Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 69:6

Για να μη θεωρηθεί λοιπόν τέτοιος ο Δαβίδ, κάλεσε τον Θεό ως δοκιμαστή της κραυγής του: «Σύνες τῆς κραυγῆς μου. Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου». Και ποια είναι η δέηση του δικαίου και ποια η φωνή της; Τι είναι δέηση; Δέηση είναι η ένδεια και η έλλειψη και το υστέρημα που καθένας στερείται. Διότι το να έχει κανείς ανάγκη σημαίνει να του λείπει κάτι· γι' αυτό και ονομάζουμε «ενδεή» εκείνον που στερείται την αναγκαία τροφή. Για να του δείξει λοιπόν ο προφήτης τη βαθύτατη φτώχεια και πενία του πνεύματος —διότι «μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»· και επειδή ήταν τέτοιος έλεγε αλλού ότι «Εγώ είμαι πτωχός και πένης· Θεέ, βοήθησέ με»—, προβάλλοντας αυτή την καλή φτώχεια και πενία και ένδεια ως αρετή που κραυγάζει, έλεγε: «Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου», αντί να πει: Είμαι τόσο φτωχός και ταπεινός στο πνεύμα, ώστε αυτή μου η ένδεια και η πενία φωνάζει δυνατά σαν έγγραφο δεήσεως, γραμμένο με τα γράμματα των καλών έργων. Η ταπεινοφροσύνη και η ευλάβεια μοιάζουν με καθαρό χαρτί· γράμματα δε είναι οι αρετές και τα καλά έργα. Όπως λοιπόν στον βασιλιά το αίτημα και τα λόγια της δεήσεως δεν προσφέρονται χωρίς χαρτί, έτσι και στον Θεό όλες μαζί οι αρετές δεν παρουσιάζονται χωρίς την ταπεινοφροσύνη. Και μάρτυρας περί αυτού είναι ο Φαρισαίος και ο τελώνης.

Θεέ μου, πρόσεξε στη βοήθειά μου, κ.τ.λ. Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν. Ας αποτύχουν στους σκοπούς τους, λέγει, εκείνοι που επιθυμούν τη σφαγή μου, και ας καρπωθούν την ντροπή που θα προκύψει από αυτό. Ας στραφούν προς τα πίσω, κ.τ.λ. Και πάλι, και εδώ στους παρόντες στίχους, καταράται μεν εκείνους που τον επιβουλεύονται και επιθυμούν να πάθει κακό· και λέγει για αυτούς: Όσοι χαίρονται για τα δεινά μου, ας τραπούν σε φυγή με αίσχος, βλέποντας τη δική μου μεταβολή. Ας στραφούν αμέσως προς τα πίσω ντροπιασμένοι, εκείνοι που χάρηκαν για την πτώση που υπέστην παλαιότερα εξαιτίας της κατάρας του θανάτου. Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. Αντί του να πει: Έχω στερηθεί τη δικαιοσύνη των προαναφερθέντων και, ζώντας μέσα στην πτώχεια, δεν έχω τον πλούτο της δικαιοσύνης· γι' αυτό ικετεύω να λάβω τη δική Σου βοήθεια. Βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι Εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις. Διότι αξιώθηκα της δικής Σου πρόνοιας. Εισάκουσέ με το ταχύτερο δυνατόν, και μην αναβάλεις το αίτημά μου.

Ωστόσο, για εκείνον που αμαρτάνει είναι ωφέλιμο να στραφεί προς τα πίσω, επιστρέφοντας μέσω της μετάνοιας στο αγαθό που εγκατέλειψε, έχοντας τη διάθεση να νιώσει ντροπή. <Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης· Θεέ μου, βοήθησέ με.> (A f. 353) Ίσως όμως αυτά να λέγονται και εκ μέρους του λαού των εθνών, ο οποίος είναι πτωχός και πένης εξαιτίας της αμαρτίας και της ασέβειας, και παρακαλεί να επισπευστεί η βοήθεια του Χριστού και να καταντροπιαστούν οι νοητοί εχθροί.

