στον Χριστό, απέκτησαν ως πλούτο πατέρα τον Θεό για κηδεμόνα, και νυμφίο τον Χριστό που εμφυτεύει μέσα τους τους θείους σπόρους, καθώς ενώθηκαν μαζί Του μέσω της πίστεως. <Ο Θεός βρίσκεται στον άγιο τόπο του.> (E f. 125 b) Άγιος τόπος του Θεού είναι εκείνοι που τον αγαπούν, ή και η ψυχή κάθε αγίου. <Ο Θεός εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο.> (A f. 337 b) Τους χαρίζει, λέει, βέβαιη και ασφαλή τη διαμονή σε όλα τα αγαθά.

Αυτό, λοιπόν, ας λεχθεί τώρα προς εσάς εν παρεκβάσει ως υπόμνηση. Ας προσθέσουμε όμως και άλλη μία μαρτυρία που αποδεικνύει ότι καταχρηστικά ο Θεός ονομάζεται πατέρας των ανθρώπων. Διότι, όταν στον Ησαΐα λέγεται προς τον Θεό: «Διότι Εσύ είσαι πατέρας μας, επειδή ο Αβραάμ δεν μας γνώρισε και η Σάρρα δεν μας γέννησε»· άραγε χρειάζεται να αναζητούμε κάτι περισσότερο περί αυτού; Και αν ο ψαλμωδός λέει: «Ας ταραχθούν από το πρόσωπό Του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών»· δεν είναι άραγε σε όλους προφανές ότι, όταν ο Θεός ονομάζεται πατέρας των ορφανών που έχουν στερηθεί πρόσφατα τους δικούς τους πατέρες, δεν έχει ονομαστεί έτσι επειδή τα γέννησε από τον Εαυτό Του, αλλά επειδή τα φροντίζει και τα υπερασπίζεται; Αλλά των μεν ανθρώπων, όπως έχει ειπωθεί, είναι πατέρας καταχρηστικά· του Χριστού όμως μόνο, ο Θεός είναι Πατέρας κατά φύσιν, και όχι κατά θέσιν· και των μεν ανθρώπων μέσα στον χρόνο, του δε Χριστού προ των χρόνων, όπως λέει ο Ίδιος: «Και τώρα, Πατέρα, δόξασόν με Εσύ [κοντά Σου] με τη δόξα που είχα κοντά Σου προτού να υπάρξει ο κόσμος».

Προσέξτε δε, μήπως τολμήσει κάποιος να πει ότι δεν αμάρτησε. Εκείνος που λέει κάτι τέτοιο είναι τυφλός, βλέπει μυωπικά και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά των οφθαλμών και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι ουδείς είναι αναμάρτητος· ουδείς είναι καθαρός από ρύπο· ουδείς είναι παντελώς ανεύθυνος ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για χάρη μας. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαγχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, το λιμάνι των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, Εκείνος που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Για εκείνην ο Αβραάμ έστειλε τον υπηρέτη του, και για εσένα ο Θεός τον δικό Του μονογενή. Εκείνη δέχθηκε στην πηγή στολίδια, ενώ εσύ στη λίμνη τα άχραντα στεφάνια. Εκείνη μέσω του ύδατος φόρεσε ενώτια, ενώ εσύ μέσω του αίματος την χάρη του Πνεύματος. Δεν ταίριαζε τόσο στην κόρη τότε ο καλλωπισμός, όσο σε εσένα σήμερα τα τραύματα για τον Χριστό. Δεν έστεψε ο χρυσός τη νεάνιδα, όσο εσένα οι μαστιγώσεις αυτού του μαρτυρίου. Δεν βγήκε να προϋπαντήσει ο Ισαάκ αυτήν στην πεδιάδα, όπως προϋπάντησε εσένα ο Υιός του Θεού. Δεν πρόκειται να κατοικήσεις στη γη των Χαναναίων, αλλά στην αγία πόλη των πρωτοτόκων. Δεν πηγαίνεις να δεις μόνο τον Αβραάμ, αλλά βεβαίως και τον Θεό του πατέρα σου, του Αβραάμ. Δεν αρνήθηκες λοιπόν μόνο τη συγγένεια και το σπίτι, αλλά τον κόσμο ολόκληρο, για να κερδίσεις τον Χριστό. Αυτός σου υπογράφει τα προικώα στους ουρανούς. Αυτός λαμπρύνει τη νηπιακή σου ηλικία, και στην κορυφή της κεφαλής σου θα τοποθετήσει στέφανο, και θα σε καθίσει λαμπρά μέσα στην αίγλη του φωτός. Γνώριζες, γιε μου, ότι εγώ έχω ασπαστεί από παλιά τη χηρεία και την έσχατη φτώχεια, και γι' αυτό έσπευσες έτσι να καταφύγεις στον πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών. Γι' αυτό επέλεξες να παραδώσεις την ψυχή σου αγνή και αμίαντη στον Κύριο της δόξης. Γι' αυτό προχωράς στο να καταστήσεις τον εαυτό σου πιστό οικητήριο για την αιώνια ζωή.

