Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:14

Εγώ όμως απευθύνω την προσευχή μου προς εσένα, Κύριε. Αν και μου ανταπέδωσαν, λέει, κακά αντί για αγαθά, εγώ εντούτοις δεν παύω να αναπέμπω προσευχές υπέρ αυτών. Και αυτό είναι προφανές από όσα κατέγραψε γι' αυτόν ο ευαγγελιστής, ότι δηλαδή προσευχόταν ακόμη και πάνω στον σταυρό υπέρ εκείνων που τον σταύρωναν. Καιρός ευδοκίας. Όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.

Εκείνος που ήλθε γι' αυτόν τον σκοπό λέει: Καιρός ευδοκίας, Θεέ. Σώσε με από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ. Αυτά κραύγαζε, προσευχόμενος υπέρ της ανθρωπότητας, φτάνοντας στο σημείο να λέει: Βράχνιασε ο λάρυγγάς μου. Η δε λέξη «εβραγχίασε» υποδηλώνει το εκτενές της προσευχής.

Διότι είναι σύνηθες στους φαύλους να ονειδίζουν τους αγαθούς για τις κακοπάθειες που υφίστανται· και είναι φυσικό ο Χριστός, μετά τη θανάτωσή του, να έγινε παράδειγμα χλευασμού για τους Ιουδαίους· όπως για παράδειγμα, «Τέτοια ας πάθει ο εχθρός μας, όσα και ο εσταυρωμένος». Κατά κάποιους δε, με τον σάκο υποδηλώνεται το σώμα, το οποίο είναι σκληρό και ανθεκτικό· εξαιτίας λοιπόν αυτής της περιβολής της σάρκας ονειδίστηκε ο Κύριος. <Κατεφλυαρούσαν εναντίον μου όσοι κάθονταν στις πύλες, κ.τ.λ.> (A f. 347) Και οι Ιουδαίοι ονείδιζαν τον Χριστό στα συμπόσια, κάνοντάς τον θέμα διήγησης και κωμωδίας πάνω στο κρασί, και στις μεταξύ τους συζητήσεις τον περιγελούσαν. Διότι οι συναθροίσεις εκείνων που αργοσχολούσαν έβρισκαν ευκαιρία να ασχοληθούν με αυτόν, και φλυαρούσαν, δηλαδή σπαταλούσαν τον χρόνο τους, και συνεχώς διηγούνταν γι' αυτόν. [<Και για εμένα τραγουδούσαν αυτοί που έπιναν.> Αυτά τα λέει, υποδηλώνοντας το πολύ σκληρό ναυάγιο της ιουδαϊκής Συναγωγής, και αποφεύγοντας να καταποντιστεί μαζί τους στον βυθό της άγνοιας.] <Εγώ όμως απηύθυνα την προσευχή μου προς εσένα, Κύριε.> (A f. 347 b. Κυρίλλου και Θεοδώρητου.) Ο Σύμμαχος λέει: «Για εμένα όμως προσευχή είσαι εσύ, Κύριε.» Ενώ συμβαίνουν αυτά, λέει, εγώ προς εσένα στρέφω το βλέμμα, και την από εσένα βοήθεια προσμένω. Θα μπορούσε δε να πει και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Αν και με χλεύαζαν και μου ανταπέδιδαν κακά αντί αγαθών, εγώ ωστόσο δεν θα παύσω να προσεύχομαι σε εσένα υπέρ αυτών.

Και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι ο ευαγγελιστής τον παρουσίασε να προσεύχεται πάνω στον σταυρό υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. Έπειτα παραθέτει στη συνέχεια και τα λόγια της προσευχής. <Καιρός ευδοκίας, Θεέ μου.> (A f. 347 b, E f. 132) Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό· και η ανακεφαλαίωση σημαίνει το να αναλάβει και να επαναφέρει τη φύση των πραγμάτων στην αρχική της κατάσταση. Και ονομάζει ευδοκία το θέλημα του Θεού, ώστε να σωθούμε εμείς, όπως φάνηκε καλό σε αυτόν. «Όταν λοιπόν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Έχοντας έλθει για αυτόν τον σκοπό, λέει: «Καιρός ευδοκίας», που είναι παρόμοιο με το «Ήλθε η ώρα». <Μέσα στο πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με, στην αλήθεια της σωτηρίας σου.> (A f. 347 b) Αυτό δε θα το πράξεις, σώζοντάς με μέσω της αναστάσεως, αφού πεθάνω υπέρ αυτών. Διότι υπέρ αυτών αναδέχομαι ζωή και σωτηρία· διότι μαζί μου θα ζωοποιηθούν αυτοί που είναι νεκροί εξαιτίας της αμαρτίας. Μόνη όμως αληθινή είναι η σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, ενώ η σωτηρία από ιατρούς και στρατηγούς είναι τυπική. <Ας λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν, και από τα βάθη των υδάτων.> (A f. 347 b) Ζητάει και ο Σωτήρας να λυτρωθεί από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τον μισούσαν επειδή τους έλεγχε κατά πρόσωπο για την πονηρία που έκρυβαν στα βάθη της ψυχής τους. Ή ονομάζει βάθος υδάτων τον θάνατο και τους πειρασμούς τους οποίους νικούμε εν Χριστώ.

