Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:20

Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου. Είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί: Ότι για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό. Ονειδισμό προσδόκησε η ψυχή μου. Από αυτό το σημείο μάς διηγείται το Πάθος, το οποίο με σαφήνεια διηγήθηκαν και οι ευαγγελιστές.

Εισάκουσέ με ταχέως, επειδή το μυστήριο που τον αφορά χρήζει ταχύτητας. <Πρόσεξε την ψυχή μου, και λύτρωσέ την.> (A f. 348 b, E f. 133, F f. 104 b) Θα μπορούσε να πει και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Λύτρωσε την ψυχή μου από αυτόν που την κατέχει, δηλαδή τον θάνατο. Και ποιος άραγε είναι ο τρόπος της λύτρωσης; Η εν Χριστώ δικαίωση, η σωτηρία διά της πίστεως, η άφεση των αμαρτημάτων διά του αγίου βαπτίσματος. Έτσι ακριβώς λύτρωσε κάποτε αυτούς που προέρχονταν από τον Ισραήλ, προδιαγράφοντας σε εμάς με σκιές και τύπους το μυστήριο του Χριστού, καθώς και αυτό που ήταν άγνωστο στους αγγέλους. <Εξαιτίας των εχθρών μου ελευθέρωσέ με.> (A f. 348 b) Και ο Σωτήρας, εξαιτίας της αδικίας που έχουμε υποστεί από τους νοητούς εχθρούς, με αφορμή αυτήν παρακινεί τον Πατέρα στο να μας ελεήσει. Εάν όμως κάποιος απορήσει πώς ο Χριστός, έχοντας δεηθεί τόσο πολύ, δεν απέφυγε τους πειρασμούς, ας ακούσει ότι προσευχόταν μεν ως άνθρωπος να μην εισέλθει σε πειρασμό, αλλά επειδή συνέφερε να πάθει για τη δική μας σωτηρία, καταδέχθηκε τα πάθη, προτιμώντας το θείο θέλημα αντί για το ανθρώπινο. <Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου.> (A f. 349) Και ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Γνωρίζεις, λέει, τον ονειδισμό που υπέστην υπέρ του δικού σου ονόματος, την αισχύνη που υπέμεινα υπέρ της δικής σου αλήθειας, την ντροπή που υπέστην υπέρ της δικής σου δόξας.

«Ας σκοτισθούν οι οφθαλμοί τους για να μη βλέπουν», και τα εξής. Και επειδή αυτά επρόκειτο να πραγματοποιηθούν στην πράξη ύστερα από πολλά χρόνια, αναγκαστικά έχει τεθεί ως επιγραφή η φράση «Εις το τέλος». Δεν πρόκειται ούτε για ψαλμό, ούτε για ωδή, ούτε για ύμνο, ούτε για κάτι παρόμοιο· διότι τα όσα ακολουθούν δεν θα ταίριαζαν σε μια τέτοια επιγραφή. Γι' αυτό θα μπορούσες να πεις ότι είναι μια προφητεία από το πρόσωπο του Σωτήρος μας, ο οποίος διηγείται τα όσα του συνέβησαν, και ταυτόχρονα προαναγγελία των δεινών που επήλθαν στους Ιουδαίους μετά τα όσα τόλμησαν να διαπράξουν. Αρχίζοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας αναπέμπει προσευχή προς τον Πατέρα λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου». Και μου φαίνεται λογικό ότι αυτά συνδέονται με τα όσα ειπώθηκαν στον προηγούμενο ψαλμό. Διότι σε εκείνον αναφερόταν: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· ενώ σε τούτον: «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε». Έπρεπε δηλαδή να διδαχθούμε πώς ο Κύριος κατέβηκε στη Βασάν, που σημαίνει αισχύνη, και πώς έλεγε: «Θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Γι' αυτό ακριβώς παριστάνει αυτά τα γεγονότα μέσα από τα προκείμενα λόγια· για την αισχύνη, προχωρώντας και λέγοντας: «Διότι εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· και πάλι: «Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου και την ντροπή μου»· για δε το βάθος της θάλασσας, το: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου».

