Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:5

Εφόσον δε ανέφερε ότι Αυτός θα γίνει άνθρωπος, κατά συνέπεια υποδηλώνει ότι θα είναι και παθητός κατά τη σάρκα. Και βλέποντας την επιβουλή που εξυφαινόταν από τους Ιουδαίους, ψάλλει στον δεύτερο ψαλμό: «Γιατί φρύαξαν τα έθνη και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα; Παρατάχθηκαν οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί ενάντια στον Κύριο και ενάντια στον Χριστό του»· ενώ στον εικοστό πρώτο ψαλμό αναφέρει το είδος του θανάτου από το πρόσωπο του Σωτήρα: «Στο χώμα του θανάτου με κατέβασες· διότι με κύκλωσαν πολλά σκυλιά, σύναξη πονηρών με περικύκλωσε. Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα τα οστά μου. Αυτοί δε με παρατήρησαν και με κοίταξαν καλά· διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο». Και λέγοντας ότι τρυπιούνται τα χέρια και τα πόδια, τι άλλο υποδηλώνει παρά τον σταυρό; Διδάσκοντας όλα αυτά προσθέτει ότι ο Κύριος δεν τα πάσχει αυτά για τον Εαυτό Του, αλλά για εμάς. Και λέει πάλι από το πρόσωπό Του, στον μεν ογδοηκοστό έβδομο ψαλμό: «Πάνω μου στηρίχθηκε η οργή Σου»· στον δε εξηκοστό όγδοο: «Αυτά που δεν άρπαξα, τότε τα πλήρωνα».

Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν αναίτια. Διότι είναι πολλοί οι δαίμονες που επιβουλεύονται την ανθρώπινη φύση, οι οποίοι δεν έχουν αδικηθεί καθόλου από εμάς, και σπεύδουν να μας εξοντώσουν. Κραταιώθηκαν οι εχθροί μου, εκείνοι που με καταδιώκουν άδικα. Δείχνει έτσι πόσο άδικα έχει εκδοθεί η απόφαση εναντίον του.

Γράφει λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος: «Αν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου.» Λέει δε ότι ο Πατέρας γνώρισε τη δικαιοσύνη του, την κρυμμένη, η οποία είναι ανώτερη από τον νόμο και τη σκιά, δηλαδή προφανώς την ευαγγελική, την οποία και ο ίδιος ο Υιός αποδεικνύει ανώτερη από εκείνη που ειπώθηκε στους αρχαιότερους μέσω του Μωυσή, δίνοντας παραγγελία στους αγίους αποστόλους και λέγοντας: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει περισσότερο αυτή των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» [<Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες.> Το ποικίλο και παντοδαπό πλήθος των θλίψεων προαναγγέλλει ο προφητικός λόγος· την εμπειρία των οποίων απέκτησε η Εκκλησία του Χριστού μέσα από τα ίδια τα γεγονότα.

Εάν δε προσέξει κανείς πώς από τότε και μέχρι τώρα, σε όλη την ανθρώπινη οικουμένη, βοά μέσα στις εκκλησίες του, προτρέποντας να σπεύσουν στο ζωοποιό του πόμα και ανακαλώντας στη ζωή όσους έχουν νεκρωθεί από τις θανάσιμες αμαρτίες· και πώς με το διακηρυττόμενο πάθος του (ακούγεται σε) σύμπασα την οικουμένη περισσότερο από όσο τότε στη Σιών, εφόσον «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους», θα κατανοήσει πώς στα προκείμενα λέγεται από το δικό του πρόσωπο το: «Κουράστηκα να κράζω, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου». Διότι με αυτά υποδηλώνει το διαρκές της βοής του. Επειδή δεν φώναξε μόνο μία φορά και παρήλθε, αλλά πάντοτε βοά και κράζει στις ψυχές όλων διαμέσου των μαθητών του· πάντοτε δε βοά και προς τον Πατέρα υπέρ εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν. Γι' αυτό στη συνέχεια προσθέτει: «Εξέλιπαν οι οφθαλμοί μου ελπίζοντας στον Θεό μου». Αντί δε του «εξέλιπαν», ο Ακύλας λέει: «Εξαντλήθηκαν οι οφθαλμοί μου περιμένοντας τον Θεό». Βοούσε δε και έκραζε εξαιτίας του πλήθους των εχθρών του, πράγμα που ακριβώς παρουσιάζει λέγοντας: «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν».