«Και εγώ αναπέμπω την προσευχή μου προς εσένα, Κύριε, σε καιρό ευδοκίας, Θεέ· στο πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με.» Αυτοί μεν, λέγει, χλεύαζαν και διέσυραν τις κακουχίες μου· εγώ όμως υπέμενα καρτερικά, προσφέροντας την προσευχή μου σε εσένα τον Κύριο. Παρατήρησε δε ότι και εδώ το εβραϊκό κείμενο επισημαίνει τον Κύριο μέσω του τετραγράμματου. Προσευχόμενος δε προς εσένα τον Κύριο έλεγα αυτά: «Καιρός ευδοκίας, Θεέ·» ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «καιρός συνδιαλλαγής.»

«Θεέ μου, κατά το πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με». Διότι, αν και κάποτε άλλοτε η δική σου φωνή, του Πατέρα, μαρτύρησε λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Αλλά τώρα προπάντων είναι καιρός ευδοκίας· γι' αυτό ικετεύω, στο πλήθος του ελέους σου να με εισακούσεις, και με την αλήθεια της σωτηρίας σου να με σώσεις. Διότι δεν ζητώ ανθρώπινη σωτηρία, αλλά την αληθινή. Και τέτοια είναι η προερχόμενη από εσένα, σύμφωνα με την οποία ικετεύω να σωθώ από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ. Ποιον πηλό όμως, παρά αυτόν για τον οποίο έλεγα προηγουμένως: «Βυθίστηκα σε λάσπη βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα;» Διότι η λάσπη του βυθού που αναφέρθηκε προηγουμένως, εδώ ονομάστηκε πηλός. Υποδηλώνει δε μέσω αυτών τη διάλυση του σώματος κατά τον θάνατο, για την οποία σε άλλο σημείο έλεγε: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά». Εκείνοι λοιπόν που κρατήθηκαν από τον θάνατο, αφού υπέμειναν τη φθορά και περιήλθαν σε φθορά, και παρέμειναν σε αυτήν, καταβυθίστηκαν στον πηλό. Εγώ όμως, αν και κατήλθα κενώνοντας τον εαυτό μου μέχρι αυτού του σημείου, εντούτοις ικετεύω λέγοντας: «Σώσε με από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ». Και τα όσα αναφέρονται στη συνέχεια παρουσιάζουν τις δυνάμεις που βρίσκονται μέσα στον ίδιο τον θάνατο, από τις οποίες εύχεται να λυτρωθεί λέγοντας: «Είθε να λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν και από τα βάθη των υδάτων».

«και έγινα»: Διότι οι Ιουδαίοι γελώντας έλεγαν μεταξύ τους: Ποιος είναι άραγε αυτός; «εναντίον μου φλυαρούσαν»: Διότι οι Ιουδαίοι, καθήμενοι διαρκώς στις πύλες του ιερού, συλλογίζονταν ποιος να ήταν αυτός ο άνθρωπος. «και σε εμένα»: Διότι και στα συμπόσια οι Ιουδαίοι μιλούσαν για τον Χριστό, ονειδίζοντας και χλευάζοντάς τον. «εγώ δε με την προσευχή»: Ο ίδιος ο Χριστός, ως άνθρωπος, εγκαρτερούσε στην προσευχή, γινόμενος πρότυπο για τους πιστούς. «καιρός ευδοκίας»: Διότι περίμενε τον καιρό του πάθους. «στο πλήθος»: Προσεύχεται βεβαιώνοντας την ενανθρώπηση· ας γίνει, λέει, το θέλημά σου, έλεγε ο Σωτήρας προς τον Πατέρα. «σώσε με»: Διότι για να σώσει τον άνθρωπο από τον πηλό [της γης] της αμαρτίας, [γι' αυτό] προσήλθε ο Σωτήρας του κόσμου (στον κόσμο). «ας ελευθερωθώ»: Ελευθέρωσέ με, λέει ο Χριστός, για χάρη του ανθρώπου, από τους δαίμονες· διότι αυτοί εξ αρχής μισούν τον άνθρωπο. «και θα τον ανασπάσω (ανάσπασέ τον) από τα κακά», επειδή σαν νερό τον επικάλυψε η πλάνη. «ας μην με καταποντίσει»: Ως κύματα εννοεί την καταιγίδα της ασέβειας, από την οποία ο Χριστός ευδόκησε να ελευθερωθεί ο άνθρωπος· διότι οι προφήτες εκφράζονται μεταφορικά. «ας μην με καταπιεί»: Λέει ο άνθρωπος: ας μην βρεθώ πάλι σε βάθος (βάθη) κακών. «ας μην με εγκλωβίσει»: Διότι αυτός που έχει πέσει σε πηγάδι περιορίζεται στα στενά και αυτό δεν τον αφήνει να κολυμπήσει (η στενότητα δεν τον αφήνει να κολυμπήσει)· κατ' αυτόν τον τρόπο όσοι έπεσαν στον λάρυγγα του διαβόλου σπανίως σώζονται.

