Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
26 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–26 από 26
Βέλη μὲν τὴν τιμωρίαν φησὶν, καιομένοις δὲ τοῖς ἀξίοις πυρός. Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν. Ὁ ἐχθρὸς τῆς ἡμετέρας ζωῆς. Συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Τουτέστι καὶ βεβούλευται καὶ εἰς ἔργον ἐξήγαγε τὰ σκέμματα.
Ως βέλη εννοεί την τιμωρία, και ως φλεγόμενα για εκείνους που είναι άξιοι του πυρός. «Ιδού, κυοφόρησε αδικία». Ο εχθρός της ζωής μας. «Συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία». Δηλαδή, και βουλεύτηκε και έκανε πράξη τα σχέδιά του.
Λεπτομέρειες
Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Ὡς μὲν πρὸς τὴν τάξιν δοκεῖ συγκεχυμένως ἡ λέξις ἔχειν· ἐπειδὴ πρῶτον αἱ κύουσαι συλλαμβάνουσιν, εἶτα ὠδίνουσι, τελευταῖον δὲ τίκτουσιν· ἐνταῦθα δὲ πρῶτον ἡ ὠδὶν, εἶτα ἡ σύλληψις, εἶτα ὁ τοκετός· πρὸς δὲ τὴν τῆς καρδίας σύλληψιν ἐμφαντικώτατα ἔχει. Αἱ γὰρ ἄλογοι τῶν ἀκολάστων ὁρμαὶ καὶ αἱ μανικαὶ καὶ παροιστρῶσαι ἐπιθυμίαι ὠδῖνες ἐλέχθησαν, διὰ τὸ μετὰ ὀξύτητος καὶ πόνου ἐγγίνεσθαι τῇ ψυχῇ. Κατὰ δὲ τὴν τοιαύτην ὁρμὴν, ὁ περικρατὴς τῶν πονηρῶν μὴ γενόμενος βουλευμάτων συνέλαβε πόνον· καὶ ὁ τὴν ἐν τῇ καρδίᾳ κακίαν διὰ τῶν πονηρῶν πράξεων ἐκκαύσας ἔτεκε τὴν ἀνομίαν. Ἔοικε δὲ ταῦτα λέγειν αἰσχυνόμενος ἐπὶ τῷ πατὴρ εἶναι παιδὸς παρανόμου. Οὐκ ἐμὸς, φησὶν, ὁ παῖς, ἀλλὰ τοῦ πατρὸς γέγονεν υἱὸς, ᾧ διὰ τῆς ἁμαρτίας ἑαυτὸν εἰσεποίησε. Διότι κατὰ τὸν Ἰωάννην, Ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται. Ἰδοὺ οὖν ὠδίνησεν αὐτὸν διὰ τῆς ἀδικίας, καὶ συνέλαβεν αὐτὸν, οἱονεὶ ἐν τοῖς οἰκειοτάτοις ἑαυτοῦ ὑπὸ τὰ σπλάγχνα τῆς ἰδίας διαθέσεως ἤγαγε καὶ ἐκυοφόρησεν αὐτὸν ὁ διάβολος· εἶτα ἀπεγέννησεν αὐτὸν, ἐκφανῆ τὴν ἀνομίαν αὐτοῦ καταστήσας, διότι πᾶσι προεκηρύχθη ἡ κατὰ τοῦ πατρὸς ἐπανάστασις. Λάκκον ὤρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτόν.
Ιδού, ωδίνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία. Ως προς τη σειρά, βέβαια, η διατύπωση φαίνεται να είναι συγκεχυμένη· επειδή πρώτα οι έγκυες συλλαμβάνουν, έπειτα αισθάνονται τις ωδίνες, και στο τέλος γεννούν. Εδώ όμως προηγείται η ωδίνα, έπειτα η σύλληψη, και έπειτα ο τοκετός· ως προς τη σύλληψη της καρδιάς, όμως, η έκφραση αποδίδεται με μεγάλη έμφαση. Διότι οι παράλογες ορμές των ακόλαστων και οι μανιώδεις και διεγερτικές επιθυμίες ονομάστηκαν ωδίνες, επειδή δημιουργούνται στην ψυχή με οξύτητα και πόνο. Κατά την ορμή λοιπόν αυτή, εκείνος που δεν μπόρεσε να κυριαρχήσει στις πονηρές σκέψεις συνέλαβε πόνο· και εκείνος που άναψε την κακία στην καρδιά του μέσω των πονηρών πράξεων γέννησε την ανομία. Φαίνεται δε να τα λέει αυτά νιώθοντας ντροπή για το ότι είναι πατέρας ενός παράνομου παιδιού. Δεν είναι δικό μου το παιδί, λέει, αλλά έγινε γιος εκείνου του πατέρα στον οποίο εντάχθηκε ως θετός γιος μέσω της αμαρτίας. Διότι, σύμφωνα με τον Ιωάννη, «Εκείνος που πράττει την αμαρτία έχει γεννηθεί από τον διάβολο». Ιδού λοιπόν, τον ωδίνησε μέσω της αδικίας, και τον συνέλαβε, σαν να τον έφερε ο διάβολος στα πιο οικεία του μέρη, κάτω από τα σπλάχνα της δικής του διάθεσης, και τον κυοφόρησε· έπειτα τον γέννησε, καθιστώντας φανερή την ανομία του, διότι έγινε γνωστή σε όλους η επανάσταση εναντίον του πατέρα. Λάκκο έσκαψε και τον βάθυνε.
Λεπτομέρειες
Ἔχει δὲ πολὺ τὸ εἰκὸς ὁ λόγος· ἐκτήκει γὰρ καὶ καταμαραίνει τὰς τῶν δεχομένων αὐτὸν καρδίας. Τοιοῦτόν τι καὶ ὁ Ψάλλων φησὶ περί τινος, ἤτοι τοῦ τῶν Ἰουδαίων δήμου, «Συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν.» Προωδινήσαντες γὰρ τὸν κατὰ Χριστοῦ φθόνον, ἐκτετόκασι τὴν κατ᾽ αὐτοῦ δυσσέβειαν, ἤγουν ἀνομίαν· μόνον γὰρ οὐχὶ τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο λέγοντες ἁλοῖεν ἂν διά γε τῶν ἐπιχειρημάτων· «Δήσωμεν τὸν δίκαιον, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστιν.» Εὑρήσομεν δὲ καὶ ἐν συλλόγοις αὐτοῦ ἐκτοπωτάτην λαβόντας βουλήν. Ἔφασκον γὰρ περὶ τοῦ πάντων ἡμῶν Σωτῆρος Χριστοῦ· «Τί ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ ποιεῖ σημεῖα; Ἐὰν ἀφῶμεν αὐτὸν οὕτως, ἐλεύσονται οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ ἀροῦσιν ἡμῶν τὸ ἔθνος, καὶ τὴν χώραν· εἷς δέ τις ἐξ αὐτῶν Καϊάφας, οὗτος τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας γέγονεν εὑρετής· ἔφη γὰρ πάλιν, Ὑμεῖς οὐκ οἴδατε οὐδὲν, ὅτι συμφέρει ἡμῖν, ἵνα εἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ μὴ ὅλον τὸ ἔθνος ἀπόληται.» Σαφέστατα τοίνυν ἐκ τῶν εἰρημένων ἔνεστιν ἰδεῖν, ὅτι κυήσαντες πόνον, τουτέστι, τὸν κατ᾽ αὐτοῦ πόνον προσωδινήσαντες ἐκτετήκασι τὴν ἀνομίαν. Τί οὖν ὁ προφητικὸς ἐν τούτοις ἡμῖν κατασημαίνει λόγος; Ὠὰ ἀσπίδων ἔῤῥηξαν, καὶ ὁ μέλλων τῶν ὠῶν αὐτῶν φαγεῖν, συντρίψας οὔριον εὗρεν.
Ο λόγος αυτός είναι πολύ λογικός· διότι λιώνει και μαραίνει τις καρδιές εκείνων που τον δέχονται. Κάτι τέτοιο λέει και ο Ψαλμωδός για κάποιον, δηλαδή για τον λαό των Ιουδαίων: «Συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία.» Διότι, αφού ένιωσαν πρώτα τις ωδίνες του φθόνου εναντίον του Χριστού, γέννησαν την ασέβεια εναντίον Του, δηλαδή την ανομία· επειδή, μέσα από τις επιδιώξεις τους, πιάνονται επ' αυτοφώρω να λένε σχεδόν εκείνο το προφητικό: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός.» Θα βρούμε δε ότι και στις συνάξεις τους έλαβαν την πιο παράλογη απόφαση. Έλεγαν δηλαδή για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Τι κάνουμε, αφού αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά θαύματα; Εάν τον αφήσουμε έτσι, θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα πάρουν και το έθνος και τη χώρα μας.» Ένας δε από αυτούς, ο Καϊάφας, αυτός έγινε ο εφευρέτης της ασέβειας εναντίον του Χριστού· διότι είπε πάλι: «Εσείς δεν γνωρίζετε τίποτα, ότι μας συμφέρει να πεθάνει ένας άνθρωπος για τον λαό, και να μη χαθεί όλο το έθνος.» Σαφέστατα, λοιπόν, από τα όσα ειπώθηκαν μπορεί κανείς να δει ότι, αφού κυοφόρησαν πόνο, δηλαδή αφού δοκίμασαν προηγουμένως τις ωδίνες του φθόνου εναντίον Του, παρήγαγαν την ανομία. Τι μας υποδεικνύει, λοιπόν, σε αυτά ο προφητικός λόγος; «Αυγά ασπίδων έσπασαν, και όποιος επρόκειτο να φάει από τα αυγά τους, αφού τα σύντριψε, βρήκε κλούβιο αυγό.»
