Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:4

«Κοπίασα να κράζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου». Το ποια ήταν αυτά που φώναξε, και για ποιους, το δίδαξε με σαφήνεια στα όσα ακολουθούν, λέγοντας: «Ας λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν, και από το βάθος των υδάτων», και, «Ας μη με καταποντίσει η καταιγίδα του ύδατος», και τα όσα λέγονται στη συνέχεια. Διότι προσευχόταν, όπως είπα, υπέρ της ανθρώπινης φύσεως· ώστε να καταργηθεί το κράτος του θανάτου, και να μην κλείσει ο άδης το στόμα του εναντίον της· γι’ αυτό και λέει: «Ούτε το φρέαρ να κλείσει πάνω μου το στόμα του».

Εκείνος που ήλθε γι' αυτόν τον σκοπό λέει: Καιρός ευδοκίας, Θεέ. Σώσε με από τον πηλό, για να μην καταβυθιστώ. Αυτά κραύγαζε, προσευχόμενος υπέρ της ανθρωπότητας, φτάνοντας στο σημείο να λέει: Βράχνιασε ο λάρυγγάς μου. Η δε λέξη «εβραγχίασε» υποδηλώνει το εκτενές της προσευχής.

Κοπίασα να φωνάζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου. Διότι αληθινά ο άδης είναι άβυσσος θάλασσας, σύμφωνα με τη δεσποτική φωνή που λέει ότι υπάρχει μέγα χάσμα ανάμεσα στους δικαίους και τους αμαρτωλούς. Μην καταδικάζεις, λοιπόν, τον εαυτό σου σε εκείνο το χάσμα. Μιμήσου τον άσωτο υιό· εγκατάλειψε τη λιμοκτόνο πόλη· απομακρύνσου από την ταλαιπωρία των χοίρων· σταμάτησε να τρως τα ξυλοκέρατα, και ούτε καν να τα δέχεσαι.

«Κουράστηκα να φωνάζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, θάμπωσαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου.» Και αυτά εκπληρώνονταν στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· στο οποίο στεκόταν ο Ιησούς και έκραζε λέγοντας: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πιει»· και πάλι αναφέρεται: «Ο Ιησούς φώναζε και έλεγε: Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, δεν πιστεύει σε εμένα, αλλά σε εκείνον που με έστειλε. Και εκείνος που βλέπει εμένα, βλέπει εκείνον που με έστειλε. Εγώ έχω έλθει ως φως στον κόσμο, ώστε καθένας που πιστεύει σε εμένα να μην παραμείνει στο σκοτάδι.» Και στην περίπτωση του Λαζάρου, αφού ύψωσε τα μάτια του στον ουρανό, είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς. Και αφού είπε αυτά, κραύγασε με μεγάλη φωνή: Λάζαρε, έλα έξω.» Αλλά και κατά τη διάρκεια του ίδιου του Πάθους εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Από την έκτη ώρα απλώθηκε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και περίπου την ενάτη ώρα, ανεβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί.» Τότε λοιπόν, συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους, παρακαλούσε τους πάντες με δυνατή φωνή να προσέλθουν και να σπεύσουν στη διδασκαλία του· και τον επί τέσσερις ημέρες νεκρό τον ανακαλούσε στη ζωή με μεγάλη κραυγή. Αλλά και περί την ενάτη ώρα του πάθους φώναζε με μεγάλη φωνή· και μετά από αυτά πάλι: «Αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, παρέδωσε το πνεύμα.»

Εάν δε προσέξει κανείς πώς από τότε και μέχρι τώρα, σε όλη την ανθρώπινη οικουμένη, βοά μέσα στις εκκλησίες του, προτρέποντας να σπεύσουν στο ζωοποιό του πόμα και ανακαλώντας στη ζωή όσους έχουν νεκρωθεί από τις θανάσιμες αμαρτίες· και πώς με το διακηρυττόμενο πάθος του (ακούγεται σε) σύμπασα την οικουμένη περισσότερο από όσο τότε στη Σιών, εφόσον «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», θα κατανοήσει πώς στα προκείμενα λέγεται από το δικό του πρόσωπο το: «Κουράστηκα να κράζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου». Διότι με αυτά υποδηλώνει το διαρκές της βοής του. Επειδή δεν φώναξε μόνο μία φορά και παρήλθε, αλλά πάντοτε βοά και κράζει στις ψυχές όλων διαμέσου των μαθητών του· πάντοτε δε βοά και προς τον Πατέρα υπέρ εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν. Γι' αυτό στη συνέχεια προσθέτει: «Εξέλιπαν οι οφθαλμοί μου ελπίζοντας στον Θεό μου». Αντί δε του «εξέλιπαν», ο Ακύλας λέει: «Εξαντλήθηκαν οι οφθαλμοί μου περιμένοντας τον Θεό». Βοούσε δε και έκραζε εξαιτίας του πλήθους των εχθρών του, πράγμα που ακριβώς παρουσιάζει λέγοντας: «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν».

