Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:13

Στον δε μηρό προσάρμοσε τη ρομφαία ενάντια στην απειλή των απίστων και στις φάλαγγες των αντιπάλων. Σχετικά με αυτούς λοιπόν που απειθούν, λέει ο ψαλμός: Εάν δεν επιστρέψετε, τη ρομφαία του θα στιλβώσει. Με την ωραιότητά σου και με το κάλλος σου. Ωραιότητα δε και κάλλος εκείνου που στρατεύθηκε είναι η θεότητά του και η υπεροχή του έναντι πάντων. Και έντεινε, και κατευοδώσου, και βασίλευε. Έντεινε τα τόξα σου, λέει, και κατευόδωνε αυτούς που δικαιώθηκαν από εσένα, των οποίων είσαι βασιλιάς, λέει, αφού τους απάλλαξες από τον τύραννο.

Διότι είναι μακρόθυμος, και δεν επιφέρει την οργή του κάθε ημέρα. Εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία του. Ο λόγος είναι απειλητικός, ωθώντας σε επιστροφή εκείνους που βραδύνουν να μετανοήσουν. Δεν απειλεί αμέσως με τραύματα, πληγές και θανάτους, αλλά με στίλβωση των όπλων, και σαν μια κάποια προετοιμασία για ανταπόδοση. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που καθαρίζουν τα όπλα τους φανερώνουν με αυτόν τον τρόπο την ορμή τους για πόλεμο, έτσι και ο λόγος, θέλοντας να καταδείξει την κίνηση του Θεού προς την τιμωρία, είπε ότι στιλβώνει τη ρομφαία του. Το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε, και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου. Δεν υπάρχει κάποια χορδή που τεντώνει το τόξο του Θεού, αλλά η τιμωρητική του δύναμη, η οποία άλλοτε μεν εντείνεται, άλλοτε δε χαλαρώνει. Επομένως, ο λόγος απειλεί αυτόν που αμαρτάνει ότι είναι έτοιμα γι' αυτόν εκείνα που πρόκειται να εξαπολυθούν για την τιμωρία του, εάν επιμένει στην αμαρτία. Διότι έχουν ετοιμαστεί στο τόξο όργανα θανάτου.

Πρέπει λοιπόν κάθε άνθρωπος που έχει συνηθίσει να σκέφτεται σώφρονα, να αποφεύγει να προσκρούει έστω και στο ελάχιστο στον αγαθό Θεό. Διότι, επειδή δεν επιφέρει αμέσως την οργή Του σε όσους σφάλλουν απέναντί Του, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να είμαστε ράθυμοι. Διότι είναι μεν αγαθός, «μη επιφέροντας οργή κάθε μέρα, αλλά αν δεν επιστρέψουμε θα ακονίσει τη ρομφαία Του» σύμφωνα με τη Γραφή, και θα τεντώσει το τόξο Του εναντίον μας, στο οποίο βρίσκονται τα όργανα του θανάτου, δηλαδή κάθε είδους βάσανο και ανυπόφορη συμφορά. <Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν πρόκειται να δει θάνατο στον αιώνα.> Θεωρεί περιττό το να αντιπαραθέτει μακρές απολογίες σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να κατηγορούν. Διότι στρέφεται προς αυτό που ήταν αναγκαίο, εννοώ την κλήση μέσω της πίστης στην αιώνια ζωή, και, σχεδόν αποχαιρετώντας όσους Τον λύπησαν εξαιτίας της αμάθειάς τους, με κάποια τέχνη αναμειγνύει πάλι τον δικό Του λόγο. Διότι, έχοντας πει προηγουμένως, σαν να μιλούσε για τον Θεό, ότι «Αυτός που είναι από τον Θεό ακούει τα λόγια του Θεού», αμέσως λέει «Εάν κάποιος τηρήσει τον δικό μου λόγο», δείχνοντας έτσι ότι ο Ίδιος είναι κατά φύση Θεός. Και μέσα από αυτό διδάσκει ότι καμία υπερβολή ασέβειας δεν έμεινε χωρίς να διαπραχθεί από τους Ιουδαίους, όταν μάλιστα είπαν ότι έχει δαιμόνιο Αυτός που δίνει την αιώνια ζωή σε όσους επιθυμούν να τηρούν τον λόγο Του. Διότι δεν θα αναγνωριστεί και μέσα από αυτό ότι είναι κατά φύση Θεός;

Πρέπει να μεταφέρουμε πάλι τους λόγους και στον Ισραήλ και στους εθνικούς. Διότι θα μπορούσε κανείς να τους διακηρύξει ότι, εάν δεν απέχουν γρήγορα από τα δικά τους έργα, και οι μεν δεν απομακρυνθούν από τη λατρεία της κτίσης, οι δε δεν αποδεχθούν την πίστη στον Χριστό, θα περιπέσουν σε Κριτή δίκαιο και ισχυρό, ο οποίος είναι μεν μακρόθυμος, αλλά, εάν δεν αποβάλουν τα εγκλήματά τους, είναι και τιμωρός. Διότι αυτό το διδάσκει μέσω των επόμενων στίχων. Για να μη γίνουν, δηλαδή, πιο ράθυμοι ακούγοντας ότι είναι μακρόθυμος, πρόσθεσε ότι <Τη ρομφαία του θα στιλβώσει, το τόξο του το έχει τεντώσει>. (A f. 48 b, B f. 29) Στιλβώσει, αντί του: Θα γυμνώσει εναντίον σας το μαχαίρι. Το κήρυγμα όμως είναι φιλάνθρωπο και προσφέρεται από την ημερότητα του Θεού σε όσους βρίσκονται σε ασθένειες. Διότι δεν τους απείλησε με τη ρομφαία απλώς επειδή έγιναν εργάτες των πονηρών έργων, αλλά τους άφησε να εννοήσουν ότι, εάν δεν θελήσουν να επιστρέψουν γρήγορα, θα περιπέσουν οπωσδήποτε και αναμφίβολα σε δεινά. Και έχει τεντώσει το τόξο, έχοντάς το έτοιμο και γεμάτο με τα σκεύη του θανάτου, δηλαδή τα βέλη, τα οποία και λέει ότι έχουν ετοιμαστεί για εκείνους που καίγονται, τους υιούς της γέεννας, οι οποίοι στον καιρό τους θα ακούσουν τον Κριτή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι» και τα εξής.