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖς Καίτοι φαίνομαι μὲν ὡς αἰτήσας ἐγὼ, σὺ δὲ καὶ δοὺς καὶ κεχρικὼς ἐν ἀρχαῖς τὸν Σαούλ. ναί φησιν, ἀλλ᾽ ἐν ὀργῇ δέδωκα τὸν ἡγούμενον, καὶ ἔσχον ἐν τῷ θυμῷ μου συστροφὴν ἀδικίας, ὡς ἠδικημένος παρὰ σοῦ, φησί· μόνον δὲ οὐχὶ καὶ τῶν τῆς βασιλείας θώκων ἐξωθούμενος, τό γε ἧκον εἰς τὸ σοὶ δοκοῦν, τεθύμωμαι λίαν. πλὴν ἀνέδειξα, καίτοι τὸ χρῆμά φησιν οὐκ ἀναγκαῖον εἰδὼς εἰς ὄνησιν, ἀλλ᾽ ἵνα σε τῶν πραγμάτων ἡ πεῖρα πληροφορήσῃ καλῶς, ὅτι σκαιὰ καὶ ἄχρηστα κἀν τούτῳ βεβούλευσαι. ποῦ γὰρ νῦν ἐστιν, ἢ ποία λοιπὸν ἐξ αὐτοῦ γένοιτ᾽ ἂν τοῖς πολεμουμένοις ἡ ὄνησις; ἀλλ᾽ εἶπερ ἦσθα πάλιν ὑπὸ τὴν ἐμὴν φειδῶ τε καὶ χεῖρα, πάντως ἂν ὤφθης ἐν ἀμείνοσι τῶν ἐχθρῶν. οὐκοῦν “Ματαία σωτηρία ἀνθρώπου” κατὰ τὸ γεγραμμένον, καὶ “Ψευδὴς ἵππος εἰς σωτηρίαν,” ἡ ἐπ᾽ ἄρχουσιν ἐλπίς· ἐκρύεται δὲ καὶ μάλα ῥᾳδίως οὓς ἂν ἕλοιτο Θεὸς, καὶ οὓς ἂν καταθεάσαιτο τὴν ἐπ᾽ αὐτῷ τιμῶντας ἐλπίδα. <Ἐφραῒμ, ἐγκεκρυμμένη ἡ ἁμαρτία αὐτοῦ· ὠδῖνες ὡς τικτούσης ἥξουσιν αὐτῷ. οὗτος ὁ υἱός σου ὁ φρόνιμος, διότι οὐ μὴ ὑποστῇ ἐν συντριβῇ τέκνων.> Τοῦτο οἶμαί ἐστι τὸ “Συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν ἀνο- ”μίαν.” ἐν ἀρχαῖς μὲν γὰρ Ἱεροβοὰμ, ἵνα τῶν σκήπτρων μὴ ἀποπέσοι· τὰς κατὰ νόμον θυσίας ἀποπληροῦν ἐθέλοντος τοῦ Ἰσραὴλ, ταύτης τε ἕνεκα τῆς αἰτίας ἀναφοιτῶντος εἰς Ἱεροσόλυμα· τὰς δαμάλεις ἐπενόησε τὰς χρυσᾶς.
Αλλά ίσως πεις: Αν και φαίνεται μεν ότι εγώ το ζήτησα, εσύ όμως και έδωσες και έχρισες στην αρχή τον Σαούλ. Ναι, λέει, αλλά με οργή έδωσα τον άρχοντα, και είχα μέσα στον θυμό μου αγανάκτηση για την αδικία, επειδή αδικήθηκα από εσένα, λέει. Και επειδή σχεδόν απωθήθηκα από τον θρόνο της βασιλείας, τουλάχιστον ως προς αυτό που φάνηκε καλό σε εσένα, οργίστηκα πάρα πολύ. Όμως τον ανέδειξα, λέει, αν και γνώριζα ότι το πράγμα δεν ήταν αναγκαίο για την ωφέλειά σας, αλλά για να σας πληροφορήσει καλά η ίδια η πείρα των πραγμάτων ότι και σε αυτό σκεφτήκατε διεστραμμένα και ανώφελα. Διότι πού είναι τώρα, ή ποια ωφέλεια θα μπορούσε πλέον να προέλθει από αυτόν για εκείνους που δέχονται πόλεμο; Αλλά αν ήσουν και πάλι υπό τη δική μου προστασία και το δικό μου χέρι, οπωσδήποτε θα φαινόσουν ανώτερος από τους εχθρούς. Επομένως, είναι «μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο» σύμφωνα με το γεγραμμένο, και «ψεύτικο το άλογο για τη σωτηρία», καθώς και η ελπίδα στους άρχοντες. Αλλά ο Θεός λυτρώνει και μάλιστα πολύ εύκολα εκείνους που επιλέγει, και εκείνους που βλέπει να στηρίζουν έμπρακτα την ελπίδα τους σε αυτόν. <Ο Εφραΐμ, η αμαρτία του είναι κρυμμένη· πόνοι σαν της γυναίκας που γεννά θα έρθουν σε αυτόν. Αυτός είναι ο φρόνιμος γιος σου, διότι δεν θα αντέξει στη συντριβή των τέκνων.> Αυτό νομίζω ότι σημαίνει το «Συνέλαβε πόνο, και γέννησε ανομία». Διότι στην αρχή ο Ιεροβοάμ, για να μην εκπέσει από την εξουσία, επειδή ο Ισραήλ ήθελε να προσφέρει τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, και για την αιτία αυτή ανέβαινε στα Ιεροσόλυμα, επινόησε τις χρυσές δαμαλίδες.
Λεπτομέρειες
Ῥομφαίαν γε μὴν τόξον τε καὶ βέλη καὶ σκεύη θανάτου, ἢ τὰς διαφορὰς τῶν κολάσεών φαμεν ὑποδηλοῦν, ἤγουν δυνάμεις τινὰς ἐπιφερούσας ἀναλόγως τοῖς ἑκάστου πλημμελήμασι τὰς δίκας. Ἔθος δὲ τῇ θεοπνεύστῳ Γραφῇ ἐκ τῶν καθ᾽ ἡμᾶς πραγμάτων σχηματίζειν ἔσθ᾽ ὅτε τὰ μὴ ἐμφανῶς, ἀλλ᾽ ὡς ἐν κρυπτῷ καὶ νοήσει δρώμενα. <Τὰ βέλη αὐτοῦ τοῖς καιομένοις ἐξειργάσατο.> (A f. 49) Ἀκουέτωσαν ταῦτα καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Ἔλληνες, ὡς ταῖς ἀφύκτοις περιπεσοῦνται δίκαις, εἰ μὴ ἐπιστρέφειν ἕλοιντο, καὶ οἱ μὲν τῆς ἀρχαίας ἀπόσχοιντο πλάνης, οἱ δὲ τῇ μετανοίᾳ τὰ τῆς κυριοκτονίας ἐγκλήματα διασμήχοιντο. <Ὠδίνησεν ἀδικίαν, κ.τ.λ. Λάκκον ὤρυξε, κ.τ.λ.> (A f. 50 b) Ἀλλὰ γὰρ προσεξεργαστέον καὶ ἔτι τὴν ψαλμῳδίαν. Οὐκοῦν λέγοιτο ἂν εἰκότως καὶ περὶ παντὸς ἁμαρτήματος, ὅτι ὁ ἁμαρτάνων συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν· ἀεὶ γάρ πως προανίσχουσι τῶν ἐν κακοῖς ἀποτελεσμάτων, διαλογισμοὶ πονηροί.
Τη ρομφαία, βέβαια, το τόξο, τα βέλη και τα όπλα του θανάτου, λέμε ότι υποδηλώνουν είτε τις διαφορές των κολάσεων, είτε κάποιες δυνάμεις που επιφέρουν τις τιμωρίες ανάλογα με τα αμαρτήματα του καθενός. Είναι συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παριστάνει μερικές φορές μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα πράγματα, εκείνα που δεν τελούνται φανερά, αλλά κρυφά και στη σφαίρα της διανοίας. <Τα βέλη του τα ετοίμασε για αυτούς που καίγονται.> (A f. 49) Ας τα ακούσουν αυτά και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες, ότι θα υποστούν αναπόφευκτες τιμωρίες, εάν δεν επιλέξουν να επιστρέψουν, και οι μεν να απομακρυνθούν από την αρχαία πλάνη, οι δε να ξεπλύνουν με τη μετάνοια τα εγκλήματα της κυριοκτονίας. <Κοιλοπόνεσε αδικία, κ.λπ. Έσκαψε λάκκο, κ.λπ.> (A f. 50 b) Αλλά βέβαια πρέπει να επεξεργαστούμε περαιτέρω την ψαλμωδία. Επομένως, θα μπορούσε εύλογα να ειπωθεί και για κάθε αμάρτημα, ότι αυτός που αμαρτάνει συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· διότι, κατά κάποιον τρόπο, οι πονηροί διαλογισμοί πάντοτε προηγούνται των κακών αποτελεσμάτων.
Λεπτομέρειες
Ἁρμόσειε δ᾽ ἂν τὸ ῥητὸν καὶ τοῖς Ἰουδαίων καθηγηταῖς, οἳ συλλαβόντες, ἤγουν ἐν ὠδῖσι προεισδεξάμενοι, τῆς κατὰ Χριστοῦ δυσσεβείας τὰ σπέρματα, τῆς τοῦ διαβόλου σκαιότητος ταῦτα αὐτοῖς ἐνσπειράσης, ἐξέτεκον ἀνομίαν, τὴν κατ᾽ αὐτοῦ δηλονότι. Ὠδίνησεν ἀδικίαν καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν καὶ αὐτὸς ὁ Σατανᾶς· πειράζων μὲν γὰρ προσῆλθε κατὰ τὴν ἔρημον· εἶτα ἀπέστη μέχρι καιροῦ, καὶ εἰς πέρας ἤγαγε τὸν ἐξ ἀρχῆς τεθέντα σκοπόν. Κατέθηξε γὰρ ἐν αὐτῷ τὰς τῶν Ἰουδαίων καρδίας καὶ τὴν τοῦ προδότου ψυχὴν, ὃς δὴ καὶ κατ᾽ αὐτὸν τὸν τῆς ἑαυτοῦ δυσσεβείας πατέρα, φημὶ δὴ τὸν Σατανᾶν, συνέλαβε μὲν ἀδικίαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, αἰσχρῶν ἕνεκα λημμάτων, καταπροδοῦναι τοῖς φονῶσιν αὐτὸν βουλόμενος. Εἶτα καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν· λαβὼν γὰρ τριάκοντα δηνάρια, παρέδωκεν αὐτὸν, σύνθημα φόνου τὸ τῆς ἀγάπης σύμβολον ποιησάμενος, τουτέστι τὸ φίλημα, καὶ αὐτὴν ἀδικήσας τὴν ἀρετήν. Εἶτα δέχεται μὲν ὁ προφήτης, ὡς ἐν λόγῳ παραδείγματος, τὸ ὀρύξαι λάκκον καὶ ἀνασκάψαι αὐτόν· καταλευκαίνει δὲ τοῦ φαινομένου τὴν διάνοιαν, ἐπενεγκὼν εὐθὺς τὸ, Ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ. Πόνον δὲ οἶμαι λέγειν αὐτὸν, ἢ τὴν ἐπὶ τῷ τὸν βόθρον ὀρύξαι ματαιοπονίαν, ἢ τὸν φθόνον ὃς κατατήκει τὴν τῶν ἐχόντων καρδίαν· ἀδικίαν δὲ τὴν πλεονεξίαν, ἤγουν τὴν ἐπιβουλὴν ἣν ἄν τις ἐργάσαιτο κατὰ τοῦ πέλας.
