Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:28

«Και στον πόνο των τραυμάτων μου πρόσθεσαν». Αυτό το λέει, επειδή ο ίδιος μεν ταπείνωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι τον περιέβαλαν ακόμη και με θάνατο. «Πρόσθεσε ανομία πάνω στην ανομία τους». Και αυτό το λέει, επειδή μετά τον σταυρό και την ανάσταση τον συκοφάντησαν. «Και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου». Θα βρεθούν μακριά, λέει, από την τρυφή που πρόκειται να αποδοθεί στους δικαίους.

Διότι τότε δεν ήταν καθόλου δύσκολο να τον επιβουλευτούν, σύμφωνα τουλάχιστον με την υποψία που υπήρχε σε αυτούς· επειδή, από αμάθεια και μην ξέροντας αυτόν που καταδίωκαν, νόμιζαν ότι θα υποκύψει στις κακοτροπίες τους, έστω κι αν δεν ήθελε να πάθει, και ότι θα πιαστεί σαν ένας από εκείνους που δεν γνωρίζουν τον λογισμό που κρύβεται στις διάνοιές τους. Επομένως, η άρνηση είναι καρπός της κακοτροπίας και ένας άλλος τρόπος ασέβειας προς τον Χριστό· διότι με αυτά που επιχειρούν, δηλαδή να αποκρούσουν ως μη αληθινό αυτό που ειπώθηκε από αυτόν, τον κατακρίνουν ως ψεύτη, προσθέτοντας «ανομίαν επί την ανομίαν αυτών», όπως έχει γραφτεί. «Ένα έργο έκανα, και όλοι θαυμάζετε;» Θα διαβάσουμε βέβαια το προκείμενο εδάφιο ως ερώτηση, με άνω τελεία και τελεία. Όμως δεν θα αγνοήσουμε την τέχνη του λόγου, ο οποίος κυοφορεί μέσα του μια σοφότατη οικονομία. Διότι παρατήρησε πώς, εξηγώντας στους Ιουδαίους τη φιλανθρωπία που έγινε στον παράλυτο, δεν λέει απρόσεκτα: «Θεράπευσα τον άνθρωπο το Σάββατο, και γι' αυτό θαυμάζετε;» Αντίθετα, με τρόπο συγκρατημένο και πάρα πολύ προσεκτικό λέει: «Ένα έργο έκανα», τιθασεύοντας την άκαιρη οργή του πλήθους· διότι δεν ήταν απίθανο, πειραγμένοι από την παράβαση του Σαββάτου, να επιχειρήσουν αμέσως να λιθοβολήσουν τον Ιησού.

Διότι με κάποιον τρόπο, λέει, τους αναπαιδαγωγεί στο να σκέφτονται τα πιο πρέποντα για αυτόν, και να μη νομίζουν ότι γεννήθηκε πραγματικά από τον Ιωσήφ ή από κάποιον άλλον από αυτούς που βρίσκονται στη γη, αλλά να πιστεύουν ότι φανερώθηκε από την ουσία του Θεού και Πατέρα, ως Θεός εκ Θεού. Αυτό ακριβώς κατανοώντας το, αγανακτούν και φλέγονται από ακόμη πιο θερμούς θυμούς, προσθέτοντας «ανομία στην ανομία τους», όπως είναι γραμμένο, με τα οποία εξυβρίζουν ακόμη περισσότερο. «Αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι και του είπαν: Δεν λέμε καλά εμείς ότι εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο;» Είναι πάλι επόμενο να θρηνήσουμε για την παραφροσύνη των Ιουδαίων και την υπερβολή της ανοησίας τους. Διότι πιάνονται από τα ίδια τους τα λόγια, ακριβώς όπως τα αγρίμια, όταν ορμούν στα χέρια εκείνων που τα σφάζουν, στρέφοντας τα ίδια τις ορμές τους πάνω στο σίδερο εναντίον του εαυτού τους. Διότι, ελεγχόμενοι ότι το να λένε ψέματα είναι γι' αυτούς συνήθεια και σύμφυτη πρακτική, αποδεικνύουν αμέσως ότι αυτό είναι αλήθεια, και από τη μια εξοργίζονται ακούγοντας από τον Σωτήρα ότι δεν προέρχονται από τον Θεό, από την άλλη όμως, χωρίς να μεσολαβήσει καθόλου χρόνος, φανερώνουν στους εαυτούς τους την πιο ακριβή εικόνα της κακίας του διαβόλου. Διότι τολμούν να αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, όπως λένε, τον Θεό που φανερώθηκε από τον Θεό, ενώ είναι μάλλον αυτοί που έχουν μέσα τους το πικρό και θεομάχο δαιμόνιο. Διότι κανείς δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού παρά μόνο υπό την επήρεια του Βεελζεβούλ, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου.