Σε αυτά παρακαλεί να ρίξει το βλέμμα Του και να μην αποστρέψει το πρόσωπό Του από αυτόν· ώστε, σαν μέγας αγωνοθέτης, να δοκιμάσει τον αγώνα που υπέστη, καθώς και την υπομονή και την ταπείνωση, για την οποία σεμνυνόμενος αξιώνει από τον Πατέρα να μην αποστρέψει το πρόσωπό Του από αυτόν, αλλά να τον επιβλέψει. Έπειτα προσθέτει: «Διότι θλίβομαι, άκουσέ με γρήγορα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα, «Διότι βρίσκομαι σε στενότητα, άκουσέ με γρήγορα». Θα κατανοήσεις δε το νόημα και αυτού του χωρίου, εάν προσέξεις πώς έχει λεχθεί το: «Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που εισέρχονται δι' αυτής». Πρώτος λοιπόν ο ίδιος, αφού βάδισε αυτήν την στενή και τεθλιμμένη οδό, έλεγε: «Διότι βρίσκομαι σε στενότητα» και, «διότι θλίβομαι, άκουσέ με γρήγορα». Φανέρωνε δε τη θλίψη και τη στενοχώρια του και μέσα από τα προηγούμενα, λέγοντας: «Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και αυτό μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς. Και έβαλα για ένδυμά μου σάκο». Εξαιτίας αυτών, λοιπόν, παρακαλούσε τον Πατέρα να ρίξει το βλέμμα Του και να δει τους άθλους που υπέμεινε για εμάς· γι' αυτό έλεγε: «Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την». Έπειτα, δείχνοντας τα κατορθώματά του, τα οποία Τον παρακαλούσε να επιβλέψει, προσθέτει: «Εξαιτίας των εχθρών μου ελευθέρωσέ με. Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου, την αισχύνη μου και την ντροπή μου».

Διότι, όπως έλεγε πιο πάνω: «Εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου, και τα παραπτώματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», έτσι και τώρα, λέει, οι ονειδισμοί μου καθίστανται άξιοι της δικής σου γνώσης. Φανέρωνε δε γι' αυτά και στα προηγούμενα, λέγοντας: «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν πάνω μου». Επειδή λοιπόν με τη δική σου κρίση και με το δικό σου πνεύμα υπέμεινα τους ονειδισμούς, καθώς και το γεμάτο αισχύνη πάθος, γι' αυτό λέω: «Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου, και την εντροπή μου». Τη δική μου βέβαια αισχύνη τη γνωρίζεις, εφόσον δεν είναι ανάξια της δικής σου γνώσης. Και την εντροπή μου, την οποία υπέμεινα, «παραδίδοντας την πλάτη μου σε μαστιγώσεις και τα μάγουλά μου σε ραπίσματα», τη γνωρίζεις. Δεν γνωρίζεις όμως με τον ίδιο τρόπο με εμένα εκείνους που με θλίβουν· διότι δεν είναι άξιοι της δικής σου γνώσης. Γι' αυτό για αυτούς λέω: «Ενώπιόν σου βρίσκονται όλοι όσοι με θλίβουν». Και βρίσκονται ενώπιόν σου με τέτοιο τρόπο, ως έχοντες επιλέξει τα αντίθετα προς εσένα· και με θλίβουν χωρίς να ωφελούνται καθόλου από τη δική μου θεραπεία, και με θλίβουν εξαιτίας της δικής τους απώλειας. Έπειτα προσθέτει: «Η καρδιά μου περίμενε ονειδισμό και ταλαιπωρία», το οποίο εξήγησε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ο ονειδισμός έσπασε την καρδιά μου, και θλιβόμουν», ενώ ο Ακύλας λέει: «Ο ονειδισμός συνέτριψε την καρδιά μου, και απελπίστηκα». «Και περίμενα κάποιον να με συμπονέσει, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα».

Επομένως, δεν θα ταίριαζε να λέγονται αυτά για τη χορεία των αποστόλων, αλλά για εκείνους που τον θλίβουν, για τους οποίους έλεγε: «Ενώπιόν σου βρίσκονται όλοι όσοι με θλίβουν». Διότι εγώ έπραττα τα πάντα για τη δική τους σωτηρία, καλύπτοντας την ψυχή μου με νηστεία και χρησιμοποιώντας ως ένδυμα τον σάκο. Εκείνοι όμως έπρατταν τα αντίθετα από αυτά, πότε ονειδίζοντας και διασύροντας τις δικές μου νηστείες, και πότε κατά τα μεθύσια τους τραγουδώντας εναντίον μου, και κάνοντας οτιδήποτε άλλο παρά να συμπάσχουν.