Διότι, επειδή στο προηγούμενο μέρος περιέγραψε τις εναντίον του εξεγέρσεις· το πώς δηλαδή εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή του, και βυθίστηκε στη λάσπη του βυθού, και πώς έφτασε στα βάθη της θάλασσας· και ότι πλήθυναν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής του όσοι τον μισούσαν αναίτια· και ότι υπέφερε όσα έχουν αναφερθεί· εύλογα αναπέμπει την παρούσα δέηση προς τον Πατέρα, λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε εις βοήθειάν μου· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Επειδή έβλεπε την ομάδα των αποστόλων του να βρίσκεται σε μεγάλη σύγχυση εξαιτίας της αγάπης τους γι' αυτόν, εξέφερε τα δεύτερα λόγια υπέρ αυτών, ώστε, αφού απολαύσουν την ανάστασή του, την οποία περίμεναν ποθώντας να δουν, να γεμίσουν από αγαλλίαση και ευφροσύνη, λέγοντας διαρκώς: «Ας μεγαλυνθεί ο Θεός», καθώς αυτοί είναι εκείνοι που αγαπούν τη σωτηρία του.

«Εις το τέλος· υπέρ των αλλοιωθησομένων τω Δαυίδ» Διότι στο τέλος αλλοιώθηκαν οι Ιουδαίοι, δηλαδή μεταβλήθηκαν και από φίλοι έγιναν εχθροί. «Σώσόν με» Αυτή (εδώ) είναι η φωνή του Αδάμ, λέγει: σώσε με· διότι τα ρεύματα της αμαρτίας πλημμύρισαν την ψυχή μου. «Ενεπάγην» Και στο βάθος της πλάνης (της θάλασσας) και στον πηλό της αμαρτίας με έριξαν οι δαίμονες. «Ήλθον εις τα βάθη» Λέγει ο άνθρωπος: ήλθα στον άδηλο βίο της βιωτικής θάλασσας, και συρίζοντας ο δράκοντας με ταπείνωσε (με στεφάνωσε)· διότι η καταιγίδα είναι κακός άνεμος. «Εκοπίασα» Κράζοντας ο άνθρωπος με μεγάλο κλαυθμό προς τον Κύριο, αποκαμώθηκε· και ο λάρυγγας, αφού γεύθηκε τις ειδωλικές θυσίες, έφραξε. «Εξέλιπον» Λιώνοντας (νικώμενος) και οδυνώμενος (οξυνόμενος) καθημερινά από την προσδοκία της παρουσίας του Χριστού, εξαντλήθηκαν οι οφθαλμοί μου, λέγει ο άνθρωπος. «Επληθύνθησαν» Τα λέγει αυτά ο Αδάμ για τους δαίμονες, αλλά στην πραγματικότητα τα λέγει ο Χριστός για τους Ιουδαίους: δεν έδωσα αφορμή μίσους, αλλά με μίσησαν δωρεάν. «Εκραταιώθησαν» Δηλαδή, φαινομενικά ενισχύθηκαν οι Ιουδαίοι τότε ώστε να εκδιώξουν τον Κύριο, αλλά ο Θεός είναι απείραστος κακών. «Α ουχ ήρπασα» Από αυτούς, λέγει: αυτά που δεν πήρα, τους τα απέδιδα. «Ο Θεός» Διότι θεωρήθηκα άφρων από αυτούς, λαμβάνοντας μορφή δούλου, και όλο το μυστήριο που συντελέστηκε, έγινε για τον Αδάμ.