Σε εκείνους δε που είχαν άπαξ ολισθήσει σε αυτή τη νοοτροπία, κανένα από τα φαύλα έργα δεν έμενε ανεκτέλεστο. Εξαιτίας αυτού του λόγου ο Θεός των όλων εξαπέλυε εναντίον τους πάρα πολλές φορές πολέμους και μάχες, άλλοτε προερχόμενες από τα γειτονικά έθνη, και άλλοτε από τους Πέρσες και τους Μήδους· όσοι δε επιτίθονταν εναντίον της Ιουδαίας, λεηλατώντας προηγουμένως μερικές φορές τα άλλα έθνη, προκαλούσαν στους Ισραηλίτες φοβερό και ανυπόφορο τρόμο. Και αυτοί, αν και έπρεπε να εξευμενίσουν τον Θεό των όλων, και να απομακρυνθούν από τα ανόσια έργα τους, και να στραφούν μάλλον σε ό,τι είναι αρεστό σε Αυτόν, και να απολογηθούν σε Εκείνον που είχαν λυπήσει με το να μεταστραφούν από τα αισχρά προς τα καλύτερα, και έτσι να αναζητήσουν τη σωτηρία από Αυτόν και μόνο, και το χέρι που πάντοτε σώζει και υπερασπίζεται, δεν το έπρατταν αυτό οι ταλαίπωροι. Αντιθέτως, εκλιπαρώντας για βοήθεια από ανθρώπους, άλλοτε προσκαλούσαν για αυτόν τον σκοπό κάποιους από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε τους γείτονές τους Αιγυπτίους, προσθέτοντας ανομία στην ανομία τους, όπως είναι γραμμένο, και εξάπτοντας εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος σε οργή τον Παντοδύναμο Θεό. Και γι' αυτό ανέφερε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Και έγινε ο Εφραίμ σαν ανόητο περιστέρι, χωρίς νου· επικαλούνταν την Αίγυπτο, και πορεύονταν προς τους Ασσυρίους». Αλλά και μέσω του ίδιου του προφήτη Ησαΐα: «Αλίμονο σε εκείνους που κατεβαίνουν στην Αίγυπτο για βοήθεια, σε αυτούς που στηρίζονται σε άλογα και σε άρματα».

A φ. 350) Παρόμοιο είναι και με εκείνο που αναφέρεται στον Ζαχαρία: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα.» Επειδή, έχοντας παραχωρήσει να πάθει ο Υιός, λέγεται ότι ο Ίδιος Τον παρέδωσε. Έπαθε δε και ο Υιός όχι από ανάγκη, αλλά εκούσια· διότι το πάθος Του ήταν σωτήριο για τον κόσμο. Αυτόν, λοιπόν, λέγει, ο οποίος κατά τη δική Σου ευδοκία βρέθηκε μέσα σε πληγές λόγω του πάθους, αυτοί δεν τον αποδέχτηκαν, και τον απώθησαν μακριά από τη δική τους σωτηρία. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο Πατέρας, οικονομώντας τα πράγματα προς το καλύτερο, παρέδωσε τον Υιό σε θάνατο, όπως είχε προοριστεί, δεν καθιστά ανεύθυνους εκείνους που υπηρέτησαν αυτή τη βουλή. Διότι δεν αποφάσισαν να το κάνουν αυτό επειδή προσπαθούσαν να γίνουν αρεστοί στον Θεό, αλλά παρανομώντας με την αυτεξούσια βούληση της ψυχής τους και οδηγούμενοι από φονικό φθόνο, διέπραξαν αυτό το έργο. Έπειτα προσθέτει ότι «Στον πόνο των τραυμάτων μου προσέθεσαν.» Επειδή Αυτός μεν ταπείνωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι τον περιέβαλαν με θάνατο· ή διότι όχι μόνο τον σκότωσαν, αλλά και διέβαλαν και συκοφάντησαν την ανάστασή Του· γι' αυτό και πάλι τους απευθύνει τα εξής: <Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους.> (A φ. 350 β, E φ. 134. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Αυτό το λέει για την προσθήκη της Ιερουσαλήμ.