Προσέξτε όμως να μην τολμήσει κανείς να πει ότι δεν έχει αμαρτήσει. Αυτός που το λέει αυτό είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά της οράσεως και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος· κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα. Κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνη, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, ο σωτήρας των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, αυτός που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Εκεί, αγαπητοί μου αδελφοί, υπάρχουν μεγάλες δωρεές και ανείπωτη χαρά που δεν μπορεί να εκφραστεί με ανθρώπινο στόμα. Εκεί υπάρχουν μυριάδες Αγγέλων, πανηγύρεις πρωτοτόκων, θρόνοι Αποστόλων, προεδρίες Προφητών, σκήπτρα πατριαρχών, στέφανοι μαρτύρων, έπαινοι δικαίων. Εκεί βρίσκονται με πολλή δόξα και σε εορτασμό όσοι βάδισαν την στενή και τεθλιμμένη οδό, και χορεύουν μαζί με τους Αρχαγγέλους εκείνοι που στις ερήμους, στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης καταπόνησαν τους εαυτούς τους με νηστείες, αγρυπνίες και δάκρυα, και ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών υποδέχεται στις αιώνιες σκηνές τα ορφανά και τις πραγματικές χήρες. Εκεί φυλάσσεται ο μισθός για κάθε αρχή και εξουσία, και έχει ετοιμαστεί ο τόπος αρχιερέων και ιερέων, διακόνων, υποδιακόνων και αναγνωστών, βασιλέων, αρχόντων, στρατιωτών, πλουσίων, πενήτων, παρθένων, εγγάμων, δούλων, ελευθέρων, χηρών και ορφανών. Όλων αυτών εκεί φυλάσσονται οι μισθοί, οι καρποί και οι πράξεις. Ο καθένας θα λάβει ό,τι έστειλε από πριν, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ότι στο χέρι Του βρισκόμαστε και εμείς και οι λόγοι μας. Και πάλι ο Απόστολος λέει, ότι το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Και αλλού αναφέρει: διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.

Αυτά, λοιπόν, προστάζει το προφητικό Πνεύμα στον αποστολικό χορό, και τους παραγγέλλει να το πράττουν αυτό με πολλή προθυμία και παρρησία. Γι' αυτό προσθέτει στη συνέχεια: «Και να αγάλλεσθε ενώπιόν του»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και να σεμνύνεσθε στο πρόσωπό του». Δίνει επίσης και ένα ακόμη γνώρισμα του προαναφερθέντος Κυρίου, λέγοντας: «Του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών». Διότι, εάν δεν είχε καταδεχθεί να γίνει πατέρας των ορφανών, καθώς και υπερασπιστής και κριτής των χηρών, δεν θα είχε κανέναν λόγο να ασχοληθεί με τους ταπεινούς της γης. Επειδή όμως, από υπερβολική φιλανθρωπία, καταδέχθηκε να επιβεί επί των δυσμών, και να αναδειχθεί πατέρας των ορφανών που βρίσκονταν στο σκοτάδι, και να γίνει κριτής και υπερασπιστής των απροστάτευτων χηρών και των έρημων ψυχών· εύλογα, λοιπόν, παραγγέλλει να προετοιμάσουν την οδό που οδηγεί προς τα ορφανά τα οποία αγνοούν τον επουράνιο Πατέρα, και προς τις χήρες ψυχές που στερήθηκαν τον νυμφίο. Εξάλλου, με διαφορετική προσέγγιση, το νόημα αυτών των λόγων θα μπορούσε να αποδίδει τη διδασκαλία περί της Θείας Πρόνοιας, υποδεικνύοντας ότι χήρες και ορφανά δεν εγκαταλείπονται έρημα και απροστάτευτα στον βίο χωρίς κάποιον λόγο και δίχως τη σοφία του Θεού, αλλά για τη δική Του δόξα και ως απόδειξη της θείας Του επισκοπής. Πολλές φορές, άλλωστε, τα ορφανά παιδιά που στερήθηκαν τους γονείς τους, έλαβαν μόρφωση και παιδεία ανώτερη από εκείνα που ανατράφηκαν υπό την προστασία των πατέρων τους, και υπήρξαν μακρόβια και πολυχρόνια· και όχι μόνο δεν στερήθηκαν την τροφή, αλλά εξελίχθηκαν και σε επιφανείς άνδρες.

Και γυναίκες ομοίως, οι οποίες είχαν την ατυχία να περιπέσουν σε χηρεία, διήνυσαν βίο πιο εύθυμο, άλυπο και θεοσεβή σε σχέση με εκείνες που βρίσκονταν σε έγγαμο βίο, καθώς ο Θεός κατέστη για τα ορφανά ανώτερος από κάθε πατέρα, και για τις χήρες βοηθός και προστάτης. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών». Αντί δε του, «Σε αυτόν που επιβαίνει επί των δυσμών», ο Σύμμαχος μεταφράζει: «Σε αυτόν που επιβαίνει πάνω στην ακατοίκητη γη». Ακατοίκητη δε ονομάζει τη χώρα των αλλογενών και αλλοφύλων εθνών, την οποία σε άλλα σημεία ο λόγος (της Γραφής) συνηθίζει να ονομάζει έρημο. Και πάλι αντί του, «του κριτή των χηρών», ο μεν Ακύλας ερμήνευσε, «του δικαστή των χηρών», ο δε Σύμμαχος, «και αυτού που υπερασπίζεται τις χήρες». Με πολύ μεγάλη ακρίβεια, λοιπόν, τον αποκαλεί πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών. Επειδή δεν έχουν όλες οι χήρες την ίδια προαίρεση, ξεχωρίζοντας αυτές που είναι άξιές του και αυτές που δεν είναι τέτοιες, καθίσταται κριτής τους. Όμως, δεν θα μπορούσε με τον ίδιο τρόπο να γίνει και κριτής των ορφανών, διότι προνοεί γι' αυτά εξίσου δίκην πατρός. «Ο Θεός βρίσκεται στον άγιο τόπο του, ο Θεός εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο.»