Το ρητό θα ταίριαζε επίσης και στους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι αφού συνέλαβαν, δηλαδή δέχθηκαν προηγουμένως με ωδίνες τα σπέρματα της ασέβειας κατά του Χριστού, τα οποία έσπειρε μέσα τους η κακία του διαβόλου, γέννησαν ανομία, δηλαδή την ανομία εναντίον Του. Κοιλοπόνεσε αδικία και γέννησε ανομία και ο ίδιος ο Σατανάς. Διότι, ενώ αρχικά τον πλησίασε πειράζοντάς τον στην έρημο, έπειτα απομακρύνθηκε για κάποιο χρονικό διάστημα, και τελικά έφερε σε πέρας τον αρχικό του σκοπό. Διότι παρότρυνε εναντίον του τις καρδιές των Ιουδαίων και την ψυχή του προδότη, ο οποίος, ακολουθώντας τον ίδιο τον πατέρα της δικής του ασέβειας, δηλαδή τον Σατανά, συνέλαβε αδικία κατά του Χριστού εξαιτίας αισχρών κερδών, θέλοντας να τον προδώσει σε αυτούς που επιθυμούσαν να τον φονεύσουν. Έπειτα γέννησε και ανομία. Διότι, παίρνοντας τα τριάντα δηνάρια, τον παρέδωσε, κάνοντας σύνθημα φόνου το σύμβολο της αγάπης, δηλαδή το φιλί, αδικώντας έτσι την ίδια την αρετή. Έπειτα ο προφήτης λαμβάνει ως παράδειγμα την πράξη του να ανοίγει κάποιος λάκκο και να τον ανασκάπτει. Διασαφηνίζει όμως το νόημα αυτού του παραδείγματος προσθέτοντας αμέσως το: Θα επιστρέψει ο πόνος του στο δικό του κεφάλι. Και νομίζω ότι ονομάζει πόνο είτε τον μάταιο κόπο για το σκάψιμο του λάκκου είτε τον φθόνο που λιώνει την καρδιά όσων τον έχουν. Ονομάζει δε αδικία την πλεονεξία, δηλαδή την επιβουλή που θα μπορούσε να διαπράξει κάποιος εναντίον του πλησίον.
Λεπτομέρειες
ὅθεν ἐπειδὴ κατερρυπώθη καὶ κατεμιάνθη τῆς ἀποφάσεως ἀποστατήσας ὁ ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ καὶ κηλῖδας ἐναπεμάξατο κακίας πολλῆς, ἃς ὁ ἄρχων τοῦ σκότους ἀπεκύησε καὶ πατὴρ τῆς πλάνης, πόνον κατὰ τὴν γραφὴν συλλαβών, ἵνα τὸν ἄνθρωπον φαντάζειν ἀεὶ πρὸς ἀδικίαν ἔχῃ καὶ κινεῖν, ὁ θεὸς ὁ παντοκράτωρ ἀθάνατον κακὸν ἐξ ἐπιβουλῆς τοῦ διαβόλου ἰδὼν αὐτὸν γεγενημένον, καθάπερ καὶ ὁ διάβολος πλάνος ἦν, τοὺς δερματίνους χιτῶνας διὰ τοῦτο κατεσκεύασεν, οἱονεὶ νεκρότητι περιβαλὼν αὐτὸν ὅπως διὰ τῆς λύσεως τοῦ σώματος πᾶν τὸ ἐν αὐτῷ γενηθὲν κακὸν ἀποθάνῃ. 31. Προηπόρηται δὲ ἤδη καὶ ἀπεδείχθη τοὺς δερματίνους χιτῶνας μὴ εἶναι τὰ σώματα. ὅμως δὲ καὶ πάλιν (οὐ γὰρ ἅπαξ ῥητέον) φράζωμεν. αὐτὸς πρὸ τῆς κατασκευῆς αὐτῶν ὁ πρωτόπλαστος ὁμολογεῖ καὶ ὀστᾶ ἔχειν καὶ σάρκας, ὁπότε δὴ τὴν γυναῖκα προσενεχθεῖσαν αὐτῷ θεασάμενος «τοῦτο νῦν ὀστοῦν» ἐφώνησεν «ἐκ τῶν ὀστῶν μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου· αὕτη κληθήσεται γυνή, ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφθη. ἕνεκεν τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν».
Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή ο άνθρωπος ρυπώθηκε και μολύνθηκε, έχοντας αποστατήσει από την απόφαση του Θεού, και αποτύπωσε επάνω του κηλίδες μεγάλης κακίας, τις οποίες γέννησε ο άρχοντας του σκότους και πατέρας της πλάνης, συλλαμβάνοντας πόνο σύμφωνα με τη Γραφή, προκειμένου να κάνει τον άνθρωπο να φαντάζεται πάντοτε και να κινείται προς την αδικία, ο Παντοκράτωρ Θεός, βλέποντάς τον ότι είχε μετατραπεί σε ένα αθάνατο κακό εξαιτίας της επιβουλής του διαβόλου, όπως ακριβώς πλάνος ήταν και ο διάβολος, για τον λόγο αυτόν κατασκεύασε τους δερμάτινους χιτώνες. Τον περιέβαλε δηλαδή τρόπον τινά με νεκρότητα, ώστε μέσω της διάλυσης του σώματος να πεθάνει κάθε κακό που δημιουργήθηκε μέσα του. 31. Έχει ήδη τεθεί το ερώτημα και έχει αποδειχθεί ότι οι δερμάτινοι χιτώνες δεν ταυτίζονται με τα σώματα. Ωστόσο, ας το επαναλάβουμε (διότι δεν πρέπει να λεχθεί μόνο μία φορά). Ο ίδιος ο πρωτόπλαστος, πριν από την κατασκευή τους, ομολογεί ότι διαθέτει και οστά και σάρκες, τότε δηλαδή που, αντικρίζοντας τη γυναίκα η οποία του προσφέρθηκε, αναφώνησε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου· αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της ελήφθη. Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα».
Λεπτομέρειες
Καὶ ὁρᾶτε οἱ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμελόμενοι ὅτι πάντες οἱ κατὰ τῆς ἀληθείας ἐνεχθέντες ἑαυτοῖς τὴν ἀδικίαν προσεπορίσαντο, ὡς καὶ ὁ ἅγιος προφήτης Δαυὶδ λέγει «συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν». πᾶς γὰρ ὁ ἑαυτῷ συνάγων τὸν πόνον τῶν ἀλλοτρίων διανοημάτων ἑαυτῷ τίκτει τὴν ἀδικίαν καὶ τοῖς πειθομένοις· «λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτόν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο». ἀλλὰ πρὸς ταῦτα πάντα εἴ τις ἔχει ἀντιλέγειν, ἡκέτω· εἴ τις 〈θέλει〉 θεῷ ἀντιπράττειν, τολμάτω. θεὸς γὰρ ἰσχυρὸς «οὐ κοπιάσει οὐδὲ πεινάσει οὐδὲ διψήσει, οὐδὲ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦ», ἐν ᾗ τὰ λελυμένα σώματα ἐγείρει, ἐν ᾗ τὸ ἀπολλύμενον σῴζει, ἐν ᾗ τὸ τεθνηκὸς ζωογονεῖ, ἐν ᾗ τὸ φθαρτὸν ἀφθαρσίαν ἀμφιέννυσιν, ἐν ᾗ τὸν κόκκον τὸν πεσόντα εἰς ἀνάστασιν φέρει, ἐν ᾗ τὸν σπαρέντα καὶ ἀποθανόντα εἰς περισσοτέραν φαιδρότητα ἄγει ἀνακαινίζων· ὡς ἐν πολλαῖς γραφαῖς ἐμφέρεται, αἰνιττομένης τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως. 71. Ἐν δὲ τῷ 〈τοῦ〉 Δαυὶδ περὶ τοῦ ἐγκαινισμοῦ τοῦ οἴκου Δαυὶδ ψαλμῷ ὡς καραδοκῶν ὁ προφήτης καὶ πνεύματι ἁγίῳ σκοπῶν τὸ μέλλον εὐλόγως περὶ ἀναστάσεως ἔφη· «ὑψώσω σε, κύριε, ὅτι ὑπέλαβές με, ἀνακαινίζων μου τὸν οἶκον», τουτέστιν τὸ σῶμα τὸ πεσόν, «καὶ οὐκ ηὔφρανας τοὺς ἐχθρούς μου ἐπ᾽ ἐμέ».
Και βλέπετε, εσείς που φροντίζετε για την ίδια σας τη ζωή, ότι όλοι όσοι στράφηκαν κατά της αλήθειας προξένησαν αδικία στον εαυτό τους, όπως ακριβώς λέει και ο άγιος προφήτης Δαβίδ: «συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία». Διότι καθένας που συγκεντρώνει στον εαυτό του τον πόνο των ξένων αντιλήψεων, γεννά την αδικία για τον εαυτό του και για όσους πείθονται σε αυτόν: «άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Αλλά απέναντι σε όλα αυτά, αν κάποιος έχει να φέρει αντίρρηση, ας προσέλθει· αν κάποιος θέλει να εναντιωθεί στον Θεό, ας τολμήσει. Διότι ο Θεός είναι ισχυρός, «δεν θα κοπιάσει, ούτε θα πεινάσει, ούτε θα διψάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του», με την οποία εγείρει τα αποσυντεθειμένα σώματα, με την οποία σώζει αυτό που χάνεται, με την οποία ζωογονεί αυτό που έχει πεθάνει, με την οποία ντύνει το φθαρτό με αφθαρσία, με την οποία φέρνει σε ανάσταση τον σπόρο που έπεσε, με την οποία οδηγεί αυτόν που σπάρθηκε και πέθανε σε μεγαλύτερη λαμπρότητα, ανακαινίζοντάς τον. Όπως αναφέρεται σε πολλές Γραφές, υποδηλώνοντας έτσι τη δική μας ανάσταση. 71. Και στον ψαλμό του Δαβίδ για τον εγκαινισμό του οίκου του Δαβίδ, ο προφήτης, προσδοκώντας και ερευνώντας το μέλλον με το Άγιο Πνεύμα, ευλόγως μίλησε για την ανάσταση λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης, ανακαινίζοντας τον οίκο μου», δηλαδή το σώμα που έπεσε, «και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου».