Αυτοί όμως δεν αναλογίστηκαν τίποτε από αυτά, αλλά τον έδιωξαν και τον απομάκρυναν από κοντά τους, ζητώντας από τη μία πλευρά τον φονιά, και αρνούμενοι από την άλλη τον αρχηγό της ζωής. Γι' αυτό λέει εδώ: «Διότι εκείνον που εσύ πάταξες, τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου.» Επειδή εγώ δεχόμουν τα τραύματα υπέρ αυτών, γινόμενος καθαρμός τους και αντίψυχο για τις αμαρτίες τους· αυτοί όμως πρόσθεσαν σε μένα τα δικά τους κακά. «Έδωσαν» λοιπόν «στο φαγητό μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος»· όχι μόνο κατά τον καιρό που έπασχα από αυτούς, αλλά και στα μετέπειτα χρόνια, εμμένοντας στις εναντίον μου βλασφημίες. Γι' αυτό, σύμφωνα με τη μετάφραση του Ακύλα, αντί του «πρόσθεσαν», αναφέρεται «θα διηγηθούν»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «εξιστορούσαν». Διότι δεν τους αρκούσε το ότι τον τραυμάτισαν μία φορά και τόλμησαν τέτοια πράγματα εναντίον του· αλλά, σαν να καυχιούνταν για κατορθώματα, εξιστορούσαν στα παιδιά τους τα όσα είχαν τολμήσει εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, οι ίδιοι επέλεξαν αυτή τη μερίδα, καταδιώκοντας εκείνον που εσύ πάταξες, και συσσωρεύοντας ανομίες και ασέβειες στους εαυτούς τους και στα παιδιά τους, εύλογα προστίθεται για αυτούς το εξής: «Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους»· αντί του «θα προσθέσεις»· διότι θα υπάρξει σε αυτούς προσθήκη κακών.

Διότι κάποια μεν από όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους προέρχονται από το αυτεξούσιό μας, ενώ άλλα προέρχονται από τα εξωτερικά επακόλουθα του αυτεξουσίου μας. Γι' αυτό έχει ειπωθεί κάπου προς τον Θεό: «Με τον όσιο θα φανείς όσιος, και με τον διεστραμμένο θα συμπεριφερθείς με εναντίωση». Και στον Νόμο εξάλλου έχει ειπωθεί εκ μέρους Του: «Και εάν πορευθείτε απέναντί μου πλάγια, θα πορευθώ και εγώ απέναντί σας με πλάγιο (αντίθετο) θυμό». Επειδή λοιπόν οι ίδιοι, σαν με μακρύ σκοινί, έλκυσαν επάνω τους τις ανομίες τους, εύλογα και εσύ, ο δίκαιος Κριτής, θα προσθέσεις ανομία πάνω στην ανομία τους, καταλογίζοντάς τους δεύτερη επιπλέον της προηγούμενης.