Επειδή ο λόγος κατέβασε τον προαναφερθέντα Κύριο κάπου χαμηλά στην ταπείνωση, λέγοντας ότι έχει επιβεί επί δυσμών, και ότι είναι πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, επανέρχεται αναγκαστικά στη θεολογία περί αυτού, διδάσκοντας ότι στις προαναφερθείσες δυσμές επιβαίνει για σύντομο χρονικό διάστημα χάριν κάποιας οικονομίας· η κατοικία του, όμως, και η πρέπουσα σε αυτόν διαμονή δεν βρίσκεται στις δυσμές, «αλλά σε άγιο τόπο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «στο αγιασμένο του οικητήριο»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «στα άγια βασίλειά του». Διότι υπάρχει για αυτόν τόπος που πρέπον και αρμόζει στη θεότητά του· ωστόσο, επειδή είναι φιλάνθρωπος, κατέρχεται από το δικό του μεγαλείο και συγκαταβαίνει στα ορφανά και στις χήρες που κατοικούν στις δυσμές. Γι' αυτό και αλλού έχει ειπωθεί: «Διότι, ιδού, ο Κύριος εξέρχεται και θα κατέβει από τον τόπο του». Κατεβαίνοντας, λοιπόν, από εκεί και επιβαίνοντας στις δυσμές, ας δούμε τι είδους έργα διαπράττει. «Εγκαθιστά», λέει, «τους μονότροπους σε οίκο». Κατά δε τον Σύμμαχο, «Δίνει οικία για να κατοικούν στους μοναχούς»· και κατά τον Ακύλα, «Εγκαθιστά τους μονογενείς στον οίκο»· κατά δε την πέμπτη έκδοση, «Εγκαθιστά τους μονόζωνους σε οίκο». Και αυτό ήταν το πρώτο του κατόρθωμα, το οποίο μάλιστα δώρισε στο ανθρώπινο γένος ως το μέγιστο από τα κατορθώματά του. Άλλωστε, το πρώτο τάγμα όσων προκόπτουν εν Χριστώ τυγχάνει να είναι αυτό των μοναχών.

Αυτός λοιπόν, για τον οποίο αποδείξαμε στα προηγούμενα ότι δεν είναι άλλος από τον Λόγο του Θεού, αναπέμπει προσευχή στον Πατέρα, ιδιοποιούμενος τα πάθη του ανθρώπου που προσέλαβε· γι' αυτό λέγει: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου. Βυθίστηκα στη λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε.» Ο προηγούμενος λοιπόν από αυτόν ψαλμός τον προσφωνούσε λέγοντας: «Ανοίξτε δρόμο σε αυτόν που επιβαίνει προς δυσμάς, Κύριος είναι το όνομά του»· έπειτα στη συνέχεια παρουσιάζει τη συναναστροφή του με τους ανθρώπους λέγοντας: «Και να αγαλλιάσθε ενώπιόν του, του πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών.» Φανέρωνε εξάλλου και την κλήση των μαθητών και των αποστόλων του με το χωρίο: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη.» Έπειτα στη συνέχεια δίδασκε την κάθοδό του στον θάνατο και την έξοδο από εκεί με το: «Και στον Κύριο, τον Κύριο, ανήκουν οι διέξοδοι του θανάτου»· και με το: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· και έπειτα από όλα αυτά φανέρωνε την επάνοδό του στους ουρανούς μέσα από τον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «Ψάλατε στον Θεό που επιβαίνει στον ουρανό του ουρανού προς ανατολάς.»

Τα ίδια πράγματα αύξησαν πολλαπλάσια τη λύπη της πενθούσας, αλλά και της έφεραν λύση θαυμαστή. Διότι όταν ο Κύριος είδε μητέρα, και μάλιστα μητέρα χήρα, που στήριζε τις ελπίδες της σε ένα μόνο παιδί και είχε στερηθεί αυτό από πρόωρο θάνατο, να ακολουθεί τη σορό του παιδιού της και να θρηνεί ελεεινά, «σπλαγχνίσθηκε», λέγει —και πώς ήταν δυνατόν να μη σπλαγχνισθεί «ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών»;— «και είπε προς αυτήν», παρηγορώντας την και προορώντας το μέλλον: «Μη κλαις». Εκείνος βέβαια γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει· η γυναίκα όμως ούτε Αυτόν γνώριζε, πολύ περισσότερο ούτε και το μέλλον· γι’ αυτό ούτε πίστη είχε ούτε ζητούσε κάτι από Αυτόν. Ούτε και ο Ίδιος απαιτούσε πίστη από αυτήν, αλλά, επειδή μπορεί τα πάντα και δεν έχει ανάγκη ούτε από τη συνεργεία που προέρχεται από τους πιστεύοντες, «πλησίασε και άγγιξε τη σορό», για να δείξει ότι και το δικό Του σώμα είναι ζωοποιό, έχοντας δύναμη ομόθεη. «Και είπε: Νεανίσκε, σε σένα λέγω, σήκω· και ανακάθισε ο νεκρός». Διότι άκουσε ο κωφός χους Εκείνον που καλεί τα μη όντα ως όντα· άκουσε Εκείνον που βαστάζει τα πάντα με το ρήμα της δυνάμεώς Του· άκουσε όχι φωνή ανθρώπου θεοφόρου, αλλά Θεού που ενανθρώπησε. Και όχι μόνο «ανακάθισε ο νεκρός», αλλά «και άρχισε να μιλά». Διότι και στην περίπτωση του υιού της χήρας από τα Σαρεπτά, όταν η ψυχή του επέστρεψε σε αυτόν, σύμφωνα με την ιστορία, το παιδί φώναξε αμέσως· και αυτό είναι απόδειξη ότι η ανάσταση δεν ήταν κατά φαντασίαν.

