Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:34

Εις το τέλος υπέρ των αλλοιωθησομένων, του Δαβίδ. ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ΄. Υπόθεση. Ο ψαλμός περιέχει προσευχή που προσφέρεται από τον Σωτήρα εκ προσώπου της ανθρωπότητας, καθώς και τις αιτίες για τις οποίες του επέφεραν τον θάνατο επί του σταυρού. Ακόμη διηγείται σαφώς το ίδιο το πάθος και τις συμφορές που επρόκειτο να συμβούν στους Ιουδαίους μετά το πάθος· επιπλέον δε αυτών και την εισαγωγή της ευαγγελικής πολιτείας, καθώς και τη διδασκαλία της εν πνεύματι και αληθεία λατρείας, στην οποία και κατακλείει τον ψαλμό. Το ότι δε κάθε προσευχή την οποία ανέπεμψε ο Σωτήρας, την ανέπεμψε εκ προσώπου της ανθρώπινης φύσης, αυτό το επισημαίνει στο τέλος του ψαλμού, και λέγει: Διότι εισάκουσε τους πένητες ο Κύριος και δεν εξουδένωσε τους δεσμίους του.

Ας δουν οι πτωχοί και ας ευφρανθούν, κ.λπ. Μαθαίνοντας αυτά, λέγει, οι πτωχοί τω πνεύματι θα αγαλλιάσουν. Αυτά δε τα λέγουν οι απόστολοι για εκείνους που μέσω αυτών πίστεψαν στον Χριστό. Ότι εισάκουσε ο Κύριος τους πένητες. Και ποια προσευχή, παρά εκείνην που προσευχόταν υπέρ αυτών ο Μονογενής;

Για ποιο πράγμα δε προσευχόταν, παρά για να λυτρωθούν αυτοί από τα δεσμά του θανάτου; Γι' αυτό λέει: «Και τους δεσμώτες του δεν τους εξουθένωσε». Διότι διέρρηξε τα δεσμά όλων, λέγοντας σε όσους βρίσκονταν σε δεσμά: «Εξέλθετε»· και σε όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε». «Και τους δεσμώτες του δεν τους εξουθένωσε». Και δεν μας αποστράφηκε όταν βρισκόμασταν σε συμφορές, και ορθώς τους ονόμασε δεσμώτες εξαιτίας αυτών που υπέφεραν.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΗ'. <Εις το τέλος, υπέρ των αλλοιωθησομένων, τω Δαβίδ.> (A f. 344 b. B f. 284 b. G f. 50) Ο ψαλμός περιέχει βέβαια προσευχή του Σωτήρος που προσφέρεται εκ μέρους της ανθρωπότητας, και διηγείται σαφώς τις αιτίες για τις οποίες του ετοίμασαν τον σταυρικό θάνατο, και ακόμη το ίδιο το πάθος, καθώς και τις συμφορές που επρόκειτο να συμβούν στους Ιουδαίους μετά το πάθος. Επιπλέον, περιλαμβάνει την εισαγωγή της ευαγγελικής πολιτείας και τη διδασκαλία της εν πνεύματι και αληθεία λατρείας, στην οποία και κατακλείει τον ψαλμό. Το γεγονός δε ότι κάθε προσευχή που ανέπεμψε ο Σωτήρας, την ανέπεμψε εκ μέρους της ανθρώπινης φύσης, αυτό ακριβώς το επισημαίνει στο τέλος του ψαλμού, λέγοντας: «Διότι εισάκουσε τους πένητες ο Κύριος, και τους δεσμώτες του δεν εξουθένωσε». Διότι κατά τη συντέλεια του παρόντος αιώνος εμφανίστηκε σε εμάς ο Κύριος ο Θεός, και υποστήκαμε τη νοητή αλλοίωση, όχι εκπίπτοντας από τα αγαθά στα χειρότερα, όπως συνέβη στον Αδάμ, αλλά μεταβαίνοντας από κάθε κακό προς κάθε αγαθό.

Γι' αυτό, στους προαναφερθέντες φτωχούς, αφού θέσουν όλα τα άλλα σε δεύτερη μοίρα, παραγγέλλει να Τον αναζητούν με πίστη και αγαθή ελπίδα· διότι τους υπόσχεται ότι θα ζήσουν τη ζωή της ψυχής, για την οποία δίδασκε και ο Απόστολος λέγοντας: «Διότι η ζωή σας είναι κρυμμένη μαζί με τον Χριστό στον Θεό. Όταν φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή σας, τότε και εσείς θα φανερωθείτε μαζί Του εν δόξη». Έπειτα προσθέτει: «Διότι ο Κύριος εισάκουσε τους φτωχούς, και τους δεσμώτες Του δεν τους εξουδένωσε». Και πάλι όμως εδώ, το «εισάκουσε» λέγεται αντί του «θα εισακούσει», και το «δεν εξουδένωσε» αντί του «δεν θα εξουδενώσει». Διότι, αφού προείπε: «Αναζητήστε τον Θεό, και θα ζήσει η ψυχή σας», λέει με θάρρος: Αναζητήστε, διότι θα εισακούσει τους φτωχούς. Επειδή ο Θεός δεν ανήκει σε αυτούς που ζουν μέσα στην τρυφή, ούτε στους υπεροπτικούς και τους αλαζόνες, αλλά στους ταπεινούς και τους φτωχούς. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ταπεινό, και ήσυχο, και σε εκείνον που τρέμει τα λόγια μου;» Με θάρρος, λοιπόν, αναζητήστε τον Θεό, γνωρίζοντας ότι ο Κύριος θα εισακούσει εσάς τους φτωχούς και δεν θα εξουδενώσει τους δεσμώτες Του· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Και τους δεσμώτες Του δεν θα εξευτελίσει». Θα κατανοήσεις δε πώς αυτοί οι φτωχοί έγιναν δεσμώτες και φυλακισμένοι, ακούγοντας τον Παύλο να λέει: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· παρομοίως με αυτόν, και οι υπόλοιποι μαθητές ήταν δεσμώτες του Χριστού.