Αλλά λέει επίσης: «Ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου.» Διότι η δική σου δικαιοσύνη προσκαλεί τους δικαίους, και υποδέχεται τους πάντες στα ενδότερα της βασιλείας σου σύμφωνα με τις υποσχέσεις· όσοι όμως τόλμησαν τέτοια πράγματα δεν θα εισέλθουν μαζί με εκείνους που θα συμπορευθούν χάρη στη δικαιοσύνη σου· αλλά ούτε θα καταγραφούν στη βίβλο των ζώντων· αντίθετα, θα υποστούν τα αντίθετα από αυτούς που θα καταγραφούν. Διότι, αν και αυτοί πρώτοι αξιώθηκαν τη χάρη μου και καταγράφηκαν κάποτε στη βίβλο των ζώντων χάρη στους πατέρες τους που ζουν ενώπιον του Θεού, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι υποσχέσεις· όμως, επειδή τόλμησαν τέτοια πράγματα, «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Αποσαφηνίζοντας δε την έννοια της βίβλου των ζώντων, προσθέτει στη συνέχεια: «Και ας μην καταγραφούν μαζί με τους δικαίους.» Διότι, όταν θα γίνει η επιλογή αυτών που έζησαν τον ανθρώπινο βίο, εκείνοι μεν που είναι άξιοι της ζωής κοντά στον Θεό, χάρη στη δική τους δικαιοσύνη, θα καταγραφούν από Αυτόν· ενώ θα αποβληθούν από τη βίβλο εκείνοι που αρνήθηκαν τον αρχηγό της ζωής. Και αυτό μεν είναι το τέλος εκείνων που τόλμησαν τα προλεχθέντα εναντίον του Σωτήρα μας· στη συνέχεια όμως ο λόγος μεταβάλλεται προς το χαρμοσυνότερο, κάνοντας από εδώ και πέρα την αρχή της ευαγγελικής χάριτος. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου, Θεέ, με βοήθησε.» Αυτός που είπε στα Ευαγγέλια: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», μέσα από τα προκείμενα λέει: «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.»

«Ας γίνει»: Διότι ούτε το ιερό τραπέζι των άρτων τους ωφέλησε, αλλά έγινε για αυτούς παγίδα. «Και σε ανταπόδοση»: Διότι υπερηφανεύθηκαν οι Ιουδαίοι σαν άγριοι και τους έγινε σκάνδαλο και ανταπόδοση κατάρας. «Ας σκοτιστούν»: Οι νοητοί (οφθαλμοί) της ψυχής, όχι οι σαρκικοί. «Και τα νώτα»: Δηλαδή, κάμψε τον ανένδοτο τράχηλό τους με την κατάρα του νόμου. «Έκχεε»: Εναντίον όλων, δηλαδή πλήξε αυτούς <τον λαό των Ιουδαίων>. «Και ο θυμός»: Διότι έφθασε πάνω τους η οργή του Θεού κατά την ανάσταση του Κυρίου από τους νεκρούς. «Ας γίνει»: Επαύλεις ονομάζονται οι χώροι κοντά στις οικίες, που είναι το σώμα της ψυχής. Αυτά όμως καταστράφηκαν εξαιτίας της ασέβειας. Μιλάει δε [και] για τον ιερό ναό (των Ιουδαίων). «Και στα σκηνώματα»: Εννοεί τις συναγωγές τους, [μάλιστα τους ναούς τους], ότι έγιναν έρημοι από κατοίκους εξαιτίας της ασέβειάς τους. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξας»: Επειδή αυτόν που ο Πατέρας αποφάσισε να αποστείλει στον κόσμο για την αναζήτηση του ανθρώπου, τον καταδίωξαν οι Ιουδαίοι. «Και στο άλγος»: Δηλαδή στην εκούσια ταπείνωσή μου πρόσθεσαν και αυτοί το μίσος. «Πρόσθεσε ανομία»: Διότι πρόσθεσαν ανομία στην ανομία· επειδή δεν αρκέστηκαν στον σταυρό και στον θάνατο, αλλά επιχείρησαν να συκοφαντήσουν και την ανάσταση.

«καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν» Διότι όσοι αμάρτησαν τόσο πολύ (γιατί για όσους αμάρτησαν τόσο πολύ) δεν είναι πλέον κατάλληλοι για να επιστρέψουν στη δικαιοσύνη <είναι κατάλληλη η επιστροφή>. «ἐξαλειφθήτωσαν» Διότι εξαλείφθηκαν οι Ιουδαίοι από τη συγγένεια του Θεού και των πατέρων και απομακρύνθηκαν. «καὶ μετὰ δικαίων» Διότι δεν μπορούν πλέον οι Ιουδαίοι να συγκαταλεχθούν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τους άλλους πατριάρχες. «πτωχός» Δηλαδή, εκουσίως υπέμεινα και την ταπείνωση και τη φτώχεια, λέει ο Κύριος. «καὶ ἡ σωτηρία» Η σωτηρία, η οποία τελέστηκε υπέρ του ανθρώπου, εύφρανε τον Θεό. «αἰνέσω τὸ ὄνομα» Ο άνθρωπος, λέει, αφού σώθηκε, προσφέρει ευχαριστία με αίνεση προς τον Θεό. «μεγαλυνῶ» Διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να σταματήσει να μεγαλύνει, να δοξάζει και να υμνεί (να αινεί) τον Θεό. «καὶ ἀρέσει» Δηλαδή, αρέσει στον Θεό ο νέος λαός, ο οποίος ενδυναμώνεται από τα κέρατα του σταυρού. Διότι τα κέρατα (το κέρας) ερμηνεύονται (ερμηνεύεται) ως δύναμη. Και «οπλές» ονομάζει την υπόδηση του ευαγγελίου (την υπόδηση των ποδιών με το ευαγγέλιο). «ἰδέτωσαν πτωχοί» Εννοεί τα έθνη· διότι πτώχευσαν ως προς τη θεογνωσία. «ἐκζητήσατε» Διότι τα έθνη, αφού αναζήτησαν, βρήκαν την [χάρη και την] αιώνια ζωή. «ὅτι εἰσήκουσεν» Των εθνών ομοίως, διότι ήταν στερημένα από ελπίδα. «καὶ τοὺς πεπεδημένους» Διότι, αν και ήταν δεμένοι (αλυσοδεμένοι) στην πλάνη, δεν τους παρέβλεψε (δεν τους περιφρόνησε).

Διότι αυτός είναι ο συναιώνιος Υιός με τον Πατέρα, γι' αυτό λέει: ας γίνει, ω Πατέρα, ο ναός τους ερημωμένος, επειδή αυτόν που εσύ για τη σωτηρία του κόσμου με τη θέλησή σου πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και αυτό σημαίνει: αυτοί με καταδίωξαν με βίαιο και καταδικαστικό θάνατο, και πρόσθεσαν πόνο πάνω στον πόνο των τραυμάτων μου. Προηγουμένως, βέβαια, πονούσα ως φιλάνθρωπος για την πλάνη των εθνών, αλλά πάνω στον πόνο μού πρόσθεσαν άλλον, καθώς πλανήθηκαν και οι ίδιοι. Γι' αυτό, Πατέρα, πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους και θλίψη στη θλίψη, και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου, δηλαδή στη βασιλεία σου, αλλά ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων και ας μην εγγραφούν μαζί με τους δικαίους, δηλαδή μαζί με τους αγίους πατέρες και πατριάρχες τους. Τι λες σε αυτό, ω Ιουδαίε; Δεν τα λέει ο Ματθαίος ούτε ο Παύλος, αλλά ο Δαβίδ ο δικός σου χρισμένος, ο οποίος στρέφεται εναντίον σου, αυτός που εξαγγέλλει και προφέρει τις φοβερές αποφάσεις για τον Χριστό. Και όπως ο μέγας Ιώβ θα πω προς εσάς, σύμφωνα με τα λόγια του δικαίου και αψευδούς που λέει τα εξής: αγόρασες τον Χριστό σαν δούλο· ήρθες προς αυτόν ληστρικά μέσα στον κήπο.