Ετοιμάστε τον δρόμο: Διότι προς τα δυτικά της παλαιάς Ιερουσαλήμ ανέβηκε ο Χριστός στον σταυρό, στον Γολγοθά· δίνει λοιπόν εντολή στους μαθητές να προπορευθούν εκεί και να ετοιμάσουν το Πάσχα. Κύριος είναι το όνομά του: Όλοι οι πιστοί, υπέρ των οποίων όλων ανέλαβε τις αμαρτίες πάνω στον σταυρό. Θα ταραχθούν: Διότι την ώρα της σταύρωσης οι απόστολοι δοκίμασαν μεγάλη ταραχή, βλέποντάς τον. Του πατέρα των ορφανών: Ορφανά είναι τα έθνη, επειδή δεν είχαν ακόμη τον Θεό ως πατέρα· χήρες δε είναι οι εκκλησίες, επειδή δεν είχαν λάβει ακόμη ως νυμφίο τον Χριστό. Για αυτούς τους λόγους έπαθε. Ο Θεός σε τόπο: [Στον Γολγοθά ο Χριστός.] Ο Θεός εγκαθιστά: Όσους παρέμειναν σταθεροί στην πίστη με έναν ενιαίο τρόπο και έχουν ορθό φρόνημα για τον Θεό, αυτούς ο Θεός τους εγκαθιστά μέσα στην Εκκλησία. Εξάγοντας: Τις ψυχές που ήταν δεμένες για πολύ χρόνο στον άδη, αφού τις ανέστησε και τις ελευθέρωσε με πολλή δύναμη. Παρομοίως: Όχι μόνο τους δικαίους, λέει, ανασταίνοντας, αλλά και τους αμαρτωλούς ελευθερώνοντας. Ο Θεός: Όταν οδηγούνταν στον τόπο του Κρανίου μαζί με τους ληστές ενώπιον του λαού. Κατά τη διάβαση: Αναφέρεται στη συναγωγή· διότι ήταν έρημη, έχοντας χάσει και τον νόμο και τη χάρη, επειδή μέσα από αυτήν διήλθε. Η γη σείστηκε: Όταν, ευρισκόμενος πάνω στον σταυρό, ο Κύριος έσεισε τη γη, τότε και οι ουρανοί έσταξαν τη συμπάθεια [και την παρουσία των αγγέλων].

Ή μήπως δεν ταπείνωσαν τον λαό του Θεού οι κατάσκοποι που στάλθηκαν από την έρημο, συμβουλεύοντάς τον να επιστρέψει στην Αίγυπτο; Σκότωσαν χήρα και ορφανό και φόνευσαν προσήλυτο. Όχι βέβαια ότι χρησιμοποίησαν εναντίον τους ξίφος ή άλλα πολεμικά όργανα. Αλλά εξοντώνει τον προσήλυτο και τη χήρα εκείνος που τους παίρνει το μοναδικό χωράφι που έχουν, εκείνος που τους στερεί την καθημερινή τους τροφή, εκείνος που αρπάζει το σπίτι με το οποίο στεγάζονται, εκείνος που διαφθείρει το δικαστήριο σε βάρος τους. Τέτοια πολλά γίνονται και σήμερα από πολλούς. Το πόσο μεγάλο είναι το αμάρτημά τους, μάθε το από τα εξής: Και είπαν, δεν θα δει ο Κύριος, ούτε θα καταλάβει ο Θεός του Ιακώβ. Αυτά, κι αν δεν τα λένε οι άρπαγες και οι παράνομοι με τη γλώσσα τους, τα λένε όμως με τη σκέψη τους. Διότι δεν θα τολμούσαν να ληστέψουν ή να φονεύσουν τα ορφανά των οποίων πατέρας είναι ο Θεός, ούτε τις χήρες των οποίων Εκείνος είναι υπερασπιστής, ούτε τους προσηλύτους τους οποίους ο Ίδιος αγαπά, όπως έγραψε ο νομοθέτης Μωυσής, εάν δεν ξέπιπταν σε τόση αλαζονεία ώστε να παραδέχονται στον λογισμό τους ότι μπορούν να διαφύγουν την προσοχή του Δημιουργού, ότι άφησε τον κόσμο δίχως πρόνοια και ότι ο Κριτής δεν επιβλέπει τα ανθρώπινα πράγματα. Προς αυτούς επιτιμώντας πρόσθεσε τα εξής: Κατανοήστε λοιπόν, άφρονες μεταξύ του λαού, και οι μωροί κάποτε αποκτήστε φρόνηση.

Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Να προστατεύεις τα ορφανά· διότι ο Θεός είναι πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών. Να μην πράττεις τίποτα χωρίς τους επισκόπους· διότι αυτοί είναι ιερείς, ενώ εσύ είσαι διάκονος των ιερέων. Εκείνοι βαπτίζουν, ιερουργούν, χειροτονούν και χειροθετούν· εσύ όμως να τους διακονείς, όπως ο άγιος Στέφανος στα Ιεροσόλυμα τον Ιάκωβο και τους πρεσβυτέρους. Να μην αμελείς τις συνάξεις· να αναζητάς τον καθένα με το όνομά του. Κανείς να μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο των πιστών στα λόγια και στη συναναστροφή.

Ως προς εκείνους δε που τολμούν να αδικούν τα ορφανά, λέγω τούτο: ότι ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων — διότι λέγει «ο δούλος μου ο Ναβουχοδονόσορ» και «προς τον δούλο μου τον Δαβίδ», όπου τον μεν πρώτο τον αποκαλεί έτσι μόνο εξαιτίας της εξουσίας Του ως δεσπότη, τον δε δεύτερο και εξαιτίας του ενάρετου βίου του — Αυτός, λοιπόν, χαίρεται να ονομάζεται πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών. Διότι στους μεν ισχυρούς αντιπαραθέτει το όνομα της δεσποτείας, ενώ στους ταπεινούς το όνομα της κηδεμονίας. Διότι για τους πρώτους διαβεβαιώνει πως είναι δεσπότης, ενώ για τους δεύτερους πατέρας. Κανείς λοιπόν ας μην αδικεί ορφανό, αναλογιζόμενος τον Πατέρα· ούτε να καταπιέζει χήρα, φέρνοντας στον νου του τον Κριτή· ούτε να εκμεταλλεύεται κανέναν άλλον, έχοντας προ οφθαλμών τον αδέκαστο Κριτή.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Βλέπεις τη μεγάλη αφθονία της φιλανθρωπίας; Βλέπεις πόσο χρήσιμος είναι ο φόβος της ευσέβειας και της εξουσίας; Διότι, όπου μεν είδε ότι η εξουσία αρκούσε για παρηγοριά, επέβαλε τον φόβο προς ωφέλεια· όπου δε είδε την ορφάνια παραλυμένη από την ευτέλεια, και τη φτώχεια από την αδυναμία της χηρείας, προσέφερε τη φιλανθρωπία για παρηγοριά. «Εγώ είμαι πατέρας των ορφανών». Δύο πράγματα κάνει: και τη φιλανθρωπία επιδεικνύει, και την καταδυνάστευση τιμωρεί.

Ονομάζει τον εαυτό του πατέρα των ορφανών, ώστε και εκείνους που βρίσκονται σε συμφορά να παρηγορήσει, και εκείνους που έχουν εξουσία να εκφοβίσει, για να μην καταπιέζουν τα ορφανά και τις χήρες· επειδή ο θάνατος αποστέρησε τον μεν από τον πατέρα, τη δε τη στέρησε από τον σύζυγο, και αυτούς που έφθειρε ο νόμος της φύσης, τους ανακαίνισε ο νόμος της φιλανθρωπίας· και η ίδια χάρη έδωσε στη μεν Κριτή, στο δε ορφανό Πατέρα, τον Βασιλέα των αγίων. Ώστε, λέει, ω άδικε, εάν καταπιέζεις τις χήρες, παροξύνεις τον Προνοητή των χηρών· εάν αδικείς τα ορφανά, αδικείς υιούς του Θεού. Εγώ είμαι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών· ποιος λοιπόν είναι τόσο τολμηρός στην ασέβεια, ώστε να αδικεί υιούς του Θεού και να καταπιέζει τις χήρες για τις οποίες προνοεί ο Θεός;

Τότε εξουσίαζες τους δούλους σου, αν βέβαια εξουσίαζες καθόλου· τώρα όμως, αντί για τους δούλους, κυριαρχείς επί των ασώματων δυνάμεων, των αρχών, των εξουσιών, του κοσμοκράτορα. Δεν αναφέρεις όμως τα δυσάρεστα που μοιράστηκες μαζί του, όπως τον φόβο των αρχόντων κάποιες φορές ή τους παραγκωνισμούς από τους συνανθρώπους. Από όλα αυτά έχεις πλέον απαλλαγεί, από τον φόβο και το δέος. Αλλά μεριμνάς για το ποιος θα θρέψει τα παιδιά που έμειναν πίσω; Ο Πατέρας των ορφανών. Διότι, πες μου, ποιος τα έδωσε; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει στα Ευαγγέλια: «Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;»

