Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:19

Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την· από εκείνον που την έχει κυριεύσει, δηλαδή τον θάνατο. Εξαιτίας των εχθρών μου ελευθέρωσέ με. Εξαιτίας της αδικίας που έχουμε υποστεί από τους νοητούς εχθρούς, με αφορμή αυτήν παρακινεί τον Πατέρα προς το έλεος για εμάς.

Εισάκουσέ με ταχέως, επειδή το μυστήριο που τον αφορά χρήζει ταχύτητας. <Πρόσεξε την ψυχή μου, και λύτρωσέ την.> (A f. 348 b, E f. 133, F f. 104 b) Θα μπορούσε να πει και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Λύτρωσε την ψυχή μου από αυτόν που την κατέχει, δηλαδή τον θάνατο. Και ποιος άραγε είναι ο τρόπος της λύτρωσης; Η εν Χριστώ δικαίωση, η σωτηρία διά της πίστεως, η άφεση των αμαρτημάτων διά του αγίου βαπτίσματος. Έτσι ακριβώς λύτρωσε κάποτε αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ, προδιαγράφοντας σε εμάς με σκιές και τύπους το μυστήριο του Χριστού, καθώς και αυτό που ήταν άγνωστο στους αγγέλους. <Εξαιτίας των εχθρών μου ελευθέρωσέ με.> (A f. 348 b) Και ο Σωτήρας, εξαιτίας της αδικίας που έχουμε υποστεί από τους νοητούς εχθρούς, με αφορμή αυτήν παρακινεί τον Πατέρα στο να μας ελεήσει. Εάν όμως κάποιος απορήσει πώς ο Χριστός, έχοντας δεηθεί τόσο πολύ, δεν απέφυγε τους πειρασμούς, ας ακούσει ότι προσευχόταν μεν ως άνθρωπος να μην εισέλθει σε πειρασμό, αλλά επειδή συνέφερε να πάθει για τη δική μας σωτηρία, καταδέχθηκε τα πάθη, προτιμώντας το θείο θέλημα αντί για το ανθρώπινο. <Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου.> (A f. 349) Και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Γνωρίζεις, λέει, τον ονειδισμό που υπέστην υπέρ του δικού σου ονόματος, την αισχύνη που υπέμεινα υπέρ της δικής σου αλήθειας, την ντροπή που υπέστην υπέρ της δικής σου δόξας.

Πρόσεξε λοιπόν, αγαπητέ, μήπως εκπνεύσει ο χρόνος της προθεσμίας και δεν βρούμε άλλη ευκαιρία. Ελάτε λοιπόν, ας τον προσκυνήσουμε· ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Ύψωσε τα χέρια σου προς αυτόν μαζί με την καρδιά σου, και με δάκρυα πλησίασέ τον, φωνάζοντας προς αυτόν μαζί με τον Προφήτη: Σώσε με από τον πηλό του βούρκου, για να μην παγιδευτώ· λύτρωσέ με από εκείνους που με μισούν και από τα βαθιά ύδατα. Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του νερού, ούτε ας με καταπιεί ο βυθός, ούτε ας κλείσει πάνω μου το πηγάδι το στόμα του· εισάκουσέ με, Κύριε, διότι είναι αγαθό το έλεός σου· σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου επίβλεψε σε εμένα. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον δούλο σου, διότι θλίβομαι· άκουσέ με γρήγορα. Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με. Έτσι ώστε να σου πει και εκείνος αυτό που είναι γραμμένο: Αναθάρρησε, και ας κραταιωθεί η καρδιά σου, και έχε υπομονή στον Κύριο. Για να πεις και εσύ, ευχαριστώντας την αγαθότητά του: Με υπομονή περίμενα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου, και με ανέβασε από τον λάκκο της ταλαιπωρίας και από τον πηλό του βούρκου, και έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατεύθυνε τα βήματά μου και έβαλε στο στόμα μου ένα νέο άσμα, ύμνο προς τον Θεό μας· πολλοί θα το δουν και θα φοβηθούν και θα ελπίσουν στον Κύριο.

