Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:26

Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη. Αυτό το αναφέρει εξαιτίας της άλωσης που συνέβη στην Ιερουσαλήμ. Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κάτοικος. Από αυτούς δηλαδή· διότι κανένας από τους Ιουδαίους δεν κατοικεί πλέον στις σκηνές της Ιερουσαλήμ.

«Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· δηλαδή ο ναός τους στα Ιεροσόλυμα, πράγμα το οποίο βεβαίως και έγινε. Και τα υπόλοιπα όμως του ψαλμού, που λέγονται ως κατάρα, αρμόζουν στους Ιουδαίους, τους οποίους ονείδισε και ο Μωυσής λέγοντας: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα έχεις εμπιστοσύνη στη ζωή σου». Σχετικά με τη λόγχη, λέγει ο προφήτης Ζαχαρίας, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, τον οποίο εξεκέντησαν». Σχετικά δε με το νερό από την αγία Του πλευρά, ο ίδιος προφήτης είπε: «Εκείνη την ημέρα θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ». Ας ακούσουμε όμως και τον προφήτη Ησαΐα να μιλάει για την ταφή του Κυρίου, και πώς χλευάζει τους Ιουδαίους: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά». Μίλησε λοιπόν και για την ανάστασή Του· και πάλι: «Εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη». Και λέγει «εν ειρήνη», διότι ο Πιλάτος παρέδωσε ειρηνικά το σώμα του Ιησού στον Ιωσήφ. Παρομοίως και ο Δαβίδ αναφέρεται στην ταφή Του στον 87ο ψαλμό, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο, σε μέρη σκοτεινά και σε σκιά θανάτου»· και πριν από αυτά: «Και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος.

Πρώτον, λοιπόν, η τράπεζά τους έγινε γι' αυτούς παγίδα· έπειτα τα μάτια τους σκοτίζονταν· έπειτα η ράχη τους κάμπτονταν παντοτινά, καθώς η οργή του Θεού ξεχυνόταν πάνω τους. Μετά δε από αυτά, προαναγγέλλει ότι θα τους συμβεί και κάτι άλλο, λέγοντας: «Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη», αντί του, θα γίνει· «και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κάτοικος», αντί του, δεν θα υπάρχει. Διότι ούτε αυτό έπρεπε να διαφύγει της προφητικής γνώσης: ότι δηλαδή και η έπαυλή τους θα είναι έρημη· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «ακατοίκητη»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «αφανισμένη». Και ονομάζει έπαυλή τους την Ιερουσαλήμ, η οποία δεν ήταν πλέον πόλη του Θεού, αλλά δική τους έπαυλη.

Γι' αυτό και λέει ότι αυτή θα είναι έρημη· πράγμα το οποίο αποδεικνύεται και στην πράξη. Έπειτα προσθέτει: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί», εννοώντας δηλαδή από τους ίδιους τους παλαιούς κατοίκους· γεγονός που και αυτό η αλήθεια του λόγου το παρουσιάζει μπροστά στα μάτια μας. Εάν, λοιπόν, κάποιος φθάσει σε εκείνους τους τόπους, θα δει την έσχατη ερήμωση του τόπου· και κανέναν από τους Ιουδαίους να μην τολμά να εισέλθει στην πόλη, πολλώ δε μάλλον να κατοικήσει εκεί· αλλά ούτε καν ιουδαϊκή κατοικία έχει απομείνει στον τόπο, ώστε να μπορεί κάποιος από τους Έλληνες να κατοικεί σε αυτήν.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στις σκηνές τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί». Διότι ολοσχερώς εκ θεμελίων καταστράφηκαν όλες οι σκηνές και οι κατοικίες τους. Δες, λοιπόν, πόσα μνημόνευσε ο λόγος: την ερήμωση του αγίου τόπου, τον αφανισμό των σκηνωμάτων τους, την παντελή ταπείνωση του έθνους, τον σκοτισμό της διανοίας τους, την αδυναμία κατανόησης των θείων Γραφών, τα οποία ποτέ άλλοτε δεν εκπληρώθηκαν σε αυτούς παρά μόνο μετά την ασέβειά τους προς τον Χριστό του Θεού. Γι' αυτό, η προφητεία προσθέτει αμέσως μετά σε αυτά την αιτία, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου», και τα λοιπά. Λέει δηλαδή ότι όλα τα προλεχθέντα θα τους συμβούν, όχι εξαιτίας κάποιας ειδωλολατρίας, αλλά «διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν». Διότι εσύ μεν, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», τον επάταξες για τους λόγους που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις. Γι' αυτό και έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εφόσον δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Το πού δε τον παρέδωσε, θα μας το διδάξει ο Ησαΐας λέγοντας: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας»· γι' αυτό έγινε κατάρα για χάρη μας. Διότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, προκειμένου εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη εν αυτώ.

