Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:27

Εάν λοιπόν διατηρούσαν τα λογικά τους, θα έβλεπαν τους εαυτούς τους να εγκλωβίζονται σε αυτά και να προσκόπτουν στους δικούς τους συλλογισμούς. Επειδή όμως έχασαν και τη σωφροσύνη τους, για αυτόν τον λόγο παραφέρονται καθώς καταδιώκουν, και ζητώντας να εξοντώσουν δεν βλέπουν τη δική τους ασέβεια. Διότι ίσως τολμούν να κατηγορούν και την ίδια την Πρόνοια (αφού τίποτα δεν είναι ατόλμητο για αυτούς), για το ότι δεν παραδίδει στα χέρια τους εκείνους που κατατρέχουν, μολονότι τούτο είναι ολοφάνερο σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, ότι ούτε ένα σπουργίτι δεν δύναται να πέσει σε παγίδα δίχως το θέλημα του Πατέρα μας του εν τοις ουρανοίς. Και πράγματι, όταν οι αλάστορες αναλαμβάνουν δράση, ευθύς λησμονούν τα πάντα και προπαντός τους ίδιους τους εαυτούς τους· και έχοντας ανασηκώσει τα φρύδια τους μόνο από αλαζονεία, ούτε τις περιστάσεις του καιρού αναγνωρίζουν ούτε, αδικώντας τους ανθρώπους, σέβονται την ανθρώπινη φύση, αλλά, όπως ο τύραννος της Βαβυλώνας, ορμούν αγριότερα και δεν ελεούν κανέναν, αλλά και «επιβαρύνουν τον ζυγό του πρεσβυτέρου» και, όπως έχει γραφτεί, οι ανελέητοι προσθέτουν πόνο «επί το άλγος των τραυμάτων».

«Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν». Παρατίθεται η αιτία για την οποία θα υποστούν αυτά τα δεινά. Είναι δε παρόμοιο με το: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα». Αυτόν λοιπόν, λέγει, ο οποίος σύμφωνα με τη δική σου ευδοκία υπέστη πάταξη εξαιτίας του πάθους, αυτοί δεν τον αποδέχθηκαν και τον εξεδίωξαν εκτός της δικής τους σωτηρίας.

«Και στον πόνο των τραυμάτων μου πρόσθεσαν». Αυτό το λέει, επειδή ο ίδιος μεν ταπείνωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι τον περιέβαλαν ακόμη και με θάνατο. «Πρόσθεσε ανομία πάνω στην ανομία τους». Και αυτό το λέει, επειδή μετά τον σταυρό και την ανάσταση τον συκοφάντησαν. «Και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου». Θα βρεθούν μακριά, λέει, από την τρυφή που πρόκειται να αποδοθεί στους δικαίους.

Μτ 26, 31 Ταράχθηκαν οι μαθητές όχι επειδή ήταν επιπόλαιοι, αλλά διότι το ζήτημα ενέπνεε πολλή απορία και η γνώση αυτού του μυστηρίου ήταν δυσκατάληπτη, δηλαδή το πώς αυτός που ανέστησε τους νεκρούς και έκανε αναρίθμητα σημεία που υπερβαίνουν τα ανθρώπινα, παραδόθηκε σε έναν τόσο άτιμο θάνατο. Αυτός δε ήταν που είχε πει μέσω του προφήτη: «θα πατάξω τον ποιμένα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει προς τον Πατέρα: «διότι αυτόν που εσύ επάταξας, αυτοί τον καταδίωξαν». Εντούτοις, αυτό δεν έγινε εξ ολοκλήρου και απολύτως με τη θέληση του Πατέρα, αλλά ήθελε μεν να μην πάθει, εάν τον είχαν αποδεχθεί οι Ιουδαίοι. Επειδή όμως δεν τον αποδέχθηκαν, αλλά θέλησαν να τον φονεύσουν, ο Πατέρας συγκατατέθηκε στον Υιό, ο οποίος επέλεξε να υποστεί αυτό το πάθος. Γι' αυτό και λέγεται ότι ο Πατέρας επάταξε «τον ποιμένα», επειδή ακριβώς τον άφησε να πάθει, ενώ είχε τη δύναμη να τον εμποδίσει από το να πάθει. Έτσι πρέπει να νοηθεί και αυτό που ειπώθηκε προς τον Πιλάτο από τον Χριστό, ότι «δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν», αντί του: εάν δεν είχε συναινέσει ο Πατέρας στη δική μου επιλογή να πάθω.

