Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 69:4

Θεέ μου, πρόσεξε στη βοήθειά μου, κ.τ.λ. Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν. Ας αποτύχουν στους σκοπούς τους, λέγει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας καρπωθούν την ντροπή που θα προκύψει από αυτό. Ας στραφούν προς τα πίσω, κ.τ.λ. Και πάλι, και εδώ στους παρόντες στίχους, καταράται μεν εκείνους που τον επιβουλεύονται και επιθυμούν να πάθει κακό· και λέγει για αυτούς: Όσοι χαίρονται για τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αίσχος, βλέποντας τη δική μου μεταβολή. Ας στραφούν αμέσως προς τα πίσω ντροπιασμένοι, εκείνοι που χάρηκαν για την πτώση που υπέστην παλαιότερα εξαιτίας της κατάρας του θανάτου. Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. Αντί του να πει: Έχω στερηθεί τη δικαιοσύνη των προαναφερθέντων και, ζώντας μέσα στην πτώχεια, δεν έχω τον πλούτο της δικαιοσύνης· γι' αυτό ικετεύω να λάβω τη δική Σου βοήθεια. Βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι Εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις. Διότι αξιώθηκα της δικής Σου πρόνοιας. Εισάκουσέ με το ταχύτερο δυνατόν, και μην αναβάλεις το αίτημά μου.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΘ'. <Εις το τέλος, τω Δαβίδ εις ανάμνησιν, εις το σώσαι με Κύριον.> (A f. 352 b) Μπορεί δε να προσφέρεται και από τον Χριστό υπέρ της ανθρωπότητας, η οποία ζητά να εγερθεί ο Θεός για να τη βοηθήσει. Διότι έτσι συνέβαινε να ντροπιαστούν μεν οι εχθρικοί δαίμονες που εναντιώνονταν σε αυτήν, και να ευφρανθούν όσοι χαίρονται για τη σωτηρία της. Γι' αυτό ανακράζει: <Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Ας αποτύχουν, λέει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας δρέψουν την αισχύνη που προκύπτει από αυτό. Με υψηλότερο δε νόημα, οι δαίμονες οι οποίοι επάρθηκαν και χάρηκαν για την παλαιά μου πτώση, εξαιτίας της κατάρας του θανάτου, ας μην με κυριεύουν πλέον. Είναι δε άξια του Δαβίδ η προσευχή, διότι δεν εύχεται εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται χρήματα ή τα όρια της γης, αλλά εκείνων που επιβουλεύονται την ψυχή, δηλαδή των δαιμόνων, και των πονηρών και άπιστων ανθρώπων που συνεργούν με αυτούς. <Ας στραφούν προς τα πίσω... εκείνοι που μου λένε: Εύγε, εύγε.> (A f. 352 b. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.) Εκείνοι, λέει, που χαίρονται με τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αισχύνη, βλέποντας τη δική μου μεταβολή, και ας μην απολαύσουν τη χαρά. Διότι το «Εύγε» συνηθίζουν να το λένε οι άνθρωποι όταν επιτυγχάνουν κάτι που τους προκαλεί ευχαρίστηση. Το λένε αυτό και οι δαίμονες όταν εμείς αμαρτάνουμε, και υπάρχουν φορές που βγάζουν και γέλια εμπαίζοντάς μας.

«Ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταντροπιαστούν εκείνοι που επιθυμούν το κακό μου. Ας στραφούν αμέσως προς τα πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: "Εύγε, εύγε"». Διότι μέσα από αυτά τα λόγια ομολογεί ότι ο ίδιος δεν μπορεί να βοηθήσει τον εαυτό του, αλλά ότι έχει ανάγκη από τη βοήθεια του Ισχυρότερου· επειδή, εάν δεν τύχει αυτής της βοήθειας, θα μείνει έρημος και θα αποδειχθεί ασθενής και τίποτε περισσότερο από ένας θνητός άνθρωπος, και οι εχθροί του, όντας χαιρέκακοι, θα τον καταπατήσουν όταν πέσει. Εάν όμως έχει βοηθό τον Θεό, αυτός μεν θα αναδειχθεί ανώτερος, ενώ θα καλυφθούν με ντροπή εκείνοι που επιβουλεύονται την ψυχή του· οι οποίοι, ακολουθώντας τον κατά πόδας σε κάθε του πράξη και προσπαθώντας να τον παγιδεύσουν, συνηθίζουν να λένε: «Εύγε, εύγε», ωσάν να επιτυγχάνουν τον σκοπό τους και να πραγματοποιούν τις επιθυμίες τους σε όσα νομίζουν ότι αυτός σφάλλει.

