Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:16

Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε. Διότι, έχοντας ετοιμάσει θάνατο εναντίον του Σωτήρος Χριστού, παραδίδεται στον θάνατο.

Ιδού, ωδίνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία. Ως προς τη σειρά, βέβαια, η διατύπωση φαίνεται να είναι συγκεχυμένη· επειδή πρώτα οι έγκυες συλλαμβάνουν, έπειτα αισθάνονται τις ωδίνες, και στο τέλος γεννούν. Εδώ όμως προηγείται η ωδίνα, έπειτα η σύλληψη, και έπειτα ο τοκετός· ως προς τη σύλληψη της καρδιάς, όμως, η έκφραση αποδίδεται με μεγάλη έμφαση. Διότι οι παράλογες ορμές των ακόλαστων και οι μανιώδεις και διεγερτικές επιθυμίες ονομάστηκαν ωδίνες, επειδή δημιουργούνται στην ψυχή με οξύτητα και πόνο. Κατά την ορμή λοιπόν αυτή, εκείνος που δεν μπόρεσε να κυριαρχήσει στις πονηρές σκέψεις συνέλαβε πόνο· και εκείνος που άναψε την κακία στην καρδιά του μέσω των πονηρών πράξεων γέννησε την ανομία. Φαίνεται δε να τα λέει αυτά νιώθοντας ντροπή για το ότι είναι πατέρας ενός παράνομου παιδιού. Δεν είναι δικό μου το παιδί, λέει, αλλά έγινε γιος εκείνου του πατέρα στον οποίο εντάχθηκε ως θετός γιος μέσω της αμαρτίας. Διότι, σύμφωνα με τον Ιωάννη, «Εκείνος που πράττει την αμαρτία έχει γεννηθεί από τον διάβολο». Ιδού λοιπόν, τον ωδίνησε μέσω της αδικίας, και τον συνέλαβε, σαν να τον έφερε ο διάβολος στα πιο οικεία του μέρη, κάτω από τα σπλάχνα της δικής του διάθεσης, και τον κυοφόρησε· έπειτα τον γέννησε, καθιστώντας φανερή την ανομία του, διότι έγινε γνωστή σε όλους η επανάσταση εναντίον του πατέρα. Λάκκο έσκαψε και τον βάθυνε.

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος για τον οποίο έπρεπε να υποστεί Αυτός την πρόσκαιρη αδοξία; Διότι ήλθε για να λαφυραγωγήσει εκείνους που είχαν λεηλατήσει και είχαν υποτάξει στους δικούς τους ζυγούς τους ανθρώπους επί της γης, δηλαδή εμάς, τους οποίους οι πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις ακατάπαυστα λεηλατούσαν. Και τώρα λαφυραγωγούνται, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός μας συνάγει στον εαυτό Του μέσω της πίστεως, και καθιστά δικούς Του προσκυνητές εκείνους που είχαν καταφορτωθεί από την πλεονεξία εκείνων, και μας παρέχει τόσο μεγάλη ασφάλεια, ώστε όποιος θέλει να μας βλάψει, είναι σαν να αγγίζει την κόρη του οφθαλμού Του· διότι η έκβαση των πραγμάτων πάντοτε ανατρέπεται στο εντελώς αντίθετο. Σε εκείνους που διώκουν την Εκκλησία θα μπορούσε να λεχθεί για τον καθένα αυτό που γράφεται στους Ψαλμούς: «Λάκκο έσκαψε και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε, θα επιστρέψει ο κόπος του στο δικό του κεφάλι, και στην κορυφή της κεφαλής του θα καταβεί η αδικία του». Άρα λοιπόν, τον εαυτό του θα αγγίξει (θα βλάψει), λέει, αυτός που επιβουλεύεται τις ψυχές όσων έχουν πιστέψει σε εμένα. Αυτό ακριβώς λέει και μέσω της φωνής του Ψαλμωδού: «Μην αγγίζετε τους χρισμένους μου και μην κακοποιείτε τους προφήτες μου». Διότι, αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη Του ο καθένας εκ μέρους», πώς θα παρέδιδε το δικό Του σώμα σε όσους αγαπούν την αμαρτία; Ή πώς θα ήταν δυνατόν να γεμίσουν από κακό τα μέλη του Χριστού;