Και ότι ο Θεός και Πατέρας, παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο Του τον Υιό στον θάνατο, λέγεται κατά κάποιον τρόπο ότι τον πάταξε, με το να επιτρέψει απολύτως να πάθει, το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός, μέσω της φωνής του ψαλμωδού σχετικά με εκείνους που έπραξαν ανόσια εναντίον του, δηλαδή προφανώς τους Ιουδαίους: «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και στον πόνο των τραυμάτων μου πρόσθεσαν· πρόσθεσε ανομία πάνω στην ανομία τους». Εκούσιο λοιπόν, όπως ανέφερα, έκανε το πάθος, ώστε να φανούν τα κατορθώματα που προέκυψαν από το πάθος του. Ότι όμως σε αυτούς που τον σταύρωσαν το γεγονός θα γίνει πρόξενος ολέθρου, και ότι θα υποπέσουν στα δεινά της θείας οργής όσοι πρωτοστάτησαν σε τέτοιες βουλές και εγχειρήματα (και αυτοί ήταν οι ηγέτες του λαού), το διατρανώνει λέγοντας: «Και θα επιφέρω το χέρι μου επί τους ποιμένες». Διότι κατέστρεψαν «τον αμπελώνα του», κατά τη φωνή του προφήτη, «έδωσαν την επιθυμητή του μερίδα σε έρημο άβατη, παραδόθηκε σε αφανισμό απώλειας». Επιφέρει βεβαίως το χέρι Του ο Θεός στους ποιμένες σαν ρομφαία που τους κατακτυπά, ζητώντας εκδίκηση για την ανοσιότητα, όχι μόνο επειδή οι ίδιοι φέρθηκαν υβριστικά προς τον Χριστό, αλλά επειδή επιπλέον έγιναν και στους άλλους η αρχή και ο δρόμος για αυτή την ασυγκράτητη μανία.

Διότι πώρωση έχει συμβεί εν μέρει στον Ισραήλ, και κάλυμμα υπάρχει πάνω στην καρδιά τους, και ενώ έχουν μάτια δεν βλέπουν, επειδή απέρριψαν το αληθινό φως και έκλεισαν εκούσια τα μάτια της καρδιάς τους. <Και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε.> (A f. 349 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Και τις οσφύες τους εξάρθρωσε για πάντα· καταδίκασέ τους, Δέσποτα, στη δουλεία των Βαβυλωνίων, ώστε εξαιτίας αυτών που πράττουν να περιπέσουν σε κοπιαστική εργασία, μένοντας πάντοτε σκυφτοί. <Ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει.> (A f. 350) Θυμό της οργής, λοιπόν, ονόμασε την οξεία και οδυνηρή τιμωρία. Και πάνω στους σταυρωτές ο θυμός της θείας οργής, όχι μερικώς όπως πολλές φορές, αλλά ολοκληρωτικά ξεχύθηκε, και τους κατέλαβε κάθε είδος τιμωρίας. <Διότι αυτόν που εσύ πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν.> (A f. 350. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Εσύ μεν, λέει, ζητώντας να εκτίσω την ποινή για την εκτροπή μου, με παρέδωσες στους Βαβυλωνίους σαν σε κάποιους δήμιους· αυτοί όμως με περιέβαλαν με περισσότερα δεινά από όσα διέταξες, και μου αύξησαν την οδύνη για την αμαρτία μου. Αυτήν ακριβώς την ωμότητά τους κατηγορεί και ο Θεός των όλων, και λέει: «Εγώ τους παρέδωσα στα χέρια σου, αλλά εσύ δεν τους έδειξες έλεος· βάρυνες τον ζυγό του ηλικιωμένου, και δεν σπλαχνίστηκες τον νεότερο.» Εάν όμως ο λόγος αναφέρεται στους σταυρωτές, αυτό αποτελεί παράθεση της αιτίας για την οποία θα υποστούν τέτοια δεινά. (