Στο τέλος, για τον Δαβίδ σε ανάμνηση... Στο τέλος των αιώνων ήλθε (ή ότι ερχόμενος) ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Ο Θεός, εις την βοήθειαν»: Ο Χριστός εκ μέρους του ανθρώπου παρακαλεί, να μην τον παραβλέψει, αλλά να τον βοηθήσει. «Κύριε, εις το βοηθήσαι»: Ο Αδάμ λέει προς τον Θεό: Σπεύσε εις την βοήθειά μου, διότι δεν αντέχω πλέον τον ονειδισμό των δαιμόνων. «Αισχυνθείησαν»: Διότι, βλέποντας (οι δαίμονες) τον άνθρωπο να τιμάται τόσο πολύ, ντροπιάστηκαν σφόδρα, και γενικά οι Ιουδαίοι ντροπιάστηκαν και ταπεινώθηκαν, επειδή οπλίστηκαν κατά του Θεού. «Αποστραφείησαν»: Και ποιοι είναι αυτοί που μηχανεύτηκαν κατά του Χριστού, παρά οι Ιουδαίοι; Και αποστράφηκαν ντροπιασμένοι, μη δυνάμενοι να αντισταθούν στη σοφία και στον λόγο του Θεού. «Αποστραφείησαν παραυτίκα»: Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, ντροπιάστηκαν οι Ιουδαίοι που φώναζαν μπροστά στον σταυρό: «Ουά, ουά». «Αγαλλιάσθωσαν»: Οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών και όσοι πενθούσαν για το πάθος του Κυρίου Χριστού· διότι αυτοί ευφράνθηκαν με την ανάσταση. «Και λεγέτωσαν»: Οι πιστοί· διότι αυτοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν και να δοξάζουν τον Κύριο διαπαντός. «Οι αγαπώντες»: Αυτοί που δέχτηκαν και αγάπησαν την επιφάνεια του Κυρίου μας. «Εγώ δε πτωχός»: Ο Χριστός το λέει, αυτός που εκουσίως έγινε πτωχός για τον άνθρωπο.

Ψαλμός ΞΘ΄. «Ο Θεός, εις την βοήθειάν μου.» Είναι μακάριο το να προσεύχεται κανείς στον Θεό με τόση παρρησία, ώστε και να τον επισπεύδει για τη δική μας βοήθεια. Προσευχήθηκε δε, πρώτα να προσέξει ο Θεός και μετά να σπεύσει· διότι, εάν τελικά προσέξει ποίου είδους ή ποια βοήθεια χρειαζόμαστε, αμέσως σπλαχνίζεται· και αφού σπλαχνιστεί, σπεύδει και δεν αναβάλλει. «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν.» Εκείνοι που ζητούν να διαφθείρουν τις ψυχές μας είναι πρωτίστως οι δαίμονες· το ζητούν όμως και άνθρωποι, οι οποίοι μας ερεθίζουν προς φαύλες πράξεις και άτοπες ηδονές. Αλλά κανένας από τους προαναφερθέντες δεν μπορεί να το καταφέρει, εάν δεν λάβει από εμάς τη δική μας προδοσία εναντίον του εαυτού μας, εάν δεν δέσουμε τα χέρια της ψυχής μας και δεν τους ακολουθήσουμε με αυτόν τον τρόπο. Αυτοί λοιπόν αισχύνονται, όταν δουν ότι εμείς βρισκόμαστε πολύ ψηλότερα από την επιβουλή τους και ότι επιτυγχάνουμε πνευματικά κατορθώματα. «Ας αποστραφούν παραυτίκα.» Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, και χωρίς αναβολή.

