Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 69:2

Θεέ μου, πρόσεξε στη βοήθειά μου, κ.τ.λ. Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν. Ας αποτύχουν στους σκοπούς τους, λέγει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας καρπωθούν την ντροπή που θα προκύψει από αυτό. Ας στραφούν προς τα πίσω, κ.τ.λ. Και πάλι, και εδώ στους παρόντες στίχους, καταράται μεν εκείνους που τον επιβουλεύονται και επιθυμούν να πάθει κακό· και λέγει για αυτούς: Όσοι χαίρονται για τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αίσχος, βλέποντας τη δική μου μεταβολή. Ας στραφούν αμέσως προς τα πίσω ντροπιασμένοι, εκείνοι που χάρηκαν για την πτώση που υπέστην παλαιότερα εξαιτίας της κατάρας του θανάτου. Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. Αντί του να πει: Έχω στερηθεί τη δικαιοσύνη των προαναφερθέντων και, ζώντας μέσα στην πτώχεια, δεν έχω τον πλούτο της δικαιοσύνης· γι' αυτό ικετεύω να λάβω τη δική Σου βοήθεια. Βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι Εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις. Διότι αξιώθηκα της δικής Σου πρόνοιας. Εισάκουσέ με το ταχύτερο δυνατόν, και μην αναβάλεις το αίτημά μου.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΕΙΣ ΑΝΑΜΝΗΣΙΝ. ΞΘ΄. «Θεέ, πρόσεξε στη βοήθειά μου.» Τα προκείμενα λόγια δεν αποτελούν ούτε ωδή, ούτε ψαλμό, ούτε κάτι παρόμοιο· εντούτοις παραπέμπουν εις το τέλος, επειδή η ικεσία τους αφορά τα μελλοντικά.

Γι' αυτό, δείχνοντας μετριοφροσύνη και ταπεινοφροσύνη και σμικρύνοντας αληθινά τον εαυτό του, και αποβλέποντας στο μέγεθος του πλούτου της χρηστότητας του Θεού, ονόμασε τον εαυτό του φτωχό και πένητα με τα προαναφερθέντα λόγια. Και αρχίζοντας τον λόγο του, θεωρώντας ότι τίποτα δεν του συνέβαλλε ουσιαστικά, ούτε ο πλούτος, ούτε η βασιλεία, ούτε η βοήθεια ολόκληρου του έθνους, ούτε η δικαιοσύνη που είχε αποκτήσει μέσω της άσκησης, ζητούσε τη βοήθεια μόνο από τον Θεό, λέγοντας: «Θεέ μου, πρόστρεξε σε βοήθειά μου. Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Βλέποντας δε πολλούς να φθονούν την κατά Θεόν προκοπή του και να αντιμετωπίζουν με βασκανία τη σωτηρία της ψυχής του, πρόσθετε το: «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου».

Διότι, επειδή στο προηγούμενο μέρος περιέγραψε τις εναντίον του εξεγέρσεις· το πώς δηλαδή εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή του, και βυθίστηκε στη λάσπη του βυθού, και πώς έφτασε στα βάθη της θάλασσας· και ότι πλήθυναν περισσότερο από τις τρίχες της κεφαλής του όσοι τον μισούσαν αναίτια· και ότι υπέφερε όσα έχουν αναφερθεί· εύλογα αναπέμπει την παρούσα δέηση προς τον Πατέρα, λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε εις βοήθειάν μου· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις», και τα όσα ακολουθούν αυτά. Επειδή έβλεπε την ομάδα των αποστόλων του να βρίσκεται σε μεγάλη σύγχυση εξαιτίας της αγάπης τους γι' αυτόν, εξέφερε τα δεύτερα λόγια υπέρ αυτών, ώστε, αφού απολαύσουν την ανάστασή του, την οποία περίμεναν ποθώντας να δουν, να γεμίσουν από αγαλλίαση και ευφροσύνη, λέγοντας διαρκώς: «Ας μεγαλυνθεί ο Θεός», καθώς αυτοί είναι εκείνοι που αγαπούν τη σωτηρία του.

Γι' αυτόν τον λόγο, συνήθως δεν φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ». Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αρμόζει να συμπεριληφθεί μαζί με τους προηγούμενούς του, επειδή διατηρεί μεγάλη συνάφεια με αυτούς· πράγματι, στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου. Ας ντροπιαστούν και ας καταντροπιαστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου. Ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν αυτοί που μου θέλουν κακά»· και στον προκείμενο ψαλμό, καθώς προχωρά ο λόγος, χρησιμοποιεί τις ίδιες εκφράσεις λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου, ας ντροπιαστούν»· και τα υπόλοιπα ακολουθούν το ίδιο νόημα, καθώς ο λόγος αναπτύσσεται εκτενώς μέσω των προκειμένων, τα οποία όχι άσκοπα θα έλεγε κανείς ότι αρμόζουν στον Πατέρα· και επειδή λέγεται σε αυτόν: «Διότι εσύ είσαι η υπομονή μου, Κύριε, Κύριε, η ελπίδα μου από τη νεότητά μου»· διότι ακριβώς αυτά λέγονταν και στον κα΄ ψαλμό από το ίδιο πρόσωπο ως εξής: «Διότι εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά» και τα εξής. Αλλά και αυτό που προστίθεται στη συνέχεια στην προκείμενη προφητεία, το «Ο Θεός μου, μην με εγκαταλείψεις, μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά», φαίνεται να ισοδυναμεί με τον λόγο που λέγεται στον κα΄ ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά». Διότι, πρόσεξε με ακρίβεια πώς σε εκείνον τον ψαλμό λεγόταν: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά», ενώ στον προκείμενο: «Μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά».