Έκχεε επάνω τους την οργή σου, και ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει. Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς για να κατοικεί· διότι κατεδίωξαν αυτόν που εσύ πάταξες, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου. Αυτά λοιπόν είναι τα λόγια του Δαβίδ. Από την άλλη, ο τεσσαρακοστός τέταρτος ψαλμός των υιών Κορέ, ο οποίος φέρει την επιγραφή «Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων», ανέπεμπε ωδή υπέρ του Αγαπητού, του οποίου την παρουσία, αφού προφήτευσε, συνέδεσε με την κλήση της εξ εθνών Εκκλησίας, υποδηλώνοντάς την με αυτόν τον τρόπο: Άκουσε, θυγατέρα, και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου. Και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου, και θα τον προσκυνήσουν· και η θυγατέρα της Τύρου θα προσέλθει με δώρα. Κατά τον ίδιο λοιπόν τρόπο και ο προκείμενος ψαλμός, ο οποίος επιγράφεται «Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων» και αναφέρεται εις το τέλος, προαναγγέλλει την παρουσία του Χριστού, καθώς και την αιχμαλωσία του ιουδαϊκού έθνους και τον εμπρησμό της Ιερουσαλήμ που υπέστη από τους Βαβυλωνίους.

Και για την αναφορά των προκειμένων λόγων στον προδότη Ιούδα αξιόπιστος μάρτυρας είναι ο απόστολος Πέτρος, ο οποίος, μετά την ανάληψη του Σωτήρος μας, όταν συγκεντρώθηκαν όλοι οι απόστολοι μαζί με πολλούς άλλους αδελφούς, στάθηκε στη μέση και είπε τα εξής: «Άνδρες αδελφοί, έπρεπε να εκπληρωθεί η Γραφή, την οποία προείπε το Άγιο Πνεύμα δια στόματος του Δαβίδ για τον Ιούδα, που έγινε οδηγός σε εκείνους που συνέλαβαν τον Ιησού, διότι ήταν συγκαταλεγμένος ανάμεσά μας και του είχε λαχάνει ο κλήρος αυτής της διακονίας. Αυτός, λοιπόν, απέκτησε ένα χωράφι από τον μισθό της αδικίας του, και πέφτοντας πρηνής έσκασε στη μέση, και ξεχύθηκαν όλα τα σπλάχνα του· και αυτό έγινε γνωστό σε όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να ονομαστεί το χωράφι εκείνο στη δική τους διάλεκτο Ακελδαμάχ, που σημαίνει χωράφι αίματος. Διότι είναι γραμμένο στη βίβλο των Ψαλμών: ας γίνει η κατοικία του έρημη και ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί σε αυτήν, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.» Λέγοντας αυτά, λοιπόν, ο Πέτρος υποδεικνύει ότι πρέπει να προσληφθεί άλλος αντί του Ιούδα για να συμπληρώσει τον ελλείποντα αριθμό των δώδεκα αποστόλων, ώστε να εκπληρωθεί η προφητεία, οπότε, αφού ρίχτηκε κλήρος, «έπεσε ο κλήρος στον Ματθία, και συναριθμήθηκε μαζί με τους δώδεκα αποστόλους».