Τη ρομφαία, βέβαια, το τόξο, τα βέλη και τα όπλα του θανάτου, λέμε ότι υποδηλώνουν είτε τις διαφορές των κολάσεων, είτε κάποιες δυνάμεις που επιφέρουν τις τιμωρίες ανάλογα με τα αμαρτήματα του καθενός. Είναι συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παριστάνει μερικές φορές μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα πράγματα, εκείνα που δεν τελούνται φανερά, αλλά κρυφά και στη σφαίρα της διανοίας. <Τα βέλη του τα ετοίμασε για αυτούς που καίγονται.> (A f. 49) Ας τα ακούσουν αυτά και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες, ότι θα υποστούν αναπόφευκτες τιμωρίες, εάν δεν επιλέξουν να επιστρέψουν, και οι μεν να απομακρυνθούν από την αρχαία πλάνη, οι δε να ξεπλύνουν με τη μετάνοια τα εγκλήματα της κυριοκτονίας. <Κοιλοπόνεσε αδικία, κ.λπ. Έσκαψε λάκκο, κ.λπ.> (A f. 50 b) Αλλά βέβαια πρέπει να επεξεργαστούμε περαιτέρω την ψαλμωδία. Επομένως, θα μπορούσε εύλογα να ειπωθεί και για κάθε αμάρτημα, ότι αυτός που αμαρτάνει συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· διότι, κατά κάποιον τρόπο, οι πονηροί διαλογισμοί πάντοτε προηγούνται των κακών αποτελεσμάτων.

Διότι υποστηρίζουμε ότι τίποτα το εξωτερικό ή επίκτητο δεν προσιδιάζει στον Χριστό, αλλά ευλόγως θα νοούνταν ως δικά Του τα θεοπρεπή γνωρίσματα... διότι είναι δυνατός, δηλαδή Κύριος των δυνάμεων· δεν έλαβε τη δύναμη από άλλον, αλλά αυτή είναι δική Του και ουσιωδώς έμφυτη μαζί με τα άλλα θεοπρεπέστατα αξιώματα. Είναι βέβαια ωραίος σε όσους Τον αγαπούν και σε όσους έχουν επιγνώσει την επιφάνειά Του, καθώς και σε όσους μπορούν με τα μάτια της διανοίας να ατενίσουν το εξαίσιο και υπερκόσμιο κάλλος Του. Έχοντας δε προσαρμοσμένη τη ρομφαία στον μηρό Του, ώστε να θορυβεί τις φάλαγγες των αντιπάλων, ή και να καταπτοεί την παραφροσύνη των απειθούντων, απειλώντας τους με καταδίκη και τιμωρία. Διότι τούτο κάπου αλλού λέει και ο Ψαλμωδός: «Εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία του· το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε, και σε αυτό ετοίμασε σκεύη θανάτου, τα βέλη του τα έκανε φλεγόμενα.» <Και τέντωσε, και κατευοδώσου, και βασίλευε, ένεκεν αληθείας και πραότητας και δικαιοσύνης.> (A f. 248 b, B f. 167 b, I f. 235) Το «κατευοδώσου», σημαίνει: Πρόσταξε εκείνους που επέλεξαν να φρονούν τα δικά Σου να πορεύονται κατευθείαν προς κάθε αγαθό έργο, και με αυτόν τον τρόπο να βασιλεύεις επί αυτών που κατευοδώνονται. Είναι βέβαια δυνατόν να διαπιστώσει κανείς ότι στον λόγο ενυπάρχει η μέγιστη δυνατή λογική ακολουθία.