Αν, λοιπόν, η Εκκλησία του τυγχάνει να είναι σώμα του, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος δίδασκε λέγοντας: «Εσείς δε είστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους»· θα μπορούσες να πεις ότι τα μεν πιο αναγκαία μέλη του σώματος και, για να το πω έτσι, τα αισθητήρια, είναι οι αναγκαίοι του λαού: δηλαδή κεφάλι οι ηγέτες, στόμα οι δάσκαλοι, τα δε αυτιά οι συνετοί ακροατές, τα μάτια αυτοί που εμβαθύνουν στις Γραφές, χέρια οι πιο πρακτικοί, και αναλόγως προς αυτά τα υπόλοιπα μέλη του σώματος, κατά λογική ακολουθία των οποίων θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι τρίχες του όλου είναι τα πλήθη και ο περισσός όχλος, οι οποίοι παρέχουν μεν κάποιο στολισμό σε όλο το σώμα, δεν έχουν όμως κάποια αναγκαία χρησιμότητα όμοια με τα υπόλοιπα μέλη. Από τέτοιου είδους λοιπόν τρίχες κατά πολύ περισσότεροι θα ήταν οι ξένοι προς την πίστη, επειδή ακριβώς βαδίζουν την πλατιά και ευρύχωρη οδό. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν». Και λέγεται ότι μισούν δωρεάν όσοι δεν έχουν καμία αιτία να προβάλουν για το μίσος τους, όπως αυτοί που καταδιώκουν τον σωτήριο λόγο και δεν μπορούν να τον μεμφθούν για τίποτα. Αντί δε της φράσης, «εκείνοι που με μισούν δωρεάν», ο Σύμμαχος λέει, «Εκείνοι που με μισούν, λέει, αναιτίως». Αυτοί, λοιπόν, πολλαπλασιάστηκαν περισσότερο, λέει, παρά οι τρίχες της κεφαλής μου. Αλλά και ενδυναμώθηκαν οι εχθροί του, οι οποίοι τον καταδιώκουν.

Θα μπορούσε, λοιπόν, κανείς να δει, σε κάθε καιρό κατά τον οποίο τους επιτρέπεται να διώκουν, τους εχθρούς του να ενισχύονται, να υπερηφανεύονται και να αποκτούν μεγάλη δύναμη. Αυτοί, όμως, τον διώκουν άδικα και τον μίσησαν χωρίς αιτία. Διότι, ενώ δεν έχουν καμία αφορμή έχθρας ούτε είναι σε θέση να προβάλουν εύλογες αιτίες για τις οποίες τον διώκουν, εντούτοις τον διώκουν άδικα. Εκείνος, όμως, για πράγματα που δεν άρπαξε και για τα οποία δεν αδίκησε, υπέμεινε τιμωρία. Διότι, αν σύμφωνα με τους νόμους αρμόζει να επιβάλλεται ποινή σε όσους έχουν αδικήσει, και εφόσον ούτε ο ίδιος ούτε οι γνήσιοι μαθητές του συνελήφθησαν ποτέ για παρανομία, ευλόγως λέει: «Εκείνα που δεν άρπαξα, τότε τα απέτινα». Και κατά τον καιρό του πάθους του έπασχε αναιτίως, και πλήρωνε το τίμημα για αδικίες που δεν είχε διαπράξει. Γι' αυτό και τότε έλεγε: «Εκείνα που δεν άρπαζα, τότε τα απέτινα», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Εκείνα που δεν αφαίρεσα με τη βία, τότε τα επέστρεφα». «Θεέ μου, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου». Όπως ακριβώς άμεμπτα ο θείος Απόστολος ονόμασε το πάθος του Σωτήρος «μωρό του Θεού» και τον σταυρό «ασθένεια», λέγοντας: «Σταυρώθηκε από ασθένεια», και πάλι: «Εμείς όμως κηρύσσουμε Χριστόν εσταυρωμένο, στους μεν Ιουδαίους σκάνδαλο, στα δε έθνη μωρία· διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους»· έτσι και τώρα δεν θα έσφαλλες αν κατανοούσες την αφροσύνη που αναφέρεται εδώ με τρόπο παρόμοιο προς τη μωρία που αναφέρει ο Απόστολος.

Είναι γραμμένο, λοιπόν, στις Παροιμίες: «Αυτά λέει ο άνθρωπος σε εκείνους που πιστεύουν στον Θεό, και σταματώ. Διότι είμαι ο πιο άφρονας από όλους τους ανθρώπους, και φρόνηση ανθρώπου δεν υπάρχει μέσα μου. Ο Θεός με δίδαξε σοφία, και έχω γνωρίσει τη γνώση των αγίων». Διότι και σε αυτά τα λόγια λέει μεν ότι είναι ο πιο άφρονας από όλους τους ανθρώπους και ότι δεν διαθέτει ανθρώπινη φρόνηση, ωστόσο ότι έχει διδαχθεί την πνευματική σοφία από τον ίδιο τον Θεό και έχει λάβει τη γνώση των αγίων. Αλλά και «τα σφάλματά μου», λέει, «δεν αποκρύφτηκαν από εσένα». Διότι, αν υπήρχαν σε εμένα κάποια σφάλματα, εξαιτίας των οποίων με καταδίκασαν στον σταυρό, ασφαλώς εσύ θα τα γνώριζες πρώτος, από τον οποίο τίποτα δεν είναι δυνατόν να διαφύγει· αλλά δεν υπήρχε απολύτως κανένα. Γι' αυτό, εκείνοι που με μισούσαν, με μισούσαν αναίτια, και εκείνοι που με καταδίωκαν άδικα, απαιτούσαν από εμένα αυτά που δεν είχα αρπάξει. Επειδή όμως παρουσίασαν ψευδομάρτυρες και συκοφάντες στην εναντίον μου κατηγορία, εσύ γνωρίζεις, λέει, Θεέ, αν έχω διαπράξει κάποιο σφάλμα.

