Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:17

Διότι λέγει: «Ανέβασες από τον άδη την ψυχή μου», όπως εκείνοι που έπεσαν σε πηγάδι, του οποίου το στόμιο φράχθηκε. Αφού δε ο Κύριος δήλωσε με το, «Βυθίστηκα σε λάσπη βυθού», τη διάλυση του σώματος κατά τον θάνατο, και αφού παρουσίασε την κάθοδο στον άδη, τώρα μιλάει για την άνοδο: «Ας λυτρωθώ», λέγοντας, «από τα βάθη των υδάτων», και τα εξής. Διότι τις μεν άλλες ψυχές τις κατάπιε ο θάνατος, επειδή υπερίσχυσε, και το πηγάδι τις συγκράτησε κλείνοντας το δικό του στόμιο. Ο θάνατος είναι πηγάδι που έχει στόμιο, ο οποίος εξαρχής έχει καταπιεί όλους όσους έχουν πέσει μέσα σε αυτό, και μετά την κατάποση, έκλεισε το στόμιό του για να μην μπορέσει κανείς να επιστρέψει στη ζωή. Για εμένα όμως, λέγει, ας μη γίνει αυτό. Μιλάει δε για καταιγίδα, υποδηλώνοντας το παντελώς καταστροφικό ναυάγιο της Συναγωγής των Ιουδαίων, και αποστρεφόμενος τον πνιγμό μαζί με εκείνους στον βυθό της άγνοιας. Πώς όμως, ενώ είπε πιο πάνω: «Η καταιγίδα με καταπόντισε», τώρα λέγει: «Ας μη με καταποντίσει»; Διότι, επειδή είναι δυνατόν σε εκείνον που έχει βυθιστεί να αναδυθεί και πάλι, εύχεται αυτά που δοκίμασε να μην τα δοκιμάσει ξανά. Γνωρίζω δε και άλλα κύματα και φοβερό κλύδωνα που ξεσηκώνεται ενάντια στην ψυχή εξαιτίας των παθών της σάρκας, στα οποία πρέπει κανείς να είναι απρόσιτος, ώστε με κανέναν τρόπο να μην γεμίζει με την πικρία τους, αλλά πάντοτε προσευχόμενος να λέγει: «Ας λυτρωθώ από τα βάθη των υδάτων», και τα εξής. <Εισάκουσέ με, Κύριε, διότι αγαθό είναι το έλεός σου.> (A f. 348 Κυρίλλου και Ευσεβίου).

Γιατί όμως και ο Μονογενής έχει ανάγκη να εισακουστεί, ενώ είναι ίσος με τον Πατέρα και ομότιμος; Ο ίδιος αναφέρει την αιτία: «Επειδή το έλεός σου είναι αγαθό», δηλαδή, Γι' αυτό έχω ανάγκη να εισακουστώ, επειδή έγινα άνθρωπος εξαιτίας της δικής σου φιλανθρωπίας, και ευλόγως αναδέχομαι αυτά υπέρ των ανθρώπων. <Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου.> (A f. 348 b, Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Επειδή δε και ο Πατέρας, εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, είχε αποστραφεί την ανθρώπινη φύση, για τον λόγο αυτόν ο Χριστός παρακαλεί τον Πατέρα να στρέψει και πάλι το πρόσωπό του προς αυτήν, και να μην επιμείνει να οργίζεται, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά εκείνων που εξαιτίας της οργής τους αποστρέφουν το πρόσωπο. Αποστροφή δε του Θεού σημαίνει εγκατάλειψη. <Επειδή θλίβομαι, εισάκουσέ με γρήγορα.> (A f. 348 b, H f. 174 b, Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Εξαιτίας της υπερβολής της οδύνης, πρόσφερέ μου γρήγορη παρηγοριά. Τι είναι αυτό που σε θλίβει; Πες μας· εξήγησε αυτό που σε λυπεί, ω Δαβίδ. Άκουσε λοιπόν τι λέει ξεκάθαρα: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν φορτίο βάρυναν πάνω μου». Επομένως, πλησίασε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». (A f. 348 b) Θα μπορούσε δε να πει και ο Χριστός προς τον Πατέρα: Υπέρ του κοινού μας κτήματος θλίβομαι, του ανθρώπου, ώστε να ελευθερώσω τον αιχμάλωτο που έχει απομακρυνθεί από εμάς.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