Στο τέλος, για τον Δαβίδ σε ανάμνηση... Στο τέλος των αιώνων ήλθε (ή ότι ερχόμενος) ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Ο Θεός, εις την βοήθειαν»: Ο Χριστός εκ μέρους του ανθρώπου παρακαλεί, να μην τον παραβλέψει, αλλά να τον βοηθήσει. «Κύριε, εις το βοηθήσαι»: Ο Αδάμ λέει προς τον Θεό: Σπεύσε εις την βοήθειά μου, διότι δεν αντέχω πλέον τον ονειδισμό των δαιμόνων. «Αισχυνθείησαν»: Διότι, βλέποντας (οι δαίμονες) τον άνθρωπο να τιμάται τόσο πολύ, ντροπιάστηκαν σφόδρα, και γενικά οι Ιουδαίοι ντροπιάστηκαν και ταπεινώθηκαν, επειδή οπλίστηκαν κατά του Θεού. «Αποστραφείησαν»: Και ποιοι είναι αυτοί που μηχανεύτηκαν κατά του Χριστού, παρά οι Ιουδαίοι; Και αποστράφηκαν ντροπιασμένοι, μη δυνάμενοι να αντισταθούν στη σοφία και στον λόγο του Θεού. «Αποστραφείησαν παραυτίκα»: Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, ντροπιάστηκαν οι Ιουδαίοι που φώναζαν μπροστά στον σταυρό: «Ουά, ουά». «Αγαλλιάσθωσαν»: Οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών και όσοι πενθούσαν για το πάθος του Κυρίου Χριστού· διότι αυτοί ευφράνθηκαν με την ανάσταση. «Και λεγέτωσαν»: Οι πιστοί· διότι αυτοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν και να δοξάζουν τον Κύριο διαπαντός. «Οι αγαπώντες»: Αυτοί που δέχτηκαν και αγάπησαν την επιφάνεια του Κυρίου μας. «Εγώ δε πτωχός»: Ο Χριστός το λέει, αυτός που εκουσίως έγινε πτωχός για τον άνθρωπο.

Ψαλμός ΞΘ΄. «Ο Θεός, εις την βοήθειάν μου.» Είναι μακάριο το να προσεύχεται κανείς στον Θεό με τόση παρρησία, ώστε και να τον επισπεύδει για τη δική μας βοήθεια. Προσευχήθηκε δε, πρώτα να προσέξει ο Θεός και μετά να σπεύσει· διότι, εάν τελικά προσέξει ποίου είδους ή ποια βοήθεια χρειαζόμαστε, αμέσως σπλαχνίζεται· και αφού σπλαχνιστεί, σπεύδει και δεν αναβάλλει. «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν.» Εκείνοι που ζητούν να διαφθείρουν τις ψυχές μας είναι πρωτίστως οι δαίμονες· το ζητούν όμως και άνθρωποι, οι οποίοι μας ερεθίζουν προς φαύλες πράξεις και άτοπες ηδονές. Αλλά κανένας από τους προαναφερθέντες δεν μπορεί να το καταφέρει, εάν δεν λάβει από εμάς τη δική μας προδοσία εναντίον του εαυτού μας, εάν δεν δέσουμε τα χέρια της ψυχής μας και δεν τους ακολουθήσουμε με αυτόν τον τρόπο. Αυτοί λοιπόν αισχύνονται, όταν δουν ότι εμείς βρισκόμαστε πολύ ψηλότερα από την επιβουλή τους και ότι επιτυγχάνουμε πνευματικά κατορθώματα. «Ας αποστραφούν παραυτίκα.» Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, και χωρίς αναβολή.

Υπάρχει κάποια αίσθηση, ή μάλλον έξη, που ονομάζεται φερέπονη (υπομονή στον πόνο), από την οποία όποιος κυριευθεί δεν θα δειλιάσει πλέον, ούτε θα αποστραφεί ποτέ τον πόνο. Κατεχόμενες από αυτή την περίφημη έξη, οι ψυχές των μαρτύρων περιφρόνησαν εύκολα τα βασανιστήρια. Άλλο πράγμα είναι η φύλαξη των λογισμών και άλλο η τήρηση του νου. Όσο απέχει η ανατολή από τη δύση, τόσο ανώτερη είναι η δεύτερη από την πρώτη, έστω κι αν είναι πιο κοπιαστική. Άλλο είναι να προσεύχεται κανείς εναντίον των λογισμών, και άλλο να τους αντιλέγει. Και διαφορετικό είναι να τους εξουθενώνει και να υψώνεται πάνω από αυτούς. Στον πρώτο τρόπο μαρτυρεί εκείνος που είπε: «Ο Θεός, έλα σε βοήθειά μου», και τα παρόμοια. Στον δεύτερο, εκείνος που είπε: «Και θα απαντήσω σε εκείνους που με ονειδίζουν με λόγο αντιρρητικό». Και πάλι:

XXII Ο Ιωάσαφ, μετά την αναχώρηση του Βαρλαάμ, παραδόθηκε στην προσευχή και σε θερμότατα δάκρυα, και έλεγε: Θεέ μου, σπεύσε σε βοήθειά μου. Κύριε, τρέξε γρήγορα να με βοηθήσεις, διότι σε εσένα έχει αφεθεί ο πτωχός, στον ορφανό εσύ υπήρξες βοηθός· επίβλεψε σε εμένα και ελέησέ με, εσύ που θέλεις να σωθούν όλοι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας, σώσε με και ενίσχυσέ με τον ανάξιο ώστε να πορευθώ την οδό των αγίων σου εντολών, διότι εγώ μεν είμαι ασθενής και ταλαίπωρος και ανίκανος να πράξω το αγαθό· εσύ όμως είσαι δυνατός να με σώσεις, εσύ που συγκρατείς και συνέχεις όλα τα ορατά και τα αόρατα. Μην με αφήσεις να πορευθώ οπίσω από τα πονηρά θελήματα της σάρκας· αλλά δίδαξέ με να πράττω το θέλημά σου, και διαφύλαξέ με για την αιώνια και μακάρια ζωή σου. Ω Πατέρα, και Υιέ, και θείο Πνεύμα, η ομοούσια και αδιαίρετη Θεότητα, εσένα επικαλούμαι και εσένα δοξάζω· διότι εσένα υμνεί όλη η κτίση, και εσένα δοξολογούν οι νοερές δυνάμεις των ασωμάτων στους αιώνες. Αμήν.

Ψαλμός 69ος. Εις το τέλος· του Δαβίδ για ανάμνηση, για να με σώσεις, Κύριε. «Θεέ μου, πρόσεξε στο να με βοηθήσεις· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Έτσι πρέπει και εμείς να λέμε πάντοτε προς τον Θεό. «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου· ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν εκείνοι που μου επιθυμούν κακά· ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: εύγε, εύγε».

«Θεέ μου, λύτρωσέ με από το χέρι του αμαρτωλού και του παρανόμου;» Μήπως δεν έχουμε ανάγκη να λέμε: «Θεέ μου, μην απομακρυνθείς από εμένα», αλλά μάλλον πλησίασέ με εσύ, «ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών». Μήπως δεν υπάρχει ανάγκη κάθε ώρα να λέμε: «Μην με απορρίψεις στον καιρό του γήρατος» και τα εξής; «Θεέ, έλα σε βοήθειά μου» και «μην καθυστερήσεις» και μέχρι τα γηρατειά και την προχωρημένη ηλικία, «Θεέ μου, μην με εγκαταλείψεις»· ώστε να «αισχυνθούν και να ντραπούν εκείνοι που ζητούν το κακό μου», είτε άνθρωποι είναι αυτοί είτε δαίμονες.

Σε μία άλλη δε, ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται καμία εσωτερική χάρη του Θεού, η οποία να τον παρακινεί προς το καλό, ή να τον βοηθά, ή να τον δικαιώνει, αλλά του αρκεί μόνο για τη σωτηρία του το αυτεξούσιο, ο νόμος, η διδασκαλία και το παράδειγμα. Και σε μία τρίτη, ότι, αν και δίνεται χάρη από τον Θεό, ωστόσο αυτή δίνεται λόγω της αξίας του αυτεξουσίου. Επομένως, από τη δεύτερη αυτή πρότασή τους εξαρτάται και αυτό που ορίζει ο παρών Κανόνας, δηλαδή ότι η χάρη του Θεού, η οποία δια του Ιησού Χριστού δικαιώνει τον άνθρωπο στο βάπτισμα, χαρίζει μόνο άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων, αλλά όχι και βοήθεια ώστε να μην αμαρτήσει κάποιος άλλη φορά, γι' αυτό και αναθεματίζει όσους υποστηρίζουν κάτι τέτοιο. Διότι η καθολική Εκκλησία πιστεύει εντελώς το αντίθετο, δηλαδή ότι η χάρη που δίνεται δια του Ιησού Χριστού στο Βάπτισμα, και άφεση των προηγούμενων αμαρτιών παρέχει, και δύναμη και βοήθεια στο να μην αμαρτήσουμε πλέον, εάν εμείς από αμέλεια δεν παραδώσουμε τον εαυτό μας στις αμαρτίες. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Ο Θεός εις την βοήθειάν μου πρόσχες, Κύριε, εις το βοηθήσαι μοι σπεύσον». Και «Η βοήθειά μου παρά Κυρίου» κ.λπ. Και ο Παύλος: «Το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται ταις ασθενείαις ημών, και αυτό υπερεντυγχάνει υπέρ υμών». Και μύρια άλλα βρίσκονται στις θείες Γραφές.