Διότι, επειδή στο προηγούμενο μέρος περιέγραψε τις εναντίον του εξεγέρσεις· το πώς δηλαδή εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή του, και βυθίστηκε στη λάσπη του βυθού, και πώς έφτασε στα βάθη της θάλασσας· και ότι πλήθυναν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής του όσοι τον μισούσαν αναίτια· και ότι υπέφερε όσα έχουν αναφερθεί· εύλογα αναπέμπει την παρούσα δέηση προς τον Πατέρα, λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε εις βοήθειάν μου· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Επειδή έβλεπε την ομάδα των αποστόλων του να βρίσκεται σε μεγάλη σύγχυση εξαιτίας της αγάπης τους γι' αυτόν, εξέφερε τα δεύτερα λόγια υπέρ αυτών, ώστε, αφού απολαύσουν την ανάστασή του, την οποία περίμεναν ποθώντας να δουν, να γεμίσουν από αγαλλίαση και ευφροσύνη, λέγοντας διαρκώς: «Ας μεγαλυνθεί ο Θεός», καθώς αυτοί είναι εκείνοι που αγαπούν τη σωτηρία του.

«Εις το τέλος· υπέρ των αλλοιωθησομένων τω Δαυίδ» Διότι στο τέλος αλλοιώθηκαν οι Ιουδαίοι, δηλαδή μεταβλήθηκαν και από φίλοι έγιναν εχθροί. «Σώσόν με» Αυτή (εδώ) είναι η φωνή του Αδάμ, λέγει: σώσε με· διότι τα ρεύματα της αμαρτίας πλημμύρισαν την ψυχή μου. «Ενεπάγην» Και στο βάθος της πλάνης (της θάλασσας) και στον πηλό της αμαρτίας με έριξαν οι δαίμονες. «Ήλθον εις τα βάθη» Λέγει ο άνθρωπος: ήλθα στον άδηλο βίο της βιωτικής θάλασσας, και συρίζοντας ο δράκοντας με ταπείνωσε (με στεφάνωσε)· διότι η καταιγίδα είναι κακός άνεμος. «Εκοπίασα» Κράζοντας ο άνθρωπος με μεγάλο κλαυθμό προς τον Κύριο, αποκαμώθηκε· και ο λάρυγγας, αφού γεύθηκε τις ειδωλικές θυσίες, έφραξε. «Εξέλιπον» Λιώνοντας (νικώμενος) και οδυνώμενος (οξυνόμενος) καθημερινά από την προσδοκία της παρουσίας του Χριστού, εξαντλήθηκαν οι οφθαλμοί μου, λέγει ο άνθρωπος. «Επληθύνθησαν» Τα λέγει αυτά ο Αδάμ για τους δαίμονες, αλλά στην πραγματικότητα τα λέγει ο Χριστός για τους Ιουδαίους: δεν έδωσα αφορμή μίσους, αλλά με μίσησαν δωρεάν. «Εκραταιώθησαν» Δηλαδή, φαινομενικά ενισχύθηκαν οι Ιουδαίοι τότε ώστε να εκδιώξουν τον Κύριο, αλλά ο Θεός είναι απείραστος κακών. «Α ουχ ήρπασα» Από αυτούς, λέγει: αυτά που δεν πήρα, τους τα απέδιδα. «Ο Θεός» Διότι θεωρήθηκα άφρων από αυτούς, λαμβάνοντας μορφή δούλου, και όλο το μυστήριο που συντελέστηκε, έγινε για τον Αδάμ.

