Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:30

Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων. Αν και εγγράφηκαν, λέει, επειδή σε αυτούς ανήκαν οι επαγγελίες, εντούτοις, επειδή έπραξαν αυτά και αυτά, δικαίως θα εξαλειφθούν. «Εγώ είμαι πτωχός και πονεμένος· η σωτηρία σου, Θεέ, με προστάτευσε», κ.λπ. Από αυτό το σημείο κηρύσσεται η ευαγγελική πολιτεία, την οποία εγκαινίασε ο κατά Θεόν πτωχός, για τον οποίο και έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι».

Διότι όσα έχουν ειπωθεί με προστακτικό τρόπο, πρέπει να κατανοούνται ως προφητικά. «Βίβλος ζωής» είναι η μνήμη και η γνώση του Θεού· εκεί καταγράφονται τα έργα. Μακάριος, λοιπόν, είναι εκείνος που αξιώνεται να εγγραφεί στην άνω Ιερουσαλήμ. «Εγώ είμαι φτωχός και πονεμένος, η σωτηρία σου, Θεέ, με υποστήριξε.» (A f. 351, B f. 291 b, F f. 104 b, 105, H f. 181 b) Το δε «Εγώ είμαι φτωχός και πονεμένος», λεγόμενο εκ μέρους των αιχμαλώτων, σημαίνει το εξής: Αφού με είδες σε φτώχεια και να δοκιμάζομαι μέσα σε πολλές οδύνες, με αξίωσας της δικής σου σωτηρίας. Αναφέρει επίσης ο Κύριος ότι είναι φτωχός, διότι κένωσε τον εαυτό Του και έγινε άνθρωπος· και πονεμένος, διότι υπέμεινε τον σταυρό και τις πληγές από τους Ιουδαίους, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Η σωτηρία σου, Θεέ, με υποστήριξε». Λέγει βέβαια και αυτό με ανθρώπινο τρόπο, έχοντας διατηρήσει παντού τον τρόπο της θείας οικονομίας· διότι έπρεπε, εφόσον έγινε άνθρωπος, να λέγεται γι' αυτόν ότι αναστήθηκε από τον Πατέρα. Από εδώ λοιπόν κηρύττεται και η ευαγγελική πολιτεία, της οποίας έκανε την αρχή ο κατά Θεόν χορός, ο φτωχός στο πνεύμα, ο οποίος εισέρχεται ευχαριστώντας για τη σωτηρία που του δόθηκε από τον Μονογενή. Και υπόσχεται να μην προσφέρει πλέον θυσίες δι' αιμάτων, αλλά μάλλον θυσίες αινέσεων και πνευματικές.

Αλλά λέει επίσης: «Ας μην εισέλθουν στη δικαιοσύνη σου.» Διότι η δική σου δικαιοσύνη προσκαλεί τους δικαίους, και υποδέχεται τους πάντες στα ενδότερα της βασιλείας σου σύμφωνα με τις υποσχέσεις· όσοι όμως τόλμησαν τέτοια πράγματα δεν θα εισέλθουν μαζί με εκείνους που θα συμπορευθούν χάρη στη δικαιοσύνη σου· αλλά ούτε θα καταγραφούν στη βίβλο των ζώντων· αντίθετα, θα υποστούν τα αντίθετα από αυτούς που θα καταγραφούν. Διότι, αν και αυτοί πρώτοι αξιώθηκαν τη χάρη μου και καταγράφηκαν κάποτε στη βίβλο των ζώντων χάρη στους πατέρες τους που ζουν ενώπιον του Θεού, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι υποσχέσεις· όμως, επειδή τόλμησαν τέτοια πράγματα, «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Αποσαφηνίζοντας δε την έννοια της βίβλου των ζώντων, προσθέτει στη συνέχεια: «Και ας μην καταγραφούν μαζί με τους δικαίους.» Διότι, όταν θα γίνει η επιλογή αυτών που έζησαν τον ανθρώπινο βίο, εκείνοι μεν που είναι άξιοι της ζωής κοντά στον Θεό, χάρη στη δική τους δικαιοσύνη, θα καταγραφούν από Αυτόν· ενώ θα αποβληθούν από τη βίβλο εκείνοι που αρνήθηκαν τον αρχηγό της ζωής. Και αυτό μεν είναι το τέλος εκείνων που τόλμησαν τα προλεχθέντα εναντίον του Σωτήρα μας· στη συνέχεια όμως ο λόγος μεταβάλλεται προς το χαρμοσυνότερο, κάνοντας από εδώ και πέρα την αρχή της ευαγγελικής χάριτος. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου, Θεέ, με βοήθησε.» Αυτός που είπε στα Ευαγγέλια: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά», μέσα από τα προκείμενα λέει: «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.»

Ήταν δε φτωχός, έχοντας εγκαταλείψει τον πλούτο της αιώνιας βασιλείας. Γι' αυτό λέει ο Παύλος: «Ο Ιησούς Χριστός, αν και ήταν πλούσιος, για χάρη μας πτώχευσε, ώστε εμείς να γίνουμε πλούσιοι με τη δική του πτώχεια». Αλλά έγινε και «πονεμένος»· γι' αυτό έλεγε πιο πάνω: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Διότι πονούσε για εκείνους που χάνονταν, και υπέφερε βαθιά για όσους δεν προσέρχονταν στη σωτηρία που εξασφαλιζόταν μέσω αυτού. Γι' αυτό, σαν να πονούσε, φώναζε: «Ω γενεά άπιστη και διεστραμμένη, έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;» Γι' αυτό λέει: «Εγώ είμαι φτωχός και πονεμένος· η σωτηρία σου, Θεέ, με στήριξε». Υπαινίσσεται δε μέσα από αυτά τη σωτηρία μετά τον θάνατό του. Διότι, αν και βυθίστηκε στη λάσπη του βυθού και κατήλθε στα βάθη της θάλασσας, όπως φανέρωνε μέσα από τις προφητείες, τώρα όμως λέει: «Η σωτηρία σου, Θεέ, με στήριξε»· παρουσιάζοντας σαφώς ότι έτυχε στήριξης και προστασίας, μετά την κάθοδό του στα βάθη της θάλασσας, και αφού υπέστη τα προαναφερθέντα πάθη. Γι' αυτό και στον εικοστό πρώτο ψαλμό ανέπεμπε τον ύμνο «υπέρ της εωθινής αντιλήψεως».

Γι' αυτό έθετε την επιγραφή «εις ανάμνησιν», επαναλαμβάνοντας τα παρελθόντα μέσα από τη συνεχή εξομολόγηση. Γι' αυτό δεν έθετε την επιγραφή «εις το τέλος». Ο παρών όμως ψαλμός λέγεται ότι είναι «εις το τέλος», επειδή αποτελεί ικεσία για προσδοκώμενα πράγματα, με τον Προφήτη να προλαμβάνει και να προσεύχεται· ώστε, αν ποτέ συνέβαιναν επαναστάσεις εχθρών και επιβουλές εναντίον του, χρησιμοποιώντας τις προκείμενες επωδούς να τις επικαλείται σαν αλεξιφάρμακα, ικανά να αποτρέψουν κάθε πονηρό περίαμμα. Μήπως όμως τα λεγόμενα αναφέρονται προφητικά και στο πρόσωπο του Σωτήρος; Επειδή, βέβαια, στον προηγούμενο ψαλμό, ο οποίος προαναγγέλλει με σαφήνεια το πάθος Του, ελέγετο από το δικό Του πρόσωπο: «Εγώ είμαι πτωχός και πονεμένος· η σωτηρία σου, Θεέ, με βοήθησε»· παρομοίως και στον προκείμενο ψαλμό προχωρώντας λέγει: «Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης· Θεέ, βοήθησέ με». Ώστε και γι' αυτόν τον λόγο αναγκαστικά φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Εάν λοιπόν τούτο λεγόταν από το πρόσωπο του Δαυίδ, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, αν και βασίλευε σε ένα μεγάλο έθνος και ήταν εξαιρετικά πλούσιος, δεν αγνοούσε το λόγιο που λέει: «Όσο μεγάλος είσαι, τόσο να ταπεινώνεις τον εαυτό σου, και ενώπιον του Κυρίου θα βρεις χάρη».

«καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν» Διότι όσοι αμάρτησαν τόσο πολύ (γιατί για όσους αμάρτησαν τόσο πολύ) δεν είναι πλέον κατάλληλοι για να επιστρέψουν στη δικαιοσύνη <είναι κατάλληλη η επιστροφή>. «ἐξαλειφθήτωσαν» Διότι εξαλείφθηκαν οι Ιουδαίοι από τη συγγένεια του Θεού και των πατέρων και απομακρύνθηκαν. «καὶ μετὰ δικαίων» Διότι δεν μπορούν πλέον οι Ιουδαίοι να συγκαταλεχθούν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τους άλλους πατριάρχες. «πτωχός» Δηλαδή, εκουσίως υπέμεινα και την ταπείνωση και τη φτώχεια, λέει ο Κύριος. «καὶ ἡ σωτηρία» Η σωτηρία, η οποία τελέστηκε υπέρ του ανθρώπου, εύφρανε τον Θεό. «αἰνέσω τὸ ὄνομα» Ο άνθρωπος, λέει, αφού σώθηκε, προσφέρει ευχαριστία με αίνεση προς τον Θεό. «μεγαλυνῶ» Διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να σταματήσει να μεγαλύνει, να δοξάζει και να υμνεί (να αινεί) τον Θεό. «καὶ ἀρέσει» Δηλαδή, αρέσει στον Θεό ο νέος λαός, ο οποίος ενδυναμώνεται από τα κέρατα του σταυρού. Διότι τα κέρατα (το κέρας) ερμηνεύονται (ερμηνεύεται) ως δύναμη. Και «οπλές» ονομάζει την υπόδηση του ευαγγελίου (την υπόδηση των ποδιών με το ευαγγέλιο). «ἰδέτωσαν πτωχοί» Εννοεί τα έθνη· διότι πτώχευσαν ως προς τη θεογνωσία. «ἐκζητήσατε» Διότι τα έθνη, αφού αναζήτησαν, βρήκαν την [χάρη και την] αιώνια ζωή. «ὅτι εἰσήκουσεν» Των εθνών ομοίως, διότι ήταν στερημένα από ελπίδα. «καὶ τοὺς πεπεδημένους» Διότι, αν και ήταν δεμένοι (αλυσοδεμένοι) στην πλάνη, δεν τους παρέβλεψε (δεν τους περιφρόνησε).

Διότι δεν υπέμεινα αυτά για τον εαυτό μου, αλλά για όλη την ανθρώπινη φύση· της οποίας έχοντας τις αμαρτίες, αναγκαστικά βάσταζα και την ντροπή που προερχόταν από αυτές. «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή.» Και αυτό θα το βρούμε να έχει εκπληρωθεί κατά τον καιρό του σταυρού· διότι ξύδι και χολή τού πρόσφεραν τότε οι Ιουδαίοι. «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Διότι, έστω κι αν πρώτοι, λέει, γράφτηκαν εξαιτίας των πατέρων τους που ζουν κοντά στον Θεό, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι επαγγελίες, εφόσον όμως τόλμησαν τέτοια, ας εξαλειφθούν, και ας μην εγγραφούν, λέει, κοντά στον Θεό μαζί με τους εκλεκτούς δικαίους, που είναι άξιοι της ζωής κοντά Του, επειδή αρνήθηκαν τον αρχηγό της σωτηρίας. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.» Αίνο ονομάζει τη δοξολογία, η οποία του προσφέρεται από όλη την κτίση που τον δοξολογεί με φυσικές κινήσεις. Η Εκκλησία, λοιπόν, όχι μόνο υπόσχεται να προσφέρει τη δοξολογία μαζί με την κτίση, αλλά να τον δοξάζει με ωδή, δηλαδή να προσφέρει πνευματική και νοερή υμνωδία. Διότι αυτό είναι για τον Θεό κυρίως το να ψάλλει κανείς. «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή.» Διότι η λογική αίνεση αρέσει στον Θεό περισσότερο από τη νομική λατρεία.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Ερώτηση: Τι λοιπόν, καταράται και ο Χριστός τους εχθρούς του; Απόκριση: Διότι πολλές φορές μέσα από τους ψαλμούς φαίνεται να καταράται, αλλά καμία κατάρα δεν άγγιξε όσους μετανόησαν και πίστεψαν, έστω κι αν προηγουμένως είχαν αναδειχθεί εχθροί και πολέμιοι. Τις κατάρες, όμως, τις υφίστανται εκείνοι που και χωρίς κατάρα πρόκειται να καταδικαστούν μαζί με τον διάβολο. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ», φτωχός ως προς τη σάρκα, πονεμένος εξαιτίας του πάθους, των καρφιών που μπήχτηκαν πάνω μου και του ωμού λογχισμού. «Η σωτηρία σου, Θεέ, με προστάτευσε. Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Δες πώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες αινέσεως ως εξαιρετικά ανώτερες από τις θυσίες των ζώων, περισσότερο από εκλεκτούς ταύρους που έχουν βγάλει κέρατα και οπλές, δηλαδή νύχια. «Ας το δουν οι φτωχοί και ας ευφρανθούν», καθώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες ως κάτι το εύκολο, και δεν έχουν ανάγκη από υλικό πλούτο όσοι επιθυμούν να προσφέρουν στον Θεό, αλλά έστω κι αν είναι άπειρες φορές φτωχοί, δεν αδυνατούν να προσφέρουν «θυσία αινέσεως» στον Θεό. «Εκζητήστε τον Θεό και θα ζήσει η ψυχή σας», δηλαδή, επιστρέψτε προς τον Θεό, μετανοήστε και θα σωθεί η ψυχή σας. «Διότι εισάκουσε τους πένητες ο Κύριος και δεν εξουθένωσε τους δέσμιούς του».

Αυτό το βεβαιώνει και ο Προφητάναξ Δαβίδ. Διότι αυτός, έχοντας προείδει εν Αγίω Πνεύματι την πτωχεία και τους κόπους που έμελλε να δοκιμάσει ο γλυκύτατος Ιησούς Χριστός κατά την ενσαρκωμένη παρουσία του, άλλοτε μεν έλεγε: «Πτωχός και πένης είμαι εγώ, και σε κόπους βρίσκομαι από τη νεότητά μου»· διότι, σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, τον Αθανάσιο, τον Διόδωρο και τον Ευθύμιο, τους ερμηνευτές αυτού του ρητού, εκ προσώπου του Κυρίου προφητεύει αυτά ο Δαβίδ. Και ίσως ο Κύριος να ονομάζει εδώ «κόπους», εκτός από τις άλλες επιβουλές και τους διωγμούς που δέχθηκε από τα ίδια του τα σπάργανα, και τους πόνους που υπέφερε ασκώντας τέχνη και χειρωνακτική εργασία, υπομένοντας τον καύσωνα του καλοκαιριού και το ψύχος του χειμώνα. Άλλοτε πάλι έλεγε ο ίδιος ο Δαβίδ: «Πτωχός και πονεμένος είμαι εγώ»· διότι και αυτό το ρητό εκ προσώπου του Κυρίου το προφητεύει ο Δαβίδ, σύμφωνα με τον Ευθύμιο και τον Κύριλλο, ο οποίος λέγει: «Ο παμβασιλεύς και παντέλειος Θεός γεννήθηκε μεν από πτωχή Μητέρα, και όχι σε οικία, αλλά σε φάτνη αλόγων ζώων· ήταν δε ντυμένος με λιτά και ευκαταφρόνητα ενδύματα· και περιφερόταν χωρίς υπηρέτη, ενώ δεν είχε ούτε καλύβα».