Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 68:9

Ορθώς και προηγουμένως είπε το «επ’ εμέ», αλλά και εδώ. Διότι, επειδή ο ίδιος ήταν αυτός που προέτρεψε, εάν ηττάτο, θα έφερνε ντροπή σε όσους είχαν πεισθεί, σαν να είχαν επιλέξει τον κίνδυνο από απάτη και επιπολαιότητα. «Διότι ένεκά σου υπέμεινα ονειδισμόν». «Ζητώ», λέγει, «να απομακρυνθεί ο θάνατος· διότι, εφόσον έγινα υπήκοος σε εσένα, τον έχω αναδεχθεί». «Αποξενωμένος έγινα στους αδελφούς μου». Αυτό το λέγει εξαιτίας της εγκατάλειψής του από όλους, η οποία συνέβη κατά τον καιρό του Πάθους.

Το δε «Τα παραπτώματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», είναι όμοιο με το, «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για χάρη μας». <Έγινα αποξενωμένος από τους αδελφούς μου.> (E f. 131 b) Αυτά τα λόγια θα τα χρησιμοποιούσε όποιος είναι αληθινά θεοσεβής και έχει πίστη ορθή και ανόθευτη. Διότι, όταν διώκεται η ευσέβεια από τους εχθρούς της αλήθειας, ας υποχωρεί η στοργή προς τις γενεές και τις οικογένειες· και όταν καταφρονείται η δόξα του Θεού, ας αναστέλλεται τότε και ο νόμος της αγάπης προς τους αδελφούς· ας αγαπάται δε μόνος και πάνω από όλους ο Θεός των όλων· διότι σε αυτόν οφείλουμε την ίδια μας τη ζωή. <Και συγκάλυψα με νηστεία την ψυχή μου, και αυτό μου έγινε πρόξενος ονειδισμών.> (A f. 347) Θα μπορούσε δε να πει κανείς: Και όμως, πήρε τη φήμη του φαγά και του οινοπότη από τους κακοήθεις· πώς λοιπόν τώρα λέει ότι ονειδιζόταν επειδή νήστευε;

«Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει πεποίθηση στον Θεό· ας τον γλιτώσει, αν τον θέλει. Διότι είπε, ότι είμαι Υιός του Θεού.» Προφητεύοντας, λοιπόν, αυτά για την παρούσα στιγμή, λέει: «Επειδή για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου.» Διότι όχι εξαιτίας δικών μου αμαρτιών, ούτε εξαιτίας παράνομων πράξεων, αλλά «για χάρη σου» και τον προαναφερθέντα «ονειδισμό υπέμεινα, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ασχημοσύνη κάλυψε το πρόσωπό του.» Και όλα αυτά τα υπέμεινα, λέει, για χάρη σου, δηλαδή εξαιτίας του δικού σου θελήματος. Αλλά και «έγινα αποξενωμένος από τους αδελφούς μου, και ξένος για τους γιους της μητέρας μου.» Δύο δε τάξεις παρουσιάζει με αυτά: από τη μία την τάξη των αληθινών αδελφών του, από τους οποίους έγινε αποξενωμένος· και από την άλλη αυτή των γιων της μητέρας του, οι οποίοι όμως δεν ήταν αδελφοί του, για τους οποίους έγινε ξένος. Και όμως θα έπρεπε οι γιοι της μητέρας του, εφόσον είναι αδελφοί, να ονομάζονται και αυτοί ομοίως με τους προηγούμενους. Αλλά δεν ονόμασε τους γιους της μητέρας του αδελφούς, επειδή προφανώς ήταν διαφορετικοί από την πρώτη τάξη αυτών που ονομάστηκαν αδελφοί του. Αδελφοί του, λοιπόν, έχουν γίνει οι μαθητές του, για τους οποίους λέει και σε άλλη περίπτωση: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, και στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.»

Αλλά εμφανίζεται ο Ιάκωβος, ο οποίος επονομάστηκε αδελφός του, να μην έχει αποξενωθεί από αυτόν, ούτε να είναι ξένος προς την πίστη σε αυτόν, αλλά ένας από τους εξαιρετικά γνήσιους μαθητές του· ώστε μάλιστα να αναλάβει πρώτος τον θρόνο της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Και οι υπόλοιποι αδελφοί του, αν και σε μεγάλο βαθμό στην αρχή δεν πίστευαν σε αυτόν, ωστόσο είναι φανερό ότι αργότερα πίστεψαν. Το Ευαγγέλιο, άλλωστε, εξιστορεί ότι η μητέρα του και οι αδελφοί του στέκονταν έξω, ζητώντας να του μιλήσουν. Και στις Πράξεις των Αποστόλων αναφέρεται ότι όλοι οι απόστολοι από κοινού προσκαρτερούσαν στην προσευχή μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του, και τους αδελφούς του. Πώς λοιπόν μπορεί να θεωρηθεί ξένος προς αυτούς; Ώστε να μην υπάρχει κανένα περιθώριο να ειπωθεί για αυτούς το: «Έγινα αποξενωμένος στους αδελφούς μου, και ξένος στους γιους της μητέρας μου». Διότι δεν ήταν ξένος προς αυτούς, αλλά μάλιστα και εξαιρετικά σεβαστός· ώστε να μη θεωρούνται πλέον οι προαναφερθέντες αδελφοί του ως γιοι της Μαρίας, αλλά να συμπεραίνουμε ότι κάποιοι άλλοι, εκτός από αυτούς, είναι οι αναφερόμενοι μέσω του ψαλμού ως γιοι της μητέρας του, στους οποίους έγινε ξένος.