Αλλά δεν τον χόρτασες; Όμως θα τον απολαύσεις οπωσδήποτε εκεί. Αλλά και εδώ επιθυμείς να τον βλέπεις; Και τι σε εμποδίζει; Διότι είναι δυνατόν και εδώ, εάν έχεις πνευματική νηφαλιότητα· επειδή η ελπίδα των μελλοντικών αγαθών είναι πιο ξεκάθαρη από την ίδια την όραση. Εσύ, λοιπόν, εάν εκείνος βρισκόταν στα ανάκτορα και άκουγες ότι προοδεύει, ποτέ δεν θα αποζητούσες να τον δεις· ενώ τώρα που βλέπεις ότι έχει αναχωρήσει για πολύ καλύτερα πράγματα, λιγοψυχάς για ένα μικρό χρονικό διάστημα, και μάλιστα ενώ έχεις αντί για εκείνον τον σύζυγό σου; Αλλά μήπως δεν έχεις άνδρα; Όμως έχεις παρηγοριά τον Πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών. Άκουσε και τον απόστολο Παύλο που μακαρίζει αυτήν τη χηρεία και λέει: «Η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, στηρίζει την ελπίδα της στον Κύριο». Διότι μια τέτοια γυναίκα θα αναδειχθεί πιο λαμπρή, επιδεικνύοντας μεγαλύτερη υπομονή. Μη θρηνείς, λοιπόν, για εκείνο για το οποίο στεφανώνεσαι, για εκείνο για το οποίο πρόκειται να λάβεις ανταμοιβή. Διότι επέστρεψες την παρακαταθήκη, εφόσον παρέδωσες ό,τι σου εμπιστεύθηκε ο Θεός. Μην ανησυχείς πλέον, λοιπόν, έχοντας εναποθέσει το απόκτημά σου σε ασύλητο θησαυρό. Εάν μάλιστα κατανοήσεις τι είναι ο παρών βίος και τι η μέλλουσα ζωή, και ότι ο μεν πρώτος είναι ιστός αράχνης και σκιά, ενώ τα εκεί είναι όλα ακλόνητα και αθάνατα, δεν θα έχεις πια ανάγκη από άλλους λόγους. Διότι τώρα το παιδί έχει απαλλαγεί από κάθε μεταβολή· ενώ αν παρέμενε εδώ, ίσως μεν να γινόταν χρηστό, ίσως όμως και να μην παρέμενε τέτοιο.

Αλλά βρήκα τι να πράξω· συντάφομαι με τον υιό μου· ικανοποιώ εκείνους που με φθόνησαν· οι συγγενείς με κατέτρωγαν επειδή είχα αποκτήσει ανδρείο παιδί. Συγχωρήστε με, όλοι εσείς που φθονήσατε την ευπαιδία μου· διότι εγώ καταλαμβάνω ήδη τον τάφο πριν από το γνήσιο παιδί μου· επειδή για εμένα πλέον το να ζω είναι καταγέλαστο. Ενώ η χήρα φώναζε αυτά και οδύρονταν, παρουσιάστηκε αμέσως ο δημιουργός μας, ο Χριστός και Θεός, και αφού την είδε, ο Θεός που προνοεί τα πάντα, αυτός που και πριν δημιουργήσει τα πάντα τα γνώριζε σαφώς· «Διότι προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνωρίζω, και προτού βγεις από τη μήτρα, σε έχω αγιάσει»· ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, αυτός που μετατρέπει τα δάκρυα σε ευφροσύνη, αυτός που μετέτρεψε την πύλη της πόλεως Ναΐν σε εκκλησία και ανέδειξε το νεκροκρέβατο του νεκρού σε θυσιαστήριο. Διότι όπου υπάρχει το δώρο της αναστάσεως, εκεί υπάρχει και η ευπρέπεια του θυσιαστηρίου· και όπου εκτείνονται τα χέρια του Θεού Λόγου, εκεί έχει εκπληρωθεί το μέτρο της αναστάσεως. Διότι η εξόδιος πομπή μετατράπηκε σε ιεροπραξία, και η εκφορά του νεκρού έγινε εισκομιδή.

Επομένως, όλα όσα πράττουμε, ας τα πράττουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να παρακινούμε σε δοξολογία τον καθένα από όσους τα βλέπουν· διότι λέει η Γραφή: «Είτε κάτι κάνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού». Τι θέλω να πω με αυτό; Ακόμη κι αν θελήσεις κάποτε να συναναστραφείς κάποιον, μην επιδιώκεις να περιποιείσαι αυτούς που απολαμβάνουν ευημερία και κοσμική δόξα, αλλά εκείνους που βρίσκονται σε θλίψεις, εκείνους που βρίσκονται σε δύσκολες περιστάσεις, εκείνους που είναι στις φυλακές, εκείνους που είναι από παντού εγκαταλελειμμένοι και δεν απολαμβάνουν καμία παρηγοριά. Τη συναναστροφή με εκείνους να τη θεωρείς πολύτιμη· διότι από αυτούς θα λάβεις μεγάλο κέρδος, θα γίνεις πολύ πιο συνετός και ενάρετος και θα τα εργαστείς όλα προς δόξαν Θεού. Ακόμη κι αν χρειαστεί να επισκεφθείς ορφανά και χήρες, να προτιμάς περισσότερο αυτούς που βρίσκονται σε μεγάλη φτώχεια και ασημότητα από εκείνους που ζουν με δόξα και λαμπρότητα. Διότι Αυτός είναι που έχει πει: «Εγώ είμαι πατέρας των ορφανών και υπερασπιστής των χηρών». Και πάλι: «Αποδώστε το δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να συζητήσουμε, λέει ο Κύριος». Κι αν απλώς θελήσεις να πας στην αγορά, να θυμάσαι την αποστολική προτροπή που λέει: «Είτε κάτι κάνετε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· μην ξοδεύεις τον χρόνο σου σε ανώφελες και επιβλαβείς συναναστροφές, αλλά να κατευθύνεις τα βήματά σου προς τον οίκο του Θεού, ώστε και το σώμα και η ψυχή ταυτόχρονα να δεχθούν τη μέγιστη ωφέλεια.