Η ενδυμασία του Ααρών έχει στρατιωτικό σχήμα, με ζώνη και κράνος· διότι η κίδαρις μοιάζει κατά κάποιον τρόπο με αυτό. Επειδή ο Χριστός πολέμησε υπέρ ημών «με κρυφό χέρι», όπως είναι γραμμένο, και «τέντωσε το τόξο του, και το ετοίμασε, τα δε βέλη του τα έκανε φλεγόμενα», και καθαίρεσε αρχές, θριάμβευσε κατά των δυνάμεων, συντάραξε τις κυριότητες, και ελευθέρωσε όσους πάνω στη γη ήταν αιχμάλωτοι. Το ότι δε ο πόλεμός Του δεν υπήρξε ορατός ή υλικός, ούτε στρεφόταν εναντίον αίματος και σαρκός, φαίνεται να το υποδηλώνει αινιγματικά το γεγονός ότι η πολεμική εξάρτυση, δηλαδή η κίδαρις και η ζώνη, κατασκευάστηκε μόνο από πολύ λεπτό λινό ύφασμα (βύσσο). Έτσι λοιπόν, με ιεροπρεπή στολισμό παρουσιάζει τον Ααρών λαμπρό και αξιοθαύμαστο. Και προσθέτει στην προσταγή του λέγοντας: «Και στους γιους του Ααρών θα κατασκευάσεις χιτώνες και ζώνες, και θα τους φτιάξεις κιδάρεις για τιμή και δόξα. Και θα τα φορέσεις στον αδελφό σου τον Ααρών, και μαζί του στους γιους του. Και θα τους χρίσεις, και θα γεμίσεις τα χέρια τους, και θα τους αγιάσεις, για να ιερουργούν ενώπιόν μου. Και θα τους κατασκευάσεις λινά περισκελή για να καλύπτουν τη γυμνότητα του σώματός τους, από τη μέση έως τους μηρούς. Και θα τα φορούν ο Ααρών και οι γιοι του, όταν εισέρχονται στη σκηνή του μαρτυρίου, ή όταν πλησιάζουν για να λειτουργήσουν στο θυσιαστήριο του αγιαστηρίου. Και δεν θα επιφέρουν στον εαυτό τους αμαρτία, ώστε να μην πεθάνουν».

Εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία του· το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε. Μήπως άραγε αυτά λέγονται υπορρήτως για τον διάβολο; Διότι αυτός εναντίον τους κυοφόρησε αδικία, και τα εξής.

Εάν όμως περιφρονείς αυτά μας τα λόγια και τα θεωρείς απλώς λέξεις ειπωμένες του αέρα, πρώτον μεν θα διαπιστώσεις ότι δεν σου μιλάμε έτσι απλά, αλλά προστάζοντας κάπως πιο δεσποτικά και ως έχοντες εξουσία από τον Θεό, με τη δύναμη να σε εκδιώξουμε πανοικί ευσεβώς από κάθε εκκλησιαστικό πλήρωμα, επειδή, χάριν πρόσκαιρων κερδών και από επιθυμία πλεονεξίας, χαίρεσαι όταν χύνεται συγγενικό αίμα, και θεωρείς τα πάντα δεύτερα μπροστά στη δική σου φιλοδοξία, και σου αρέσει να βλέπεις ανθρώπους εντελώς άνομους και βαρβάρους να επιφέρουν, εξαιτίας σου, τον θάνατο στα κεφάλια όσων τελούν υπό την εξουσία σου· δεύτερον δε, θα δεις τον Θεό να μην τεντώνει πλέον απλώς το τόξο της οργής Του και να το συγκρατεί από αγαθότητα, ούτε να γυαλίζει τη ρομφαία Του και να αναβάλλει αναμένοντας μετάνοια· αλλά θα εξαντλήσει τα βέλη Του επάνω σου, που έχεις γεμίσει το μέτρο της ανομίας, και θα μεθύσει τη ρομφαία Του από αίμα. Για να μη συμβούν λοιπόν όλα αυτά, και μάλιστα πολύ γρήγορα, σου απευθύνουμε ταυτόχρονα συμβουλή και ικεσία, σπλαχνιζόμενοι απόλυτα εσένα και τους δικούς σου. Η δε ικεσία και συμβουλή είναι να σκέπτεσαι ανθρώπινα στο εξής· να αναλογίζεσαι τις τόσες μεταβολές που επιδέχεται αυτός ο άστατος βίος· να σταματήσεις να πλεονεκτείς· να σταματήσεις να επιθυμείς τα ξένα· και να λαμβάνεις μόνο τόσα και να θέλεις να πλουτίζεις μόνο με όσα δίνει ο Θεός σε εκείνον που πορεύεται άμεμπτα. Διότι όσα δεν αποκτώνται με αυτόν τον τρόπο, ούτε κέρδη θα μπορούσαν ποτέ να αποβούν, και επιφέρουν κάθε είδους βλάβη, τόσο στην ψυχή όσο και στο σώμα, σε όσους τα απέκτησαν.

ΚΖ΄. Αυτή είναι η κακή ανταμοιβή από μέρους σου προς τους Χριστιανούς, ως αντάλλαγμα για το ότι σώθηκες από αυτούς; Αυτά ανταπέδωσες στον Κύριο και Θεό σου; Προηγουμένως, λοιπόν, όταν ο Θεός συγκρατούσε και ανέβαλλε ακόμη την οργή του για χάρη μας, και δεν είχε ακόμη ανάψει ολόκληρο τον ζήλο του, αλλά κρατούσε ακόμη ψηλά το χέρι του εναντίον των ασεβών, και, αν και είχε τεντώσει και ετοιμάσει το τόξο του, το συγκρατούσε με δύναμη, και περίμενε να εκραγεί προηγουμένως όλη η πονηρία του σαν ένα ύπουλο και κακόηθες νόσημα, όπως ακριβώς είναι ο νόμος της κρίσεως του Θεού, ώστε είτε να σώσει μέσω της μετάνοιας είτε να τιμωρήσει πιο δίκαια· τότε, δυσφορώντας για όσα συνέβαιναν και αγωνιώντας για το μέλλον (διότι δεν μπορούσαμε να υποφέρουμε την καλοσύνη του που παρέμενε κρυμμένη για τους δικούς του), απευθύναμε εκείνες τις φωνές προς τον Θεό, άλλοτε επικαλούμενοι αυτόν ως δεσπότη, άλλοτε ικετεύοντάς τον ως αγαθό πατέρα, και άλλοτε σαν να τον επιπλήτταμε και να αναζητούσαμε το δίκιο μας απέναντί του, όπως συνηθίζουν όσοι πονούν: «Ινατί, Θεέ, μας απώθησες έως τέλους; Γιατί οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;»