A φ. 350) Παρόμοιο είναι και με εκείνο που αναφέρεται στον Ζαχαρία: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα.» Επειδή, έχοντας παραχωρήσει να πάθει ο Υιός, λέγεται ότι ο Ίδιος Τον παρέδωσε. Έπαθε δε και ο Υιός όχι από ανάγκη, αλλά εκούσια· διότι το πάθος Του ήταν σωτήριο για τον κόσμο. Αυτόν, λοιπόν, λέγει, ο οποίος κατά τη δική Σου ευδοκία βρέθηκε μέσα σε πληγές λόγω του πάθους, αυτοί δεν τον αποδέχτηκαν, και τον απώθησαν μακριά από τη δική τους σωτηρία. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο Πατέρας, οικονομώντας τα πράγματα προς το καλύτερο, παρέδωσε τον Υιό σε θάνατο, όπως είχε προοριστεί, δεν καθιστά ανεύθυνους εκείνους που υπηρέτησαν αυτή τη βουλή. Διότι δεν αποφάσισαν να το κάνουν αυτό επειδή προσπαθούσαν να γίνουν αρεστοί στον Θεό, αλλά παρανομώντας με την αυτεξούσια βούληση της ψυχής τους και οδηγούμενοι από φονικό φθόνο, διέπραξαν αυτό το έργο. Έπειτα προσθέτει ότι «Στον πόνο των τραυμάτων μου προσέθεσαν.» Επειδή Αυτός μεν ταπείνωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι τον περιέβαλαν με θάνατο· ή διότι όχι μόνο τον σκότωσαν, αλλά και διέβαλαν και συκοφάντησαν την ανάστασή Του· γι' αυτό και πάλι τους απευθύνει τα εξής: <Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους.> (A φ. 350 β, E φ. 134. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Αυτό το λέει για την προσθήκη της Ιερουσαλήμ.

Επομένως, ο Πατέρας παρέδωσε τον Υιό και, για να το πούμε έτσι, λέγεται ότι ο ίδιος επάταξε τον Εμμανουήλ. Και πράγματι, στο βιβλίο των Ψαλμών εισάγεται το πρόσωπο του Χριστού, μιλώντας για την ανοσιότητα των Ιουδαίων προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό, λέγοντας ότι «Αυτόν που εσύ επάταξας, αυτοί τον καταδίωξαν, και προσέθεσαν πόνο στα τραύματά μου.» Ας μην υπερηφανεύεται λοιπόν ο κυριοκτόνος λαός· διότι δεν επικράτησαν αμέσως, επειδή δήθεν ο Χριστός ήταν αδύναμος, αλλά ας μάθουν την αλήθεια μέσω του Μωυσή. Διότι δεν γνωρίζουν αυτόν που τον επάταξε. Δες, λοιπόν, τον τραυματισμένο στη γη των Ιουδαίων, τον Εμμανουήλ. Και το μυστήριο γύρω από αυτόν, ανάμεσά τους μεν δεν εκπληρώνεται καθόλου, αλλά μάλλον ιερουργείται με αινιγματικό τρόπο στη χώρα και τη γη των εθνών. «Διότι εάν βρεθεί», λέει, «ο τραυματίας, θα πάρουν μια δαμάλα που δεν έχει δοκιμάσει ζυγό και κόπους· και αφού την κατεβάσουν σε μια τραχιά και ακαλλιέργητη φάραγγα, ας της κόψουν τα νεύρα μέσω εκείνων που έχουν οριστεί για την ιερουργία. Και αφού νίψουν τα χέρια τους πάνω από αυτήν, ας πουν: Τα χέρια μας δεν έχυσαν αυτό το αίμα». Η δαμάλα λοιπόν είναι τύπος του Χριστού, όπως ακριβώς ήδη προείπαμε. Δαμάλα μεν, που δεν έχει δοκιμάσει ζυγό, ενώ βρέθηκε υπό ζυγό ως άνθρωπος, και όμως παρέμεινε έξω από ζυγό, επειδή ακριβώς είναι κατά φύση Θεός.

Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Καλή είναι λοιπόν η προσευχή μαζί με τη νηστεία. Αυτά όμως τα επισφραγίζει η ελεημοσύνη· διότι «έλεος θέλω και όχι θυσία», λέει. Δες και τον Προφήτη, πώς έλεγξε τους ανελέητους: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη του». Και: «Διότι αυτόν που εσύ χτύπησες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου». Γι' αυτό μακαρίζει ο Σωτήρας τους ελεήμονές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Τι λέει άλλωστε ο Άγγελος προς τον Κορνήλιο; Είπε: «Όχι μόνο οι προσευχές σου, αλλά και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Δέξου, λοιπόν, αυτόν που πλανήθηκε και μετανοεί, αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το βάθος της έλλειψης του φόβου του Θεού και της αμέλειας. Άκουσε τον Απόστολο που λέει: «Επικυρώστε απέναντί του την αγάπη, ώστε να μην καταποθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Και πάλι λέει: «Σας παρακαλούμε, αδελφοί, νουθετείτε τους άτακτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κάποιος σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους».

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στις σκηνές τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί». Διότι ολοσχερώς εκ θεμελίων καταστράφηκαν όλες οι σκηνές και οι κατοικίες τους. Δες, λοιπόν, πόσα μνημόνευσε ο λόγος: την ερήμωση του αγίου τόπου, τον αφανισμό των σκηνωμάτων τους, την παντελή ταπείνωση του έθνους, τον σκοτισμό της διανοίας τους, την αδυναμία κατανόησης των θείων Γραφών, τα οποία ποτέ άλλοτε δεν εκπληρώθηκαν σε αυτούς παρά μόνο μετά την ασέβειά τους προς τον Χριστό του Θεού. Γι' αυτό, η προφητεία προσθέτει αμέσως μετά σε αυτά την αιτία, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου», και τα λοιπά. Λέει δηλαδή ότι όλα τα προλεχθέντα θα τους συμβούν, όχι εξαιτίας κάποιας ειδωλολατρίας, αλλά «διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν». Διότι εσύ μεν, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», τον επάταξες για τους λόγους που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις. Γι' αυτό και έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εφόσον δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Το πού δε τον παρέδωσε, θα μας το διδάξει ο Ησαΐας λέγοντας: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας»· γι' αυτό έγινε κατάρα για χάρη μας. Διότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, προκειμένου εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη εν αυτώ.

Γι' αυτό, στον προφήτη Ζαχαρία έχει λεχθεί: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου, και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του. Κτύπησε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου»· στο δε Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν πλησίαζε στο πάθος, προειδοποιούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα κτυπήσω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου». Και στο προκείμενο χωρίο, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, έχει λεχθεί το: «Διότι αυτόν που εσύ κτύπησες, (εκείνοι) τον κατεδίωξαν». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Και δυνάμει αυτός ήταν που τον κτύπησε, επειδή του επέτρεψε να υποστεί τέτοια πάθη. Εκείνοι όμως, όχι μόνο τον κτύπησαν, αλλά και τον έδιωξαν από κοντά τους και τον απομάκρυναν μακριά· ενώ έπρεπε να τον αποδεχθούν, έστω και κτυπημένο, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος για εμάς κατάρα, και ότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Πρέπει δε να θυμηθούμε και τα λόγια του Ησαΐα, μέσω των οποίων λεγόταν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και το, «Διότι αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ότι τραυματίστηκε όχι για τίποτε άλλο, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών μας, και καταπονήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας.