Τη ρομφαία, βέβαια, το τόξο, τα βέλη και τα όπλα του θανάτου, λέμε ότι υποδηλώνουν είτε τις διαφορές των κολάσεων, είτε κάποιες δυνάμεις που επιφέρουν τις τιμωρίες ανάλογα με τα αμαρτήματα του καθενός. Είναι συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να παριστάνει μερικές φορές μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα πράγματα, εκείνα που δεν τελούνται φανερά, αλλά κρυφά και στη σφαίρα της διανοίας. <Τα βέλη του τα ετοίμασε για αυτούς που καίγονται.> (A f. 49) Ας τα ακούσουν αυτά και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες, ότι θα υποστούν αναπόφευκτες τιμωρίες, εάν δεν επιλέξουν να επιστρέψουν, και οι μεν να απομακρυνθούν από την αρχαία πλάνη, οι δε να ξεπλύνουν με τη μετάνοια τα εγκλήματα της κυριοκτονίας. <Κοιλοπόνεσε αδικία, κ.λπ. Έσκαψε λάκκο, κ.λπ.> (A f. 50 b) Αλλά βέβαια πρέπει να επεξεργαστούμε περαιτέρω την ψαλμωδία. Επομένως, θα μπορούσε εύλογα να ειπωθεί και για κάθε αμάρτημα, ότι αυτός που αμαρτάνει συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· διότι, κατά κάποιον τρόπο, οι πονηροί διαλογισμοί πάντοτε προηγούνται των κακών αποτελεσμάτων.

Το ρητό θα ταίριαζε επίσης και στους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι αφού συνέλαβαν, δηλαδή δέχθηκαν προηγουμένως με ωδίνες τα σπέρματα της ασέβειας κατά του Χριστού, τα οποία έσπειρε μέσα τους η κακία του διαβόλου, γέννησαν ανομία, δηλαδή την ανομία εναντίον Του. Κοιλοπόνεσε αδικία και γέννησε ανομία και ο ίδιος ο Σατανάς. Διότι, ενώ αρχικά τον πλησίασε πειράζοντάς τον στην έρημο, έπειτα απομακρύνθηκε για κάποιο χρονικό διάστημα, και τελικά έφερε σε πέρας τον αρχικό του σκοπό. Διότι παρότρυνε εναντίον του τις καρδιές των Ιουδαίων και την ψυχή του προδότη, ο οποίος, ακολουθώντας τον ίδιο τον πατέρα της δικής του ασέβειας, δηλαδή τον Σατανά, συνέλαβε αδικία κατά του Χριστού εξαιτίας αισχρών κερδών, θέλοντας να τον προδώσει σε αυτούς που επιθυμούσαν να τον φονεύσουν. Έπειτα γέννησε και ανομία. Διότι, παίρνοντας τα τριάντα δηνάρια, τον παρέδωσε, κάνοντας σύνθημα φόνου το σύμβολο της αγάπης, δηλαδή το φιλί, αδικώντας έτσι την ίδια την αρετή. Έπειτα ο προφήτης λαμβάνει ως παράδειγμα την πράξη του να ανοίγει κάποιος λάκκο και να τον ανασκάπτει. Διασαφηνίζει όμως το νόημα αυτού του παραδείγματος προσθέτοντας αμέσως το: Θα επιστρέψει ο πόνος του στο δικό του κεφάλι. Και νομίζω ότι ονομάζει πόνο είτε τον μάταιο κόπο για το σκάψιμο του λάκκου είτε τον φθόνο που λιώνει την καρδιά όσων τον έχουν. Ονομάζει δε αδικία την πλεονεξία, δηλαδή την επιβουλή που θα μπορούσε να διαπράξει κάποιος εναντίον του πλησίον.