και όχι οργή. Διότι αναμένει πάντοτε την επιστροφή του αμαρτωλού. εάν δεν επιστρέψετε. Δηλαδή σπεύσατε προς εμένα· διαφορετικά, η ακονισμένη ρομφαία περιμένει όσους απειθούν. το τόξο — και σε αυτό. Το τόξο, δηλαδή η απειλή του Θεού, είναι έτοιμο και το βέλος τοποθετημένο, δηλαδή η απόφαση για τους αμαρτωλούς, και λέει: Επιστρέψτε σε εμένα ή θα στείλω τον θάνατο. τα βέλη αυτού. Η γέεννα προφανώς καπνίζεται πάντοτε, προετοιμασμένη για την υποδοχή των ασεβών. ιδού κοιλοπόνεσε. Ο Ιούδας σαν σε γαστέρα συνέλαβε την άδικη σκέψη, και γεννά την ανομία και πούλησε τον Δεσπότη για αργύρια. λάκκο έσκαψε. Εννοεί τον δεσποτικό τάφο, τον οποίο έσκαψαν ο Ιούδας (οι Ιουδαίοι) και ο διάβολος για τον Σωτήρα, όπως νόμιζαν· αλλά αυτός ανασκάφηκε, αφού ανοίχθηκε με την ανάσταση του Χριστού. και θα πέσει μέσα. Διότι μέσω του λάκκου, δηλαδή του μνήματος, το οποίο ετοίμασε για τον Σωτήρα ο διάβολος, όπως νόμιζε, μέσω αυτού συνελήφθη και καταργήθηκε. θα επιστρέψει. Διότι ο Ιούδας, αφού μεταμελήθηκε και επέστρεψε, απαγχονίστηκε, βάζοντας το σχοινί γύρω από το κεφάλι του· άλλωστε και η αμαρτία, την οποία διέπραξε εναντίον του Διδασκάλου, κατέβηκε στο κεφάλι του με πόνο (οδυνηρά). θα εξομολογηθώ. Ο προφήτης, εκπληττόμενος από το μυστήριο, εξομολογείται στον Θεό και δοξάζει τη δύναμή Του. και θα ψάλω. Σε Αυτόν, λέει, θα αποδώσω τη δόξα μέσω της ωδής, στο έντιμο και φοβερό όνομα.

Μην νομίσεις, λοιπόν, επειδή άκουσες τη λέξη «λόγος», ότι πρόκειται απλώς για έναν συνηθισμένο λόγο· διότι, λέει, είναι πιο κοφτερός από μάχαιρα. Δες τη θεία συγκατάβαση, και από αυτό μάθε για ποιον λόγο χρειάστηκε και οι προφήτες να μιλήσουν για μάχαιρα, και για τόξο, και για ρομφαία. «Εάν δεν επιστρέψετε», λέει, «τη ρομφαία του θα ακονίσει, το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε». Διότι, εάν τώρα, μετά από τόσο χρόνο και τέτοια τελείωση, δεν μπορεί να προκαλέσει δέος μόνο με την ονομασία του λόγου, αλλά έχει ανάγκη από αυτές τις λέξεις για να δείξει την υπεροχή μέσω της σύγκρισης, πολύ περισσότερο συνέβαινε τότε. «Εισχωρώντας», λέει, «μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος». Τι σημαίνει αυτό; Υπαινίχθηκε κάτι το φοβερό. Διότι, είτε εννοεί ότι χωρίζει το πνεύμα από την ψυχή, είτε ότι εισχωρεί και σε αυτά ακόμη τα ασώματα, και όχι μόνο στα σώματα, όπως κάνει η μάχαιρα. Εδώ δείχνει ότι και η ψυχή τιμωρείται, και ότι τα πιο εσώτερα βάθη ερευνώνται, και ότι διαπερνά τον άνθρωπο ολόκληρο. Και είναι κριτής των σκέψεων και των εννοιών της καρδιάς. Και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του. Εδώ τους φόβισε πάρα πολύ. Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: μην παίρνετε θάρρος, λέει, εάν στέκεστε ακόμη στην πίστη, αλλά χωρίς την απόλυτη βεβαιότητα· αυτός θα κρίνει όσα βρίσκονται μέσα στην καρδιά· διότι εκεί εισχωρεί, και για να τιμωρήσει και για να εξετάσει. Και τι μιλώ για τους ανθρώπους, λέει;

Εάν δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία Του· το τόξο Του το τέντωσε και το ετοίμασε, και σε αυτό ετοίμασε όπλα θανάτου. Αυτά τα λέει ο Θεός, όχι για να μας κρίνει, αλλά για να μη γίνουμε περισσότερο ράθυμοι.

Για να μην γίνουν, λοιπόν, περισσότερο ράθυμοι ακούγοντας ότι είναι μακρόθυμος, πρόσθεσε: Εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία του. Άλλος δε λέει: Θα ακονίσει τη μάχαιρά του. Το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε. Άλλος λέει: Θα το τεντώσει.