«Και τα παραπτώματα». Και ως άφρονα και ως έχοντα υποπέσει σε πολλά παραπτώματα με ανέλαβες, ώστε, αφού με καθαρίσεις, να με καταστήσεις άγιο, λέγει ο άνθρωπος. «Ας μην καταισχυνθούν». Ο Κυριακός άνθρωπος ομιλεί προς τη θεότητα, ώστε, όπως λέγει, να επικυρώσει το γένος. «Ας μην ντροπιαστούν». Διότι μέσω του Κυριακού ανθρώπου οι άνθρωποι αναζητούν τον Θεό, μη ντρεπόμενοι πλέον, έχοντας την απαρχή τους στον ουρανό. «Διότι ένεκά σου». Διότι για χάρη του ανθρώπου τα υπέμεινε όλα ο Κύριος. «Με κάλυψε ντροπή». Καθώς ως κακούργος δεχόταν εμπτυσμούς και ραπίσματα στο πρόσωπο. «Αποξενωμένος». Διότι οι κατά σάρκα αδελφοί του Κυρίου, τώρα έγιναν ξένοι εξαιτίας της απιστίας τους. «Και ξένος». Οι Ιουδαίοι είναι υιοί της συναγωγής, την οποία αναγνωρίζουν ως μητέρα λόγω της συγγένειας· αυτοί όμως τον αντιμετώπισαν ως ξένο και αλλότριο. «Ότι ο ζήλος». Η προφητεία σήμανε την παρουσία του Χριστού, όταν εξέβαλε από το ιερό εκείνους που το περιφρονούσαν και πωλούσαν και αγόραζαν εκεί. «Και οι ονειδισμοί». Διότι τότε ονείδιζαν οι Ιουδαίοι τον Χριστό λέγοντας: Ποιο σημείο δείχνεις, για να τα κάνεις αυτά; «Και συνέκαμψα». Διότι νήστευε και διανυκτέρευε στις ερήμους, όπως είναι γραμμένο στα Ευαγγέλια. «Και έγινε». Διότι οι άπιστοι τον ονείδιζαν ως απλό άνθρωπο, μην κατανοώντας το μυστήριο της οικονομίας. «Και έθεσα». Διότι ως άνθρωπος ντυνόταν και με ιμάτιο.

ΨΑΛΜΟΣ 68. «Ήλθα στα βάθη της θάλασσας.» Και πώς κάποιος που ελπίζει στον Θεό, τα μάτια του εξαντλούνται, και δεν ενδυναμώνεται μάλλον και γίνεται ισχυρότερος; Αλλά «οφθαλμούς» του εννοεί τους αποστόλους· για τους οποίους στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Τα μάτια σου είναι σαν της περιστεράς, πάνω σε πληθώρα υδάτων», υπονοώντας τη δωρεά του βαπτίσματος· διότι εκεί παρείχε τη μετοχή του Πνεύματος σε αυτούς που πιστεύουν. Έτσι κατά τον καιρό του πάθους εξαντλήθηκαν και σκορπίστηκαν, βλέποντας τον Χριστό να ελπίζει στον Θεό, τον δικό του Πατέρα, και να λέει: «Ελωΐ, Ελωΐ, λαμά σαβαχθανί»· διότι αγνοούσαν ότι ο Θεός περιόριζε τη δική του δύναμη, ώστε να δοθεί χρόνος για τα παθήματα. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες.» «Τρίχες» του ονομάζει τους πιστούς. Διότι όπως το κεφάλι καυχιέται για τις τρίχες, έτσι και ο Χριστός σεμνύνεται για τους πιστούς. «Έγινα αποξενωμένος.» Ξένος έγινε κατά τον καιρό του πάθους, όταν όλοι οι μαθητές του τον εγκατέλειψαν και έφυγαν. Ως μητέρα δε θα εννοήσεις τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και όλη την κατά σάρκα συγγένεια όσων προέρχονται από την περιτομή· και ως γιους αυτής, εκείνους που τον αρνήθηκαν, και είπαν·

Για αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι. Και πάλι τον θεωρούσαν ξένο, λέγοντας: Δεν λέμε εμείς σωστά ότι είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο; Έτσι έγινε ξένος για τους γιους της μητέρας του. «Και έβαλα για ένδυμά μου τον σάκο.» Διότι ντύθηκε πράγματι ως σάκο την τραχύτητα της δικής μας αμαρτίας. «Εναντίον μου φλυαρούσαν.» Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες. Διότι υπήρχε το έθιμο να συνεδριάζει στην πύλη η γερουσία των Ιουδαίων, όπως βρίσκουμε γραμμένο στην ιστορία της Ρουθ και του Βοόζ. «Και για εμένα έψαλλαν όσοι έπιναν.» Ποιο κρασί; Το μυστικό. Επειδή εκείνοι δεν φλυαρούσαν, αλλά έψαλλαν, αναπέμποντας προφητικούς ύμνους για τον Χριστό ως Θεό.