Λεπτομέρειες
σημαίνει δὲ ἐνταῦθα τὴν τοῦ Γαβριὴλ εἴσοδον πρὸς τὴν Μαρίαν, ὅτε ἐξῆλθεν εὐαγγελίσασθαι αὐτῇ ὅτι μέλλει γεννᾶν υἱὸν θεοῦ σωτῆρα τῷ κόσμῳ, οὐκ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ἀλλὰ διὰ πνεύματος ἁγίου. ἀλλὰ καὶ τῷ Φιλίππῳ τῷ εὐαγγελιστῇ «τέσσαρες ἦσαν θυγατέρες προφητεύουσαι»· ἐπροφήτευον δ᾽ ἄρα δι᾽ ἣν κατηξιοῦντο ἔχειν παρθενίαν. καὶ Θέκλα μὲν συναντᾷ Παύλῳ τῷ ἁγίῳ καὶ διαλύεται γάμον, ὁρμαστὸν ἔχουσα εὐειδέστατον, πρωτεύοντα δὲ πόλεως, πλούσιον ἄγαν, εὐγενέστατον δὲ [ἐν] τῷ βίῳ καὶ διαφανέστατον· καὶ περιφρονεῖ τῶν ἐπιγείων ἡ ἁγία, ἵνα τῶν ἐπουρανίων ἐγκρατὴς γένηται. εἰ τοίνυν οὗτοι ταῦτα, πόσῳ γε μᾶλλον ἡ Μαρία, ἐφ᾽ ἣν ἡ θαυμασία πᾶσα οἰκονομία γεγένηται; πόθεν τοίνυν συνάξω διανοίας εἰς τὸ ἀγαθὸν καὶ ἐκτρέψω τὸν ζόφον τῶν τὰ δεινὰ ἐγκισσησάντων, καθάπερ γέγραπται «συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν»; οὗτοι γὰρ ἀληθῶς συλλαμβάνουσι πόνον διανοημάτων, τίκτουσι δὲ ἀνομίαν βλασφημιῶν. 17. Ἀλλὰ μή τις ἐκεῖνα ὑπονοείτω καὶ ἑτέρως αὐτὰ ὑποσπείρειν ἑαυτῷ πειρώμενος λεγέτω· πῶς οὖν εἶπε τὸ εὐαγγέλιον· ὅτι «εὑρέθη ἐν γαστρὶ ἔχουσα ἐκ πνεύματος ἁγίου ἡ Μαρία, πρὶν ἢ συνελθεῖν αὐτούς»; ἆρα οὖν προσεδοκᾶτο ἡ συνέλευσις καὶ τούτου χάριν εἶπε «πρὸ τοῦ συνελθεῖν»;
Εννοεί δε εδώ την είσοδο του Γαβριήλ προς τη Μαρία, όταν εξήλθε για να της ευαγγελιστεί ότι πρόκειται να γεννήσει τον Υιό του Θεού ως σωτήρα του κόσμου, όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά διά Πνεύματος Αγίου. Αλλά και ο Φίλιππος ο ευαγγελιστής είχε «τέσσερις θυγατέρες που προφήτευαν»· προφήτευαν λοιπόν εξαιτίας της παρθενίας που είχαν αξιωθεί να διατηρούν. Και η Θέκλα συναντά τον άγιο Παύλο και διαλύει τον γάμο της, αν και είχε μνηστήρα ωραιότατο, άρχοντα της πόλεως, πάρα πολύ πλούσιο, ευγενέστατο και επιφανέστατο στον βίο· και η αγία περιφρονεί τα επίγεια, προκειμένου να καταστεί κάτοχος των επουρανίων. Εάν λοιπόν αυτές έπραξαν αυτά, πόσο μάλλον η Μαρία, στην οποία συντελέστηκε όλη η θαυμαστή θεία οικονομία; Από πού λοιπόν θα συγκεντρώσω αγαθές σκέψεις και θα αποτρέψω το σκοτάδι εκείνων που κυοφόρησαν τα δεινά, όπως ακριβώς έχει γραφτεί: «συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία»; Διότι αυτοί πραγματικά συλλαμβάνουν πόνο διανοημάτων και γεννούν ανομία βλασφημιών. 17. Αλλά ας μην υποθέσει κανείς τα εξής και, προσπαθώντας να τα ενσπείρει στον εαυτό του με διαφορετικό τρόπο, πει: πώς λοιπόν αναφέρει το Ευαγγέλιο ότι «βρέθηκε έγκυος η Μαρία εκ Πνεύματος Αγίου, πριν συνέλθουν»; Άραγε αναμενόταν η συνεύρεση και για τον λόγο αυτό ειπώθηκε το «πριν συνέλθουν»;
Λεπτομέρειες
εἶτ᾽ ἐπειδήπερ ⌜ἐξαπατῶντες ἑαυτοὺς ἕτερον προσδοκῶσι Χριστὸν ἀνθρώπινά τινα περὶ αὐτοῦ μυθολογοῦντες.⌝ τούτου χάριν ἐπιλέγει· 〈πεποίθασιν ἐπὶ ματαίοις καὶ λαλοῦσι κενά〉. διὸ παραινεῖ ὁ θεῖος Ἀπόστολος ‹μὴ προσέχειν› «Ἰουδαϊκοῖς μύθοις καὶ ἐντολαῖς ἀνθρώπων ἀποστρεφομένων τὴν ἀλήθειαν». οἱ δ᾽ αὐτοὶ οὗτοι ἐπινοοῦντες εὑρησιλογίας ἑαυτοῖς καὶ ἐξ οἰκείων λογισμῶν βλασφήμους τινὰς συντιθέντες λόγους κατὰ τοῦ Χριστοῦ τοῦ θεοῦ 〈κύουσι πόνον καὶ τίκτουσιν ἀνομίαν〉· οὐ γὰρ ἐπίστανται λέγειν· «ἐκ τοῦ φόβου σου, κύριε, ἐν γαστρὶ ἐλάβομεν καὶ ὠδινήσαμεν καὶ 〈ἐτέκομεν〉 πνεῦμα σωτηρίας». τοιαῦτα δὲ 〈κύουσιν〉, ὁποῖα καὶ δι᾽ ἑτέρου λέλεκται· «ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε 〈πόνον〉 καὶ 〈ἔτεκεν ἀνομίαν〉· λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον, ὃν εἰργάσατο». εἴη δ᾽ ἂν τοιαῦτα καὶ τὰ ἀσεβῆ καὶ ἄθεα δόγματα, ὅσα ἕκαστος ἐκ τῆς αὐτοῦ διανοίας εὑρησιλογῶν ἀναπλάττει. οἱ δὲ τοιοῦτοι καὶ 〈ᾠὰ ἀσπίδων ἔρρηξαν〉 ⌜τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων τὰ σπέρματα ἐν ἑαυτοῖς κυήσαντες· διὸ τοῖς τῆς κακίας καὶ πονηρίας αὐτῶν υἱοῖς ἐλέγετο· «ὄφεις, γεννήματα ἐχιδνῶν». ἀναλόγως δὲ τῷ σπόρῳ τῷ θείῳ τὸν τῶν ἀντικειμένων δυνάμεων σπόρον ᾠὰ ὠνόμασε διὰ τὸ παράδειγμα τοῦ ἑρπυστικοῦ γένους· 〈ἀσπίδες〉 καὶ ὄφεις καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ᾠοτόκων ἐστίν.
Έπειτα, επειδή ακριβώς, εξαπατώντας τους εαυτούς τους, προσδοκούν άλλον Χριστό, πλάθοντας κάποιους ανθρώπινους μύθους γι' αυτόν, για τον λόγο αυτόν προσθέτει: «έχουν πεποίθηση σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά λόγια». Γι' αυτό, ο θείος Απόστολος προτρέπει να μην δίνουν προσοχή «σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια». Οι ίδιοι αυτοί, επινοώντας σοφιστείες για τους εαυτούς τους και συνθέτοντας από δικούς τους λογισμούς κάποιους βλάσφημους λόγους κατά του Χριστού, του Θεού, «κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία»· διότι δεν γνωρίζουν να λένε: «από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Τέτοια δε κυοφορούν, όπως έχει ειπωθεί και μέσω άλλου: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Τέτοια θα ήταν και τα ασεβή και άθεα δόγματα, όσα ο καθένας, κάνοντας ευρηματικούς συλλογισμούς από τη δική του διάνοια, αναπλάθει. Οι άνθρωποι αυτού του είδους «έσπασαν αυγά ασπίδων», επειδή κυοφόρησαν μέσα τους τα σπέρματα των αντίθετων δυνάμεων· γι' αυτό και λεγόταν στους υιούς της κακίας και της πονηρίας τους: «όφεις, γεννήματα εχιδνών». Σε αντιστοιχία προς τον θείο σπόρο, ονόμασε τον σπόρο των αντίθετων δυνάμεων αυγά, εξαιτίας του παραδείγματος του γένους των ερπετών· διότι οι ασπίδες, τα φίδια και τα παρόμοια ανήκουν στα ωοτόκα.
Λεπτομέρειες
Ἐὰν μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ στιλβώσει· τὸ τόξον αὐτοῦ ἐνέτεινε καὶ ἡτοίμασεν αὐτό. Μήποτε παρασεσιωπημένως ταῦτα περὶ τοῦ διαβόλου λέγεται· οὗτος γὰρ πρὸς τούτους καὶ ὠδίνησεν ἀδικίαν, καὶ τὰ ἑξῆς.
Εάν δεν επιστρέψετε, θα στιλβώσει τη ρομφαία του· το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε. Μήπως άραγε αυτά λέγονται υπορρήτως για τον διάβολο; Διότι αυτός εναντίον τους κυοφόρησε αδικία, και τα εξής.
Λεπτομέρειες
Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο. Ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὐτοῦ ἡ ἀδικία αὐτοῦ καταβήσεται.
Ιδού, κοιλοπόνεσε την αδικία, συνέλαβε τον πόνο και γέννησε την ανομία. Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Θα επιστρέψει ο πόνος του στο δικό του κεφάλι, και πάνω στην κορυφή του θα κατεβεί η αδικία του.
Λεπτομέρειες
Ὤδινον γὰρ κατὰ τὸ λελεγμένον· Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο. Ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὐτοῦ ἡ ἀδικία αὐτοῦ καταβήσεται. Ταῦτα δι᾽ ἔργων πληρούμενα ὀφθαλμοῖς αὐτοῖς ἡμεῖς παρειλήφαμεν· ἃ καὶ εἰκὸς τοῖς μεθ᾽ ἡμᾶς ἀπίστοις μηδὲ ἀκοῇ πιστεύεσθαι λεγόμενα. Πάντες γοῦν οἱ καθ᾽ ἡμᾶς τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ πολέμιοι καταστάντες, ἄρχοντες τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ τύραννοι, θεηλάτοις μάστιξιν αἰκισθέντες· οἱ μὲν σήψεις τοῦ σώματος ὑπέμειναν, ὡς καὶ σκώληκας ἐξ αὐτῶν ἔτι ζώντων μετ᾽ ἀφορήτου δυσωδίας βρύειν· οἱ δὲ τὰς ὄψεις ἔτι ζῶντες ἐπηρώθησαν, ὡς καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθεῖν τῆς καταλαβούσης αὐτοὺς θεηλάτου μάστιγος, παλινῳδίαν τε ᾆσαι καὶ τὸν τῆς Ἐκκλησίας Θεὸν μέγαν εἶναι καὶ ἀληθῆ καὶ μόνον Κύριον ὁμολογῆσαι· προστάξαι δὲ σὺν πολλῇ σπουδῆ ἀνανεοῦσθαι καὶ οἰκοδομεῖν τὴν πάλαι πρὸς αὐτῶν πολεμηθεῖσαν τοῦ Θεοῦ πόλιν. Τὸ δ᾽ ἑξῆς εἰρημένον· Ἐν πνεύματι βιαίῳ συντρίψεις πλοῖα Θαρσεῖς· ἢ κατὰ τὸν Ἀκύλαν· Ἐν πνεύματι καύσωνος συντρίβεις νῆας Θαρσεῖς· ἢ κατὰ τὸν Σύμμαχον· Δι᾽ ἀνέμου βιαίου κατάξεις ναῦς Θαρσεῖς· νοήσεις ἐπιστήσας ὡς νῆες Θαρσεῖς ἐλέγοντο πλοῦτον μέγαν φέρειν τῷ Σολομῶντι ποτὲ κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ἐν ταῖς Βασιλείαις κειμένην.