Για ποιο λόγο λοιπόν έχουν λεχθεί αυτά; Εξαιτίας της παχύτητας των ακροατών, και ώστε με τις οικείες λέξεις των όπλων να συγκλονίσει τη διάνοιά τους. Διότι αυτός, στο χέρι του οποίου βρίσκεται η πνοή όλων μας, και μπροστά στο ψύχος του οποίου κανείς απολύτως δεν μπορεί να σταθεί, πώς έχει ανάγκη από όπλα; Αλλά, όπως προείπα, εξαιτίας της παχύτητας και της αναισθησίας των ακροατών έχουν ειπωθεί αυτά με αυτόν τον τρόπο. Και τι σημαίνει το: «Και θα στιλβώσει»; Θα ακονίσει. Άραγε λοιπόν υπάρχει ανάγκη και από ακόνι; Και υπάρχει σκουριά στο ξίφος; Και ποιος λογικός άνθρωπος θα ανεχόταν να τα εκλάβει αυτά έτσι ακριβώς όπως λέγονται; Αλλά, όπως προείπα, μέσω όλων αυτών απεικονίζει την τιμωρία, και προχωρεί σε πιο υλικές εκφράσεις, ώστε και οι πλέον ανόητοι να αντιληφθούν ότι δεν πρέπει να μένουμε προσκολλημένοι στις λέξεις, αλλά να εξάγουμε από αυτές θεοπρεπή νοήματα.

Επομένως, εάν κάποιος απορεί για ποιον λόγο γίνεται λόγος για θυμό και οργή όσον αφορά τον Θεό, πολύ περισσότερο θα απορήσει για αυτά. Εάν όμως αυτά δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε όπως ακριβώς λέγονται, αλλά θεοπρεπώς, είναι ολοφάνερο ότι το ίδιο ισχύει και για τα περί θυμού και οργής· η δε υλικότητα των λέξεων αποσκοπεί στο να προσεγγίσει την πνευματική νωθρότητα των ακροατών. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν αρκέστηκε σε όσα ελέχθησαν, αλλά προχωρά ακόμη περισσότερο σε πιο ανθρώπινες εκφράσεις, αυξάνοντας τον φόβο. Διότι δεν τον παρουσιάζει μόνο να κρατάει ρομφαία, αλλά και να οπλίζεται. Επειδή, δηλαδή, δεν φοβάται κάποιος το ίδιο όταν ακούει ότι ακονίζεται η μάχαιρα και ότι το τόξο βρίσκεται στα χέρια, συγκλονίζει τη διάνοια των ακροατών μέσα από ανθρώπινα σχήματα, λέγοντας: «Το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε»· προκαλώντας φόβο στον ακροατή, ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει και τη μακροθυμία και την οργή. Διότι δεν είπε: «εκτόξευσε», ούτε «έπληξε», αλλά, «Τέντωσε και ετοίμασε»· δηλαδή, είναι έτοιμος για τη ρίψη. Και γιατί απορείς εάν στην Παλαιά Διαθήκη έχει ειπωθεί έτσι, από τη στιγμή που και στην Καινή ο Ιωάννης, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, λέει κάτι παρόμοιο; «Ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δέντρων». Τι λοιπόν; Ο Θεός μιμείται τον ξυλοκόπο που κόβει ξύλα με το τσεκούρι; Και πρέπει να εκλάβουμε κυριολεκτικά το τσεκούρι και τα ξύλα; Σε καμία περίπτωση· όπως ακριβώς δεν εκλαμβάνουμε κυριολεκτικά ούτε το άχυρο και το σιτάρι, όταν λέει: «Ο Οποίος κρατάει το φτυάρι στο χέρι του και θα καθαρίσει εντελώς το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

ιβʹ. Και προσδίδει έμφαση στον λόγο, φανερώνοντας με το «Στιλβώσει» τη σφοδρότητα και την οξύτητα της τιμωρίας· με το «Ενέτεινε», την εγγύτητα· με το «Ητοίμασε», αυτό που οπωσδήποτε πρόκειται να συμβεί, εάν δεν μετανοήσουν· και με το «Τοις καιομένοις», υποδεικνύοντας τους υπαίτιους, ώστε, αφού παιδαγωγηθούν μέσα από όλα αυτά, να σταματήσουν την πονηρία. Εάν όμως αυτά ήταν απόρροια θυμού και οργής, δεν θα τα προέλεγε σε εκείνους στους οποίους επρόκειτο να επιτεθεί. Διότι ο θυμός δεν το ανέχεται αυτό, αλλά κάνει το εντελώς αντίθετο, και μάλιστα όταν βρίσκεται πλέον στην ίδια την ακμή του, κατά την προετοιμασία και την επιβολή της τιμωρίας. Οι εχθροί, για παράδειγμα, όταν επιθυμούν να επιφέρουν τιμωρία, όχι μόνο δεν το ανακοινώνουν, αλλά επιτίθενται κρυφά, ώστε εκείνοι που πρόκειται να τιμωρηθούν να μην το μάθουν και προφυλαχθούν.

