Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:8

Ορθώς και προηγουμένως είπε το «επ’ εμέ», αλλά και εδώ. Διότι, επειδή ο ίδιος ήταν αυτός που προέτρεψε, εάν ηττάτο, θα έφερνε ντροπή σε όσους είχαν πεισθεί, σαν να είχαν επιλέξει τον κίνδυνο από απάτη και επιπολαιότητα. «Διότι ένεκά σου υπέμεινα ονειδισμόν». «Ζητώ», λέγει, «να απομακρυνθεί ο θάνατος· διότι, εφόσον έγινα υπήκοος σε εσένα, τον έχω αναδεχθεί». «Αποξενωμένος έγινα στους αδελφούς μου». Αυτό το λέγει εξαιτίας της εγκατάλειψής του από όλους, η οποία συνέβη κατά τον καιρό του Πάθους.

Διότι εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου. Είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί: Ότι για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό. Ονειδισμό προσδόκησε η ψυχή μου. Από αυτό το σημείο μάς διηγείται το Πάθος, το οποίο με σαφήνεια διηγήθηκαν και οι ευαγγελιστές.

Γι' αυτό κι εμείς, αγαπητοί, έστω κι αν υβριζόμαστε, ή εμπαιζόμαστε, ή υποφέρουμε οποιοδήποτε άλλο δεινό από τους ανθρώπους για χάρη του αγαθού, ας μη δειλιάσουμε ούτε να εγκαταλείψουμε την ευθεία οδό, σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: «Εάν παραταχθεί εναντίον μου στρατόπεδο, δεν θα φοβηθεί η καρδιά μου». Και πάλι: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν υπερβολικά, όμως εγώ δεν παρέκκλινα από τον νόμο σου». Και σε άλλο σημείο: «Για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου». Λέει εξάλλου και ο Σωτήρας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν» και τα εξής.

«Ας σκοτισθούν οι οφθαλμοί τους για να μη βλέπουν», και τα εξής. Και επειδή αυτά επρόκειτο να πραγματοποιηθούν στην πράξη ύστερα από πολλά χρόνια, αναγκαστικά έχει τεθεί ως επιγραφή η φράση «Εις το τέλος». Δεν πρόκειται ούτε για ψαλμό, ούτε για ωδή, ούτε για ύμνο, ούτε για κάτι παρόμοιο· διότι τα όσα ακολουθούν δεν θα ταίριαζαν σε μια τέτοια επιγραφή. Γι' αυτό θα μπορούσες να πεις ότι είναι μια προφητεία από το πρόσωπο του Σωτήρος μας, ο οποίος διηγείται τα όσα του συνέβησαν, και ταυτόχρονα προαναγγελία των δεινών που επήλθαν στους Ιουδαίους μετά τα όσα τόλμησαν να διαπράξουν. Αρχίζοντας, λοιπόν, ο Σωτήρας αναπέμπει προσευχή προς τον Πατέρα λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου». Και μου φαίνεται λογικό ότι αυτά συνδέονται με τα όσα ειπώθηκαν στον προηγούμενο ψαλμό. Διότι σε εκείνον αναφερόταν: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας»· ενώ σε τούτον: «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας, και καταιγίδα με καταπόντισε». Έπρεπε δηλαδή να διδαχθούμε πώς ο Κύριος κατέβηκε στη Βασάν, που σημαίνει αισχύνη, και πώς έλεγε: «Θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Γι' αυτό ακριβώς παριστάνει αυτά τα γεγονότα μέσα από τα προκείμενα λόγια· για την αισχύνη, προχωρώντας και λέγοντας: «Διότι εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· και πάλι: «Εσύ γνωρίζεις τον ονειδισμό μου και την αισχύνη μου και την ντροπή μου»· για δε το βάθος της θάλασσας, το: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου».