Αυτοί όμως δεν αναλογίστηκαν τίποτε από αυτά, αλλά τον έδιωξαν και τον απομάκρυναν από κοντά τους, ζητώντας από τη μία πλευρά τον φονιά, και αρνούμενοι από την άλλη τον αρχηγό της ζωής. Γι' αυτό λέει εδώ: «Διότι εκείνον που εσύ πάταξες, τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου.» Επειδή εγώ δεχόμουν τα τραύματα υπέρ αυτών, γινόμενος καθαρμός τους και αντίψυχο για τις αμαρτίες τους· αυτοί όμως πρόσθεσαν σε μένα τα δικά τους κακά. «Έδωσαν» λοιπόν «στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος»· όχι μόνο κατά τον καιρό που έπασχα από αυτούς, αλλά και στα μετέπειτα χρόνια, εμμένοντας στις εναντίον μου βλασφημίες. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα, αντί του «πρόσθεσαν», αναφέρεται «θα διηγηθούν»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «εξιστορούσαν». Διότι δεν τους αρκούσε το ότι τον τραυμάτισαν μία φορά και τόλμησαν τέτοια πράγματα εναντίον του· αλλά, σαν να καυχιούνταν για κατορθώματα, εξιστορούσαν στα παιδιά τους τα όσα είχαν τολμήσει εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, οι ίδιοι επέλεξαν αυτή τη μερίδα, καταδιώκοντας εκείνον που εσύ πάταξες, και συσσωρεύοντας ανομίες και ασέβειες στους εαυτούς τους και στα παιδιά τους, εύλογα προστίθεται για αυτούς το εξής: «Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους»· αντί του «θα προσθέσεις»· διότι θα υπάρξει σε αυτούς προσθήκη κακών.

Ήταν δε φτωχός, έχοντας εγκαταλείψει τον πλούτο της αιώνιας βασιλείας. Γι' αυτό λέει ο Παύλος: «Ο Ιησούς Χριστός, αν και ήταν πλούσιος, για χάρη μας πτώχευσε, ώστε εμείς να γίνουμε πλούσιοι με τη δική του πτώχεια». Αλλά έγινε και «πονεμένος»· γι' αυτό έλεγε πιο πάνω: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Διότι πονούσε για εκείνους που χάνονταν, και υπέφερε βαθιά για όσους δεν προσέρχονταν στη σωτηρία που εξασφαλιζόταν μέσω αυτού. Γι' αυτό, σαν να πονούσε, φώναζε: «Ω γενεά άπιστη και διεστραμμένη, έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;» Γι' αυτό λέει: «Εγώ είμαι φτωχός και πονεμένος· η σωτηρία σου, Θεέ, με στήριξε». Υπαινίσσεται δε μέσα από αυτά τη σωτηρία μετά τον θάνατό του. Διότι, αν και βυθίστηκε στη λάσπη του βυθού και κατήλθε στα βάθη της θάλασσας, όπως φανέρωνε μέσα από τις προφητείες, τώρα όμως λέει: «Η σωτηρία σου, Θεέ, με στήριξε»· παρουσιάζοντας σαφώς ότι έτυχε στήριξης και προστασίας, μετά την κάθοδό του στα βάθη της θάλασσας, και αφού υπέστη τα προαναφερθέντα πάθη. Γι' αυτό και στον εικοστό πρώτο ψαλμό ανέπεμπε τον ύμνο «υπέρ της εωθινής αντιλήψεως».

Έκχεε επάνω τους την οργή σου, και ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει. Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς για να κατοικεί· διότι κατεδίωξαν αυτόν που εσύ πάταξες, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου. Αυτά λοιπόν είναι τα λόγια του Δαβίδ. Από την άλλη, ο τεσσαρακοστός τέταρτος ψαλμός των υιών Κορέ, ο οποίος φέρει την επιγραφή «Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων», ανέπεμπε ωδή υπέρ του Αγαπητού, του οποίου την παρουσία, αφού προφήτευσε, συνέδεσε με την κλήση της εξ εθνών Εκκλησίας, υποδηλώνοντάς την με αυτόν τον τρόπο: Άκουσε, θυγατέρα, και γείρε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου. Και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς το κάλλος σου, διότι αυτός είναι ο Κύριός σου, και θα τον προσκυνήσουν· και η θυγατέρα της Τύρου θα προσέλθει με δώρα. Κατά τον ίδιο λοιπόν τρόπο και ο προκείμενος ψαλμός, ο οποίος επιγράφεται «Ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων» και αναφέρεται εις το τέλος, προαναγγέλλει την παρουσία του Χριστού, καθώς και την αιχμαλωσία του ιουδαϊκού έθνους και τον εμπρησμό της Ιερουσαλήμ που υπέστη από τους Βαβυλωνίους.