Αλλά ο Θεός δεν ενεργεί έτσι, απεναντίας κάνει το εντελώς αντίθετο· και προειδοποιεί, και δίνει αναβολή, και εκφοβίζει με τα λόγια του, και τα κάνει όλα, ώστε να μην επιφέρει εκείνα με τα οποία απειλεί. Αυτό έπραξε και στην περίπτωση των Νινευιτών. Διότι και εκεί τέντωσε το τόξο, και γυάλισε τη ρομφαία, και ετοίμασε τα βέλη, αλλά δεν επέφερε το πλήγμα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι τα λόγια του προφήτη είναι τόξο και βέλος και ακονισμένη ρομφαία, όταν λέει: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί»;

Εάν γνωρίσουμε με ακρίβεια ότι αυτά λέγονται και για τον Πατέρα του. Διότι και αυτόν τον παρουσιάζει ο Προφήτης αλλού να εξοπλίζεται, όπως όταν λέει: «Εάν δεν επιστρέψετε, τη ρομφαία του θα στιλβώσει· το τόξο του το τέντωσε και το ετοίμασε, και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Και πάλι αλλού: «Θα ενδυθεί τη δικαιοσύνη ως θώρακα». Παρατήρησε όμως και την ίδια αυθεντία. Διότι, όπως ακριβώς λέει εκεί, «Τη ρομφαία του θα στιλβώσει», χωρίς να διαταχθεί από κάποιον, αλλά ο ίδιος από μόνος του· έτσι και εδώ: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα, λαοί θα πέσουν υποκάτω σου, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως».

Υπάρχει ένα μικρό υπερβατό ως προς τη διατύπωση: «Μήπως δεν επιφέρει οργή κάθε μέρα;» Και για να γνωρίζεις ότι η αναβολή της τιμωρίας περιμένει τη μετάνοιά σου, λέει: «Εάν δεν επιστρέψετε, τη ρομφαία του θα στιλβώσει». «Εάν δεν επιστρέψετε». Επομένως, εάν επιστρέψουμε, δεν θα δοκιμάσουμε αμέσως την τομή της. Και θέλεις να δεις την υπερβολή της φιλανθρωπίας; «Τη ρομφαία του θα στιλβώσει». Δεν είπε ακόμη ότι θα χρησιμοποιήσει τη ρομφαία από την κόψη της, αλλά: «Θα στιλβώσει»· ώστε, βλέποντας τη λάμψη της ρομφαίας, να προλάβεις με τη μετάνοια το κόψιμο της ρομφαίας. Με το στίλβωμα προκαλεί φόβο, και δεν κόβει. Ο φόβος ας σε συστέλλει, και η μετάνοιά σου ας προλάβει την τομή. Και για να γνωρίσεις μέσα από όλα αυτά τον σκοπό του Κριτή: «Το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε. Και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Δεν αρκεί αυτή η εικόνα για να προκαλέσει φόβο; Δεν περιέγραψε με τον λόγο τον Ασώματο; «Το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε. Και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου· τα βέλη του τα κατασκεύασε για τους φλεγομένους». Εδώ, σαν κάποιος ζωγράφος, έφερε τον Κριτή μπροστά στα μάτια μας. Σκέψου, σε παρακαλώ, το τόξο τεντωμένο, τα χέρια σε ετοιμότητα· το ένα να ωθεί το τόξο, και το άλλο να τραβάει τη χορδή· το βέλος να κρατείται από τον Κριτή με τις άκρες των δακτύλων. Το τόξο είναι τεντωμένο, το βέλος έτοιμο, ο Κριτής σε πλήρη ετοιμότητα.

Διότι, εάν μόνο επειδή είπε, «Πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, εγώ είμαι», πήραν πέτρες για να τον λιθοβολήσουν, πώς, αν τους έλεγε κάτι από τα υψηλότερα δόγματα, θα ανέχονταν έστω και να τον ακούσουν; Έτσι και στην Παλαιά Διαθήκη θα μπορούσε κανείς να βρει πολλά τα οποία λέγονται για τον Πατέρα και είναι προσαρμοσμένα στην πνευματική παχύτητα των ακροατών· όπως: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν την οικουμένη»· και, «Υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις»· και, «Ξύπνησε· γιατί κοιμάσαι, Κύριε;»· και, «Εάν δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία του· τέντωσε το τόξο του και το ετοίμασε, και τα βέλη του τα κατέστησε πυρφόρα». Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Διότι ούτε φτερωτό είναι το Θείο, ούτε κυριεύεται από ύπνο, ούτε ρομφαία υπάρχει στον Θεό, ούτε τόξο, ούτε βέλη· διότι το Θείο είναι ασώματο. Αλλά με αυτά απειλεί ο προφήτης, επειδή θέλει να πλήξει την παχύτητα της αντίληψης των ακροατών· έτσι και ο Θεός Λόγος, που σαρκώθηκε για εμάς, μιμούμενος τον Πατέρα του, εκφράζεται με λόγια ταπεινά, αποβλέποντας στη δική μας σωτηρία.