Διότι κοιλοπονούσαν σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία. Λάκκο έσκαψε και τον εκβάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Θα επιστρέψει ο πόνος του στο κεφάλι του, και στην κορυφή του κεφαλιού του η αδικία του θα καταβεί». Αυτά, καθώς εκπληρώνονταν μέσα από τα γεγονότα, εμείς τα είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια· πράγματα τα οποία είναι φυσικό για τους μεταγενέστερούς μας να φανούν απίστευτα και να μην τα πιστέψουν ούτε καν ακούγοντάς τα. Όλοι λοιπόν εκείνοι που στην εποχή μας κατέστησαν πολέμιοι της Εκκλησίας του Θεού, άρχοντες του αιώνος τούτου και τύραννοι, βασανίστηκαν από θεόσταλτες μάστιγες· άλλοι μεν υπέστησαν σήψη του σώματος, ώστε, ενώ βρίσκονταν ακόμη εν ζωή, να αναβλύζουν από αυτούς σκουλήκια με ανυπόφορη δυσοσμία· άλλοι δε, ενώ ζούσαν ακόμη, τυφλώθηκαν, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν συναίσθηση της θεόσταλτης μάστιγας που τους βρήκε, να ανακαλέσουν τις πράξεις τους και να ομολογήσουν ότι ο Θεός της Εκκλησίας είναι μέγας, αληθινός και ο μόνος Κύριος· και να προστάξουν με πολλή σπουδή την ανανέωση και την ανοικοδόμηση της πόλης του Θεού, την οποία προηγουμένως οι ίδιοι πολεμούσαν. Και όσον αφορά το επόμενο χωρίο: «Με βίαιο άνεμο θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς»· ή κατά τον Ακύλα: «Με άνεμο καύσωνα συντρίβεις τα πλοία της Θαρσείς»· ή κατά τον Σύμμαχο: «Με βίαιο άνεμο θα καταστρέψεις τα πλοία της Θαρσείς»· θα το κατανοήσεις εάν προσέξεις ότι τα πλοία της Θαρσείς ελέγετο πως έφερναν κάποτε μεγάλο πλούτο στον Σολομώντα, σύμφωνα με την ιστορία που αναφέρεται στα βιβλία των Βασιλειών.
Λεπτομέρειες
τὸ τοῦ ψαλμοῦ γίνεται· συλλαμβάνουσιν οἱ βάσκανοι πόνον, καὶ τίκτουσιν ἀνομίαν· καί τις ἐντεῦθεν αἴρεται φήμη ὡς εἴη καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν παρὰ τῷ ἀποστόλῳ Κορίνθιον, τῇ μητρυιᾷ συνεχόμενος· καὶ πτερὰ ὁ δημόσιος ἐπὶ τῇ· φήμῃ λαμβάνει, καὶ τῇ τῶν στρατιωτῶν οἰκίᾳ ῥαγδαῖος ἐφίπταται· καὶ αὐτὴν ἐκεῖνα δρᾷ ἃ καὶ βάρβαροι ἂν ἀνδραποδισταί, ἢ πῦρ ἐν ἀκάνθαις πεσόν, ἢ ποταμοὶ μεγάλῳ καὶ ἀνυποίστῳ ῥεύματι κατ’ ὄρεσφιν ἢ οἰκειότερον εἰπεῖν Ἴδηθεν ῥέοντες ἔδρασαν· ἀλλ’ εἰ σχολὴν καὶ βραχεῖαν ἄγεις προσερωτάσθωσαν καὶ οἱ πεπονθότες αὐτοὶ παρεστῶτές σοι, καὶ ἀκούσῃ ὅτι καὶ μετέωρος ὅτι καὶ ἀμφ’ αὐτόν, ὅ φησιν Ὅμηρος, πολλὰ ῥόπαλα ἐάγη ὅτι καὶ ὁ Λογαριαστής—τοῦτο γὰρ ἐπώνυμον τῷ μετά γε τὸν Ἐσκαμματισμένον τὴν τῶν δημοσίων ἐπιμέλειαν ἐν Σκαμάνδρῳ λαχόντι—βαρβαρικώτερον μᾶλλον αὐτοῖς ἐχρήσατο ἢ χριστιανικώτερον· καὶ ἐλεήσεις ἀκούσας καὶ τοὺς ἱκέτας παρακεκλημένους καὶ τεθεραπευμένους ἐκπέμψεις. εἰ μὴ τὰ ἀπὸ τῶν στρεβλώσεων καὶ τῆς αἰώρας, τὰ γοῦν ἀπὸ τῆς οἰκίας καὶ τῆς περιουσίας ἀφαιρεθέντα.
Συμβαίνει αυτό που λέει ο ψαλμός: οι βάσκανοι συλλαμβάνουν πόνο και γεννούν ανομία. Και από εκεί εγείρεται κάποια φήμη, ότι τάχα και αυτός, όπως ο Κορίνθιος για τον οποίο κάνει λόγο ο Απόστολος, συζεί με τη μητριά του. Και ο δημόσιος υπάλληλος βγάζει φτερά στο άκουσμα της φήμης, και εφορμά ορμητικός στην οικία των στρατιωτών. Και της προκαλεί τέτοια δεινά, όσα θα προκαλούσαν βάρβαροι δουλέμποροι, ή φωτιά που πέφτει σε αγκάθια, ή ποταμοί που ρέουν από τα βουνά με μεγάλο και αβάσταχτο ρεύμα, ή για να μιλήσουμε πιο οικεία, που ρέουν από την Ίδη. Αλλά αν διαθέτεις έστω και λίγο ελεύθερο χρόνο, ας ερωτηθούν οι ίδιοι οι παθόντες που παρίστανται ενώπιόν σου, και θα ακούσεις ότι και μετέωρος κρεμάστηκε και ότι πάνω του, όπως λέει ο Όμηρος, έσπασαν πολλά ρόπαλα. Ότι και ο Λογαριαστής —διότι αυτό είναι το προσωνύμιο εκείνου που, μετά τον Εσκαμματισμένο, ανέλαβε τη μέριμνα των δημοσίων υποθέσεων στον Σκάμανδρο— τους συμπεριφέρθηκε περισσότερο βάρβαρα παρά χριστιανικά. Και αφού τα ακούσεις, θα τους σπλαχνιστείς και θα αφήσεις τους ικέτες να απέλθουν παρηγορημένοι και θεραπευμένοι· αν όχι από τις συνέπειες των βασανιστηρίων και της κρέμασης, τουλάχιστον ως προς την αποκατάσταση των όσων τους αφαιρέθηκαν από την οικία και την περιουσία τους.
Λεπτομέρειες
ἢ τί γὰρ διαφέρει λαθραίως ἐκ τοιχωρυχίας ἀλλότρια ληϊσάμενον ἔχειν καὶ τῷ φόνῳ τοῦ παροδεύοντος δεσπότην ἑαυτὸν τῶν ἐκείνου ποιεῖν ἢ διὰ τῆς τῶν τόκων ἀνάγκης κτᾶσθαι τὰ μὴ προσήκοντα; ὢ κακῆς προσηγορίας! τόκος ὄνομα τῇ λῃστείᾳ γίνεται. ὢ πικρῶν γάμων! ὢ πονηρᾶς συζυγίας, ἣν ἡ φύσις μὲν οὐκ ἐγνώρισεν, ἡ δὲ τῶν φιλοχρηματούντων νόσος ἐν τοῖς ἀψύχοις ἐκαινοτόμησεν. ὢ χαλεπῶν κυημάτων, ἀφ᾽ ὧν ὁ τοιοῦτος τόκος ἐκφύεται. μόνον ἐν τοῖς οὖσι τὸ ἔμψυχον τῇ κατὰ τὸ ἄρρεν καὶ θῆλυ διαφορᾷ διεκρίθη. τούτοις εἶπεν ὁ πλάσας θεὸς Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε, ὥστε διὰ τῆς ἐξ ἀλλήλων γενέσεως εἰς πλῆθος τὸ ζωογονούμενον αὔξεσθαι. ὁ δὲ τοῦ χρυσίου τόκος ἐκ ποίων γάμων συνίσταται; ἐκ ποίας τελεσφορεῖται κυήσεως; ἀλλ᾽ οἶδα τὴν ὠδῖνα τοῦ τοιούτου τόκου, παρὰ τοῦ προφήτου μαθὼν Ἰδού, φησίν, ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. οὗτος ἐκεῖνός ἐστιν ὁ τόκος, ὃν ὠδίνησε μὲν ἡ πλεονεξία, τίκτει δὲ ἡ ἀνομία καὶ ἡ μισανθρωπία μαιεύεται.
Διότι σε τι διαφέρει το να κατέχει κανείς ξένα αγαθά έχοντάς τα κλέψει κρυφά με διάρρηξη, και το να καθιστά τον εαυτό του κύριο της περιουσίας του οδοιπόρου δολοφονώντας τον, από το να αποκτά όσα δεν του ανήκουν μέσω του καταναγκασμού των τόκων; Ώ, κακή ονομασία! Ο τόκος γίνεται όνομα για τη ληστεία. Ώ, πικροί γάμοι! Ώ, πονηρή σύζευξη, την οποία η μεν φύση δεν γνώρισε, η αρρώστια όμως των φιλοχρήματων καινοτόμησε στα άψυχα. Ώ, σκληρά κυήματα, από τα οποία εκφύεται ένας τέτοιος τόκος. Μόνο μεταξύ των όντων το έμψυχο ξεχώρισε με τη διάκριση σε άρρεν και θήλυ. Σε αυτά είπε ο Θεός που τα έπλασε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», ώστε μέσω της γέννησης του ενός από το άλλο, τα ζωντανά πλάσματα να αυξάνονται σε πλήθος. Ο τόκος όμως του χρυσού από ποιους γάμους συνιστάται; Από ποια κύηση τελεσφορείται; Γνωρίζω όμως την ωδίνη ενός τέτοιου τόκου, έχοντας διδαχθεί από τον προφήτη, ο οποίος λέει: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία». Αυτός είναι εκείνος ο τόκος, για τον οποίο κοιλοπόνησε μεν η πλεονεξία, τον γεννά δε η ανομία και τον εκμαιεύει η μισανθρωπία.