Ποιους όμως θέλει να καταισχυνθούν γρήγορα; Εκείνους που λένε: «Εύγε, εύγε»· δηλαδή αυτούς που περιγελούν, αυτούς που κολακεύουν, αυτούς που εξαπατούν, αυτούς που αποδέχονται ως αγαθά τα βλαβερά και τα θανάσιμα. Πλην όμως, για μεν τους νοητούς εχθρούς προσεύχεται μόνο να καταισχυνθούν και να αποστραφούν, για δε τους αισθητούς προσεύχεται αυτό να γίνει γρήγορα· διότι αυτοί είναι πιο εύκολοι, ως αδελφοί κατά τη φύση, ομογενείς και ομόφυλοι. «Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν.» Σωτήριο του Πατρός ονομάζεται ο Χριστός· διότι στο πρόσωπό Του έχει συντελεστεί η σωτηρία του γένους των ανθρώπων. Γι' αυτό και ο Συμεών, όταν δέχθηκε τον Χριστό στην αγκαλιά του, έλεγε: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το Σωτήριό σου». Εκείνοι λοιπόν που αγαπούν αυτό το σωτήριο, διαρκώς μεγαλύνουν, δηλαδή δοξάζουν, τον Θεό· διότι, εγκαταλείποντας τα είδωλα, αγάπησαν τον Θεό, Αυτόν που πραγματικά σώζει και λυτρώνει. «Βοηθός μου και ρύστης μου είσαι Εσύ.» Διότι, όταν στερηθούμε κάθε ανθρώπινη βοήθεια, τότε θα βρούμε τον Θεό αντί για όλα τα άλλα. Ίσως όμως τα λέει αυτά και εκ μέρους του λαού των εθνών· στον οποίο ταιριάζει και ολόκληρος ο ψαλμός· καθώς παρακαλεί και ζητά να επισπευσθεί η βοήθεια του Χριστού, και ικετεύει να καταισχυνθούν οι νοητοί εχθροί, δηλαδή οι δαίμονες, οι οποίοι μας τυραννούσαν για πολύ καιρό.

Σε αυτόν εγώ, παίρνοντας κατευθείαν τον επόμενο στίχο, απάντησα: Ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: Εύγε, εύγε. Όταν τον ρώτησα πώς η κενοδοξία είναι μητέρα της υπερηφανίας, μου αποκρίθηκε: Οι μεν έπαινοι εξυψώνουν και φουσκώνουν με έπαρση τον άνθρωπο· όταν δε εξυψωθεί η ψυχή, τότε την παραλαμβάνει η υπερηφάνεια και την ανεβάζει μέχρι τους ουρανούς, και την κατακρημνίζει μέχρι τις αβύσσους. Υπάρχει δόξα που προέρχεται από τον Κύριο, διότι λέει: «Εκείνους που με δοξάζουν, θα τους δοξάσω». Και υπάρχει και δόξα που ακολουθεί από διαβολική σκευωρία. Διότι λέει: «Αλίμονο, όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς». Θα αναγνωρίσεις σαφώς την πρώτη, όταν, θεωρώντας την ως βλάβη, την αποφεύγεις με κάθε μέσο. Και όπου και αν πηγαίνεις, να αποκρύπτεις τον πνευματικό σου βίο· ενώ τη δεύτερη, όταν κάνεις έστω και το ελάχιστο προκειμένου να φανείς στους ανθρώπους. Η μιαρή κενοδοξία μας υποβάλλει να προσποιούμαστε αρετή που δεν διαθέτουμε.

Ψαλμός 69ος. Εις το τέλος· του Δαβίδ για ανάμνηση, για να με σώσεις, Κύριε. «Θεέ μου, πρόσεξε στο να με βοηθήσεις· Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Έτσι πρέπει και εμείς να λέμε πάντοτε προς τον Θεό. «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου· ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταισχυνθούν εκείνοι που μου επιθυμούν κακά· ας στραφούν αμέσως πίσω ντροπιασμένοι εκείνοι που μου λένε: εύγε, εύγε».