«Ας γίνει»: Διότι ούτε το ιερό τραπέζι των άρτων τους ωφέλησε, αλλά έγινε για αυτούς παγίδα. «Και σε ανταπόδοση»: Διότι υπερηφανεύθηκαν οι Ιουδαίοι σαν άγριοι και τους έγινε σκάνδαλο και ανταπόδοση κατάρας. «Ας σκοτιστούν»: Οι νοητοί (οφθαλμοί) της ψυχής, όχι οι σαρκικοί. «Και τα νώτα»: Δηλαδή, κάμψε τον ανένδοτο τράχηλό τους με την κατάρα του νόμου. «Έκχεε»: Εναντίον όλων, δηλαδή πλήξε αυτούς <τον λαό των Ιουδαίων>. «Και ο θυμός»: Διότι έφθασε πάνω τους η οργή του Θεού κατά την ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. «Ας γίνει»: Επαύλεις ονομάζονται οι χώροι κοντά στις οικίες, που είναι το σώμα της ψυχής. Αυτά όμως καταστράφηκαν εξαιτίας της ασέβειας. Μιλάει δε [και] για τον ιερό ναό (των Ιουδαίων). «Και στα σκηνώματα»: Εννοεί τις συναγωγές τους, [μάλιστα τους ναούς τους], ότι έγιναν έρημοι από κατοίκους εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξας»: Επειδή αυτόν που ο Πατέρας αποφάσισε να αποστείλει στον κόσμο για την αναζήτηση του ανθρώπου, τον καταδίωξαν οι Ιουδαίοι. «Και στο άλγος»: Δηλαδή στην εκούσια ταπείνωσή μου πρόσθεσαν και αυτοί το μίσος. «Πρόσθεσε ανομία»: Διότι πρόσθεσαν ανομία στην ανομία· επειδή δεν αρκέστηκαν στον σταυρό και στον θάνατο, αλλά επιχείρησαν να συκοφαντήσουν και την ανάσταση.

Διότι, ενώ ανέτειλε το αληθινό φως, εσείς πλανάσθε σαν μέσα στη νύχτα και προσκρούετε σε αδιάβατα μέρη και κατακρημνίζεστε, επειδή εγκαταλείψατε την οδό που λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Έπειτα, άκου κάτι πιο καίριο, διότι λέει: «Και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε», αυτό σημαίνει για να υποδουλωθεί στα έθνη, όχι για τετρακόσια τριάντα έτη όπως στην Αίγυπτο, ούτε για εβδομήντα όπως στη Βαβυλώνα, αλλά για πάντα, λέει, κύρτωσέ τους σε δουλεία. Λοιπόν, γιατί τρέφεις κενές ελπίδες προσδοκώντας να απαλλαγείς από την ταλαιπωρία που σε κατέχει; Διότι καθόλου άδικα δεν ευχήθηκε την τύφλωση των ματιών σου, αλλά επειδή, αφού σκέπασες τα μάτια του Χριστού, έτσι Τον ράπιζες, και για τον λόγο αυτό (λέει) την πλάτη σου διαπαντός κύρτωσε σε δουλεία. Και επειδή έχυσες το αίμα Του με οργή, άκουσε την ανταπόδοση: «Έκχεε επάνω τους την οργή Σου, και ο θυμός της οργής Σου ας τους καταλάβει, και ας γίνει η κατοικία τους ερημωμένη», που προφανώς είναι ο περιβόητος ναός. Διατί, ω προφήτη, πες μας, για ποιον λόγο ερημώθηκε ο ναός; Άραγε εξαιτίας της παλαιάς κατασκευής του μόσχου; Άραγε εξαιτίας της ειδωλολατρίας του λαού; Άραγε εξαιτίας του αίματος των προφητών; Άραγε εξαιτίας των μοιχειών και πορνειών του Ισραήλ; Σε καμία περίπτωση, λέει, διότι για όλα εκείνα πάντοτε αξιώνονταν συγχώρεσης και φιλανθρωπίας, αλλά επειδή θανάτωσαν τον Υιό του ευεργέτη.