Διότι, αν και κάποτε σε αγνοούσαν παντελώς εξαιτίας της υποδούλωσής τους στους πονηρούς δαίμονες, τώρα όμως, αφού σε γνώρισαν, όλα τα υπόλοιπα τα λησμόνησαν και συνεχώς αναζητούν μόνο εσένα. Γι' αυτό ικετεύω να μην καταντροπιαστούν αυτοί, ούτε «να ασχημονήσουν»· διότι έτσι το ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ας μην καταντροπιαστούν εξαιτίας μου όσοι σε προσδοκούν, Κύριε Θεέ των δυνάμεων· ας μην ασχημονήσουν εξαιτίας μου όσοι σε αναζητούν, Θεέ του Ισραήλ». Πρόσεξε δε πώς έχει διατυπωθεί το, «Κύριε, Κύριε των δυνάμεων», καθώς ο λόγος επαναλαμβάνει την προσφώνηση του Κυρίου και την αναπέμπει στον Θεό των όλων. «Διότι εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου». Οι υπόλοιποι άνθρωποι, λέει, υποβάλλονται σε ελέγχους και ονειδισμούς εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών· εγώ όμως, που δεν γνώρισα αμαρτία, εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό· επειδή εσύ ο ίδιος, ο φιλάνθρωπος Θεός, με έκανες αμαρτία υπέρ του γένους των ανθρώπων, προκειμένου όσοι πιστεύουν σε εμένα να γίνουν δικαιοσύνη. Αλλά και το «εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό», το λέει επειδή για τη δική σου βουλή κένωσα τον εαυτό μου και ταπεινώθηκα μέχρι θανάτου, τον καιρό που οι διερχόμενοι βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: «Α! εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό».

«Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει πεποίθηση στον Θεό· ας τον γλιτώσει, αν τον θέλει. Διότι είπε, ότι είμαι Υιός του Θεού.» Προφητεύοντας, λοιπόν, αυτά για την παρούσα στιγμή, λέει: «Επειδή για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου.» Διότι όχι εξαιτίας δικών μου αμαρτιών, ούτε εξαιτίας παράνομων πράξεων, αλλά «για χάρη σου» και τον προαναφερθέντα «ονειδισμό υπέμεινα, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ασχημοσύνη κάλυψε το πρόσωπό του.» Και όλα αυτά τα υπέμεινα, λέει, για χάρη σου, δηλαδή εξαιτίας του δικού σου θελήματος. Αλλά και «έγινα αποξενωμένος από τους αδελφούς μου, και ξένος για τους γιους της μητέρας μου.» Δύο δε τάξεις παρουσιάζει με αυτά: από τη μία την τάξη των αληθινών αδελφών του, από τους οποίους έγινε αποξενωμένος· και από την άλλη αυτή των γιων της μητέρας του, οι οποίοι όμως δεν ήταν αδελφοί του, για τους οποίους έγινε ξένος. Και όμως θα έπρεπε οι γιοι της μητέρας του, εφόσον είναι αδελφοί, να ονομάζονται και αυτοί ομοίως με τους προηγούμενους. Αλλά δεν ονόμασε τους γιους της μητέρας του αδελφούς, επειδή προφανώς ήταν διαφορετικοί από την πρώτη τάξη αυτών που ονομάστηκαν αδελφοί του. Αδελφοί του, λοιπόν, έχουν γίνει οι μαθητές του, για τους οποίους λέει και σε άλλη περίπτωση: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, και στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.»

«Και τα παραπτώματα». Και ως άφρονα και ως έχοντα υποπέσει σε πολλά παραπτώματα με ανέλαβες, ώστε, αφού με καθαρίσεις, να με καταστήσεις άγιο, λέγει ο άνθρωπος. «Ας μην καταισχυνθούν». Ο Κυριακός άνθρωπος ομιλεί προς τη θεότητα, ώστε, όπως λέγει, να επικυρώσει το γένος. «Ας μην ντροπιαστούν». Διότι μέσω του Κυριακού ανθρώπου οι άνθρωποι αναζητούν τον Θεό, μη ντρεπόμενοι πλέον, έχοντας την απαρχή τους στον ουρανό. «Διότι ένεκά σου». Διότι για χάρη του ανθρώπου τα υπέμεινε όλα ο Κύριος. «Με κάλυψε ντροπή». Καθώς ως κακούργος δεχόταν εμπτυσμούς και ραπίσματα στο πρόσωπο. «Αποξενωμένος». Διότι οι κατά σάρκα αδελφοί του Κυρίου, τώρα έγιναν ξένοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ξένος». Οι Ιουδαίοι είναι υιοί της συναγωγής, την οποία αναγνωρίζουν ως μητέρα λόγω της συγγένειας· αυτοί όμως τον αντιμετώπισαν ως ξένο και αλλότριο. «Ότι ο ζήλος». Η προφητεία σήμανε την παρουσία του Χριστού, όταν εξέβαλε από το ιερό εκείνους που το περιφρονούσαν και πωλούσαν και αγόραζαν εκεί. «Και οι ονειδισμοί». Διότι τότε ονείδιζαν οι Ιουδαίοι τον Χριστό λέγοντας: Ποιο σημείο δείχνεις, για να τα κάνεις αυτά; «Και συνέκαμψα». Διότι νήστευε και διανυκτέρευε στις ερήμους, όπως είναι γραμμένο στα Ευαγγέλια. «Και έγινε». Διότι οι άπιστοι τον ονείδιζαν ως απλό άνθρωπο, μην κατανοώντας το μυστήριο της οικονομίας. «Και έθεσα». Διότι ως άνθρωπος ντυνόταν και με ιμάτιο.