Και βλέπετε, εσείς που φροντίζετε για την ίδια σας τη ζωή, ότι όλοι όσοι στράφηκαν κατά της αλήθειας προξένησαν αδικία στον εαυτό τους, όπως ακριβώς λέει και ο άγιος προφήτης Δαβίδ: «συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία». Διότι καθένας που συγκεντρώνει στον εαυτό του τον πόνο των ξένων αντιλήψεων, γεννά την αδικία για τον εαυτό του και για όσους πείθονται σε αυτόν: «άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Αλλά απέναντι σε όλα αυτά, αν κάποιος έχει να φέρει αντίρρηση, ας προσέλθει· αν κάποιος θέλει να εναντιωθεί στον Θεό, ας τολμήσει. Διότι ο Θεός είναι ισχυρός, «δεν θα κοπιάσει, ούτε θα πεινάσει, ούτε θα διψάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του», με την οποία εγείρει τα αποσυντεθειμένα σώματα, με την οποία σώζει αυτό που χάνεται, με την οποία ζωογονεί αυτό που έχει πεθάνει, με την οποία ντύνει το φθαρτό με αφθαρσία, με την οποία φέρνει σε ανάσταση τον σπόρο που έπεσε, με την οποία οδηγεί αυτόν που σπάρθηκε και πέθανε σε μεγαλύτερη λαμπρότητα, ανακαινίζοντάς τον. Όπως αναφέρεται σε πολλές Γραφές, υποδηλώνοντας έτσι τη δική μας ανάσταση. 71. Και στον ψαλμό του Δαβίδ για τον εγκαινισμό του οίκου του Δαβίδ, ο προφήτης, προσδοκώντας και ερευνώντας το μέλλον με το Άγιο Πνεύμα, ευλόγως μίλησε για την ανάσταση λέγοντας: «Θα σε υψώσω, Κύριε, διότι με αντελήφθης, ανακαινίζοντας τον οίκο μου», δηλαδή το σώμα που έπεσε, «και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου».

Όταν όμως τους πει κάποιος από εκείνους που δοξάζουν ορθά σχετικά με τη δόξα του Θεού, την πίστη, την αγάπη και την ακαταληψία Του, ότι εμείς γνωρίζουμε Θεό ακατάληπτο, Θεό αόρατο, ανεκδιήγητο, και ότι Τον γνωρίζουμε πως όντως υπάρχει, όντας αόρατος και ακατάληπτος, τότε χλευαστικά και φλύαρα, σαν να διηγείται κάποιο παραμύθι, τόλμησε να πει τούτος εδώ που μας φέρνει τη νέα διαλεκτική: «Με τι λοιπόν μοιάζετε εσείς και η πίστη σας; Με μία παρθένο που έχει διαφθαρεί, η οποία όμως είναι τυφλή, κωφή και άλαλη. Το ότι έχει διαφθαρεί είναι φανερό σε όλους όσοι τη γνωρίζουν, όταν όμως ερωτάται ποιος είναι ο φθορέας της, δεν ακούει ώστε να αντιληφθεί, και ούτε είδε αυτόν που τη διέφθειρε επειδή είναι τυφλή, ούτε μπορεί να το αναγγείλει επειδή είναι άλαλη»· ώστε, κατ' αντίστροφο τρόπο εναντίον του ιδίου και του μύθου του, να ισχύει το γεγραμμένο: «Θα επιστρέψει ο πόνος (η κακία) του στο κεφάλι του, και θα πέσει στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε» και τα παρόμοια με αυτά. Διότι αυτός μοιάζει με εκ γενετής τυφλό, που γεννήθηκε σε αυτή την κατάσταση, ο οποίος όμως μιλά, και μάλιστα πολυλογεί, και ακούει, και γνωρίζει μεν το όνομα του λευκού και του μαύρου, του κυανού και του πράσινου και του κόκκινου και των άλλων διαφόρων χρωμάτων, καθώς και του φωτός και του σκότους, τα ονόματα των οποίων ηχούν στα αυτιά του, δεν γνωρίζει όμως καθόλου ποια είναι η μορφή τους ούτε δύναται διόλου να την ερμηνεύσει, εξαιτίας του ότι έχει γεννηθεί εξαρχής τυφλός και αγνοεί την εναλλαγή της κάθε ποιότητας των χρωμάτων και τη μορφή τους.