Διότι αυτός είναι ο συναιώνιος Υιός με τον Πατέρα, γι' αυτό λέει: ας γίνει, ω Πατέρα, ο ναός τους ερημωμένος, επειδή αυτόν που εσύ για τη σωτηρία του κόσμου με τη θέλησή σου πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και αυτό σημαίνει: αυτοί με καταδίωξαν με βίαιο και καταδικαστικό θάνατο, και πρόσθεσαν πόνο πάνω στον πόνο των τραυμάτων μου. Προηγουμένως, βέβαια, πονούσα ως φιλάνθρωπος για την πλάνη των εθνών, αλλά πάνω στον πόνο μού πρόσθεσαν άλλον, καθώς πλανήθηκαν και οι ίδιοι. Γι' αυτό, Πατέρα, πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους και θλίψη στη θλίψη, και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου, δηλαδή στη βασιλεία σου, αλλά ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων και ας μην εγγραφούν μαζί με τους δικαίους, δηλαδή μαζί με τους αγίους πατέρες και πατριάρχες τους. Τι λες σε αυτό, ω Ιουδαίε; Δεν τα λέει ο Ματθαίος ούτε ο Παύλος, αλλά ο Δαβίδ ο δικός σου χρισμένος, ο οποίος στρέφεται εναντίον σου, αυτός που εξαγγέλλει και προφέρει τις φοβερές αποφάσεις για τον Χριστό. Και όπως ο μέγας Ιώβ θα πω προς εσάς, σύμφωνα με τα λόγια του δικαίου και αψευδούς που λέει τα εξής: αγόρασες τον Χριστό σαν δούλο· ήρθες προς αυτόν ληστρικά μέσα στον κήπο.

Βʹ. Οι μεν Ιουδαίοι, λοιπόν, το αποκάλεσαν με αυτή την προσωνυμία όχι γι' αυτόν τον λόγο, αλλά εξαιτίας του Ιούδα· αυτός, όμως, το μετέφερε σε αυτό ακριβώς το νόημα, φέρνοντας ως μάρτυρες τους ίδιους τους εχθρούς. Διότι και με το να αναφέρει ότι το ονόμασαν, και με το να προσθέσει «στη δική τους διάλεκτο», αυτό ακριβώς θέλει να δηλώσει. Έπειτα, μετά την έκβαση των γεγονότων, εισάγει κατάλληλα τον προφήτη λέγοντας: «Διότι είναι γραμμένο στη βίβλο των Ψαλμών: Ας γίνει η έπαυλή τους έρημη, και ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί σε αυτήν». Αυτό αναφέρεται στο χωράφι και στην οικία. «Και την επισκοπή του ας την λάβει άλλος»· δηλαδή το αξίωμα, την ιερωσύνη.

Τρίτον, πώς ο κορυφαίος των αποστόλων αποδεικνύει ότι ο ψαλμός ελέχθη για τον Ιούδα· ή μάλλον όχι ολόκληρος ο ψαλμός, αλλά ένα μέρος του. Διότι είναι γραμμένο, λέγει, στη βίβλο των Ψαλμών: Ας γίνει η έπαυλή του έρημη, και στα σκηνώματά του ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί.

Αλλά πάλι αυτό μας δημιουργεί ένα άλλο ζήτημα· διότι δεν έχουν γραφεί και τα δύο χωρία σε αυτόν τον ψαλμό. Γι' αυτό δεν είπε «σε αυτόν τον ψαλμό», αλλά στο βιβλίο ολόκληρο. Διότι το «Ας γίνει η έπαυλή του έρημη» βρίσκεται σε άλλον ψαλμό, ενώ σε τούτον βρίσκεται το «Την επισκοπή του ας λάβει άλλος». Αλλά όμως ο Πέτρος τα συγκέντρωσε και τα δύο σε μία μαρτυρία. Αυτό ακριβώς κάνει παντού και ο Παύλος, όπως όταν λέει: «Θα έλθει από τη Σιών ο λυτρωτής και θα απομακρύνει τις ασέβειες από τον Ιακώβ. Και αυτή θα είναι η διαθήκη μου προς αυτούς, όταν θα αφαιρέσω τις αμαρτίες τους». Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς για αυτό που ειπώθηκε; Είναι προφητεία ή κατάρα; Είναι προφητεία με μορφή κατάρας. Διότι και αλλού θα βρούμε κάτι παρόμοιο, όπως ακριβώς έκανε και ο Ιακώβ. Επειδή, δηλαδή, πρέπει οι ακροατές να ωφελούνται από όσα συμβαίνουν σε άλλους, διαμορφώνουν πολλές από τις προφητείες με αυτόν τον τρόπο, ώστε και με τον τρόπο της έκφρασης που αφορά τη διαγωγή να αυξηθεί ο φόβος. Διότι δεν είναι το ίδιο το να πει κανείς ότι ο τάδε θα πάθει τούτο και εκείνο, με το να προβάλει το ίδιο πράγμα στη θέση κάποιου που είναι θυμωμένος και οργισμένος. Και ότι δεν τα υποστηρίζω αυτά αυθαίρετα, θα σας το καταστήσω σαφές μέσα από τα ίδια τα προφητικά λόγια.