Έπειτα, αφού είπε τα εξής, λέγει πλέον ο Χριστός μιλώντας από το δικό του πρόσωπο: «Εκείνα που δεν άρπαξα», λέγει, «τότε τα πλήρωνα», δηλαδή για όσα δεν αμάρτησα εγώ, υπέμεινα τον θάνατο υπέρ του Αδάμ που αμάρτησε, επειδή, «Θεέ μου, εσύ γνωρίζεις την αφροσύνη μου και τα αμαρτήματά μου δεν κρύφτηκαν από εσένα», δηλαδή, επειδή δεν αμάρτησα, λέγει. «Γι' αυτό ας μην ντροπιαστούν αυτοί που με αναμένουν» για να δουν την τριήμερη ανάστασή μου, δηλαδή οι απόστολοι, «διότι εξαιτίας σου», χάριν της υπακοής σε σένα, «υπέμεινα ονειδισμό», δηλαδή τον σταυρό, όταν οι Ιουδαίοι κάλυψαν «με ντροπή το πρόσωπό μου», όταν «έγινα αποξενωμένος από τους» κατά σάρκα «αδελφούς μου και ξένος στους γιους της μητέρας μου», δηλαδή της συναγωγής, διότι ο «ζήλος για τον οίκο σου», Πατέρα, «με κατέφαγε, και οι ονειδισμοί αυτών που σε ονειδίζουν» και θυσιάζουν στα είδωλα «έπεσαν πάνω μου». Γι' αυτό «εναντίον μου φλυαρούσαν αυτοί που κάθονταν στις πύλες», διότι με σταύρωσαν έξω από την πύλη, «και για μένα τραγουδούσαν περιπαικτικά αυτοί που έπιναν κρασί», δηλαδή κατά την εορτή του Πάσχα. «Εγώ όμως στην προσευχή μου προς εσένα, Κύριε», έλεγα: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, δηλαδή τα έθνη, διότι είναι «καιρός ευδοκίας» των εθνών. «Ας μη με καταποντίσει», λοιπόν, «καταιγίδα» πειρασμών «και ας μη με καταπιεί ο βυθός», δηλαδή ο άδης.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

«Ας μην ντροπιαστούν εξαιτίας μου εκείνοι που σε περιμένουν με υπομονή, Κύριε των δυνάμεων, ούτε ας εξευτελιστούν εξαιτίας μου εκείνοι που σε αναζητούν, Θεέ του Ισραήλ», δηλαδή μην επιτρέψεις, Πατέρα, να καταντροπιαστούν οι πιστοί εξαιτίας του δικού μου επονείδιστου θανάτου. Γι' αυτό και οι απόστολοι πολύ, και οι μάρτυρες πολύ, αν και χλευάζονταν από τους τυράννους ότι πιστεύουν σε άνθρωπο που βρήκε βίαιο θάνατο, δεν ντροπιάστηκαν, αλλά μάλιστα καυχώμενοι γι' αυτό, έλεγε ο καθένας τους: «Αυτή είναι μάλλον τιμή μου», «διότι για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό». Για να φέρω εις πέρας τη δική σου ευδοκία για τη σωτηρία του κόσμου, «η ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου», όταν με ενέπαιζαν ασεβείς άνθρωποι. «Έγινα αποξενωμένος για τους αδελφούς μου και ξένος για τους γιους της μητέρας μου», αν και δεν είχε αδελφούς από την ίδια μητέρα ούτε η μητέρα του είχε άλλον γιο εκτός από αυτόν. Αδελφούς του όμως ονομάζει τους αποστόλους, από τους οποίους αποξενώθηκε όταν προδόθηκε, και αφού τον εγκατέλειψαν, έφυγαν. «Διότι ο ζήλος για τον οίκο σου με κατέφαγε»· αυτό και οι απόστολοι το εφάρμοσαν στον Χριστό, όταν με φραγγέλιο έβγαλε έξω από τον ναό αυτούς που εμπορεύονταν τα θεία. «Και οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν έπεσαν πάνω μου», δηλαδή μέσω εμού χλεύαζαν και εσένα, λέγοντας: «Ας τον σώσει αν τον θέλει» και τα υπόλοιπα ατιμωτικά. «