Αποδεικτική προς Ιουδαίους. Γείρε, λοιπόν, το αυτί σου σε εμένα και άκουσε τα λόγια μου και πρόσεχε, ω Ιουδαίε· εσύ βέβαια πολλές φορές καυχιέσαι ότι καταδίκασες σε θάνατο τον Ιησού τον Ναζωραίο και τον πότισες ξύδι και χολή, και υπερηφανεύεσαι για αυτό. Έλα, λοιπόν, να εξετάσουμε από κοινού μήπως άδικα καυχιέσαι, ω Ισραήλ, μήπως εκείνο το λίγο ξύδι και η χολή σου επέφεραν αυτήν την φοβερή απειλή, μήπως εξαιτίας αυτού βρίσκεσαι μέσα σε αυτά τα μύρια δεινά. Ας παρουσιαστεί, λοιπόν, στο μέσον ο αψευδής Δαβίδ, ο γιος του Ιεσσαί, ο οποίος μιλά μέσω του Αγίου Πνεύματος. Αυτός, ψάλλοντας προφητικά, μελώδησε ορισμένα πράγματα για τον αληθινό Χριστό, τον Θεό μας, μέσω του Αγίου Πνεύματος. Προανήγγειλε με σαφήνεια όλα όσα έγιναν εις βάρος του από τους Ιουδαίους κατά το Πάθος, κατά το οποίο ο Χριστός, αφού ταπείνωσε τον εαυτό του και ενδύθηκε τη μορφή του δούλου Αδάμ, επικαλείται εκ μέρους μας τον εν ουρανοίς Θεό Πατέρα και λέγει στον 68ο ψαλμό: Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου· βυθίστηκα σε λάσπη βυθού, δηλαδή στη φθορά του άδη εξαιτίας της παρακοής στον παράδεισο· και δεν υπάρχει υπόσταση, δηλαδή καμία βοήθεια· εξαντλήθηκαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου, προσμένοντας πότε θα έλθει και θα με σώσει.

Όμως, ο αμελής και ράθυμος στο έργο του δεν μπορεί να έχει αυτή την ελπίδα, παρά μόνο εκείνος που εμμένει συνεχώς στον Θεό σε όλα, και τον πλησιάζει μέσα από την ωραιότητα των έργων του και τείνει το βλέμμα της καρδιάς του προς τη χάρη Του αδιαλείπτως, όπως είπε ο θείος Δαβίδ: Εξέλιπαν οι οφθαλμοί μου ελπίζοντας στον Θεό μου.

Ωστόσο, ο χαύνος και ράθυμος στο έργο του δεν μπορεί να έχει αυτήν την ελπίδα, παρά μόνον εκείνος που παραμένει διαρκώς προσηλωμένος στον Θεό σε όλα, που Τον προσεγγίζει μέσα από την ωραιότητα των έργων του και που στρέφει το βλέμμα της καρδιάς του προς τη χάρη Του αδιαλείπτως, όπως είπε ο θείος Δαβίδ: «Εξέλιπαν οι οφθαλμοί μου ελπίζοντας στον Θεό μου».

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέμε; Ότι η Θεία Γραφή δεν παρέλειψε τίποτα, ούτε αποσιώπησε όσα μας είναι ωφέλιμα, αλλά παντού φωνάζει δυνατά, τόσο μέσω των προφητών όσο και των αποστόλων, προαναγγέλλοντας και διασφαλίζοντας εκ των προτέρων τον καθένα, σαν φιλόστοργη μητέρα που αγαπά τα ίδια της τα παιδιά, και δίνει προκαταβολικά τη μαρτυρία της. Και υπενθυμίζει τα παρελθόντα, τα παρόντα και τα μελλοντικά, χωρίς να παραβλέψει τίποτα, όπως προαναφέρθηκε, από όσα μας ωφελούν. Και δεν τα λέει αυτά στα κρυφά, ούτε με χαμηλή φωνή, αλλά παντού κράζει με πόνο και δύναμη, μέσω του νόμου, των προφητών, των αποστόλων και του ίδιου του Δεσπότου. Διότι μέσω του προφήτη Ησαΐα λέει: «Φώναξε με δύναμη, και μη φεισθείς, ύψωσε τη φωνή σου σαν σάλπιγγα»· και πάλι λέει: «Ανέβα σε ψηλό βουνό εσύ που ευαγγελίζεσαι τη Σιών»· και προχωρώντας λέει: «Υψώστε τη φωνή σας, μη φοβάστε». Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Κοπίασα να κράζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου».