Έπειτα, αφού είπε τα εξής, λέγει πλέον ο Χριστός μιλώντας από το δικό του πρόσωπο: «Εκείνα που δεν άρπαξα», λέγει, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή για όσα δεν αμάρτησα εγώ, υπέμεινα τον θάνατο υπέρ του Αδάμ που αμάρτησε, επειδή, «Θεέ μου, εσύ γνωρίζεις την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», δηλαδή, επειδή δεν αμάρτησα, λέγει. «Γι' αυτό ας μην ντροπιαστούν αυτοί που με αναμένουν» για να δουν την τριήμερη ανάστασή μου, δηλαδή οι απόστολοι, «διότι εξαιτίας σου», χάριν της υπακοής σε σένα, «υπέμεινα ονειδισμό», δηλαδή τον σταυρό, όταν οι Ιουδαίοι κάλυψαν «με ντροπή το πρόσωπό μου», όταν «έγινα αποξενωμένος από τους» κατά σάρκα «αδελφούς μου και ξένος στους γιους της μητέρας μου», δηλαδή της συναγωγής, διότι ο «ζήλος για τον οίκο σου», Πατέρα, «με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί αυτών που σε ονειδίζουν» και θυσιάζουν στα είδωλα «έπεσαν πάνω μου». Γι' αυτό «εναντίον μου φλυαρούσαν αυτοί που κάθονταν στις πύλες», διότι με σταύρωσαν έξω από την πύλη, «και για μένα τραγουδούσαν περιπαικτικά αυτοί που έπιναν κρασί», δηλαδή κατά την εορτή του Πάσχα. «Εγώ όμως στην προσευχή μου προς εσένα, Κύριε», έλεγα: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, δηλαδή τα έθνη, διότι είναι «καιρός ευδοκίας» των εθνών. «Ας μη με καταποντίσει», λοιπόν, «καταιγίδα» πειρασμών «και ας μη με καταπιεί ο βυθός», δηλαδή ο άδης.

«Ας μην ντροπιαστούν εξαιτίας μου εκείνοι που σε περιμένουν με υπομονή, Κύριε των δυνάμεων, ούτε ας εξευτελιστούν εξαιτίας μου εκείνοι που σε αναζητούν, Θεέ του Ισραήλ», δηλαδή μην επιτρέψεις, Πατέρα, να καταντροπιαστούν οι πιστοί εξαιτίας του δικού μου επονείδιστου θανάτου. Γι' αυτό και οι απόστολοι πολύ, και οι μάρτυρες πολύ, αν και χλευάζονταν από τους τυράννους ότι πιστεύουν σε άνθρωπο που βρήκε βίαιο θάνατο, δεν ντροπιάστηκαν, αλλά μάλιστα καυχώμενοι γι' αυτό, έλεγε ο καθένας τους: «Αυτή είναι μάλλον τιμή μου», «διότι για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό». Για να φέρω εις πέρας τη δική σου ευδοκία για τη σωτηρία του κόσμου, «η ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου», όταν με ενέπαιζαν ασεβείς άνθρωποι. «Έγινα αποξενωμένος για τους αδελφούς μου και ξένος για τους γιους της μητέρας μου», αν και δεν είχε αδελφούς από την ίδια μητέρα ούτε η μητέρα του είχε άλλον γιο εκτός από αυτόν. Αδελφούς του όμως ονομάζει τους αποστόλους, από τους οποίους αποξενώθηκε όταν προδόθηκε, και αφού τον εγκατέλειψαν, έφυγαν. «Διότι ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε»· αυτό και οι απόστολοι το εφάρμοσαν στον Χριστό, όταν με φραγγέλιο έβγαλε έξω από τον ναό αυτούς που εμπορεύονταν τα θεία. «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν πάνω μου», δηλαδή μέσω εμού χλεύαζαν και εσένα, λέγοντας: «Ας τον σώσει αν τον θέλει» και τα υπόλοιπα ατιμωτικά. «