ΨΑΛΜΟΣ 68. «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας.» Και πώς κάποιος που ελπίζει στον Θεό, τα μάτια του εξαντλούνται, και δεν ενδυναμώνεται μάλλον και γίνεται ισχυρότερος; Αλλά «οφθαλμούς» του εννοεί τους αποστόλους· για τους οποίους στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Τα μάτια σου είναι σαν της περιστεράς, πάνω σε πληθώρα υδάτων», υπονοώντας τη δωρεά του βαπτίσματος· διότι εκεί παρείχε τη μετοχή του Πνεύματος σε αυτούς που πιστεύουν. Έτσι κατά τον καιρό του πάθους εξαντλήθηκαν και σκορπίστηκαν, βλέποντας τον Χριστό να ελπίζει στον Θεό, τον δικό του Πατέρα, και να λέει: «Ελωΐ, Ελωΐ, λαμά σαβαχθανί»· διότι αγνοούσαν ότι ο Θεός περιόριζε τη δική του δύναμη, ώστε να δοθεί χρόνος για τα παθήματα. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες.» «Τρίχες» του ονομάζει τους πιστούς. Διότι όπως το κεφάλι καυχιέται για τις τρίχες, έτσι και ο Χριστός σεμνύνεται για τους πιστούς. «Έγινα αποξενωμένος.» Ξένος έγινε κατά τον καιρό του πάθους, όταν όλοι οι μαθητές του τον εγκατέλειψαν και έφυγαν. Ως μητέρα δε θα εννοήσεις τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και όλη την κατά σάρκα συγγένεια όσων προέρχονται από την περιτομή· και ως γιους αυτής, εκείνους που τον αρνήθηκαν, και είπαν·

Έπειτα, αφού είπε τα εξής, λέγει πλέον ο Χριστός μιλώντας από το δικό του πρόσωπο: «Εκείνα που δεν άρπαξα», λέγει, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή για όσα δεν αμάρτησα εγώ, υπέμεινα τον θάνατο υπέρ του Αδάμ που αμάρτησε, επειδή, «Θεέ μου, εσύ γνωρίζεις την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», δηλαδή, επειδή δεν αμάρτησα, λέγει. «Γι' αυτό ας μην ντροπιαστούν αυτοί που με αναμένουν» για να δουν την τριήμερη ανάστασή μου, δηλαδή οι απόστολοι, «διότι εξαιτίας σου», χάριν της υπακοής σε σένα, «υπέμεινα ονειδισμό», δηλαδή τον σταυρό, όταν οι Ιουδαίοι κάλυψαν «με ντροπή το πρόσωπό μου», όταν «έγινα αποξενωμένος από τους» κατά σάρκα «αδελφούς μου και ξένος στους γιους της μητέρας μου», δηλαδή της συναγωγής, διότι ο «ζήλος για τον οίκο σου», Πατέρα, «με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί αυτών που σε ονειδίζουν» και θυσιάζουν στα είδωλα «έπεσαν πάνω μου». Γι' αυτό «εναντίον μου φλυαρούσαν αυτοί που κάθονταν στις πύλες», διότι με σταύρωσαν έξω από την πύλη, «και για μένα τραγουδούσαν περιπαικτικά αυτοί που έπιναν κρασί», δηλαδή κατά την εορτή του Πάσχα. «Εγώ όμως στην προσευχή μου προς εσένα, Κύριε», έλεγα: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, δηλαδή τα έθνη, διότι είναι «καιρός ευδοκίας» των εθνών. «Ας μη με καταποντίσει», λοιπόν, «καταιγίδα» πειρασμών «και ας μη με καταπιεί ο βυθός», δηλαδή ο άδης.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Ψαλμός 68ος. Εις το τέλος· υπέρ αυτών που πρόκειται να αλλοιωθούν, ψαλμός του Δαβίδ. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού και δεν υπάρχει στήριγμα». Η θεία Γραφή συνηθίζει να ονομάζει ύδατα και λάσπη τους πειρασμούς και τις θλίψεις. «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και καταιγίδα» αυτών «με καταπόντισε». Διότι ούτε σε βάθος θάλασσας εισήλθε ο Δαβίδ, ούτε καταιγίδα τον καταπόντισε, αλλά αυτά εκπληρώθηκαν στο πρόσωπο του Χριστού, ο οποίος ήλθε στα βάθη της θάλασσας αυτού του βίου και καταιγίδα παθών ξεσηκώθηκε εναντίον του από άνομους άνδρες. «Κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, έσβησαν τα μάτια μου από το να ελπίζω στον Θεό μου». Αυτά συνέβησαν, όταν προσευχόταν με αγωνία και ο ιδρώτας του έπεφτε «σαν θρόμβοι αίματος», και έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής μου εκείνοι που με μισούν δωρεάν· ενδυναμώθηκαν οι εχθροί μου, αυτοί που με καταδιώκουν άδικα», δηλαδή τα πλήθη των Ιουδαίων που παρανομούσαν. «Όσα δεν άρπαζα» πριν από το πάθος, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή τα απέδιδα κατά τον καιρό του πάθους με πολλή μανία. «Θεέ, εσύ γνώρισες την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα». Διότι ούτε αφροσύνη υπήρχε στον Χριστό ούτε αμαρτήματα, αλλά τέτοιου είδους πάθη του προστέθηκαν απ' έξω, προκειμένου να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου. «