Γι' αυτό λοιπόν, «ας γίνει» δίκαια «η τράπεζά τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο», ώστε να μην έχουν ειρήνη και ομονοούν για το κακό. «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν», επειδή δεν θέλησαν να αντικρίσουν το φως που ήρθε στον κόσμο, «και κύρτωσε τη ράχη τους παντοτινά», επειδή και αυτοί δεν επέλεξαν να σκύψουν τον αυχένα τους. «Ξέχυσε πάνω τους την οργή σου και ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει», καθώς και αυτοί, αποδιώχνοντας από τον εαυτό τους κάθε αγαθό, έπραξαν έργα άξια κάθε οργής. «Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί», πράγμα που και συνέβη. Διότι, αφού διασκορπίστηκαν σε κάθε πόλη και χώρα από τα σκηνώματά τους στην Ιουδαία, «έγινε η έπαυλή τους ερημωμένη». Έτσι άλλωστε ομιλούν και οι Πράξεις των Αποστόλων για αυτό το ρητό. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες», ως αποστάτη διάβολο, «αυτοί καταδίωξαν», κάνοντας αυτά που είναι σε εκείνον ευάρεστα, γι' αυτό «και στον πόνο των τραυμάτων» μου από τα καρφιά «πρόσθεσαν» και τον λογχισμό της πλευράς μου. Και εσύ, Πατέρα, «πρόσθεσε ανομία» δίκαια «στην ανομία τους και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου· ας εξαλειφθούν από το βιβλίο των ζώντων και μαζί με τους δικαίους ας μη γραφτούν».

Ως πένητες πρέπει να εκλάβουμε αυτούς που ήταν δεσμώτες στον Άδη, των οποίων τη δέηση ο Κύριος δεν περιφρόνησε, αλλά την εισάκουσε και, αφού κατήλθε, τους λύτρωσε. «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί και η γη, η θάλασσα και όλα όσα κινούνται σε αυτήν». Προτρέπει τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, δηλαδή ολόκληρη την κτίση, να τον ανυμνήσει ως Δημιουργό. «Διότι ο Θεός θα σώσει τη Σιών και θα οικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας, και θα κατοικήσουν εκεί και θα την κληρονομήσουν· και το σπέρμα των δούλων σου», δηλαδή του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, «θα την κατέχουν», δηλαδή θα την κρατήσουν, «και εκείνοι που αγαπούν το όνομά σου θα κατασκηνώσουν σε αυτήν». Διότι με διάφορους τρόπους αιχμαλωτίστηκαν οι Ιουδαίοι και πολλές φορές καταστράφηκαν οι πόλεις της Ιουδαίας, αλλά, όταν πάλι ανακαλούνταν, οι πόλεις ανοικοδομούνταν εκ νέου και κατοικούσαν σε αυτές. Όμως, μετά τη σφαγή του Χριστού, όταν αιχμαλωτίστηκαν, δεν ανακλήθηκαν πλέον, αλλά «η κατοικία τους έμεινε ερημωμένη» και οι ίδιοι περιπλανώμενοι και αποτρόπαιοι.