Τέτοιος είναι ο καρπός των αμαρτιών, τέτοια είναι τα όργια της κακίας, εξαιτίας των οποίων δεν πορευτήκαμε στις οδούς Του, δηλαδή του Θεού, αλλά υποδουλωθήκαμε σε πονηρές πράξεις, φθονώντας ο ένας τον άλλον, υπερηφανευόμενοι απέναντι στους πιο αδυνάτους, επιθυμώντας να χορτάσουμε με τα ξένα, χαιρόμενοι με τη δυστυχία του γείτονα, κατασπαράζοντας ο ένας τον άλλον με τη συκοφαντία, υποδουλωμένοι σε άτοπες επιθυμίες. Έχοντας γίνει άλογα θηλυμανή, όπως λέει η Γραφή, και λύκοι άρπαγες, και μνησικακώντας σαν τις καμήλες, μη ελεώντας τους πένητες, μη συμπονώντας όσους σφάλλουν, αμελώντας τις συνάξεις της Εκκλησίας, καταφρονώντας τους αγίους, μη σεβόμενοι τις μνήμες τους, αποφεύγοντας την εξομολόγηση, όπως ακριβώς εκείνοι που βρίσκονται σε φρενίτιδα αποφεύγουν τους ιατρούς. Οι ιερείς έχουν γίνει κακό παράδειγμα στον λαό, υβρίζοντας, μνησικακώντας, τρέφοντας έχθρες, επιβουλευόμενοι, δείχνοντας προσωποληψία, μη ελέγχοντας και μη διορθώνοντας όσους σφάλλουν, αλλά με τη σιωπή τους γίνονται κοινωνοί της αδικίας, όπως εκείνος ο παλαιός Ηλί. Οι λαϊκοί, αφού εγκατέλειψαν τα δικά τους, ο καθένας περιεργάζεται εξετάζοντας τις πράξεις των ιερέων, και γίνεται αδυσώπητος κριτής. Άραγε, δεν λέω την αλήθεια; Δεν είναι γεμάτη η πόλη μας από αυτά τα κακά; Και δεν τα καταμαρτυρώ αυτά καθημερινά; Δεν κόπιασα να φωνάζω διαρκώς να απέχετε από τους όρκους;

Ψαλμός 68ος. Εις το τέλος· υπέρ αυτών που πρόκειται να αλλοιωθούν, ψαλμός του Δαβίδ. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού και δεν υπάρχει στήριγμα». Η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα και λάσπη τους πειρασμούς και τις θλίψεις. «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και καταιγίδα» αυτών «με καταπόντισε». Διότι ούτε σε βάθος θάλασσας εισήλθε ο Δαβίδ, ούτε καταιγίδα τον καταπόντισε, αλλά αυτά εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος ήλθε στα βάθη της θάλασσας αυτού του βίου και καταιγίδα παθών ξεσηκώθηκε εναντίον του από άνομους άνδρες. «Κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, έσβησαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου». Αυτά συνέβησαν, όταν προσευχόταν με αγωνία και ο ιδρώτας του έπεφτε «σαν θρόμβοι αίματος», και έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν· ενδυναμώθηκαν οι εχθροί μου, αυτοί που με καταδιώκουν άδικα», δηλαδή τα πλήθη των Ιουδαίων που παρανομούσαν. «Όσα δεν άρπαζα» πριν από το πάθος, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή τα απέδιδα κατά τον καιρό του πάθους με πολλή μανία. «Θεέ, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα». Διότι ούτε αφροσύνη υπήρχε στον Χριστό ούτε αμαρτήματα, αλλά τέτοιου είδους πάθη του προστέθηκαν απ' έξω, προκειμένου να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου. «

Σε εκείνον άρμοζε και εκείνη η δαβιδική αναφώνηση: «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου»· και πάλι: «πρόλαβα το ξημέρωμα και έκραξα, στους λόγους σου ήλπισα»· «και πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετούν τα λόγια σου»· θα μπορούσε δε πιο ταιριαστά να πει: «και ολόκληρες νύχτες, το ίδιο όπως και τις ημέρες, πέρασα ξαγρυπνώντας»· και σε αυτό να επισυνάψει και τα εξής: «κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, και από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου· ομοιώθηκα με πελεκάνο της ερήμου· αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη, και σαν νυκτοκόρακας σε ερείπιο, και κόλλησε στο έδαφος η ψυχή μου», γέρνοντας μαζί με τη σάρκα κατά την προσευχή και ταπεινωνόμενη κάτω από την κραταιά χείρα του Δεσπότη.

Πού να στρέψω το βλέμμα μου; Σε ποιον να αναπαυθώ; Όλα γύρω μου με στενεύουν από παντού· πουθενά βίος, πουθενά λόγος. Εξαντλήθηκαν πλέον τα μάτια μου περιμένοντας με ελπίδα τον Θεό μου· πλήθυναν οι αμαρτίες μου περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου. Ίσως με θεωρείτε φλύαρο, επειδή πράγματι είμαι, και ότι κάνω κάποιου είδους επίδειξη· μη γένοιτο, ας μην έχετε τέτοια εντύπωση. Τα χείλη εξαγγέλλουν το περίσσευμα της καρδιάς. Αυτά δε τα είπα, ώστε, γνωρίζοντας πως είμαι τόσο ασθενής και βρίσκομαι σε τέτοιον κόπο και αγωνία, να με βοηθήσετε, να αγωνιστείτε μαζί μου, να συμπορευτείτε, να συντρέξετε, και να γίνετε για μένα υπεράσπιση σωτηρίας, και δύναμη, και κράτος ακαταμάχητο.