Και ο θυμός, όταν αναφέρεται στον Θεό και σε εμάς, δεν συνωνυμεί, αλλά ομωνυμεί. Διότι, προκειμένου περί του Θεού, υποδηλώνει την τιμωρία που επιβάλλεται απαθώς στους αμαρτωλούς· ενώ προκειμένου περί ημών, δηλώνει την εμπαθή κίνηση και την ταραχή των λογισμών. Και το χωρίο «Πρόσθεσε ανομία επί της ανομίας αυτών» ομωνυμεί. Διότι αυτό που λέει είναι το εξής: Επίβαλε τιμωρία για την αμαρτία τους. Και το χωρίο «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν» ομωνυμεί. Διότι αυτό που λέει σημαίνει το εξής: Εάν κάποιος μολύνει τον ναό του Θεού, θα τιμωρηθεί από Αυτόν.

Και όπως κατέβηκε, τέτοιος και ανέβηκε, όχι επειδή αδράνησε το βάπτισμα, αλλά επειδή αυτός απείθησε στον Σταυρωθέντα, σε Αυτόν που προσηλώθηκε στον σταυρό. Δεν πίστεψε στους προφήτες, οι οποίοι σαν βόδια έλκουν τα σύμβολα του σταυρού, το σίδερο και το ξύλο, και ανανεώνουν με τη διδασκαλία τους το ανθρώπινο γένος. Εξαιτίας αυτού, δεν απαλλάσσεται από την κατάρα του Αδάμ, αλλά αντίθετα λαμβάνει δεύτερη κατάρα, και προστίθεται ανομία πάνω στην ανομία του, ώστε να μην εισέλθει στη δικαιοσύνη του Θεού· διότι σε τίποτα απολύτως δεν τον ωφέλησε το βάπτισμα. Προσήλθε στους αποστόλους, λέγοντας: «Λάβετε χρυσό, και δώστε μου την εξουσία αυτή, ώστε σε όποιον επιθέτω τα χέρια, να λαμβάνει Πνεύμα Άγιο». Ο δε Πέτρος του είπε: «Δεν έχεις εσύ μερίδιο, ούτε κλήρο σε αυτήν την υπόθεση, διότι θέλησες να αποκτήσεις τη δωρεά του Θεού με χρήματα». Αυτός δεν υπάκουσε στους προφήτες, δεν καλλιέργησε τον λογικό του αγρό· αυτός ούτε και αξιώθηκε να λάβει το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κηρύχθηκε από τους προφήτες.

Γι' αυτό λοιπόν, «ας γίνει» δίκαια «η τράπεζά τους μπροστά τους παγίδα και ανταπόδοση και σκάνδαλο», ώστε να μην έχουν ειρήνη και ομονοούν για το κακό. «Ας σκοτιστούν τα μάτια τους για να μη βλέπουν», επειδή δεν θέλησαν να αντικρίσουν το φως που ήρθε στον κόσμο, «και κύρτωσε τη ράχη τους παντοτινά», επειδή και αυτοί δεν επέλεξαν να σκύψουν τον αυχένα τους. «Ξέχυσε πάνω τους την οργή σου και ο θυμός της οργής σου ας τους καταλάβει», καθώς και αυτοί, αποδιώχνοντας από τον εαυτό τους κάθε αγαθό, έπραξαν έργα άξια κάθε οργής. «Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί», πράγμα που και συνέβη. Διότι, αφού διασκορπίστηκαν σε κάθε πόλη και χώρα από τα σκηνώματά τους στην Ιουδαία, «έγινε η έπαυλή τους ερημωμένη». Έτσι άλλωστε ομιλούν και οι Πράξεις των Αποστόλων για αυτό το ρητό. «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες», ως αποστάτη διάβολο, «αυτοί καταδίωξαν», κάνοντας αυτά που είναι σε εκείνον ευάρεστα, γι' αυτό «και στον πόνο των τραυμάτων» μου από τα καρφιά «πρόσθεσαν» και τον λογχισμό της πλευράς μου. Και εσύ, Πατέρα, «πρόσθεσε ανομία» δίκαια «στην ανομία τους και ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου· ας εξαλειφθούν από το βιβλίο των ζώντων και μαζί με τους δικαίους ας μη γραφτούν».