Γι' αυτό έθετε την επιγραφή «εις ανάμνησιν», επαναλαμβάνοντας τα παρελθόντα μέσα από τη συνεχή εξομολόγηση. Γι' αυτό δεν έθετε την επιγραφή «εις το τέλος». Ο παρών όμως ψαλμός λέγεται ότι είναι «εις το τέλος», επειδή αποτελεί ικεσία για προσδοκώμενα πράγματα, με τον Προφήτη να προλαμβάνει και να προσεύχεται· ώστε, αν ποτέ συνέβαιναν επαναστάσεις εχθρών και επιβουλές εναντίον του, χρησιμοποιώντας τις προκείμενες επωδούς να τις επικαλείται σαν αλεξιφάρμακα, ικανά να αποτρέψουν κάθε πονηρό περίαμμα. Μήπως όμως τα λεγόμενα αναφέρονται προφητικά και στο πρόσωπο του Σωτήρος; Επειδή, βέβαια, στον προηγούμενο ψαλμό, ο οποίος προαναγγέλλει με σαφήνεια το πάθος Του, ελέγετο από το δικό Του πρόσωπο: «Εγώ είμαι πτωχός και πονεμένος· η σωτηρία σου, Θεέ, με βοήθησε»· παρομοίως και στον προκείμενο ψαλμό προχωρώντας λέγει: «Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης· Θεέ, βοήθησέ με». Ώστε και γι' αυτόν τον λόγο αναγκαστικά φέρει την επιγραφή «εις το τέλος». Εάν λοιπόν τούτο λεγόταν από το πρόσωπο του Δαυίδ, θα μπορούσε να πει κανείς ότι, αν και βασίλευε σε ένα μεγάλο έθνος και ήταν εξαιρετικά πλούσιος, δεν αγνοούσε το λόγιο που λέει: «Όσο μεγάλος είσαι, τόσο να ταπεινώνεις τον εαυτό σου, και ενώπιον του Κυρίου θα βρεις χάρη».

Γι' αυτό, δείχνοντας μετριοφροσύνη και ταπεινοφροσύνη και σμικρύνοντας αληθινά τον εαυτό του, και αποβλέποντας στο μέγεθος του πλούτου της χρηστότητας του Θεού, ονόμασε τον εαυτό του φτωχό και πένητα με τα προαναφερθέντα λόγια. Και αρχίζοντας τον λόγο του, θεωρώντας ότι τίποτα δεν του συνέβαλλε ουσιαστικά, ούτε ο πλούτος, ούτε η βασιλεία, ούτε η βοήθεια ολόκληρου του έθνους, ούτε η δικαιοσύνη που είχε αποκτήσει μέσω της άσκησης, ζητούσε τη βοήθεια μόνο από τον Θεό, λέγοντας: «Θεέ μου, πρόστρεξε σε βοήθειά μου. Κύριε, σπεύσε να με βοηθήσεις». Βλέποντας δε πολλούς να φθονούν την κατά Θεόν προκοπή του και να αντιμετωπίζουν με βασκανία τη σωτηρία της ψυχής του, πρόσθετε το: «Ας αισχυνθούν και ας ντραπούν εκείνοι που ζητούν την ψυχή μου».

Διότι δεν πρέπει μόνο οι Ιουδαίοι, ούτε μόνο όσοι καυχώνται για τον Αβραάμ, αλλά γενικά και αόριστα όλοι ανεξαιρέτως και από οποιοδήποτε γένος κι αν προέρχονται αυτοί που σε αναζητούν, «ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν για σένα, και ας λένε, Ας μεγαλυνθεί ο Θεός»· και αυτό ας το λένε παντοτινά όσοι αγαπούν το σωτήριόν σου· δηλαδή τον ίδιο τον Σωτήρα, ο οποίος σε πολλά σημεία των Γραφών ονομάζεται σωτήριο, τον οποίο αγαπούν εκείνοι που με τα έργα τους περιβάλλουν τη διδασκαλία του με καθαρή αγάπη. «Εγώ όμως είμαι φτωχός και πένης· Θεέ μου, βοήθησέ με.» Και ο Δαβίδ, αν και ήταν πλούσιος, ταπεινοφρονούσε, επειδή είχε επίγνωση του μεγαλείου του Θεού και θεωρούσε τον εαυτό του ένα τίποτα. Γι' αυτό ζητούσε τη βοήθεια μόνο από τον Ισχυρό λέγοντας: «Θεέ μου, βοήθησέ με· βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις.» Και ο Χριστός όμως, αν και ήταν πλούσιος, για χάρη μας έγινε φτωχός, όπως δίδαξε ο θείος Απόστολος. Γι' αυτό και ανέθετε τον εαυτό του στη βοήθεια του Πνεύματος, πρεσβεύοντας υπέρ του λαού του και της Εκκλησίας, ώστε να μην υποστεί μεγάλη βλάβη, εάν πολεμείται για μακρά χρονικά διαστήματα στους καιρούς των διωγμών. Γι' αυτό λέει: «Βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι εσύ, Κύριε, μην καθυστερήσεις.» Αν μάλιστα αυτά αναφέρονται στον καιρό του πάθους του Σωτήρα μας, και ο ίδιος θα το διαπιστώσεις.