Διότι από τη φύση του είναι δίκαιος και ισχυρός, αλλά το πέλαγος της μακροθυμίας του δεν επιτρέπει στην ισχύ της δικαιοσύνης του να οργίζεται καθημερινά, ώστε να μην καταστραφεί ξαφνικά και δίκαια ο κόσμος εξαιτίας των μιαρών πράξεων που είναι άξιες κάθε οργής. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία του, τέντωσε το τόξο του και το ετοίμασε· και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Η θεία μακροθυμία, λέει, χαρίζεται στους ανθρώπους με σκοπό την επιστροφή. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε» προς μετάνοια, ο θάνατος θα σας καταλάβει σαν φοβερή ρομφαία. «Τα βέλη του τα κατασκεύασε για αυτούς που καίγονται», δηλαδή ετοίμασε τις κολάσεις για όσους είναι άξιοι της κολάσεως. «Ιδού, κοιλοπόνεσε αδικία» ο λαός των Ιουδαίων, «συνέλαβε πόνο» κατά του Χριστού «και γέννησε ανομία» με τη σφαγή του Υιού του Θεού. «Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε» γεμάτο από φθόνο, «και θα πέσει μέσα στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Διότι, επειδή θέλησε να σφετεριστεί την κληρονομιά του Υιού, έχασε επιπλέον και αυτήν που ήδη κατείχε. «Ο πόνος θα επιστρέψει στο κεφάλι του, και πάνω στην κορυφή του θα κατέβει η αδικία του». Διότι, όταν ο Χριστός αναστήθηκε εκ νεκρών, η κακία τους, επιστρέφοντας πάνω στο κεφάλι τους, το συνέτριψε και τους διασκόρπισε στερημένους από κεφαλή και ατιμασμένους. «

Ζ'. Επειδή λοιπόν έπρεπε αυτοί να ασεβούν και με λόγια και με έργα, όσα μεν επιλέγουν να αθετούν απέναντι στον Θεό, ασελγούν με τη γλώσσα· όσα δε είναι δυνατόν, με βέβηλα χέρια τα άγια μολύνουν· διότι έτσι γι' αυτούς, είτε από τη μία πλευρά είτε και από τις δύο, ή τουλάχιστον με έναν τρόπο, πάντως το να αμαρτάνουν είναι επιδίωξή τους· γι' αυτό κατασκεύασαν δόλια σχέδια εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού, και βουλεύτηκαν, ή μάλλον έπραξαν, εναντίον των αγίων Του. Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της μακροθυμίας, της ανοχής και της αγαθότητας του Θεού! Πώς την κτίση, που σείεται και βρυχάται για να εκδικηθεί την τόλμη των χριστομάχων, την συγκράτησε και δεν την άφησε; Πώς δεν επέτρεψε καθόλου στα στοιχεία του κόσμου να τους κάνουν να πάθουν όσα δίκαια έπρεπε να πάθουν; Το τόξο τεντώνεται και συγκρατείται, το οποίο ετοιμάζεται για τα όργανα του θανάτου; Το ακονισμένο και αστραφτερό ξίφος και τα ακονισμένα βέλη, που πρόκειται να μεθύσουν και να χορτάσουν από το αίμα των ασεβών, δεν εξαπολύονται; Οι φωστήρες δεν κρύβουν το φως τους, ούτε σταματούν την πορεία τους, αλλά, ενώ αυτά οικονομούνται από τη φιλανθρωπία και την αγαθότητα του Θεού, ούτε καλύτερους κάνει τους ασύνετους, ούτε τους οδηγεί σε συναίσθηση των τολμημάτων τους, αλλά μάλλον γίνεται αφορμή και αιτία για να ενεργούν ανόσια. Πώς λοιπόν κάποιος από τους σώφρονες και συνετούς θα μπορούσε να ονομάσει αυτήν την άθεη παράταξη;

Σας παρακάλεσα θερμά, σας επέπληξα, πολλές φορές σας υπέδειξα τη στάχτη των Σοδόμων και τον κατακλυσμό που προηγήθηκε από αυτήν, όταν η γη κατακλύστηκε από τα ύδατα και συντελέστηκε ο παγκόσμιος όλεθρος του ανθρώπινου γένους. Πολλές φορές σας παρουσίασα τον ισραηλιτικό λαό, τον περιούσιο, τον αγαπημένο, το βασίλειο ιεράτευμα, να μαστιγώνεται εξαιτίας γογγυσμού, αντιλογίας, αχαριστίας, εξαιτίας παρόμοιου σφάλματος, να ταπεινώνεται από τους ηττημένους εχθρούς και, απέναντι σε αυτούς που ο ίδιος κατατρόπωνε, να ελαττώνεται, να πέφτει, να καταστρέφεται. Πολλές φορές σας συμβούλευσα: προφυλαχθείτε, διορθωθείτε, επιστρέψτε. Μην περιμένετε να ακονιστεί η ρομφαία. Το τόξο ήδη τεντώνεται. Μην εκλαμβάνετε τη μακροθυμία ως αφορμή καταφρόνησης. Μη γίνεστε πονηροί απέναντι στην πολλή χρηστότητα. Αλλά πώς να ξύσω τις καρδιές σας που ήδη φλεγμαίνουν; Είναι άραγε καλύτερο τώρα που υποφέρετε να σας επιπλήξω, παρά να σας παραπέμψω να υποστείτε την κρίση εκεί χωρίς να έχετε ελεγχθεί προηγουμένως, και να χρησιμοποιήσω την παρούσα συμφορά ως συνεργό στον έλεγχό μου προς εσάς, ή, δειλιάζοντας μπροστά στον πόνο σας, να αφήσω ανεξέλεγκτο αυτόν που απείθησε και αμάρτησε; Τι λοιπόν; Νουθετήσαμε, απειλήσαμε, λέγοντας για τον Θεό ότι ο Θεός μας είναι ζηλωτής και μακρόθυμος, αλλά εάν οργιστεί, ποιος θα μπορέσει να αντέξει;