Έπειτα, αφού είπε τα εξής, λέγει πλέον ο Χριστός μιλώντας από το δικό του πρόσωπο: «Εκείνα που δεν άρπαξα», λέγει, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή για όσα δεν αμάρτησα εγώ, υπέμεινα τον θάνατο υπέρ του Αδάμ που αμάρτησε, επειδή, «Θεέ μου, εσύ γνωρίζεις την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», δηλαδή, επειδή δεν αμάρτησα, λέγει. «Γι' αυτό ας μην ντροπιαστούν αυτοί που με αναμένουν» για να δουν την τριήμερη ανάστασή μου, δηλαδή οι απόστολοι, «διότι εξαιτίας σου», χάριν της υπακοής σε σένα, «υπέμεινα ονειδισμό», δηλαδή τον σταυρό, όταν οι Ιουδαίοι κάλυψαν «με ντροπή το πρόσωπό μου», όταν «έγινα αποξενωμένος από τους» κατά σάρκα «αδελφούς μου και ξένος στους γιους της μητέρας μου», δηλαδή της συναγωγής, διότι ο «ζήλος για τον οίκο σου», Πατέρα, «με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί αυτών που σε ονειδίζουν» και θυσιάζουν στα είδωλα «έπεσαν πάνω μου». Γι' αυτό «εναντίον μου φλυαρούσαν αυτοί που κάθονταν στις πύλες», διότι με σταύρωσαν έξω από την πύλη, «και για μένα τραγουδούσαν περιπαικτικά αυτοί που έπιναν κρασί», δηλαδή κατά την εορτή του Πάσχα. «Εγώ όμως στην προσευχή μου προς εσένα, Κύριε», έλεγα: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, δηλαδή τα έθνη, διότι είναι «καιρός ευδοκίας» των εθνών. «Ας μη με καταποντίσει», λοιπόν, «καταιγίδα» πειρασμών «και ας μη με καταπιεί ο βυθός», δηλαδή ο άδης.

«Εναντίον μου φλυαρούσαν», δηλαδή, μιλούσαν με ανοησίες «όσοι κάθονταν στις πύλες, και εμένα έκαναν τραγούδι τους όσοι έπιναν κρασί». Όπως ακριβώς, λέει, συμβαίνει σε κάποιον ευτελή άνθρωπο, έτσι με περιέπαιζαν στις συνάξεις τους. «Εγώ όμως με την προσευχή μου απευθύνομαι σε σένα, Κύριε· είναι καιρός ευδοκίας». Έτσι, λέει, ευδόκησε ο Πατέρας να δείξει μακροθυμία απέναντι σε αυτά. «Θεέ μου, με το πλήθος του ελέους σου, εισάκουσέ με, σύμφωνα με την αλήθεια της σωτηρίας σου. Σώσε με από τον πηλό, για να μην βουλιάξω· ας λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν και από τα βάθη των υδάτων». Ιλύ πηλού και βάθος υδάτων ονομάζει το πάθος του σταυρού, από τα οποία προσευχόταν να λυτρωθεί, υποδηλώνοντας την τέλεια ασθένεια της μορφής του δούλου· γι' αυτό και εκτενέστερα ικετεύει τον Πατέρα σχετικά με το πάθος. «Ας μην με καταποντίσει η καταιγίδα του ύδατος, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, και ας μην κλείσει το πηγάδι το στόμα του πάνω μου».