Διότι το να μην πνιγείς από τη λύπη, όταν συνέπεσαν ξαφνικά τόσα πολλά κακά, και να μη χάσεις τα λογικά σου, δεν οφειλόταν σε κάποια ανθρώπινη βοήθεια, αλλά στο παντοδύναμο χέρι, στη σύνεση που είναι ανυπολόγιστη, στη φρόνηση που είναι ανεξερεύνητη, στον Πατέρα των οικτιρμών και Θεό κάθε παρηγορίας. «Διότι Αυτός μας χτύπησε», λέει, «και θα μας θεραπεύσει· θα μας πλήξει, θα επιδέσει τις πληγές μας και θα μας γιατρέψει.» Διότι, όσο ζούσε μαζί σου εκείνος ο μακάριος σύζυγος, απολάμβανες τιμή, φροντίδα και μέριμνα, απολάμβανες δηλαδή όσα ήταν φυσικό να απολαμβάνει κανείς από έναν άνθρωπο· επειδή όμως ο Θεός τον πήρε κοντά Του, αντί για εκείνον, πήρε τη θέση του για σένα ο Ίδιος. Και αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του μακάριου προφήτη Δαβίδ· διότι λέει: «Θα αναλάβει υπό την προστασία Του το ορφανό και τη χήρα». Και πάλι Τον ονομάζει πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών· και θα δεις ότι σε πολλά σημεία Εκείνος επιδεικνύει μεγάλη μέριμνα υπέρ αυτής της κατηγορίας των ανθρώπων.

Τι πράττεις, ω άπληστο και αχάριστο γύναιο; Ενώ έχεις τη γη και τη θάλασσα να σου προσφέρουν δώρα, κατατρέχεις το πενιχρό κτήμα μιας άπορης χήρας, με την οποία θα ήταν δίκαιο να ανταλλάξεις βίο; Και ενώ με τα λόγια επιβεβαιώνεις τον νόμο, με τα έργα σου τον καθιστάς αποκηρυγμένο; Δεν σεβάστηκες τον πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών; Αλλά άκουσε πράγματι αυτός που πάντοτε τρέφεται με τους θείους λόγους τη θεόπνευστη ρήση: «Κρίνετε υπέρ του ορφανού, και δικαιώστε τη χήρα»· και έχοντας ως οδηγό του ζήλου του τον πυρίπνοο Ηλία, μιμείται την παρρησία του Ιωάννη, λέγοντάς σου: δεν σου επιτρέπεται να κατέχεις τον αμπελώνα της αδελφής σου. Διότι νομίζεις ότι έχεις υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης φύσης, επειδή ξεπέρασες την αξία με το τυραννικό σου αξίωμα; Επειδή η εξουσία, όταν διαμορφώνεται σύμφωνα με τον νόμο, καθίσταται βασιλεία, ενώ όταν θεμελιώνεται στην παρανομία, ονομάζεται όχι άδικα τυραννία. Δεν διάβασες τη δραματική ιστορία της Ιεζάβελ; Γιατί εισέρχεσαι σε τούτον εδώ τον θείο ναό; Φύγε μακριά από τα θεία ανάκτορα. Ο θείος ναός είναι λουτήρας, ο οποίος αποβάλλει τα αμαρτήματα.

Τότε κυριαρχούσες στους δούλους σου, αν βέβαια κυριαρχούσες πραγματικά· τώρα όμως, αντί για τους δούλους, κυριαρχείς στις ασώματες δυνάμεις, στις αρχές, στις εξουσίες, στον κοσμοκράτορα. Αλλά μεριμνάς για το πώς θα θρέψεις τα παιδιά που μένουν πίσω; Ο Πατέρας των ορφανών θα προνοήσει για αυτά.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί ορφανών, πτωχών και χηρών. «Καμία χήρα και ορφανό να μην κακοποιήσετε. Εάν όμως από κακία τους κακοποιήσετε, και εκείνοι κράξουν και βοήσουν προς εμένα, οπωσδήποτε θα εισακούσω τη βοή τους· και θα οργιστώ με θυμό, και θα σας θανατώσω με μάχαιρα, και οι γυναίκες σας θα γίνουν χήρες και τα τέκνα σας ορφανά.» «Στόμα χήρας με ευλόγησε. Το ορφανό, που δεν είχε βοηθό, το βοήθησα.» «Δεν θα πάρεις ως ενέχυρο το ένδυμα της χήρας.» «Ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών.» «Σε κτήμα ορφανών μην εισέλθεις. Διότι ο Κύριος που τους λυτρώνει είναι κραταιός, και θα δικάσει την υπόθεσή τους εναντίον σου.» «Για όσα αδίκησαν τα νήπια, θα φονευθούν.» «Χήρα και ορφανό, προσήλυτο και φτωχό μην καταδυναστεύετε.» «Γίνε για τα ορφανά σαν πατέρας, και αντί για σύζυγος στη μητέρα τους, και θα είσαι σαν υιός του Υψίστου.» Θα εισακούσει τη δέηση του αδικουμένου. Δεν θα παραβλέψει την ικεσία του ορφανού και της χήρας, εάν εκχύσει τα λόγια της. Δεν θα κατέβουν τα δάκρυα της χήρας στα μάγουλά της, και η κατακραυγή της δεν θα στραφεί εναντίον εκείνου που τα προκαλεί;» «Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. Εάν όμως κάποια χήρα έχει τέκνα ή εγγόνια, ας μαθαίνουν αυτά πρώτα να σέβονται τον δικό τους οίκο, και να ανταποδίδουν τις οφειλές στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού.»