«καὶ μὴ εἰσελθέτωσαν» Διότι όσοι αμάρτησαν τόσο πολύ (γιατί για όσους αμάρτησαν τόσο πολύ) δεν είναι πλέον κατάλληλοι για να επιστρέψουν στη δικαιοσύνη <είναι κατάλληλη η επιστροφή>. «ἐξαλειφθήτωσαν» Διότι εξαλείφθηκαν οι Ιουδαίοι από τη συγγένεια του Θεού και των πατέρων και απομακρύνθηκαν. «καὶ μετὰ δικαίων» Διότι δεν μπορούν πλέον οι Ιουδαίοι να συγκαταλεχθούν με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και τους άλλους πατριάρχες. «πτωχός» Δηλαδή, εκουσίως υπέμεινα και την ταπείνωση και τη φτώχεια, λέει ο Κύριος. «καὶ ἡ σωτηρία» Η σωτηρία, η οποία τελέστηκε υπέρ του ανθρώπου, εύφρανε τον Θεό. «αἰνέσω τὸ ὄνομα» Ο άνθρωπος, λέει, αφού σώθηκε, προσφέρει ευχαριστία με αίνεση προς τον Θεό. «μεγαλυνῶ» Διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί πια να σταματήσει να μεγαλύνει, να δοξάζει και να υμνεί (να αινεί) τον Θεό. «καὶ ἀρέσει» Δηλαδή, αρέσει στον Θεό ο νέος λαός, ο οποίος ενδυναμώνεται από τα κέρατα του σταυρού. Διότι τα κέρατα (το κέρας) ερμηνεύονται (ερμηνεύεται) ως δύναμη. Και «οπλές» ονομάζει την υπόδηση του ευαγγελίου (την υπόδηση των ποδιών με το ευαγγέλιο). «ἰδέτωσαν πτωχοί» Εννοεί τα έθνη· διότι πτώχευσαν ως προς τη θεογνωσία. «ἐκζητήσατε» Διότι τα έθνη, αφού αναζήτησαν, βρήκαν την [χάρη και την] αιώνια ζωή. «ὅτι εἰσήκουσεν» Των εθνών ομοίως, διότι ήταν στερημένα από ελπίδα. «καὶ τοὺς πεπεδημένους» Διότι, αν και ήταν δεμένοι (αλυσοδεμένοι) στην πλάνη, δεν τους παρέβλεψε (δεν τους περιφρόνησε).

Ερώτηση: Τι λοιπόν, καταράται και ο Χριστός τους εχθρούς του; Απόκριση: Διότι πολλές φορές μέσα από τους ψαλμούς φαίνεται να καταράται, αλλά καμία κατάρα δεν άγγιξε όσους μετανόησαν και πίστεψαν, έστω κι αν προηγουμένως είχαν αναδειχθεί εχθροί και πολέμιοι. Τις κατάρες, όμως, τις υφίστανται εκείνοι που και χωρίς κατάρα πρόκειται να καταδικαστούν μαζί με τον διάβολο. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ», φτωχός ως προς τη σάρκα, πονεμένος εξαιτίας του πάθους, των καρφιών που μπήχτηκαν πάνω μου και του ωμού λογχισμού. «Η σωτηρία σου, Θεέ, με προστάτευσε. Θα αινέσω το όνομα του Θεού μου με ωδή, θα τον μεγαλύνω με αίνεση, και αυτό θα αρέσει στον Θεό περισσότερο από ένα νεαρό μοσχάρι, που βγάζει κέρατα και οπλές». Δες πώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες αινέσεως ως εξαιρετικά ανώτερες από τις θυσίες των ζώων, περισσότερο από εκλεκτούς ταύρους που έχουν βγάλει κέρατα και οπλές, δηλαδή νύχια. «Ας το δουν οι φτωχοί και ας ευφρανθούν», καθώς ο Θεός αποδέχεται τις θυσίες ως κάτι το εύκολο, και δεν έχουν ανάγκη από υλικό πλούτο όσοι επιθυμούν να προσφέρουν στον Θεό, αλλά έστω κι αν είναι άπειρες φορές φτωχοί, δεν αδυνατούν να προσφέρουν «θυσία αινέσεως» στον Θεό. «Εκζητήστε τον Θεό και θα ζήσει η ψυχή σας», δηλαδή, επιστρέψτε προς τον Θεό, μετανοήστε και θα σωθεί η ψυχή σας. «Διότι εισάκουσε τους πένητες ο Κύριος και δεν εξουθένωσε τους δέσμιούς του».