Σε αυτά παρακαλεί να ρίξει το βλέμμα Του και να μην αποστρέψει το πρόσωπό Του από αυτόν· ώστε, σαν μέγας αγωνοθέτης, να δοκιμάσει τον αγώνα που υπέστη, καθώς και την υπομονή και την ταπείνωση, για την οποία σεμνυνόμενος αξιώνει από τον Πατέρα να μην αποστρέψει το πρόσωπό Του από αυτόν, αλλά να τον επιβλέψει. Έπειτα προσθέτει: «Διότι θλίβομαι, άκουσέ με γρήγορα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Διότι βρίσκομαι σε στενότητα, άκουσέ με γρήγορα». Θα κατανοήσεις δε το νόημα και αυτού του χωρίου, εάν προσέξεις πώς έχει λεχθεί το: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής». Πρώτος λοιπόν ο ίδιος, αφού βάδισε αυτήν την στενή και τεθλιμμένη οδό, έλεγε: «Διότι βρίσκομαι σε στενότητα» και, «διότι θλίβομαι, άκουσέ με γρήγορα». Φανέρωνε δε τη θλίψη και τη στενοχώρια του και μέσα από τα προηγούμενα, λέγοντας: «Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και αυτό μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς. Και έβαλα για ένδυμά μου σάκο». Εξαιτίας αυτών, λοιπόν, παρακαλούσε τον Πατέρα να ρίξει το βλέμμα Του και να δει τους άθλους που υπέμεινε για εμάς· γι' αυτό έλεγε: «Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την». Έπειτα, δείχνοντας τα κατορθώματά του, τα οποία Τον παρακαλούσε να επιβλέψει, προσθέτει: «Εξαιτίας των εχθρών μου ελευθέρωσέ με. Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου, την αισχύνη μου και την ντροπή μου».

«Εισάκουσόν μου»: Ο άνθρωπος λέγει: Εισάκουσέ με, Κύριε, και επιτάχυνε την προς εμάς κάθοδο (συγκατάβασή) σου. «Κατά το πλήθος»: Διότι με το πλήθος των οικτιρμών του έσωσε ο Χριστός τον άνθρωπο, όχι σύμφωνα με δική του δικαιοσύνη. «Μη αποστρέψεις»: Διότι, εάν εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου ο Θεός απέστρεφε το πρόσωπό του από αυτόν, δεν θα υπήρχε εκείνος που θα τον έσωζε. «Ότι θλίβομαι»: Επάνω στον σταυρό ο Χριστός ως άνθρωπος τα πάντα υπομένει, για να σώσει τον άνθρωπο. «Πρόσχες τη ψυχή»: Διότι είναι δικό σου εμφύσημα· γι' αυτό μην την παραβλέψεις. «Ένεκα των εχθρών»: Για να μην χαρούν εις βάρος μου, λέγει ο άνθρωπος, οι δαίμονες νομίζοντας ότι με νίκησαν. «Συ γαρ γινώσκεις»: Διότι τα πάντα είναι γνωστά στον Θεό, ότι για χάρη του ανθρώπου ο Χριστός ονειδίζεται ως κακούργος, σταυρώνεται ως κακοποιός, ντροπιάζεται και εμπτύεται από τους Ιουδαίους ως ψεύστης. Διότι όλα όσα όφειλε ο άνθρωπος (ο Αδάμ), ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εναντίον σου»: Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα σχετικά με τον λαό των Ιουδαίων. «Ονειδισμόν»: Διότι ο Θεός Λόγος, ερχόμενος επί της γης, προγνώριζε τα πάντα γύρω από το πάθος, όσα επρόκειτο να υποφέρει. «Και υπέμεινα»: Δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει στο δεσποτικό πάθος. «Και παρακαλούντα»: Διότι δεν ήταν δυνατόν ο θνητός άνθρωπος να παρηγορήσει τον Θεό. «Και έδωκαν»: Αυτά ο Χριστός τα υπέφερε επάνω στον σταυρό· οι δε Ιουδαίοι ως σύμβολα της κατάστασής τους του έδιναν χολή, επειδή η ψυχή τους είχε γεμίσει με πικρία. Και όξος, επειδή αλλοιώθηκαν όπως το κρασί μετατρέπεται σε όξος.

