Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 69:1

Εις το τέλος, ψαλμός του Δαβίδ, ΞΘ΄. Εις ανάμνησιν, για να με σώσει ο Κύριος. Υπόθεση. Αυτόν τον ψαλμό τον ψάλλει εκ προσώπου της ανθρωπότητας, η οποία παρακαλεί να εγερθεί ο Θεός για να τη βοηθήσει. Διότι με αυτόν τον τρόπο επρόκειτο αφενός να ντροπιαστούν οι πολέμιοι δαίμονες που της εναντιώνονται, και αφετέρου να ευφρανθούν όσοι χαίρονται με τη σωτηρία της.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

ΨΑΛΜΟΣ ΞΘ'. <Εις το τέλος, τω Δαβίδ εις ανάμνησιν, εις το σώσαι με Κύριον.> (A f. 352 b) Μπορεί δε να προσφέρεται και από τον Χριστό υπέρ της ανθρωπότητας, η οποία ζητά να εγερθεί ο Θεός για να τη βοηθήσει. Διότι έτσι συνέβαινε να ντροπιαστούν μεν οι εχθρικοί δαίμονες που εναντιώνονταν σε αυτήν, και να ευφρανθούν όσοι χαίρονται για τη σωτηρία της. Γι' αυτό ανακράζει: <Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Ας αποτύχουν, λέει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας δρέψουν την αισχύνη που προκύπτει από αυτό. Με υψηλότερο δε νόημα, οι δαίμονες οι οποίοι επάρθηκαν και χάρηκαν για την παλαιά μου πτώση, εξαιτίας της κατάρας του θανάτου, ας μην με κυριεύουν πλέον. Είναι δε άξια του Δαβίδ η προσευχή, διότι δεν εύχεται εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται χρήματα ή τα όρια της γης, αλλά εκείνων που επιβουλεύονται την ψυχή, δηλαδή των δαιμόνων, και των πονηρών και άπιστων ανθρώπων που συνεργούν με αυτούς. <Ας στραφούν προς τα πίσω... εκείνοι που μου λένε: Εύγε, εύγε.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Εκείνοι, λέει, που χαίρονται με τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αισχύνη, βλέποντας τη δική μου μεταβολή, και ας μην απολαύσουν τη χαρά. Διότι το «Εύγε» συνηθίζουν να το λένε οι άνθρωποι όταν επιτυγχάνουν κάτι που τους προκαλεί ευχαρίστηση. Το λένε αυτό και οι δαίμονες όταν εμείς αμαρτάνουμε, και υπάρχουν φορές που βγάζουν και γέλια εμπαίζοντάς μας.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΕΙΣ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ. ΞΘ΄. «Θεέ, πρόσεξε στη βοήθειά μου.» Τα προκείμενα λόγια δεν αποτελούν ούτε ωδή, ούτε ψαλμό, ούτε κάτι παρόμοιο· εντούτοις παραπέμπουν εις το τέλος, επειδή η ικεσία τους αφορά τα μελλοντικά.

Ειπώθηκαν δε με την επιγραφή «στον Δαβίδ εις ανάμνησιν», σαν να λέχθηκαν ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, ώστε να τους έχει πρόχειρους στο στόμα του για να τους απομνημονεύει και να τους χρησιμοποιεί στις διάφορες περιστάσεις αντί για επωδή. Δύο δε είναι οι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «εις ανάμνησιν», και αυτός που έχουμε στα χέρια μας, και ο 37ος, ο οποίος επίσης επιγράφεται «εις ανάμνησιν». Αλλά εκείνος μεν δεν παρέπεμπε «εις το τέλος», αλλά ήταν «ψαλμός στον Δαβίδ εις ανάμνησιν»· αυτός όμως φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Ο 37ος, λοιπόν, δεν προαγόρευε μελλοντικά γεγονότα, αλλά υπενθύμιζε περασμένα πράγματα· γι' αυτό και είχε την ίδια αρχή με τον 6ο λέγοντας: «Κύριε, να μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Και οι δύο περιείχαν το ίδιο θέμα. Διότι ο μεν 6ος, προχωρώντας, προσθέτει: «Κουράστηκα με τον στεναγμό μου· θα λούζω κάθε νύχτα το κρεβάτι μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου»· ο δε 37ος διδάσκει παρόμοια λέγοντας: «Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου· διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Κακοφόρμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά δε και τα παρόμοια τα ανέφερε εις ανάμνηση του αμαρτήματος που είχε διαπράξει.

Σε όσους δε παρατίθεται η επιγραφή «Εις ανάμνησιν», ο λόγος μάς εκθέτει κάποια σύντομη διδασκαλία υπέρ της σωτηρίας μας. Διότι, επειδή η παρακοή της θείας εντολής έγινε οδός απώλειας για τους ανθρώπους (γιατί δεν θα είχαμε χαθεί, εάν διαφυλάσσαμε στη μνήμη μας την εντολή), για τον λόγο αυτόν ο λόγος μάς προτείνει την ανάμνηση της εντολής ως αντίδοτο στο πάθος της λήθης, πράττοντας τούτο σε δύο ψαλμωδίες.

Στο τέλος, για τον Δαβίδ σε ανάμνηση... Στο τέλος των αιώνων ήλθε (ή ότι ερχόμενος) ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Ο Θεός, εις την βοήθειαν»: Ο Χριστός εκ μέρους του ανθρώπου παρακαλεί, να μην τον παραβλέψει, αλλά να τον βοηθήσει. «Κύριε, εις το βοηθήσαι»: Ο Αδάμ λέει προς τον Θεό: Σπεύσε εις την βοήθειά μου, διότι δεν αντέχω πλέον τον ονειδισμό των δαιμόνων. «Αισχυνθείησαν»: Διότι, βλέποντας (οι δαίμονες) τον άνθρωπο να τιμάται τόσο πολύ, ντροπιάστηκαν σφόδρα, και γενικά οι Ιουδαίοι ντροπιάστηκαν και ταπεινώθηκαν, επειδή οπλίστηκαν κατά του Θεού. «Αποστραφείησαν»: Και ποιοι είναι αυτοί που μηχανεύτηκαν κατά του Χριστού, παρά οι Ιουδαίοι; Και αποστράφηκαν ντροπιασμένοι, μη δυνάμενοι να αντισταθούν στη σοφία και στον λόγο του Θεού. «Αποστραφείησαν παραυτίκα»: Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, ντροπιάστηκαν οι Ιουδαίοι που φώναζαν μπροστά στον σταυρό: «Ουά, ουά». «Αγαλλιάσθωσαν»: Οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών και όσοι πενθούσαν για το πάθος του Κυρίου Χριστού· διότι αυτοί ευφράνθηκαν με την ανάσταση. «Και λεγέτωσαν»: Οι πιστοί· διότι αυτοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν και να δοξάζουν τον Κύριο διαπαντός. «Οι αγαπώντες»: Αυτοί που δέχτηκαν και αγάπησαν την επιφάνεια του Κυρίου μας. «Εγώ δε πτωχός»: Ο Χριστός το λέει, αυτός που εκουσίως έγινε πτωχός για τον άνθρωπο.

Ψαλμός 69ος. Εις το τέλος· του Δαβίδ για ανάμνηση, για να με σώσεις, Κύριε. «Θεέ μου, πρόσεξε στο να με βοηθήσεις· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Έτσι πρέπει και εμείς να λέμε πάντοτε προς τον Θεό. «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου· ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν εκείνοι που μου επιθυμούν κακά· ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: εύγε, εύγε».