Διότι, λέει, εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία Του, τέντωσε το τόξο Του και το ετοίμασε, και μαζί με αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου· και, θα βρέξει πάνω στους αμαρτωλούς παγίδα· φωτιά και θειάφι και θυελλώδης άνεμος θα είναι το μερίδιο του ποτηριού τους· και, φωτιά και χαλάζι, πείνα και θάνατος, ρομφαία και μάστιγα, όλα αυτά δημιουργήθηκαν για τους αμαρτωλούς. Δεν έχουμε ανάγκη από ξένα παραδείγματα για τον δικό μας σωφρονισμό· πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τους εαυτούς μας για τη δική μας διόρθωση και νουθεσία, το πάθημά μας ως θεραπεία μας, το προηγούμενο γεγονός ως προφύλαξη για τα μέλλοντα. Διότι, όταν, απολαμβάνοντας ανάρμοστες και φιλήδονες διασκεδάσεις, είχαμε διαφθαρεί, για να μην αναφέρω τα υπόλοιπα, τότε βλέπαμε την οργή του Κυρίου να καταφέρεται εναντίον μας σαν πλήθος από χαλάζι την ώρα της συγκομιδής των καρπών. Σταμάτησε η καταστροφή με τη μετάνοια, ας μην την προκαλέσουμε πάλι με την αμέλεια· καταπραΰνθηκε ο θυμός Του με τους οχετούς των δακρύων μας, ας μην τον ανάψουμε πάλι με τον αναβρασμό του ακράτητου γέλιου και με την εμμονή σε θεατρικά θεάματα· η ρομφαία που είχε ακονιστεί εναντίον μας αποσύρθηκε, υποχωρώντας στις παρακλήσεις και τις δεήσεις· ας μην τη στιλβώσουμε πάλι, αφιερώνοντας τον εαυτό μας σε ύπνους και μέθες και στην περιποίηση της ακόλαστης κοιλιάς· τον στεναγμό της καρδιάς μας και εκείνη την κραυγή την άκουσε ο Θεός, και δεν την παρέβλεψε· ας μην πάψουμε να το κάνουμε αυτό, ώστε η εκ Θεού φιλανθρωπία να μας βοηθά παντοτινά.

Όντως αυτός ο λαός είναι μωρός και όχι σοφός· διότι, ενώ τάχθηκαν πρώτοι στη νομοθεσία, δεν κατατάχθηκαν ούτε στην έσχατη θέση της θεογνωσίας. Δεν άκουσες τον βασιλιά Δαβίδ που θεοφορούμενος ψάλλει: «από το στόμα των νηπίων και εκείνων που θηλάζουν κατήρτισες αίνο, εξαιτίας των εχθρών σου, για να καταλύσεις τον εχθρό και τον εκδικητή»; Δεν τον πιστεύεις ως προφήτη; Πίστεψέ τον ως συγγενή, εάν βέβαια δεν απαρνήθηκες τη συγγένεια και με τα λόγια· διότι γνωρίζουμε από παλιά ότι με τα έργα έχεις αποστατήσει από αυτήν. Τον καταφρονείς ως ποιμένα; Φοβήσου τον ως βασιλιά· γνωρίζει να απειλεί βασιλικά, όταν αντιλαμβάνεται αυτούς που ολιγωρούν ή αυθαδιάζουν, και επιφέρει αστραφτερή ρομφαία και ποιμαίνει με σιδερένια ράβδο και συντρίβει σαν πήλινα σκεύη όσους στηρίζονται στη σαθρότητα των λογισμών. Πες μαζί του μεγαλόφωνα: «από το στόμα των νηπίων και εκείνων που θηλάζουν κατήρτισες αίνο». Για τη δική σου εκδίκηση προσήλθε ο Σωτήρας, για τη δική σου εκδίκηση καταρτίζει τον αίνο των νηπίων. Γιατί φθονείς τον ίδιο σου τον εαυτό για τη σωτηρία σου; Γιατί είσαι τόσο κακός στο να ανταποδώσεις τη χάρη; Αν και αυτό, παρότι φαύλο, είναι ωστόσο καλύτερο από τη δική σου μοχθηρία. Απειθείς σε αυτά που άκουσες; Πείσου σε αυτά που βλέπεις.

Διότι όσο ο Μεθόδιος συγκαταλεγόταν μεταξύ των ζώντων, ούτε ο άρχοντας άφησε να εκραγεί η ωδίνη της καρδιάς του, αλλά κρατούσε τον βασιλίσκο κρυμμένο και τρεφόμενο μέσα στα αυγά των ασπίδων, ούτε η θεία δίκη επέφερε τη δική της μάστιγα, αλλά, αν και κρατούσε τεντωμένο το τόξο και ακόνιζε τη ρομφαία, δεν είχε ακόμη εξαπολύσει το βέλος στην καρδιά του εχθρού, ούτε είχε υψώσει το χέρι για να καταφέρει το πλήγμα. Όταν όμως ο άγιος αναχώρησε και όλη η κακία ήταν πλέον παρούσα, μη καλύπτοντας την ασχημοσύνη κάτω από παραπέτασμα και προσωπείο, αλλά δείχνοντας αναίδεια με πρόσωπο πόρνης και εγείροντας διωγμό εναντίον των Ορθοδόξων, τότε βεβαίως και ο Θεός δεν παρέλειψε να τιμωρήσει τον άρχοντα. Αλλά αυτά βέβαια θα αναφερθούν αργότερα.