Σε εμένα όμως ας μη συμβεί αυτό. Γι' αυτό ικετεύω εσένα τον Πατέρα, λέγοντας: «Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε να με καταπιεί ο βυθός, ούτε να κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ούτε να σφραγίσει το πηγάδι πάνω μου το στόμα του». Και τώρα μεν αναφέρει νερά, βυθούς και πηγάδι· στον εικοστό πρώτο ψαλμό όμως, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτά, χρησιμοποίησε άλλα ονόματα λέγοντας: «Ελευθέρωσε από τη ρομφαία την ψυχή μου, και από την εξουσία του σκύλου τη μονογενή μου. Σώσε με από το στόμα του λιονταριού, και την ταπείνωσή μου από τα κέρατα των μονοκέρων.» Διότι και αυτά έχουν ειπωθεί για τις αντίθετες δυνάμεις που βρίσκονται στον λεγόμενο άδη, όπως αποδείξαμε ερμηνεύοντας τα σχετικά χωρία. «Εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα.» Και εδώ, μέσω του ανεκφώνητου στους Εβραίους ονόματος, ο Σωτήρας επικαλείται τον δικό Του Πατέρα λέγοντας: Επειδή ζήτησα αυτά και αυτά, για να μην εμπλακώ στον πηλό, και για να ελευθερωθώ από τα βάθη των νερών, και τα όσα ακολουθούν, για τον λόγο αυτόν κάνε δεκτή τη δέησή μου, ω Κύριε, «διότι είναι αγαθό το έλεός σου, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον παίδα σου.»

«Εισάκουσόν μου»: Ο άνθρωπος λέγει: Εισάκουσέ με, Κύριε, και επιτάχυνε την προς εμάς κάθοδο (συγκατάβασή) σου. «Κατά το πλήθος»: Διότι με το πλήθος των οικτιρμών του έσωσε ο Χριστός τον άνθρωπο, όχι σύμφωνα με δική του δικαιοσύνη. «Μη αποστρέψεις»: Διότι, εάν εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου ο Θεός απέστρεφε το πρόσωπό του από αυτόν, δεν θα υπήρχε εκείνος που θα τον έσωζε. «Ότι θλίβομαι»: Επάνω στον σταυρό ο Χριστός ως άνθρωπος τα πάντα υπομένει, για να σώσει τον άνθρωπο. «Πρόσχες τη ψυχή»: Διότι είναι δικό σου εμφύσημα· γι' αυτό μην την παραβλέψεις. «Ένεκα των εχθρών»: Για να μην χαρούν εις βάρος μου, λέγει ο άνθρωπος, οι δαίμονες νομίζοντας ότι με νίκησαν. «Συ γαρ γινώσκεις»: Διότι τα πάντα είναι γνωστά στον Θεό, ότι για χάρη του ανθρώπου ο Χριστός ονειδίζεται ως κακούργος, σταυρώνεται ως κακοποιός, ντροπιάζεται και εμπτύεται από τους Ιουδαίους ως ψεύστης. Διότι όλα όσα όφειλε ο άνθρωπος (ο Αδάμ), ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εναντίον σου»: Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα σχετικά με τον λαό των Ιουδαίων. «Ονειδισμόν»: Διότι ο Θεός Λόγος, ερχόμενος επί της γης, προγνώριζε τα πάντα γύρω από το πάθος, όσα επρόκειτο να υποφέρει. «Και υπέμεινα»: Δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει στο δεσποτικό πάθος. «Και παρακαλούντα»: Διότι δεν ήταν δυνατόν ο θνητός άνθρωπος να παρηγορήσει τον Θεό. «Και έδωκαν»: Αυτά ο Χριστός τα υπέφερε επάνω στον σταυρό· οι δε Ιουδαίοι ως σύμβολα της κατάστασής τους του έδιναν χολή, επειδή η ψυχή τους είχε γεμίσει με πικρία. Και όξος, επειδή αλλοιώθηκαν όπως το κρασί μετατρέπεται σε όξος.

Ακόμη μιλάει για τους Ιουδαίους, οι οποίοι τον μισούσαν, επειδή ήλεγχε κατά πρόσωπο την υποκρισία τους. Στο βάθος όμως διέθεταν το νερό της κακίας, ώστε άλλοτε να τον αποκαλούν Ραββί και άλλοτε να τον προσαγορεύουν ως αληθινό και σταλμένο από τον Θεό άνθρωπο, κρύβοντας την πονηρία στο βάθος της καρδιάς τους. «Εισάκουσέ με, Κύριε.» Και γιατί έχει ανάγκη ο Μονογενής να εισακουστεί, εφόσον είναι ίσος και ομότιμος με τον Πατέρα; Ο Ίδιος αναφέρει την αιτία·

«Διότι είναι αγαθό το έλεός σου». Δηλαδή, γι' αυτόν τον λόγο χρειάζεται να εισακουστώ, επειδή έγινα άνθρωπος χάρη στη δική σου φιλανθρωπία, και υπέρ όλων των ανθρώπων, εύλογα όντας Θεός, αναδέχομαι και αυτά. «Πρόσεξε την ψυχή μου». Τι σημαίνει «πρόσεξε»; Δες την, αναφέρει, διότι δεν είναι μόνο ψυχή ανθρώπου, αλλά και του ενσαρκωμένου Θεού· διότι αποδέχθηκε τα πάθη όχι για τον εαυτό της, αλλά για την κοινή ελευθερία. Επειδή, «Έχω την εξουσία να την παραδώσω, και έχω την εξουσία να την λάβω ξανά». Σε εσένα όμως προσεύχομαι για αυτήν εξαιτίας της υποταγής της σαρκός.

Ως βυθό και φρέαρ υπαινίχθηκε τον τάφο. «Εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου, σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι, γρήγορα εισάκουσέ με».