Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 69:3

Θεέ μου, πρόσεξε στη βοήθειά μου, κ.τ.λ. Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν. Ας αποτύχουν στους σκοπούς τους, λέγει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας καρπωθούν την ντροπή που θα προκύψει από αυτό. Ας στραφούν προς τα πίσω, κ.τ.λ. Και πάλι, και εδώ στους παρόντες στίχους, καταράται μεν εκείνους που τον επιβουλεύονται και επιθυμούν να πάθει κακό· και λέγει για αυτούς: Όσοι χαίρονται για τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αίσχος, βλέποντας τη δική μου μεταβολή. Ας στραφούν αμέσως προς τα πίσω ντροπιασμένοι, εκείνοι που χάρηκαν για την πτώση που υπέστην παλαιότερα εξαιτίας της κατάρας του θανάτου. Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. Αντί του να πει: Έχω στερηθεί τη δικαιοσύνη των προαναφερθέντων και, ζώντας μέσα στην πτώχεια, δεν έχω τον πλούτο της δικαιοσύνης· γι' αυτό ικετεύω να λάβω τη δική Σου βοήθεια. Βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι Εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις. Διότι αξιώθηκα της δικής Σου πρόνοιας. Εισάκουσέ με το ταχύτερο δυνατόν, και μην αναβάλεις το αίτημά μου.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΘ'. <Εις το τέλος, τω Δαβίδ εις ανάμνησιν, εις το σώσαι με Κύριον.> (A f. 352 b) Μπορεί δε να προσφέρεται και από τον Χριστό υπέρ της ανθρωπότητας, η οποία ζητά να εγερθεί ο Θεός για να τη βοηθήσει. Διότι έτσι συνέβαινε να ντροπιαστούν μεν οι εχθρικοί δαίμονες που εναντιώνονταν σε αυτήν, και να ευφρανθούν όσοι χαίρονται για τη σωτηρία της. Γι' αυτό ανακράζει: <Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Ας αποτύχουν, λέει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας δρέψουν την αισχύνη που προκύπτει από αυτό. Με υψηλότερο δε νόημα, οι δαίμονες οι οποίοι επάρθηκαν και χάρηκαν για την παλαιά μου πτώση, εξαιτίας της κατάρας του θανάτου, ας μην με κυριεύουν πλέον. Είναι δε άξια του Δαβίδ η προσευχή, διότι δεν εύχεται εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται χρήματα ή τα όρια της γης, αλλά εκείνων που επιβουλεύονται την ψυχή, δηλαδή των δαιμόνων, και των πονηρών και άπιστων ανθρώπων που συνεργούν με αυτούς. <Ας στραφούν προς τα πίσω... εκείνοι που μου λένε: Εύγε, εύγε.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Εκείνοι, λέει, που χαίρονται με τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αισχύνη, βλέποντας τη δική μου μεταβολή, και ας μην απολαύσουν τη χαρά. Διότι το «Εύγε» συνηθίζουν να το λένε οι άνθρωποι όταν επιτυγχάνουν κάτι που τους προκαλεί ευχαρίστηση. Το λένε αυτό και οι δαίμονες όταν εμείς αμαρτάνουμε, και υπάρχουν φορές που βγάζουν και γέλια εμπαίζοντάς μας.

Γι' αυτό, δείχνοντας μετριοφροσύνη και ταπεινοφροσύνη και σμικρύνοντας αληθινά τον εαυτό του, και αποβλέποντας στο μέγεθος του πλούτου της χρηστότητας του Θεού, ονόμασε τον εαυτό του φτωχό και πένητα με τα προαναφερθέντα λόγια. Και αρχίζοντας τον λόγο του, θεωρώντας ότι τίποτα δεν του συνέβαλλε ουσιαστικά, ούτε ο πλούτος, ούτε η βασιλεία, ούτε η βοήθεια ολόκληρου του έθνους, ούτε η δικαιοσύνη που είχε αποκτήσει μέσω της άσκησης, ζητούσε τη βοήθεια μόνο από τον Θεό, λέγοντας: «Θεέ μου, πρόστρεξε σε βοήθειά μου. Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Βλέποντας δε πολλούς να φθονούν την κατά Θεόν προκοπή του και να αντιμετωπίζουν με βασκανία τη σωτηρία της ψυχής του, πρόσθετε το: «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου».