Ψαλμός 67. Εις το τέλος· ψαλμική ωδή του Δαβίδ. «Ας αναστηθεί ο Θεός», ας αναστηθεί τριήμερος από τον τάφο και από τα ταμεία του άδη, «και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του», οι δαίμονες και οι Ιουδαίοι και οι στρατιώτες που φρουρούν τον τάφο, «και ας φύγουν» όλοι αυτοί «από το πρόσωπό του, επειδή τον μισούν. Όπως εκλείπει ο καπνός, ας εκλείψουν» εύκολα, «όπως λιώνει το κερί» γρήγορα «μπροστά στη φωτιά, έτσι θα χαθούν» οι προαναφερθέντες «αμαρτωλοί από το πρόσωπο του» Θεού που αναστήθηκε εκ νεκρών· «και οι δίκαιοι ας ευφρανθούν», οι μαθητές, και όλη η σύναξη των πιστών «ας τερφθούν με ευφροσύνη. Ψάλλοντας στο όνομά του, ετοιμάστε τον δρόμο σε αυτόν που ανέβηκε στη δύση» της θανάσιμης ταπεινώσεως· διότι «Κύριος είναι το όνομά του» και δεν έχει αλλοιωθεί η θεϊκή του δόξα. Και «αγαλλιάστε ενώπιόν του» οι πιστοί του, «και ας ταραχθούν από το πρόσωπό του» εκείνοι που είναι άξιοι ταραχής, «ως πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός βρίσκεται στον άγιο τόπο του», απερίγραπτα και όχι τοπικά περιορισμένος. «Ο Θεός εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο» ησυχίας, ως μονομάχους δούλους του, ενδυναμώνοντάς τους, «εξάγοντας με ανδρεία τους δεσμώτες», από τα χρόνια δεσμωτήρια του άδη, «ομοίως και αυτούς που τον πίκραναν και κατοικούν στους τάφους».

Αλλά ας εξετάσουμε, αν νομίζετε, πάλι τις προφητικές ρήσεις και ας ερευνήσουμε πιο προσεκτικά αν κάπου διαφαίνεται σε αυτές κάποιο προκαθορισμένο όριο (όρος). «Καμία χήρα και κανένα ορφανό», λέει ο πανάγαθος Δεσπότης, «δεν θα κακοποιήσετε. Εάν όμως με κακία τα κακοποιήσετε και αυτά κράξουν και βοήσουν προς εμένα, θα εισακούσω τη βοή τους και θα οργιστώ με θυμό και θα σας σκοτώσω με μάχαιρα». Ακούς πώς ο Θεός, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, μη θέλοντας κανένας άνθρωπος να παρανομεί εις βάρος τους, επιφέρει πικρό θάνατο ως δίκαιη τιμωρία σε αυτούς που αμαρτάνουν και δεν εκπληρώνουν το θέλημά Του; Άκουσε πάλι από το Λευιτικό ότι, επειδή, όπως αναφέρει, οι υιοί του Ααρών προσέφεραν ξένη φωτιά ενώπιον του Κυρίου, κάτι που δεν τους είχε προστάξει ο Κύριος ο Θεός, καταπέμφθηκε από τον Θεό φωτιά από τον ουρανό και τους αφάνισε. Επομένως, δεν χάθηκαν επειδή συμπληρώθηκαν τα όρια της ζωής τους, αλλά επειδή παρέβλεψαν το πρόσταγμα του Θεού· διότι, αν δεν είχαν πράξει έτσι αυτοί, δεν θα πέθαιναν τότε από τη φωτιά. Πρόσεξε δε, πώς όμοια παρανομία κατείχε ταυτόχρονα και τα Σόδομα και τα Γόμορρα και αυτήν την ίδια τη Νινευή· αλλά τα μεν, επειδή παρέμειναν αμετανόητα στην κακία τους, καταδικάστηκαν σε ολοκληρωτικό αφανισμό, ενώ η δε, επειδή μετανόησε και υπέστη την καλή αλλοίωση, διασώθηκε από τον κίνδυνο της καταστροφής. Τι λες γι' αυτό, φιλόριστε; «Ακόμη τρεις ημέρες», λέει ο Θεός, «και η Νινευή θα καταστραφεί».

Είχατε ακόμη ανάγκη από ελαφρούς ανέμους για την ανάπτυξη του σώματος, ακόμη από την περιποίηση του πατρικού χεριού, ακόμη από το νερό που ποτίζει και τρέφει, ακόμη από τον πάσσαλο που στηρίζει· αλλά τώρα, που φυσικά η ανάγκη για αυτά είναι μεγάλη, εισέβαλε απότομα η ορφάνια από τον πατέρα. Είθε να σας αγγίξει θείο χέρι και ο Κύριος που προστατεύει τα νήπια και χαίρεται να αποκαλείται πατέρας των ορφανών να γίνει για εσάς πατέρας και προστάτης που σας κρατά στην αγκαλιά του σαν νεοσσούς, και δροσιά παρηγοριάς να κατέλθει άνωθεν επάνω σας, και είθε να γίνετε, αν όχι πιο ευτυχισμένοι από τον πατέρα σας, τουλάχιστον πιο μακρόβιοι από εκείνον, τον οποίο εγώ, αν και προτίθεμαι να θρηνήσω, δεν τον έκλαψα όσο θα επιθυμούσα.