Λεπτομέρειες
καὶ μὴ ὀργήν Ἀπεκδέχεται γὰρ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ ἁμαρτωλοῦ διὰ παντός. ἐὰν μὴ ἐπιστραφῆτε Τουτέστι σπεύδετε πρός με· εἰ δὲ μή γε, ἡ ῥομφαία ἠκονημένη ἐκδέχεται τοὺς ἀπειθοῦντας. τὸ τόξον—καὶ ἐν αὐτῷ Τὸ τόξον δηλαδὴ ἡ ἀπειλὴ τοῦ θεοῦ ἕτοιμος καὶ τὸ βέλος ἐπικείμενον, τουτέστιν ἀπόφασις ἐπὶ τοὺς ἁμαρτωλούς, καὶ φησίν· ἐπιστρέψατε πρός με ἢ πέμπω τὸν θάνατον. τὰ βέλη αὐτοῦ Ἡ γέεννα δηλονότι ἀεὶ καπνίζεται, κατειργασμένη πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ἀσεβῶν. ἰδοὺ ὠδίνησεν Ὁ Ἰούδας ὥσπερ ἐν γαστρὶ ἔσχε τὴν ἄδικον ἐνθύμησιν, καὶ τίκτει τὴν ἀνομίαν καὶ τὸν δεσπότην ἀργυρίου ἀπέδοτο. λάκκον ὤρυξεν Τὸν τάφον λέγει τὸν δεσποτικόν, ὃν ὤρυξαν Ἰούδας (οἱ Ἰουδαῖοι) καὶ ὁ διάβολος τῷ σωτῆρι, ὡς ἐδόκουν· ἀνεσκάφη δὲ ἀνοιχθεὶς τῇ ἀναστάσει τοῦ Χριστοῦ. καὶ ἐνπεσεῖται Διὰ γὰρ τοῦ βόθρου τουτέστι τοῦ μνήματος, οὗ ἡτοίμασε τῷ σωτῆρι, ὡς ἐδόκει, ὁ διάβολος, δι’ αὐτοῦ συλληφθεὶς κατηργήθη. ἐπιστρέψει Μεταμεληθεὶς γὰρ ὁ Ἰούδας καὶ ἐπιστρέψας ἀπήγξατο κατὰ τῆς κεφαλῆς ἑαυτοῦ τὸ σχοινίον ἐπιβαλών· ἄλλως τε καὶ ἡ ἁμαρτία, ἣν εἰργάσατο εἰς τὸν διδάσκαλον, κατέβη ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ ἐν πόνῳ (ἐμπόνως). ἐξομολογήσομαι Ὁ προφήτης, ἐκπληττόμενος τὸ μυστήριον, ἐξομολογεῖται τῷ θεῷ καὶ δοξάζει τὴν δύναμιν αὐτοῦ. καὶ ψαλῶ Αὐτῷ, φησί, τὴν δόξαν ἀποδώσω διὰ τῆς ᾠδῆς τῷ ἐντίμῳ καὶ φοβερῷ ὀνόματι.
και όχι οργή. Διότι αναμένει πάντοτε την επιστροφή του αμαρτωλού. εάν δεν επιστρέψετε. Δηλαδή σπεύσατε προς εμένα· διαφορετικά, η ακονισμένη ρομφαία περιμένει όσους απειθούν. το τόξο — και σε αυτό. Το τόξο, δηλαδή η απειλή του Θεού, είναι έτοιμο και το βέλος τοποθετημένο, δηλαδή η απόφαση για τους αμαρτωλούς, και λέει: Επιστρέψτε σε εμένα ή θα στείλω τον θάνατο. τα βέλη αυτού. Η γέεννα προφανώς καπνίζεται πάντοτε, προετοιμασμένη για την υποδοχή των ασεβών. ιδού κοιλοπόνεσε. Ο Ιούδας σαν σε γαστέρα συνέλαβε την άδικη σκέψη, και γεννά την ανομία και πούλησε τον Δεσπότη για αργύρια. λάκκο έσκαψε. Εννοεί τον δεσποτικό τάφο, τον οποίο έσκαψαν ο Ιούδας (οι Ιουδαίοι) και ο διάβολος για τον Σωτήρα, όπως νόμιζαν· αλλά αυτός ανασκάφηκε, αφού ανοίχθηκε με την ανάσταση του Χριστού. και θα πέσει μέσα. Διότι μέσω του λάκκου, δηλαδή του μνήματος, το οποίο ετοίμασε για τον Σωτήρα ο διάβολος, όπως νόμιζε, μέσω αυτού συνελήφθη και καταργήθηκε. θα επιστρέψει. Διότι ο Ιούδας, αφού μεταμελήθηκε και επέστρεψε, απαγχονίστηκε, βάζοντας το σχοινί γύρω από το κεφάλι του· άλλωστε και η αμαρτία, την οποία διέπραξε εναντίον του Διδασκάλου, κατέβηκε στο κεφάλι του με πόνο (οδυνηρά). θα εξομολογηθώ. Ο προφήτης, εκπληττόμενος από το μυστήριο, εξομολογείται στον Θεό και δοξάζει τη δύναμή Του. και θα ψάλω. Σε Αυτόν, λέει, θα αποδώσω τη δόξα μέσω της ωδής, στο έντιμο και φοβερό όνομα.
Λεπτομέρειες
Μὴ τοίνυν ἀλγῶμεν ἀκούοντες φορτικῶν ῥημάτων· πολὺ γὰρ κέρδος ἔχουσιν· ἀλλ᾽ ἐννοοῦντες αὐτοῦ καὶ τὴν μακροθυμίαν καὶ τὴν δικαιοκρισίαν, μήτε ἀπογινώσκωμεν τῆς σωτηρίας· μακρόθυμος γάρ ἐστι· μήτε ἀθυμῶμεν· δίκαιος γάρ ἐστιν· ἐνταῦθα μὲν πολλὴν τὴν μακροθυμίαν ἐνδεικνύμενος, ἐκεῖ δὲ τοὺς μὴ κερδάναντας ἐντεῦθεν τῇ πείρᾳ τῆς κολάσεως παραδιδούς· ὅπερ ἵνα μὴ γένηται, ἀποκρουσώμεθα ἐντεῦθεν ἤδη τὴν τιμωρίαν. Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν. Ὁ δὲ Ἑβραῖος, ἀντὶ τοῦ Ὠδίνησεν, Ἰέβαλ, Συνέλαβε πόνον. Ἄλλος, Καὶ κυήσας.
Ας μη λυπόμαστε, λοιπόν, όταν ακούμε βαριά λόγια· διότι προσφέρουν μεγάλη ωφέλεια. Απεναντίας, αναλογιζόμενοι και τη μακροθυμία και τη δικαιοκρισία Του, ούτε να απελπιζόμαστε για τη σωτηρία μας, διότι είναι μακρόθυμος, ούτε να αθυμούμε, διότι είναι δίκαιος· καθώς εδώ μεν επιδεικνύει πολλή μακροθυμία, εκεί δε παραδίδει στη δοκιμασία της κολάσεως όσους δεν ωφελήθηκαν στον παρόντα βίο. Και για να μη συμβεί αυτό, ας αποκρούσουμε από τώρα κιόλας την τιμωρία. «Ιδού ωδίνησεν αδικίαν» (κοιλοπόνεσε την αδικία). Το δε εβραϊκό κείμενο, αντί του «ωδίνησεν», αναφέρει «Ιέβαλ», δηλαδή «συνέλαβε πόνο». Άλλος πάλι μεταφραστής αποδίδει: «Και κυήσας» (και αφού κυοφόρησε).
Λεπτομέρειες
Καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Ἄλλος, Ψεῦδος. Δάκκον ὤρυξε, καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν, καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον ὃν εἰργάσατο. Ἄλλος, Εἰς διαφθορὰν ἣν εἰργάσατο. Εἶπεν ὅτι παρεσκεύασται πρὸς τιμωρίαν ὁ Θεός· εἶπεν ὅτι ἐπαφίησι τὰς κολάσεις. Ἐσωφρόνισε τούτῳ τὸν ἀκροατὴν, τὴν ἄνωθεν ὀργὴν ἐπικρεμάσας.
Και εγέννησε ανομία. Άλλος: Ψεύδος. Λάκκο έσκαψε και τον εκβάθυνε, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που κατασκεύασε. Άλλος: Στη φθορά που κατασκεύασε. Είπε ότι ο Θεός είναι προετοιμασμένος για τιμωρία· είπε ότι εξαπολύει τις κολάσεις. Με αυτό συνετίζει τον ακροατή, αφήνοντας την άνωθεν οργή να επικρέμαται.
Λεπτομέρειες
Ταύτην τοίνυν ὑπογράφων ὁ Προφήτης ἔλεγεν· Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν, συνέλαβε πόνον, καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν. Ἐντεῦθεν δείκνυται, ὅτι οὐ κατὰ φύσιν ἡμῖν ἡ ἀδικία, ἀλλὰ καὶ ἀλλότριόν τι. Διὸ καὶ βαρύνει, καὶ ἕως ἂν ἀπαλλαγῶμεν, ὠδῖσι περιβάλλει.
Αυτήν λοιπόν περιγράφοντας ο Προφήτης έλεγε: «Ιδού, ωδίνησε αδικία, συνέλαβε πόνο, και γέννησε ανομία». Από αυτό αποδεικνύεται ότι η αδικία δεν είναι σύμφωνη με τη φύση μας, αλλά αποτελεί κάτι το ξένο. Γι' αυτό και μας βαραίνει, και μέχρι να απαλλαγούμε από αυτήν, μας περιβάλλει με ωδίνες.
Λεπτομέρειες
Ἐπεὶ καὶ τὸ ἔμβρυον ἕως ἂν ἀπαρτίζηται, κατὰ φύσιν ἔγκειται τῇ γαστρί· διὰ τοῦτο καὶ μένει, καὶ πόνον οὐκ ἔχει. Μετὰ δὲ τὸ τελεσθῆναι, ἐὰν ἔνδον μένῃ, παρὰ φύσιν ἐστὶν ἡ διατριβή· ὅθεν καὶ ὠδῖνες γίγνονται. Διόπερ ἡ φύσις ἐνοχλουμένη βιάζεται ἐξωθήσασθαι, ἅτε ἐργασαμένη τὸ πᾶν καὶ ἀπαρτίσασα, καὶ οὐκ ἔτι δυναμένη φέρειν. Ἀλλ᾽ ἐκεῖ μὲν πρῶτον σύλληψις γίνεται, καὶ τότε ὠδίς· ἐνταῦθα δὲ πρῶτον ὠδίνησε, καὶ τότε συνέλαβε καὶ ἔτεκε. Τί οὖν οὖν ἐστιν εἰπεῖν; Ὅτι ἐκεῖ μὲν ἐν καιρῷ τοῦ τόκου ἡ ὠδὶς, ἐνταῦθα δὲ ἐξ ἀρχῆς ἡ ὠδίς. Ὁμοῦ τε γὰρ ἐβουλεύσατό τίς τι πονηρὸν, καὶ πρὶν ἢ πῆξαι τῇ διανοίᾳ, θόρυβος καὶ ταραχὴ κατὰ τὴν διάνοιαν. Ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς γυναικὸς τὸ καταβληθὲν ἅπαξ σπέρμα αὐτὸ καὶ διαπλάττεται πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ τικτομένου· ἐπὶ δὲ τῶν δόλους ῥαπτόντων σήμερον οὗτος κατεβλήθη ὁ λογισμὸς, καὶ πάλιν αὔριον ἕτερος· καὶ μυρίαι καταβολαὶ τῶν πονηρῶν τούτων πραγμάτων, καὶ καθ᾽ ἑκάστην ἡμέραν συλλήψεις καὶ ὠδῖνες διαφθείρουσαι τὴν ταῦτα τίκτουσαν διάνοιαν. Οὐ γὰρ τοιοῦτος ὁ τόκος, οἷος ἐπὶ τῶν γυναικῶν· ἀλλ᾽ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἐχιδνῶν, τὴν μήτραν διασπῶσι, καὶ τὰ πλευρὰ διακόπτοντα τὰ παιδία πρόεισιν· οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν δόλων καὶ ἐπὶ τῆς ἀδικίας. Ἀλλὰ κἂν μυρία φιλονεικήσωμεν, οὐ δυνησόμεθα παραστῆσαι τῷ λόγῳ τὴν ἀλγηδόνα, ἣν ὑπομένουσιν οἱ κακοί.