Στο τέλος, για τον Δαβίδ σε ανάμνηση... Στο τέλος των αιώνων ήλθε (ή ότι ερχόμενος) ο Κύριος για να σώσει τον άνθρωπο. «Ο Θεός, εις την βοήθειαν»: Ο Χριστός εκ μέρους του ανθρώπου παρακαλεί, να μην τον παραβλέψει, αλλά να τον βοηθήσει. «Κύριε, εις το βοηθήσαι»: Ο Αδάμ λέει προς τον Θεό: Σπεύσε εις την βοήθειά μου, διότι δεν αντέχω πλέον τον ονειδισμό των δαιμόνων. «Αισχυνθείησαν»: Διότι, βλέποντας (οι δαίμονες) τον άνθρωπο να τιμάται τόσο πολύ, ντροπιάστηκαν σφόδρα, και γενικά οι Ιουδαίοι ντροπιάστηκαν και ταπεινώθηκαν, επειδή οπλίστηκαν κατά του Θεού. «Αποστραφείησαν»: Και ποιοι είναι αυτοί που μηχανεύτηκαν κατά του Χριστού, παρά οι Ιουδαίοι; Και αποστράφηκαν ντροπιασμένοι, μη δυνάμενοι να αντισταθούν στη σοφία και στον λόγο του Θεού. «Αποστραφείησαν παραυτίκα»: Παραυτίκα, δηλαδή αμέσως, ντροπιάστηκαν οι Ιουδαίοι που φώναζαν μπροστά στον σταυρό: «Ουά, ουά». «Αγαλλιάσθωσαν»: Οι απόστολοι και όσοι πίστεψαν μέσω αυτών και όσοι πενθούσαν για το πάθος του Κυρίου Χριστού· διότι αυτοί ευφράνθηκαν με την ανάσταση. «Και λεγέτωσαν»: Οι πιστοί· διότι αυτοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν και να δοξάζουν τον Κύριο διαπαντός. «Οι αγαπώντες»: Αυτοί που δέχτηκαν και αγάπησαν την επιφάνεια του Κυρίου μας. «Εγώ δε πτωχός»: Ο Χριστός το λέει, αυτός που εκουσίως έγινε πτωχός για τον άνθρωπο.