Έτσι λοιπόν και στον Δανιήλ, ο Γαβριήλ που του μετέφερε τη θεία αποκάλυψη το φανέρωνε λέγοντας: «και βγήκε προς συνάντησή μου ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών και ο άρχοντας του βασιλείου των Ελλήνων και ο άρχοντας του βασιλείου των Μήδων». Ο λόγος, αφού αποκάλεσε εδώ αυτούς τους αόρατους άρχοντες των εθνών «βασιλείς», λέει ότι θα συγκεντρωθούν από το χέρι του Θεού και θα ριχτούν «σε δεσμωτήριο και θα αποκλειστούν σε οχύρωμα». Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, έχει λεχθεί: «εναντίον των βασιλέων της γης· και θα συγκεντρωθούν, όπως οι δεσμώτες, σε λάκκο και θα κλειστούν σε φυλακή». Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον η βασιλεία του Χριστού επρόκειτο τότε στον νέο αιώνα να επικρατήσει, «οι αρχές και οι εξουσίες και οι κοσμοκράτορες αυτού του σκότους και τα πνεύματα της πονηρίας» να ριχτούν στον «λάκκο» που τους αρμόζει, τον οποίο οι ίδιοι «έσκαψαν για τους εαυτούς τους»· διότι «λάκκο» ο κάθε ασεβής «έσκαψε και άνοιξε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Αλλά και θα «κλειστούν» οι προαναφερθέντες σε κάποιο «δεσμωτήριο» που τους ταιριάζει, για να μην παρενοχλούν εκείνους που κυβερνώνται από τον Θεό, και θα παραμείνουν σε αυτό για όσο διάστημα κρίνει ο Κριτής των πάντων ότι πρέπει να κρατούνται στα δεσμά εκείνου του τόπου.

Έπειτα, επειδή ακριβώς, εξαπατώντας τους εαυτούς τους, προσδοκούν άλλον Χριστό, πλάθοντας κάποιους ανθρώπινους μύθους γι' αυτόν, για τον λόγο αυτόν προσθέτει: «έχουν πεποίθηση σε μάταια πράγματα και λαλούν κενά λόγια». Γι' αυτό, ο θείος Απόστολος προτρέπει να μην δίνουν προσοχή «σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια». Οι ίδιοι αυτοί, επινοώντας σοφιστείες για τους εαυτούς τους και συνθέτοντας από δικούς τους λογισμούς κάποιους βλάσφημους λόγους κατά του Χριστού, του Θεού, «κυοφορούν πόνο και γεννούν ανομία»· διότι δεν γνωρίζουν να λένε: «από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας». Τέτοια δε κυοφορούν, όπως έχει ειπωθεί και μέσω άλλου: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία· έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Τέτοια θα ήταν και τα ασεβή και άθεα δόγματα, όσα ο καθένας, κάνοντας ευρηματικούς συλλογισμούς από τη δική του διάνοια, αναπλάθει. Οι άνθρωποι αυτού του είδους «έσπασαν αυγά ασπίδων», επειδή κυοφόρησαν μέσα τους τα σπέρματα των αντίθετων δυνάμεων· γι' αυτό και λεγόταν στους υιούς της κακίας και της πονηρίας τους: «όφεις, γεννήματα εχιδνών». Σε αντιστοιχία προς τον θείο σπόρο, ονόμασε τον σπόρο των αντίθετων δυνάμεων αυγά, εξαιτίας του παραδείγματος του γένους των ερπετών· διότι οι ασπίδες, τα φίδια και τα παρόμοια ανήκουν στα ωοτόκα.