Διότι και το έμβρυο, έως ότου διαμορφωθεί πλήρως, παραμένει κατά φύσιν στην κοιλιά· γι' αυτό και μένει εκεί, και δεν προκαλεί πόνο. Μετά την ολοκλήρωσή του, όμως, εάν παραμείνει μέσα, η διαμονή του είναι παρά φύσιν· γι' αυτό και προκαλούνται οι ωδίνες. Για τον λόγο αυτό η φύση, επειδή πιέζεται, βιάζεται να το εξωθήσει, εφόσον ολοκλήρωσε το έργο της, το διαμόρφωσε πλήρως και δεν μπορεί πλέον να το βαστάξει. Αλλά εκεί μεν γίνεται πρώτα η σύλληψη και έπειτα ακολουθεί η ωδίνα· εδώ, αντίθετα, πρώτα πόνεσε και ύστερα συνέλαβε και γέννησε. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Ότι εκεί μεν η ωδίνα έρχεται τον καιρό του τοκετού, ενώ εδώ η ωδίνα υπάρχει εξ αρχής. Διότι, με το που θα σχεδιάσει κάποιος κάτι πονηρό, και προτού καν αυτό παγιωθεί στη διάνοια, προκαλείται θόρυβος και ταραχή μέσα στη διάνοια. Διότι στην περίπτωση της γυναίκας, το σπέρμα που καταβάλλεται άπαξ, αυτό είναι που διαπλάθεται για τη σύσταση του κυοφορούμενου· στην περίπτωση όμως εκείνων που μηχανεύονται δόλους, σήμερα καταβλήθηκε αυτός ο λογισμός, και αύριο πάλι άλλος· και γίνονται αμέτρητες καταβολές αυτών των πονηρών πραγμάτων, και κάθε μέρα συμβαίνουν συλλήψεις και ωδίνες που καταστρέφουν τη διάνοια που τα γεννά. Διότι αυτός ο τοκετός δεν είναι όπως αυτός των γυναικών· αλλά, όπως συμβαίνει με τις έχιδνες, των οποίων τα μικρά διασπούν τη μήτρα και εξέρχονται σχίζοντας τα πλευρά, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τους δόλους και με την αδικία. Αλλά και αν προσπαθήσουμε με μύριους τρόπους, δεν θα μπορέσουμε να παραστήσουμε με τα λόγια τον πόνο τον οποίο υπομένουν οι κακοί.
Λεπτομέρειες
Καὶ μαρτυρεῖ μου τῷ λόγῳ Κρήτη πᾶσα σχεδὸν καὶ οἱ ταύτης ἄρξαντες ἔκτοτε. Ἢ δοκεῖτε ὅτι νῦν με ὕβρισαν πρῶτον ἢ διέβαλον ἢ ἐπεβούλευσαν τῇ ζωῇ μου; Ὢ πόσας συνόδους, συνόδους κατ’ ἐμοῦ κροτηθείσας εἶδον ἐγώ! πόσας ἐνέδρας θανατηφόρους, πόσα πραχθέντα συμβούλια· ἅπερ τῆς τῶν πολλῶν εἰρήνης φροντίζων, σιγῇ μόνον ἔφερον ὡς μηδενὸς καινοῦ γιγνομένου· καὶ γὰρ οὐκ ἐπαυσάμην εὐκαίρως, ἀκαίρως ἐπιτιμῶν αὐτούς, ἐλέγχων, παρακαλῶν ἐπὶ τὰ καλά. Ὠδίνησαν ἀδικίαν λοιπὸν κατ’ ἐμοῦ· συνέλαβον πόνον καὶ ἔτεκον ἀνομίαν καὶ δεῦτε, εἶπον, τὴν γλῶσσαν ἡμῶν μεγαλυνοῦμεν, τὰ χείλη ἡμῶν παρ’ ἡμῖν ἐστι, τίς ἡμῶν κύριός ἐστιν. Ἄρωμεν αὐτοῦ τὴν μνήμην ἀπὸ τῆς γῆς, ὅτι δύσχρηστος ἡμῖν ἐστι καὶ ἐναντιοῦται τοῖς ἔργοις ἡμῶν καὶ ὀνειδίζει ἡμῖν παραπτώματα νόμου καὶ ἐπιφημίζει ἡμῖν ἁμαρτήματα παιδείας ἡμῶν. Ἐγένετο ἡμῖν εἰς ἔλεγχον ἐννοιῶν ἡμῶν. Βαρύς ἐστιν ἡμῖν καὶ βλεπόμενος.
Και μαρτυρεί για τον λόγο μου σχεδόν όλη η Κρήτη και οι άρχοντές της από τότε. Ή νομίζετε ότι τώρα με ύβρισαν για πρώτη φορά ή με διέβαλαν ή επιβουλεύτηκαν τη ζωή μου; Ω, πόσες συνάξεις, συνάξεις που συγκροτήθηκαν εναντίον μου είδα εγώ! Πόσες θανατηφόρες ενέδρες, πόσα συμβούλια που έγιναν· τα οποία, φροντίζοντας για την ειρήνη των πολλών, τα υπέμενα μόνο με σιωπή, σαν να μη συνέβαινε τίποτα καινούργιο· διότι δεν σταμάτησα εγκαίρως και ακαίρως να τους επιτιμώ, να τους ελέγχω, να τους προτρέπω προς τα καλά. Κοιλοπόνεσαν λοιπόν αδικία εναντίον μου· συνέλαβαν πόνο και γέννησαν ανομία και είπαν, ελάτε, θα μεγαλύνουμε τη γλώσσα μας, τα χείλη μας είναι δικά μας, ποιος είναι κύριός μας. Ας εξαλείψουμε τη μνήμη του από τη γη, διότι μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα έργα μας και μας ονειδίζει για παραβάσεις του νόμου και μας προσάπτει αμαρτήματα του τρόπου ζωής μας. Έγινε για εμάς έλεγχος των σκέψεών μας. Μας είναι βαρύς ακόμα και να τον βλέπουμε.
Λεπτομέρειες
Ὁ Κάϊν τὴν λύπην καὶ τὸν φθόνον πικρότατον πόνον συλλαβών, τὴν ἀνομίαν ἔτεκε τὸν φόνον ἐργασάμενος· βλέπε, ψυχή, τὸ ἄλογον τῆς λύπης ὅσον κακόν ἐστιν. Νοὸς ἐλαφρίᾳ ὥσπερ σκώληξ ἐν ξύλῳ ἐγκάθηται σαθρῷ τῆς λύπης τὸ δαιμόνιον, ἀπαύστως διεσθίον με·
Ο Κάιν, αφού συνέλαβε τη λύπη και τον φθόνο ως πικρότατο πόνο, γέννησε την ανομία διαπράττοντας τον φόνο· βλέπε, ψυχή, πόσο μεγάλο κακό είναι το παράλογο της λύπης. Με την ελαφρότητα του νου, σαν το σκουλήκι στο σάπιο ξύλο εγκαθίσταται το δαιμόνιο της λύπης, κατατρώγοντάς με ακατάπαυστα·
Λεπτομέρειες
Φύσει γάρ ἐστι δίκαιος καὶ ἰσχυρός, ἀλλά γε τῆς μακροθυμίας τὸ πέλαγος οὐ συγχωρεῖ τῆς δικαιοσύνης τὴν ἰσχὺν ὀργίζεσθαι καθ’ ἡμέραν, ἵνα μὴ δικαίως ἐξάπινα ὁ κόσμος καταστραφῇ διὰ τὰς ἐναγεῖς πράξεις καὶ ἀξίας πάσης ὀργῆς. «Ἐὰν δὲ μὴ ἐπιστραφῆτε, τὴν ῥομφαίαν αὐτοῦ στιλβώσει, τὸ τόξον αὐτοῦ ἐνέτεινε καὶ ἡτοίμασεν αὐτό· καὶ ἐν αὐτῷ ἡτοίμασε σκεύη θανάτου». Ἡ θεία μακροθυμία, φησί, δι’ ἐπιστροφὴν χαρίζεται τοῖς ἀνθρώποις. «Ἐὰν δὲ μὴ ἐπιστραφῆτε» πρὸς μετάνοιαν, ὡς ῥομφαία δεινὴ ὁ θάνατος ὑμᾶς καταλήψεται. «Τὰ βέλη αὐτοῦ τοῖς καιομένοις ἐξειργάσατο», τοῖς ἀξίοις κολάσεως τὰς κολάσεις ἡτοιμάσατο. «Ἰδοὺ ὠδίνησεν ἀδικίαν» λαὸς τῶν Ἰουδαίων, «συνέλαβε πόνον» κατὰ Χριστοῦ «καὶ ἔτεκεν ἀνομίαν» σφαγῆς Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. «Λάκκον ὤρυξε καὶ ἀνέσκαψεν αὐτὸν» φθόνου πεπληρωμένον, «καὶ ἐμπεσεῖται εἰς βόθρον, ὃν ἐξειργάσατο». Βουληθεὶς γὰρ τὴν τοῦ Υἱοῦ κατασχεῖν κληρονομίαν, καὶ ἣν κατεῖχε προσαπώλεσε. «Ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτοῦ εἰς κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ κορυφὴν αὐτοῦ ἡ ἀδικία αὐτοῦ καταβήσεται». Χριστοῦ γὰρ ἐκ νεκρῶν ἐγερθέντος, ἡ κακία αὐτῶν κατὰ κεφαλῆς αὐτῶν ἐπιστραφεῖσα συνέτριψεν αὐτὴν καὶ διεσκόρπισεν αὐτοὺς ἄνευ κεφαλῆς ἠτιμωμένους. «
Διότι από τη φύση του είναι δίκαιος και ισχυρός, αλλά το πέλαγος της μακροθυμίας του δεν επιτρέπει στην ισχύ της δικαιοσύνης του να οργίζεται καθημερινά, ώστε να μην καταστραφεί ξαφνικά και δίκαια ο κόσμος εξαιτίας των μιαρών πράξεων που είναι άξιες κάθε οργής. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία του, τέντωσε το τόξο του και το ετοίμασε· και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Η θεία μακροθυμία, λέει, χαρίζεται στους ανθρώπους με σκοπό την επιστροφή. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε» προς μετάνοια, ο θάνατος θα σας καταλάβει σαν φοβερή ρομφαία. «Τα βέλη του τα κατασκεύασε για αυτούς που καίγονται», δηλαδή ετοίμασε τις κολάσεις για όσους είναι άξιοι της κολάσεως. «Ιδού, κοιλοπόνεσε αδικία» ο λαός των Ιουδαίων, «συνέλαβε πόνο» κατά του Χριστού «και γέννησε ανομία» με τη σφαγή του Υιού του Θεού. «Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε» γεμάτο από φθόνο, «και θα πέσει μέσα στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Διότι, επειδή θέλησε να σφετεριστεί την κληρονομιά του Υιού, έχασε επιπλέον και αυτήν που ήδη κατείχε. «Ο πόνος θα επιστρέψει στο κεφάλι του, και πάνω στην κορυφή του θα κατέβει η αδικία του». Διότι, όταν ο Χριστός αναστήθηκε εκ νεκρών, η κακία τους, επιστρέφοντας πάνω στο κεφάλι τους, το συνέτριψε και τους διασκόρπισε στερημένους από κεφαλή και ατιμασμένους. «
Λεπτομέρειες
καὶ οὐ τὸ παρὰ θεοῦ συγχωρεῖσθαι αὐτούς, καθ’ οὓς αὐτὸς οἶδεν λόγους, ἐπ’ ἔργον ἄγειν τὸ ἀσεβῶς σπουδαζόμενον ἤδη καὶ τὸ ἄμεμπτον αὐτοῖς ἐχαρίσατο· ἀλλ’ ἐκεῖνοι μὲν ἔδονται τῆς ἑαυτῶν ὁδοῦ τοὺς καρποὺς καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀσεβείας πλησθήσονται κατὰ τὸ γεγραμμένον· θεὸς δὲ μόνος τῶν ἑαυτοῦ κριμάτων εἰδείη ἂν τὴν εὐθύτητα, πάντως πρὸς τὸ ἐπωφελὲς καὶ σωτήριον τῶν πασχόντων τῶν ἐπ’ αὐτοῖς γινομένων λαμβανόντων τὴν ἔκβασιν. καὶ ὁ Κάιν τοιγαροῦν ὁ πρῶτος τῇ διαβολικῇ μαθητευθεὶς μιαιφονίᾳ, τὴν ἀδικίαν ὠδινήσας τοῦ φθόνου καὶ συλλαβὼν τῆς ἀπανθρωπίας τὸν πόνον, τὴν ἀνομίαν τοῦ φόνου ἀπέτεκεν, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐκ θείας ἐπιτιμήσεως ἀξίαν καταδίκην ἐδέξατο· ὁ δὲ τὴν παρ’ αὐτόν, τὸν Κάιν φημί, πλείονα θυσίαν προσαγαγών, μαρτυροῦντος ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ τοῦ θεοῦ, ὡς ὁ ἱερὸς ἔφη ἀπόστολος, δι’ αὐτῆς ἀποθανὼν ἔτι λαλεῖται, τοῦτ’ ἔστιν—
Και το γεγονός ότι ο Θεός τους επιτρέπει, για λόγους που ο ίδιος γνωρίζει, να φέρουν εις πέρας αυτό που με ασέβεια επιδιώκουν, δεν τους έχει χαρίσει και το ακατάκριτο. Αντιθέτως, εκείνοι θα γευτούν τους καρπούς της δικής τους οδού και θα χορτάσουν από τη δική τους ασέβεια, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Μόνο δε ο Θεός γνωρίζει την ευθύτητα των δικών του κρίσεων, αφού οπωσδήποτε η έκβαση όσων συμβαίνουν σε αυτούς αποβαίνει προς το ωφέλιμο και σωτήριο αυτών που πάσχουν. Και ο Κάιν λοιπόν, που πρώτος μαθήτευσε στη διαβολική μιαιφονία, αφού κυοφόρησε την αδικία του φθόνου και συνέλαβε τον πόνο της απανθρωπιάς, γέννησε την ανομία του φόνου, και γι' αυτό δέχτηκε την άξια καταδίκη από τη θεία επιτίμηση. Ενώ εκείνος που προσέφερε ανώτερη θυσία από αυτόν, τον Κάιν εννοώ, έχοντας τη μαρτυρία του Θεού για τα δώρα του, όπως είπε ο ιερός απόστολος, μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμα λαλεί, δηλαδή—
Λεπτομέρειες
Καὶ τούτων πάντων αἰτία ἡ τῶν πρακτόρων ἀπληστία καὶ κακοήθεια, οἳ τὴν κοπίδα τῆς ἐμῆς γλώττης τὰ νεῦρα τῆς ἀδικίας αὐτῶν ὑποτεμνομένην οὐ φέροντες συνέλαβόν τε πόνον καὶ ἔτεκον ἀνομίαν. Καὶ τοῦτο μὲν αὐτοπροσώπως τῷ κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ κατὰ τῆς ἐμῆς ἐνέτυχον οὐθενότητος, τὰ ἀνούσια οὐσιώσαντες, τὸ ψεῦδος στολίσαντες πομπικώτερον καὶ ἰσχὺν ἡμῖν ἀνίκητον ἐπιμαρτυρήσαντες καὶ τοὺς τοῦ μύθου ἑκατόγχειρας ἐκείνους ἢ ἑκατογκεφάλους Βριάρεως ἢ Τυφὼς λήρους εἶναι πρὸς ἡμᾶς πείσαντες, ὡς ἂν τούτῳ τὴν παρρησίαν ἡμῶν κολούσωσιν, ἧς ἡ ὀξύτης ταῖς αὐτῶν καρδίαις ἐνδύνουσα φρίττειν ἐποίει καὶ τὰς χεῖρας συστέλλεσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ παρενθέτων προσώπων τὴν συκοφαντίαν οὐρανώσαντες, οἱ Ταρτάρου ἄξιοι τὸν Λάζαρον, ὃς πάροικος ὢν τῆς ἐκκλησίας καὶ φρονῶν ἐλευθεριώτερον ἐπόθει τὸν τῆς παροικίας ἀπαυχενίσαι ζυγόν, τοῦτον καθ’ ἡμῶν ἐπιρρώσαντες καὶ ὅσα δεῖ λέγειν καὶ οἷα διδάξαντες, καὶ τὰς ἀκοὰς τοῦ βασιλέως ἐπήρωσαν καὶ τὴν καρδίαν τὴν τέως λευκὴν ἡμῖν ἐμελάνωσαν.
Και αιτία όλων αυτών είναι η απληστία και η κακοήθεια των πρακτόρων, οι οποίοι, μην υποφέροντας τη μάχαιρα της γλώσσας μου που απέκοπτε τα νεύρα της αδικίας τους, συνέλαβαν πόνο και γέννησαν ανομία. Και αφενός μεν, παρουσιάστηκαν αυτοπροσώπως στον κράτιστο βασιλέα μας εναντίον της δικής μου μηδαμινότητας, δίνοντας υπόσταση στα ανύπαρκτα, στολίζοντας το ψεύδος με μεγαλύτερη πομπή, αποδίδοντας σε εμάς ισχύ ανίκητη και πείθοντάς τον ότι οι μυθικοί εκείνοι εκατόγχειρες ή οι εκατογκέφαλοι Βριάρεω και Τυφώνες είναι ανοησίες μπροστά σε εμάς, προκειμένου με αυτόν τον τρόπο να περικόψουν την παρρησία μας, της οποίας η οξύτητα, εισδύοντας στις καρδιές τους, τους έκανε να φρίττουν και να συστέλλουν τα χέρια τους. Αφετέρου δε, υψώνοντας τη συκοφαντία ως τον ουρανό μέσω παρένθετων προσώπων, αυτοί που είναι άξιοι του Ταρτάρου, ενίσχυσαν εναντίον μας τον Λάζαρο, ο οποίος, όντας πάροικος της εκκλησίας και έχοντας πιο ελεύθερο φρόνημα επιθυμούσε να αποτινάξει τον ζυγό της παροικίας, και διδάσκοντάς του όσα και όπως πρέπει να τα λέει, αναπήρωσαν τις ακοές του βασιλέως και του μαύρισαν την καρδιά, η οποία έως τότε ήταν λευκή απέναντί μας.
Λεπτομέρειες
Καὶ τούτων πάντων αἰτία ἡ τῶν πρακτόρων ἀπληστία καὶ κακοήθεια, οἳ τὴν κοπίδα τῆς ἐμῆς γλώττης τὰ νεῦρα τῆς ἀδικίας αὐτῶν ὑποτεμνομένην οὐ φέροντες συνέλαβόν τε πόνον καὶ ἔτεκον ἀνομίαν. Καὶ τοῦτο μὲν αὐτοπροσώπως τῷ κρατίστῳ ἡμῶν βασιλεῖ κατὰ τῆς ἐμῆς ἐνέτυχον οὐθενότητος, τὰ ἀνούσια οὐσιώσαντες, τὸ ψεῦδος στολίσαντες πομπικώτερον καὶ ἰσχὺν ἡμῖν ἀνίκητον ἐπιμαρτυρήσαντες καὶ τοὺς τοῦ μύθου ἑκατόγχειρας ἐκείνους ἢ ἑκατογκεφάλους Βριαρέως ἢ Τυφὼς λήρους εἶναι πρὸς ἡμᾶς πείσαντες, ὡς ἂν τούτῳ τὴν παρρησίαν ἡμῶν κολούσωσιν, ἧς ἡ ὀξύτης ταῖς αὐτῶν καρδίαις ἐνδύνουσα φρίττειν ἐποίει καὶ τὰς χεῖρας συστέλλεσθαι. Τοῦτο δὲ καὶ διὰ παρενθέτων προσώπων τὴν συκοφαντίαν οὐρανώσαντες, οἱ Ταρτάρου ἄξιοι, τὸν Λάζαρον, ὃς πάροικος ὢν τῆς ἐκκλησίας καὶ φρονῶν ἐλευθεριώτερον ἐπόθει τὸν τῆς παροικίας ἀπαυχενίσαι ζυγόν, τοῦτον καθ’ ἡμῶν ἐπιρρώσαντες καὶ ὅσα δὴ λέγειν καὶ οἷα διδάξαντες, καὶ τὰς ἀκοὰς τοῦ βασιλέως ἐπλήρωσαν καὶ τὴν καρδίαν τὴν τέως λευκὴν ἡμῖν ἐμελάνωσαν.
Και αιτία όλων αυτών είναι η απληστία και η κακοήθεια των εισπρακτόρων, οι οποίοι, μη αντέχοντας την κοπίδα της γλώσσας μου να αποκόπτει τα νεύρα της αδικίας τους, συνέλαβαν πόνο και γέννησαν ανομία. Και από τη μια, παρουσιάστηκαν αυτοπροσώπως στον κραταιό μας βασιλιά εναντίον της δικής μου μηδαμινότητας, δίνοντας υπόσταση σε ανύπαρκτα πράγματα, στολίζοντας το ψέμα με μεγαλύτερη πομπώδεια, προσάπτοντάς μας ανίκητη ισχύ και πείθοντάς τον ότι οι μυθικοί εκείνοι Εκατόγχειρες ή οι εκατογκέφαλοι Βριάρεως και Τυφώνας είναι ασημαντότητες μπροστά μας, προκειμένου με αυτόν τον τρόπο να περιορίσουν το θάρρος της γνώμης μας, του οποίου η οξύτητα, διεισδύοντας στις καρδιές τους, τους προκαλούσε φρίκη και τους ανάγκαζε να μαζεύουν τα χέρια τους. Από την άλλη, μέσω παρένθετων προσώπων, εξυψώνοντας τη συκοφαντία έως τον ουρανό, αυτοί που είναι άξιοι του Ταρτάρου, ενίσχυσαν εναντίον μας τον Λάζαρο (ο οποίος, όντας πάροικος της εκκλησίας και διαθέτοντας πιο ελεύθερο φρόνημα, επιθυμούσε να αποτινάξει τον ζυγό της παροικίας), και αφού τον δίδαξαν τι ακριβώς και πώς να τα πει, γέμισαν τα αυτιά του βασιλιά και μαύρισαν την καρδιά του, η οποία έως τότε ήταν λευκή απέναντί μας.
Λεπτομέρειες