«Διότι είναι αγαθό το έλεός σου». Δηλαδή, γι' αυτόν τον λόγο χρειάζεται να εισακουστώ, επειδή έγινα άνθρωπος χάρη στη δική σου φιλανθρωπία, και υπέρ όλων των ανθρώπων, εύλογα όντας Θεός, αναδέχομαι και αυτά. «Πρόσεξε την ψυχή μου». Τι σημαίνει «πρόσεξε»; Δες την, αναφέρει, διότι δεν είναι μόνο ψυχή ανθρώπου, αλλά και του ενσαρκωμένου Θεού· διότι αποδέχθηκε τα πάθη όχι για τον εαυτό της, αλλά για την κοινή ελευθερία. Επειδή, «Έχω την εξουσία να την παραδώσω, και έχω την εξουσία να την λάβω ξανά». Σε εσένα όμως προσεύχομαι για αυτήν εξαιτίας της υποταγής της σαρκός.

Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε να κλείσει πάνω μου το φρέαρ το στόμα του, δηλαδή το μνήμα. Ένεκα των εχθρών μου λύτρωσέ με, για να μην καυχηθούν οι Ιουδαίοι λέγοντας, ας τον καταπιούμε. Και όλα αυτά ο Χριστός τα προσευχόταν οικονομικώς ως άνθρωπος, αν και είναι αληθινός Θεός, αλλά, όπως προείπα, η μορφή του δούλου ήταν αυτή που τα έλεγε και τα έπασχε. Γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, δηλαδή τα έπαθα εκουσίως και όχι από κάποια βία. Όμως περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί και δεν υπήρξε, διότι όλοι οι μαθητές μου με εγκατέλειψαν και έφυγαν, και αναζήτησα παρηγορητές και δεν βρήκα. Άκουσε με σύνεση, ω Ιουδαίε, τι λέει ο Χριστός: Έδωσαν για τροφή μου χολή και στη δίψα μου με πότισαν όξος. Και αυτά μεν τα έπαθε από εσάς. Άκουσε το Άγιο Πνεύμα που λέει και τι σας ανταπέδωσε αντί για εκείνο το λίγο όξος. Διότι λέει ο προφήτης ως εκ προσώπου του Θεού: Ας γίνει η τράπεζά τους παγίδα και ανταπόδοση. Ποια ανταπόδοση εννοεί; Είναι ολοφάνερο, την τωρινή δυστυχία που σε κατέχει. Έπειτα άκουσε και τα εξής: Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν. Και πράγματι σκοτιστήκατε στα μάτια της ψυχής με σκότος αφεγγές και αιώνιο.

«Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με», δηλαδή, για να μην θριαμβεύσουν εις βάρος μου μέχρι τέλους. «Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου και την ντροπή μου». Διότι αυτά τα προανήγγειλε ο Χριστός δια στόματος του Δαβίδ, διαβεβαιώνοντας για την τέλεια ενανθρώπησή Του, ότι έγινε άνθρωπος «στην ουσία και όχι κατά φαντασία», αν και η θεότητα συγκαλύφθηκε για λίγο. Και πάσχει ως άνθρωπος στα λόγια και στις πράξεις, γι' αυτό και πάλι λέει: «Μπροστά σου βρίσκονται όλοι όσοι με θλίβουν. Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιους να με παρηγορήσουν, αλλά δεν βρήκα». Κανείς, λέει, δεν ήταν παρών σε εκείνη τη θλίψη μου για να με συλλυπηθεί ή να με παρηγορήσει, αλλά μάλλον συνέβη το αντίθετο. «Και μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι».