Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:31

Ανενδεής, αδελφοί, είναι ο Δεσπότης των πάντων· δεν έχει ανάγκη τίποτε από κανέναν, παρά μόνο το να τον δοξολογούμε. Διότι λέγει ο εκλεκτός Δαβίδ: «Θα δοξολογήσω τον Κύριο, και αυτό θα του αρέσει περισσότερο από νεαρό μοσχάρι που βγάζει κέρατα και οπλές· ας το δουν οι φτωχοί και ας ευφρανθούν.» Και πάλι λέγει: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου· και επικαλέσου με σε ημέρα θλίψεώς σου, και θα σε ελευθερώσω, και θα με δοξάσεις.» «Διότι θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα.» Διότι γνωρίζετε, και μάλιστα γνωρίζετε καλά, τις ιερές γραφές, αγαπητοί, και έχετε ενδιατρίψει στα λόγια του Θεού.

Γι' αυτό προσθέτει: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή.» (A f. 351 b) Αξίζει δε να θρηνήσει κανείς την παρανομία των Ιουδαίων, οι οποίοι δεν θέλουν να κατανοήσουν το νηπιώδες της νομικής λατρείας, καίτοι οι αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα υπόσχονταν να υμνήσουν τον Θεό μετά την επιστροφή τους. «Θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νέο μοσχάρι.» (A f. 351 b, B f. 292, E f. 134 b, H f. 182 b) Δηλαδή τριετές και τέλειο· διότι τέτοια ήταν τα θύματα σύμφωνα με τον νόμο. —Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι τότε θυσιαζόταν αρσενικό μοσχάρι, όταν η Συναγωγή έπεφτε σε αμαρτία· προσφερόταν επίσης και υπέρ του αρχιερέως. Επειδή λοιπόν οι αρχιερείς και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί κατά του Χριστού, και ξεσήκωσαν εναντίον του τους υφισταμένους τους, και έγιναν αίτιοι της αμαρτίας τους, και είχαν ανάγκη από τον καθαρμό του νόμου, «Δεν προσφέρω», λέει, «αισθητό μοσχάρι, αλλά την καθαρή και αναίμακτη θυσία την οποία καθιέρωσα στην Εκκλησία μου». «Ας δουν οι φτωχοί και ας ευφρανθούν.» (A f. 351 b) Λένε δε και οι απόστολοι για εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτών στον Χριστό, ότι, όταν τα μάθουν αυτά, οι πτωχοί τω πνεύματι θα αγαλλιάσουν. «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί, και η γη, η θάλασσα, κ.τ.λ.» (A f. 352. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Καλώ, λέει, ολόκληρη την κτίση σε κοινωνία της υμνωδίας και αυτά τα ίδια τα στοιχεία της φύσης· διότι δεν αρκεί η μία γλώσσα για να διηγηθεί τις θείες χάριτες.

Έπειτα, σαν να έλαβε βοήθεια, στρέφει τα λόγια του προς το πιο χαρμόσυνο, αναπέμποντας ύμνους στον Πατέρα του, στους οποίους λέει: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού με ωδή». Το να προσφέρονται όμως οι λόγοι με μέλος και ωδή, αποτελούσε σύμβολο χαράς και ευφροσύνης.

Αλλά και «θα τον μεγαλύνω», λέει· είναι δε προφανές ότι εννοεί τον Πατέρα του. Το πώς δε θα τον μεγαλύνει, το προσθέτει στη συνέχεια: «με αίνεση»· ή, κατά τον Ακύλα, «με ευχαριστία». Θα κατανοήσεις δε την ευχαριστία και την αίνεση, με τις οποίες ο Υιός μεγαλύνει τον Πατέρα, εάν στρέψεις την προσοχή σου στα μυστήρια της Καινής Διαθήκης, μέσω των οποίων σε όλη την οικουμένη η Εκκλησία του Θεού παρέλαβε την παράδοση να αναπέμπει προς τον Θεό τις ευχαριστίες και τις λογικές και άκαπνες λατρείες. Αυτή δε η αίνεση και η ευχαριστία τυγχάνει να είναι πολύ ανώτερη από τις σωματικές θυσίες, οι οποίες προσφέρονταν παλαιά σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Γι' αυτό προσθέτει: «Και θα αρέσει στον Κύριο περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Διότι, εάν με αυτά καυχιούνται τα τέκνα των Ιουδαίων, ας γνωρίζουν ότι η δική μου ευχαριστία και η δική μου αίνεση είναι πολύ καλύτερη και περισσότερο προτιμητέα στον Θεό από τα προαναφερθέντα.

Επειδή, λοιπόν, κατά το σωτήριο πάθος οι αρχιερείς και οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους συγκεντρώθηκαν εναντίον του Κυρίου και εναντίον του Χριστού του, και οι ίδιοι έγιναν αίτιοι της διαστροφής ολόκληρου του λαού· διότι είναι γραμμένο: «Και οι αρχιερείς και ολόκληρο το συνέδριο αναζητούσαν ψευδομαρτυρία εναντίον του Ιησού, για να τον θανατώσουν·» και πάλι στη συνέχεια: «Οι δε αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι έπεισαν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά και να εξοντώσουν τον Ιησού·» υπήρχε δε ανάγκη κάθαρσης για όσους αποτόλμησαν αυτά, και όχι με άλλη θυσία παρά μόνο με εκείνη του μόσχου, όπως μαρτυρείται από την προαναφερθείσα Γραφή. Εύλογα, «δεν προσφέρω εγώ αισθητό μόσχο», λέει ο Σωτήρας μας μέσω των προκείμενων λόγων, «αλλά την καθαρή και αναίμακτη θυσία, την οποία εγώ ο ίδιος εγκαθίδρυσα στην Εκκλησία μου μέσω της αναίμακτης και άπυρης λειτουργίας, δηλαδή της δοξολογίας· η οποία είναι πιο αρεστή στον Θεό από τον μόσχο που νομοθετήθηκε από τον Μωυσή». Γι’ αυτό έχει λεχθεί: «Θα τον μεγαλύνω με δοξολογία. Και θα αρέσει στον Θεό», δηλαδή η δοξολογία, «περισσότερο από νεαρό μόσχο, που βγάζει κέρατα και οπλές». Θα είχαν λάβει, βέβαια, άφεση και κάθαρση των αμαρτημάτων τους οι αρχιερείς και όλο το έθνος, εάν είχαν κάνει χρήση αυτής της θυσίας, αποδεχόμενοι την καινή και σωτήρια Διαθήκη.

«καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν» Διότι όσοι αμάρτησαν τόσο πολύ (γιατί για όσους αμάρτησαν τόσο πολύ) δεν είναι πλέον κατάλληλοι για να επιστρέψουν στη δικαιοσύνη <είναι κατάλληλη η επιστροφή>. «ἐξαλειφθήτωσαν» Διότι εξαλείφθηκαν οι Ιουδαίοι από τη συγγένεια του Θεού και των πατέρων και απομακρύνθηκαν. «καὶ μετὰ δικαίων» Διότι δεν μπορούν πλέον οι Ιουδαίοι να συγκαταλεχθούν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τους άλλους πατριάρχες. «πτωχός» Δηλαδή, εκουσίως υπέμεινα και την ταπείνωση και τη φτώχεια, λέει ο Κύριος. «καὶ ἡ σωτηρία» Η σωτηρία, η οποία τελέστηκε υπέρ του ανθρώπου, εύφρανε τον Θεό. «αἰνέσω τὸ ὄνομα» Ο άνθρωπος, λέει, αφού σώθηκε, προσφέρει ευχαριστία με αίνεση προς τον Θεό. «μεγαλυνῶ» Διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να σταματήσει να μεγαλύνει, να δοξάζει και να υμνεί (να αινεί) τον Θεό. «καὶ ἀρέσει» Δηλαδή, αρέσει στον Θεό ο νέος λαός, ο οποίος ενδυναμώνεται από τα κέρατα του σταυρού. Διότι τα κέρατα (το κέρας) ερμηνεύονται (ερμηνεύεται) ως δύναμη. Και «οπλές» ονομάζει την υπόδηση του ευαγγελίου (την υπόδηση των ποδιών με το ευαγγέλιο). «ἰδέτωσαν πτωχοί» Εννοεί τα έθνη· διότι πτώχευσαν ως προς τη θεογνωσία. «ἐκζητήσατε» Διότι τα έθνη, αφού αναζήτησαν, βρήκαν την [χάρη και την] αιώνια ζωή. «ὅτι εἰσήκουσεν» Των εθνών ομοίως, διότι ήταν στερημένα από ελπίδα. «καὶ τοὺς πεπεδημένους» Διότι, αν και ήταν δεμένοι (αλυσοδεμένοι) στην πλάνη, δεν τους παρέβλεψε (δεν τους περιφρόνησε).

Διότι δεν υπέμεινα αυτά για τον εαυτό μου, αλλά για όλη την ανθρώπινη φύση· της οποίας έχοντας τις αμαρτίες, αναγκαστικά βάσταζα και την ντροπή που προερχόταν από αυτές. «Και έδωσαν στο φαγητό μου χολή.» Και αυτό θα το βρούμε να έχει εκπληρωθεί κατά τον καιρό του σταυρού· διότι ξύδι και χολή τού πρόσφεραν τότε οι Ιουδαίοι. «Ας εξαλειφθούν από τη βίβλο των ζώντων.» Διότι, έστω κι αν πρώτοι, λέει, γράφτηκαν εξαιτίας των πατέρων τους που ζουν κοντά στον Θεό, ώστε να δοθούν και σε αυτούς οι επαγγελίες, εφόσον όμως τόλμησαν τέτοια, ας εξαλειφθούν, και ας μην εγγραφούν, λέει, κοντά στον Θεό μαζί με τους εκλεκτούς δικαίους, που είναι άξιοι της ζωής κοντά Του, επειδή αρνήθηκαν τον αρχηγό της σωτηρίας. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ.» Αίνο ονομάζει τη δοξολογία, η οποία του προσφέρεται από όλη την κτίση που τον δοξολογεί με φυσικές κινήσεις. Η Εκκλησία, λοιπόν, όχι μόνο υπόσχεται να προσφέρει τη δοξολογία μαζί με την κτίση, αλλά να τον δοξάζει με ωδή, δηλαδή να προσφέρει πνευματική και νοερή υμνωδία. Διότι αυτό είναι για τον Θεό κυρίως το να ψάλλει κανείς. «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή.» Διότι η λογική αίνεση αρέσει στον Θεό περισσότερο από τη νομική λατρεία.

ΣΟΓ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΤΟΝΙΟ. «Θα μεγαλύνω τον Κύριο», και τα εξής. «Θα μεγαλύνω τον Κύριο με αίνεση, και αυτό θα του αρέσει περισσότερο από νεαρό μοσχάρι», έψαλλε ο Δαβίδ, υποδηλώνοντας την έκπτωση των Ιουδαίων και την οικείωση των εθνών. Επειδή ακριβώς, λέει, ο λαός στον οποίο εμπιστεύθηκαν τις θυσίες αθέτησε τη διαθήκη, και ο Θεός δεν ευφραίνεται με αίματα, εγώ προσφέρω τη λατρεία εν πνεύματι, η οποία θα του φανεί πιο άξια από εκείνη.

Και ποιος τα λέει αυτά; Εκείνος που τα γνωρίζει αυτά με τη μεγαλύτερη ακρίβεια από όλους, ο γενναίος και μέγας Δαβίδ. Διότι, όταν κάποτε προσέφερε ευχαριστήρια θυσία στον Θεό για μια πολεμική νίκη που είχε επιτευχθεί, λέει κάπως έτσι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή· θα τον μεγαλύνω με δοξολογία». Έπειτα, για να μας υποδείξει την υπεροχή αυτής της θυσίας, πρόσθεσε: «Και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Ήθελα, λοιπόν, και εγώ ο ίδιος σήμερα να προσφέρω αυτά τα ιερεία και να αιματώσω το πνευματικό θυσιαστήριο με αυτά τα θύματα· αλλά τι να κάνω; Κάποιος σοφός άνδρας με αποστομώνει και με φοβίζει, λέγοντας: «Δεν είναι ωραίος ο αίνος στο στόμα του αμαρτωλού». Διότι, όπως ακριβώς στα στεφάνια δεν πρέπει να είναι καθαρά μόνο τα άνθη, αλλά και το χέρι που τα πλέκει, έτσι και στους ιερούς ύμνους δεν πρέπει μόνο τα λόγια να μετέχουν στην ευλάβεια, αλλά και η ψυχή που τα συνθέτει. Η δική μας ψυχή όμως είναι ένοχη, στερείται παρρησίας και είναι γεμάτη από πολλά αμαρτήματα. Αυτούς δε που βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση δεν τους αποστομώνει μόνο αυτός ο νόμος, αλλά και ένας άλλος, αρχαιότερος από εκείνον και ο οποίος θεσπίστηκε πριν από εκείνον. Και αυτόν τον νόμο τον εισήγαγε ο Δαβίδ, ο οποίος μόλις πριν μας μίλησε για τις θυσίες, λέγοντας: «Αινείτε τον Κύριο από τους ουρανούς, αινείτε τον στα ύψιστα».

Και σε πολλά άλλα σημεία φαίνεται να τις απορρίπτει. Αλλά όχι αυτήν, διότι και όταν προσφερόταν εκείνη, αυτήν αναζητούσε. Γι' αυτό και έλεγε: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει»· και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές»· και αλλού, απορρίπτοντάς την και λέγοντας: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων ή θα πιω αίμα τράγων;», πρόσθεσε: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αινέσεως, και απόδωσε στον Ύψιστο τις ευχές σου». Έτσι και ο Παύλος εδώ παραγγέλλει: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή».

Αυτήν τη θυσία επιζητεί και ο Παύλος, λέγοντας: Προσφέρετε τα μέλη σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό. Και αλλού πάλι ο ίδιος προφήτης λέει: Θα υμνήσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από νεαρό μοσχάρι που βγάζει κέρατα και οπλές.

ΣΤΟΝ ΡΙΒʹ ΨΑΛΜΟ. Αινείτε, παίδες, τον Κύριο, αινείτε το όνομα του Κυρίου. αʹ. Πολύς λόγος γίνεται στις Γραφές για αυτούς τους αίνους· διότι δεν είναι κάτι το τυχαίο, αλλά αποτελεί μια θυσία και προσφορά αρεστή στον Θεό. Διότι λέγει: «Θυσία αινέσεως θα με δοξάσει». Και πάλι: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνο· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Και σε πολλά μέρη τα ιερά Βιβλία το παραγγέλλουν, και όσοι σώζονται αυτό προσφέρουν αντί για μεγάλα ευχαριστήρια. Και ποια δυσκολία έχει αυτό; λέγει· για ποιον, ακόμη και από τους συνηθισμένους ανθρώπους, δεν είναι εύκολο να το κατορθώσει και να αινεί τον Θεό;

Στον ΡΛΔʹ Ψαλμό. Αινείτε το όνομα του Κυρίου, αινείτε, δούλοι, τον Κύριο. Εσείς που στέκεστε στον οίκο του Κυρίου, στις αυλές του οίκου του Θεού μας. Αινείτε τον Κύριο, διότι ο Κύριος είναι αγαθός. 1. Πάλι προτρέπει σε αυτήν τη θυσία, τη θυσία μέσω των αίνων. Διότι και αυτό αποτελεί θυσία και προσφορά προς τον Θεό. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση· και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Συνεχώς δε μνημονεύει τον οίκο και τις αυλές, προσηλώνοντάς τους στον τόπο και μην επιτρέποντάς τους να απομακρυνθούν. Επειδή και εξ αρχής για τον λόγο αυτόν νομοθέτησε την ανέγερσή του, ώστε η συγκέντρωση όλων σε έναν τόπο να αποτελέσει για αυτούς κατάργηση κάθε ασέβειας και ειδωλολατρίας, και να μην περιπλανώνται παντού αυθαιρετώντας και ζώντας ασύδοτα, χρησιμοποιώντας τα άλση, τις πηγές, τα βουνά και τα όρη ως αφορμή για ασέβεια, προσφέροντας εκεί θυσίες και σπονδές στους υψηλούς τόπους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο κρίνει ως ένοχο φόνου εκείνον που θυσιάζει κάπου έξω από τον ναό, λέγοντας: «Όποιος δεν το φέρει στη σκηνή και δεν θυσιάσει εκεί, θα του καταλογιστεί ως ενοχή αίματος». Για τον λόγο αυτόν τους συγκεντρώνει από παντού σε εκείνον τον τόπο, ώστε ακούγοντας τον λόγο να σωφρονίζονται και να απέχουν από τις πλανεμένες αντιλήψεις.

Ερώτηση: Τι λοιπόν, καταράται και ο Χριστός τους εχθρούς του; Απόκριση: Διότι πολλές φορές μέσα από τους ψαλμούς φαίνεται να καταράται, αλλά καμία κατάρα δεν άγγιξε όσους μετανόησαν και πίστεψαν, έστω κι αν προηγουμένως είχαν αναδειχθεί εχθροί και πολέμιοι. Τις κατάρες, όμως, τις υφίστανται εκείνοι που και χωρίς κατάρα πρόκειται να καταδικαστούν μαζί με τον διάβολο. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ», φτωχός ως προς τη σάρκα, πονεμένος εξαιτίας του πάθους, των καρφιών που μπήχτηκαν πάνω μου και του ωμού λογχισμού. «Η σωτηρία σου, Θεέ, με προστάτευσε. Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Δες πώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες αινέσεως ως εξαιρετικά ανώτερες από τις θυσίες των ζώων, περισσότερο από εκλεκτούς ταύρους που έχουν βγάλει κέρατα και οπλές, δηλαδή νύχια. «Ας το δουν οι φτωχοί και ας ευφρανθούν», καθώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες ως κάτι το εύκολο, και δεν έχουν ανάγκη από υλικό πλούτο όσοι επιθυμούν να προσφέρουν στον Θεό, αλλά έστω κι αν είναι άπειρες φορές φτωχοί, δεν αδυνατούν να προσφέρουν «θυσία αινέσεως» στον Θεό. «Εκζητήστε τον Θεό και θα ζήσει η ψυχή σας», δηλαδή, επιστρέψτε προς τον Θεό, μετανοήστε και θα σωθεί η ψυχή σας. «Διότι εισάκουσε τους πένητες ο Κύριος και δεν εξουθένωσε τους δέσμιούς του».