«Ας γίνει»: Διότι ούτε το ιερό τραπέζι των άρτων τους ωφέλησε, αλλά έγινε για αυτούς παγίδα. «Και σε ανταπόδοση»: Διότι υπερηφανεύθηκαν οι Ιουδαίοι σαν άγριοι και τους έγινε σκάνδαλο και ανταπόδοση κατάρας. «Ας σκοτιστούν»: Οι νοητοί (οφθαλμοί) της ψυχής, όχι οι σαρκικοί. «Και τα νώτα»: Δηλαδή, κάμψε τον ανένδοτο τράχηλό τους με την κατάρα του νόμου. «Έκχεε»: Εναντίον όλων, δηλαδή πλήξε αυτούς <τον λαό των Ιουδαίων>. «Και ο θυμός»: Διότι έφθασε πάνω τους η οργή του Θεού κατά την ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. «Ας γίνει»: Επαύλεις ονομάζονται οι χώροι κοντά στις οικίες, που είναι το σώμα της ψυχής. Αυτά όμως καταστράφηκαν εξαιτίας της ασέβειας. Μιλάει δε [και] για τον ιερό ναό (των Ιουδαίων). «Και στα σκηνώματα»: Εννοεί τις συναγωγές τους, [μάλιστα τους ναούς τους], ότι έγιναν έρημοι από κατοίκους εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξας»: Επειδή αυτόν που ο Πατέρας αποφάσισε να αποστείλει στον κόσμο για την αναζήτηση του ανθρώπου, τον καταδίωξαν οι Ιουδαίοι. «Και στο άλγος»: Δηλαδή στην εκούσια ταπείνωσή μου πρόσθεσαν και αυτοί το μίσος. «Πρόσθεσε ανομία»: Διότι πρόσθεσαν ανομία στην ανομία· επειδή δεν αρκέστηκαν στον σταυρό και στον θάνατο, αλλά επιχείρησαν να συκοφαντήσουν και την ανάσταση.

Διότι αυτός είναι ο συναιώνιος Υιός με τον Πατέρα, γι' αυτό λέει: ας γίνει, ω Πατέρα, ο ναός τους ερημωμένος, επειδή αυτόν που εσύ για τη σωτηρία του κόσμου με τη θέλησή σου πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και αυτό σημαίνει: αυτοί με καταδίωξαν με βίαιο και καταδικαστικό θάνατο, και πρόσθεσαν πόνο πάνω στον πόνο των τραυμάτων μου. Προηγουμένως, βέβαια, πονούσα ως φιλάνθρωπος για την πλάνη των εθνών, αλλά πάνω στον πόνο μού πρόσθεσαν άλλον, καθώς πλανήθηκαν και οι ίδιοι. Γι' αυτό, Πατέρα, πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους και θλίψη στη θλίψη, και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου, δηλαδή στη βασιλεία σου, αλλά ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων και ας μην εγγραφούν μαζί με τους δικαίους, δηλαδή μαζί με τους αγίους πατέρες και πατριάρχες τους. Τι λες σε αυτό, ω Ιουδαίε; Δεν τα λέει ο Ματθαίος ούτε ο Παύλος, αλλά ο Δαβίδ ο δικός σου χρισμένος, ο οποίος στρέφεται εναντίον σου, αυτός που εξαγγέλλει και προφέρει τις φοβερές αποφάσεις για τον Χριστό. Και όπως ο μέγας Ιώβ θα πω προς εσάς, σύμφωνα με τα λόγια του δικαίου και αψευδούς που λέει τα εξής: αγόρασες τον Χριστό σαν δούλο· ήρθες προς αυτόν ληστρικά μέσα στον κήπο.