«Εισάκουσόν μου»: Ο άνθρωπος λέγει: Εισάκουσέ με, Κύριε, και επιτάχυνε την προς εμάς κάθοδο (συγκατάβασή) σου. «Κατά το πλήθος»: Διότι με το πλήθος των οικτιρμών του έσωσε ο Χριστός τον άνθρωπο, όχι σύμφωνα με δική του δικαιοσύνη. «Μη αποστρέψεις»: Διότι, εάν εξαιτίας της αμαρτίας του ανθρώπου ο Θεός απέστρεφε το πρόσωπό του από αυτόν, δεν θα υπήρχε εκείνος που θα τον έσωζε. «Ότι θλίβομαι»: Επάνω στον σταυρό ο Χριστός ως άνθρωπος τα πάντα υπομένει, για να σώσει τον άνθρωπο. «Πρόσχες τη ψυχή»: Διότι είναι δικό σου εμφύσημα· γι' αυτό μην την παραβλέψεις. «Ένεκα των εχθρών»: Για να μην χαρούν εις βάρος μου, λέγει ο άνθρωπος, οι δαίμονες νομίζοντας ότι με νίκησαν. «Συ γαρ γινώσκεις»: Διότι τα πάντα είναι γνωστά στον Θεό, ότι για χάρη του ανθρώπου ο Χριστός ονειδίζεται ως κακούργος, σταυρώνεται ως κακοποιός, ντροπιάζεται και εμπτύεται από τους Ιουδαίους ως ψεύστης. Διότι όλα όσα όφειλε ο άνθρωπος (ο Αδάμ), ο Χριστός τα ξεπληρώνει. «Εναντίον σου»: Ο Υιός απευθύνεται προς τον Πατέρα σχετικά με τον λαό των Ιουδαίων. «Ονειδισμόν»: Διότι ο Θεός Λόγος, ερχόμενος επί της γης, προγνώριζε τα πάντα γύρω από το πάθος, όσα επρόκειτο να υποφέρει. «Και υπέμεινα»: Δεν υπήρχε κανείς να βοηθήσει στο δεσποτικό πάθος. «Και παρακαλούντα»: Διότι δεν ήταν δυνατόν ο θνητός άνθρωπος να παρηγορήσει τον Θεό. «Και έδωκαν»: Αυτά ο Χριστός τα υπέφερε επάνω στον σταυρό· οι δε Ιουδαίοι ως σύμβολα της κατάστασής τους του έδιναν χολή, επειδή η ψυχή τους είχε γεμίσει με πικρία. Και όξος, επειδή αλλοιώθηκαν όπως το κρασί μετατρέπεται σε όξος.

«Πρόσεξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την, εξαιτίας των εχθρών μου γλίτωσέ με», δηλαδή, για να μην θριαμβεύσουν εις βάρος μου μέχρι τέλους. «Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου και την ντροπή μου». Διότι αυτά τα προανήγγειλε ο Χριστός δια στόματος του Δαβίδ, διαβεβαιώνοντας για την τέλεια ενανθρώπησή Του, ότι έγινε άνθρωπος «στην ουσία και όχι κατά φαντασία», αν και η θεότητα συγκαλύφθηκε για λίγο. Και πάσχει ως άνθρωπος στα λόγια και στις πράξεις, γι' αυτό και πάλι λέει: «Μπροστά σου βρίσκονται όλοι όσοι με θλίβουν. Ονειδισμό και ταλαιπωρία περίμενε η ψυχή μου, και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιους να με παρηγορήσουν, αλλά δεν βρήκα». Κανείς, λέει, δεν ήταν παρών σε εκείνη τη θλίψη μου για να με συλλυπηθεί ή να με παρηγορήσει, αλλά μάλλον συνέβη το αντίθετο. «Και μου έδωσαν για τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν ξύδι».