Ποιους όμως θέλει να καταισχυνθούν γρήγορα; Εκείνους που λένε: «Εύγε, εύγε»· δηλαδή αυτούς που περιγελούν, αυτούς που κολακεύουν, αυτούς που εξαπατούν, αυτούς που αποδέχονται ως αγαθά τα βλαβερά και τα θανάσιμα. Πλην όμως, για μεν τους νοητούς εχθρούς προσεύχεται μόνο να καταισχυνθούν και να αποστραφούν, για δε τους αισθητούς προσεύχεται αυτό να γίνει γρήγορα· διότι αυτοί είναι πιο εύκολοι, ως αδελφοί κατά τη φύση, ομογενείς και ομόφυλοι. «Ας αγαλλιάσουν και ας ευφρανθούν.» Σωτήριο του Πατρός ονομάζεται ο Χριστός· διότι στο πρόσωπό Του έχει συντελεστεί η σωτηρία του γένους των ανθρώπων. Γι' αυτό και ο Συμεών, όταν δέχθηκε τον Χριστό στην αγκαλιά του, έλεγε: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το Σωτήριό σου». Εκείνοι λοιπόν που αγαπούν αυτό το σωτήριο, διαρκώς μεγαλύνουν, δηλαδή δοξάζουν, τον Θεό· διότι, εγκαταλείποντας τα είδωλα, αγάπησαν τον Θεό, Αυτόν που πραγματικά σώζει και λυτρώνει. «Βοηθός μου και ρύστης μου είσαι Εσύ.» Διότι, όταν στερηθούμε κάθε ανθρώπινη βοήθεια, τότε θα βρούμε τον Θεό αντί για όλα τα άλλα. Ίσως όμως τα λέει αυτά και εκ μέρους του λαού των εθνών· στον οποίο ταιριάζει και ολόκληρος ο ψαλμός· καθώς παρακαλεί και ζητά να επισπευσθεί η βοήθεια του Χριστού, και ικετεύει να καταισχυνθούν οι νοητοί εχθροί, δηλαδή οι δαίμονες, οι οποίοι μας τυραννούσαν για πολύ καιρό.

Ομοίως δε και τον γιο αυτού, ή μάλλον τον γιο του διαβόλου, τον Μοντανό, τον μιαρό και ακάθαρτο και άθεο, μαζί με τις δύο μοιχαλίδες, με μεγάλο ζήλο ο Απόστολος, αφού τον ήλεγξε και τον απέδειξε αντίθεο, ψευδόχριστο και ψευδοπροφήτη, τον αποστόμωσε και έφραξε το μιαρό του στόμα στο όνομα του Χριστού, χωρίς να δείξει μακροθυμία και χωρίς να καθυστερήσει απέναντι στη βλασφημία του. Έτσι λοιπόν να πράττετε και εσείς, ποιμένες, και να μη συμμετέχετε στα ακάθαρτα έργα του σκότους· απεναντίας, να τα ελέγχετε, όπως ακριβώς και οι απόστολοι, και όπως ο θεοπάτωρ Δαβίδ κατέβαλε πολλούς κόπους και πολλούς αγώνες για αυτούς, ελέγχοντας και επιτιμώντας, στηλιτεύοντάς τους και ικετεύοντας τον Θεό εναντίον τους, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή Σου. Απόδωσε σε αυτούς, Κύριε, ανάλογα με τα έργα τους, διότι δεν κατανόησαν τα δικά Σου έργα, Κύριε. Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους». Και πάλι ο Δαβίδ παρακαλεί, αναπέμποντας δεήσεις προς τον Δεσπότη, ώστε Εκείνος να κατέλθει αυτοπροσώπως και να εκπληρώσει το αίτημά του, ανακράζοντας και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· Κύριε, μην καθυστερήσεις».

«Ας μεγαλυνθεί ο Θεός, όσοι αγαπούν τη σωτηρία σου», δηλαδή την ένσαρκη οικονομία σου, διά της οποίας χάρισες τη σωτηρία στον κόσμο. «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης· Θεέ μου, βοήθησέ με· βοηθός μου και λυτρωτής μου είσαι, Κύριε, μην αργήσεις», δηλαδή, μην καθυστερήσεις, αλλά μάλλον σπεύσε στη βοήθειά μου, διότι είμαι αδύναμος.

«Θεέ μου, λύτρωσέ με από το χέρι του αμαρτωλού και του παρανόμου;» Μήπως δεν έχουμε ανάγκη να λέμε: «Θεέ μου, μην απομακρυνθείς από εμένα», αλλά μάλλον πλησίασέ με εσύ, «ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών». Μήπως δεν υπάρχει ανάγκη κάθε ώρα να λέμε: «Μην με απορρίψεις στον καιρό του γήρατος» και τα εξής; «Θεέ, έλα σε βοήθειά μου» και «μην καθυστερήσεις» και μέχρι τα γηρατειά και την προχωρημένη ηλικία, «Θεέ μου, μην με εγκαταλείψεις»· ώστε να «αισχυνθούν και να ντραπούν εκείνοι που ζητούν το κακό μου», είτε άνθρωποι είναι αυτοί είτε δαίμονες.