Διαφορετικά, θα ήταν περιττή και η κάθοδός του στη Μαρία. Διότι, για ποιον λόγο κατήλθε σε αυτήν, αν δεν επρόκειτο να λάβει τίποτε από αυτήν; Επιπλέον, αν δεν είχε λάβει τίποτε από τη Μαρία, δεν θα δεχόταν τις προερχόμενες από τη γη τροφές, με τις οποίες τρέφεται το σώμα που έχει ληφθεί από τη γη. Ούτε, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες παρόμοια με τον Μωυσή και τον Ηλία, θα πεινούσε, επειδή το σώμα του επιζητούσε τη δική του τροφή. Ούτε ο μαθητής του Ιωάννης, γράφοντας γι' αυτόν, θα έλεγε: «Ο δε Ιησούς, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν». Ούτε ο Δαβίδ θα είχε προφητεύσει γι' αυτόν: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Ούτε θα είχε δακρύσει για τον Λάζαρο. Ούτε θα ίδρωνε θρόμβους αίματος. Ούτε θα έλεγε ότι «Περίλυπη είναι η ψυχή μου». Ούτε, όταν κεντήθηκε η πλευρά του, θα εξήρχετο αίμα και ύδωρ.

Γι' αυτό λοιπόν, «ας γίνει» δίκαια «η τράπεζά τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο», ώστε να μην έχουν ειρήνη και ομονοούν για το κακό. «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν», επειδή δεν θέλησαν να αντικρίσουν το φως που ήρθε στον κόσμο, «και κύρτωσε τη ράχη τους παντοτινά», επειδή και αυτοί δεν επέλεξαν να σκύψουν τον αυχένα τους. «Ξέχυσε πάνω τους την οργή σου και ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει», καθώς και αυτοί, αποδιώχνοντας από τον εαυτό τους κάθε αγαθό, έπραξαν έργα άξια κάθε οργής. «Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί», πράγμα που και συνέβη. Διότι, αφού διασκορπίστηκαν σε κάθε πόλη και χώρα από τα σκηνώματά τους στην Ιουδαία, «έγινε η έπαυλή τους ερημωμένη». Έτσι άλλωστε ομιλούν και οι Πράξεις των Αποστόλων για αυτό το ρητό. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες», ως αποστάτη διάβολο, «αυτοί καταδίωξαν», κάνοντας αυτά που είναι σε εκείνον ευάρεστα, γι' αυτό «και στον πόνο των τραυμάτων» μου από τα καρφιά «πρόσθεσαν» και τον λογχισμό της πλευράς μου. Και εσύ, Πατέρα, «πρόσθεσε ανομία» δίκαια «στην ανομία τους και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου· ας εξαλειφθούν από το βιβλίο των ζώντων και μαζί με τους δικαίους ας μη γραφτούν».

Προς τον Βάρδα, μάγιστρο, πατρίκιο και κουροπαλάτη. Στον πόνο των τραυμάτων μου προστίθεται πόνος που ίσως είναι άξιος της δικής μου αθλιότητας, αλλά είναι ανάξιος της δικής σας συμπόνιας και της διάθεσής σας απέναντί μας. Και αν κάποιος πειστεί ότι αυτά δεν μας συνέβησαν με τη δική σας συγκατάθεση, ωστόσο το γεγονός ότι τα υφιστάμεθα ενώ εσείς εξουσιάζετε και έχετε τη δύναμη, εφόσον αυτό βλέπουν, κανείς δεν θα μπορούσε να μεταπειστεί για το αντίθετο. Εξαπατηθήκαμε, υβριστήκαμε, ατιμαστήκαμε, δεχόμαστε επιθέσεις, δεχόμαστε επιβουλές. Αλλά πληγές δεν δεχτήκαμε; Δεχτήκαμε. Και το χειρότερο, όχι στο σώμα, το οποίο είναι φανερό σε όλους και ελέγχει αυτόν που αδικεί και φέρνει πολλή παρηγοριά από τη συμπόνια αυτών που τα βλέπουν και σπλαχνίζονται. Δεχτήκαμε πληγές στην ίδια την ψυχή, εξαιτίας της οποίας και το σώμα μαστίζεται από ασθένεια. Και αυτός που χτυπά δεν ντρέπεται, σαν να μην αδικεί, και αυτός που χτυπιέται δέχεται επιπλέον τιμωρία, πάνω στον πόνο των πληγών, την ασπλαχνία που προέρχεται από το ότι το τραύμα μένει κρυφό. Διότι διαφεύγει από τους πολλούς αυτό το είδος της τιμωρίας, το οποίο και αυτόν που τιμωρεί τον ευχαριστεί περισσότερο και τον καθιστά αμετανόητο, και αυτόν που τιμωρείται τον φθείρει περισσότερο, αν και του εξασφαλίζει μεγαλύτερο μισθό ανταμοιβής.