Γι' αυτόν τον λόγο, συνήθως δεν φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ». Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αρμόζει να συμπεριληφθεί μαζί με τους προηγούμενούς του, επειδή διατηρεί μεγάλη συνάφεια με αυτούς· πράγματι, στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου. Ας ντροπιαστούν και ας καταντροπιαστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου. Ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν αυτοί που μου θέλουν κακά»· και στον προκείμενο ψαλμό, καθώς προχωρά ο λόγος, χρησιμοποιεί τις ίδιες εκφράσεις λέγοντας: «Ο Θεός, πρόσεξε στη βοήθειά μου, ας ντροπιαστούν»· και τα υπόλοιπα ακολουθούν το ίδιο νόημα, καθώς ο λόγος αναπτύσσεται εκτενώς μέσω των προκειμένων, τα οποία όχι άσκοπα θα έλεγε κανείς ότι αρμόζουν στον Πατέρα· και επειδή λέγεται σε αυτόν: «Διότι εσύ είσαι η υπομονή μου, Κύριε, Κύριε, η ελπίδα μου από τη νεότητά μου»· διότι ακριβώς αυτά λέγονταν και στον κα΄ ψαλμό από το ίδιο πρόσωπο ως εξής: «Διότι εσύ είσαι αυτός που με έβγαλε από την κοιλιά» και τα εξής. Αλλά και αυτό που προστίθεται στη συνέχεια στην προκείμενη προφητεία, το «Ο Θεός μου, μην με εγκαταλείψεις, μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά», φαίνεται να ισοδυναμεί με τον λόγο που λέγεται στον κα΄ ψαλμό: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά». Διότι, πρόσεξε με ακρίβεια πώς σε εκείνον τον ψαλμό λεγόταν: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά», ενώ στον προκείμενο: «Μέχρι να αναγγείλω τον βραχίονά σου σε όλη την επερχόμενη γενεά».

Στο τέλος, για τον Δαβίδ σε ανάμνηση... Στο τέλος των αιώνων ήλθε (ή ότι ερχόμενος) ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Ο Θεός, εις την βοήθειαν»: Ο Χριστός εκ μέρους του ανθρώπου παρακαλεί, να μην τον παραβλέψει, αλλά να τον βοηθήσει. «Κύριε, εις το βοηθήσαι»: Ο Αδάμ λέει προς τον Θεό: Σπεύσε εις την βοήθειά μου, διότι δεν αντέχω πλέον τον ονειδισμό των δαιμόνων. «Αισχυνθείησαν»: Διότι, βλέποντας (οι δαίμονες) τον άνθρωπο να τιμάται τόσο πολύ, ντροπιάστηκαν σφόδρα, και γενικά οι Ιουδαίοι ντροπιάστηκαν και ταπεινώθηκαν, επειδή οπλίστηκαν κατά του Θεού. «Αποστραφείησαν»: Και ποιοι είναι αυτοί που μηχανεύτηκαν κατά του Χριστού, παρά οι Ιουδαίοι; Και αποστράφηκαν ντροπιασμένοι, μη δυνάμενοι να αντισταθούν στη σοφία και στον λόγο του Θεού. «Αποστραφείησαν παραυτίκα»: Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, ντροπιάστηκαν οι Ιουδαίοι που φώναζαν μπροστά στον σταυρό: «Ουά, ουά». «Αγαλλιάσθωσαν»: Οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών και όσοι πενθούσαν για το πάθος του Κυρίου Χριστού· διότι αυτοί ευφράνθηκαν με την ανάσταση. «Και λεγέτωσαν»: Οι πιστοί· διότι αυτοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν και να δοξάζουν τον Κύριο διαπαντός. «Οι αγαπώντες»: Αυτοί που δέχτηκαν και αγάπησαν την επιφάνεια του Κυρίου μας. «Εγώ δε πτωχός»: Ο Χριστός το λέει, αυτός που εκουσίως έγινε πτωχός για τον άνθρωπο.

Ψαλμός ΞΘ΄. «Ο Θεός, εις την βοήθειάν μου.» Είναι μακάριο το να προσεύχεται κανείς στον Θεό με τόση παρρησία, ώστε και να τον επισπεύδει για τη δική μας βοήθεια. Προσευχήθηκε δε, πρώτα να προσέξει ο Θεός και μετά να σπεύσει· διότι, εάν τελικά προσέξει ποίου είδους ή ποια βοήθεια χρειαζόμαστε, αμέσως σπλαχνίζεται· και αφού σπλαχνιστεί, σπεύδει και δεν αναβάλλει. «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν.» Εκείνοι που ζητούν να διαφθείρουν τις ψυχές μας είναι πρωτίστως οι δαίμονες· το ζητούν όμως και άνθρωποι, οι οποίοι μας ερεθίζουν προς φαύλες πράξεις και άτοπες ηδονές. Αλλά κανένας από τους προαναφερθέντες δεν μπορεί να το καταφέρει, εάν δεν λάβει από εμάς τη δική μας προδοσία εναντίον του εαυτού μας, εάν δεν δέσουμε τα χέρια της ψυχής μας και δεν τους ακολουθήσουμε με αυτόν τον τρόπο. Αυτοί λοιπόν αισχύνονται, όταν δουν ότι εμείς βρισκόμαστε πολύ ψηλότερα από την επιβουλή τους και ότι επιτυγχάνουμε πνευματικά κατορθώματα. «Ας αποστραφούν παραυτίκα.» Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, και χωρίς αναβολή.

Ψαλμός 69ος. Εις το τέλος· του Δαβίδ για ανάμνηση, για να με σώσεις, Κύριε. «Θεέ μου, πρόσεξε στο να με βοηθήσεις· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Έτσι πρέπει και εμείς να λέμε πάντοτε προς τον Θεό. «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου· ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν εκείνοι που μου επιθυμούν κακά· ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: εύγε, εύγε».