«Οι δε Ιουδαίοι κραύγαζαν, λέγοντας: Εάν τον απολύσεις, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα. Καθένας που κάνει τον εαυτό του βασιλιά, εναντιώνεται στον Καίσαρα. Ο Πιλάτος, λοιπόν, ακούγοντας αυτόν τον λόγο, οδήγησε έξω τον Ιησού, και κάθισε στο βήμα σε έναν τόπο που λέγεται Λιθόστρωτο, στα εβραϊκά δε Γαββαθά. Ήταν δε Παρασκευή του Πάσχα, και η ώρα περίπου έκτη.» Επειδή ο Κύριος κατέπληξε τον Πιλάτο με τα λόγια του, και του παρέσχε σαφή απολογία, ότι δηλαδή Αν δεν παρέδιδα εγώ με τη θέλησή μου τον εαυτό μου και δεν το επέτρεπε ο Πατέρας, δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, και ότι αμαρτία έχεις και εσύ, αλλά μεγαλύτερη ο Ιούδας που με παρέδωσε ή και ο λαός, διότι «πρόσθεσε πόνο στις πληγές μου, και δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος», αλλά βρίσκοντάς με χωρίς συνήγορο και αβοήθητο με παρέδωσε στον σταυρό, και ούτε δυσώπησε με τόσα δικαστήρια από τα οποία βγήκα αθώος, αλλά φώναζε «Σταύρωσε, σταύρωσε»· επειδή, λοιπόν, λέγοντας αυτά ο Κύριος κατέπληξε τον Πιλάτο, από τότε «ζητούσε» περισσότερο «να τον απολύσει». Οι Ιουδαίοι, όμως, επειδή, διαβάλλοντάς τον ότι κάνει τον εαυτό του Θεό και προβάλλοντας τον νόμο, διαψεύστηκαν (διότι ο Πιλάτος εξαιτίας αυτού φοβήθηκε περισσότερο και ήθελε να τον απολύσει, μήπως και προσκρούσει στον Θεό), καταφεύγουν πάλι στους εξωτερικούς νόμους και εκφοβίζουν τον Πιλάτο θεωρώντας τον δειλό.

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.

Αλλά ο Θεός από την άλλη πλευρά αντιπροσέφερε τις δωρεές του· από τη μια υπήρχε η πραγματικότητα της κακουχίας, και από την άλλη η πεποίθηση της ευθυμίας. Διότι, όταν πέρασαν δέκα ημέρες, για τρίτη πάλι φορά οι αθλητές δέχθηκαν την επίσκεψη της ανατολής εξ ύψους, ενώ οι αναίσθητοι αιρετικοί παρέμεναν πάλι στην ίδια πώρωση, και το διεστραμμένο δεν διορθωνόταν, ούτε αναπληρωνόταν το υστέρημα της σκέψης τους ως προς τη γνώση του αγαθού. Απεναντίας, πρόσθεσαν επιπλέον πόνο στα τραύματα των αγίων. Διότι, μόλις έλαβαν από τον άρχοντα την άδεια να πράξουν σύμφωνα με τη θέλησή τους, τους βγάζουν μεν από τη φυλακή, αλλά τους βασανίζουν με ανθρώπινα χτυπήματα, χωρίς να δείξουν, όπως λέγεται, καμία φειδώ ούτε για τα γηρατειά τους ούτε για την αδυναμία που η πολλή κακουχία είχε προκαλέσει στα σώματα των αγίων.