Ήδη βρισκόταν πάρα πολύ κοντά στην ίδια τη Ρώμη. Έπειτα, για να μην αναγκαστεί να πολεμήσει εναντίον των Ρωμαίων εξαιτίας του τυράννου, ο ίδιος ο Θεός σαν με κάποια δεσμά τράβηξε τον τύραννο πολύ μακριά από τις πύλες, και τα όσα παλαιότερα είχαν συμβεί εναντίον των ασεβών, τα οποία οι περισσότεροι δεν πίστευαν θεωρώντας τα ως μύθους, αν και για τους πιστούς είναι αξιόπιστα, καθώς είναι καταγεγραμμένα στα ιερά βιβλία, τα επιβεβαίωσε με τα ίδια τα γεγονότα, με λίγα λόγια σε όλους, πιστούς και απίστους, που έβλεπαν με τα μάτια τους αυτά τα παράδοξα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, στην εποχή του ίδιου του Μωυσή και του θεοσεβούς γένους των Εβραίων, «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξε στη θάλασσα, και τους επίλεκτους αναβάτες και αξιωματικούς του τους καταπόντισε στην Ερυθρά θάλασσα», κατά τον ίδιο τρόπο και ο Μαξέντιος, καθώς και οι οπλίτες και οι σωματοφύλακες γύρω του, «βυθίστηκαν στον βυθό σαν πέτρα», όταν, τρεπόμενος σε φυγή μπροστά στη θεϊκή δύναμη που συμπαραστεκόταν στον Κωνσταντίνο, διέσχιζε τον ποταμό που βρισκόταν στην πορεία του, τον οποίο ο ίδιος είχε ενώσει με πλοία και είχε γεφυρώσει γερά, κατασκευάζοντας έτσι μια μηχανή ολέθρου εναντίον του εαυτού του, ελπίζοντας με αυτόν τον τρόπο να συλλάβει τον φίλο του Θεού. Αλλά στον μεν έναν παραστεκόταν βοηθός ο Θεός του, ενώ ο άλλος, ο άθλιος, έστηνε κρυφές παγίδες εναντίον του εαυτού του. Γι' αυτόν θα μπορούσε κανείς να πει ότι: «άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε βαθιά, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που κατασκεύασε. Ο πόνος που προκάλεσε θα στραφεί στο δικό του κεφάλι, και πάνω στην κορυφή του θα κατέβει η αδικία του».

Ιδού, κοιλοπόνεσε την αδικία, συνέλαβε τον πόνο και γέννησε την ανομία. Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Θα επιστρέψει ο πόνος του στο δικό του κεφάλι, και πάνω στην κορυφή του θα κατεβεί η αδικία του.

Διότι κοιλοπονούσαν σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «Ιδού, κοιλοπόνησε αδικία, συνέλαβε πόνο και γέννησε ανομία. Λάκκο έσκαψε και τον εκβάθυνε, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Θα επιστρέψει ο πόνος του στο κεφάλι του, και στην κορυφή του κεφαλιού του η αδικία του θα καταβεί». Αυτά, καθώς εκπληρώνονταν μέσα από τα γεγονότα, εμείς τα είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια· πράγματα τα οποία είναι φυσικό για τους μεταγενέστερούς μας να φανούν απίστευτα και να μην τα πιστέψουν ούτε καν ακούγοντάς τα. Όλοι λοιπόν εκείνοι που στην εποχή μας κατέστησαν πολέμιοι της Εκκλησίας του Θεού, άρχοντες του αιώνος τούτου και τύραννοι, βασανίστηκαν από θεόσταλτες μάστιγες· άλλοι μεν υπέστησαν σήψη του σώματος, ώστε, ενώ βρίσκονταν ακόμη εν ζωή, να αναβλύζουν από αυτούς σκουλήκια με ανυπόφορη δυσοσμία· άλλοι δε, ενώ ζούσαν ακόμη, τυφλώθηκαν, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν συναίσθηση της θεόσταλτης μάστιγας που τους βρήκε, να ανακαλέσουν τις πράξεις τους και να ομολογήσουν ότι ο Θεός της Εκκλησίας είναι μέγας, αληθινός και ο μόνος Κύριος· και να προστάξουν με πολλή σπουδή την ανανέωση και την ανοικοδόμηση της πόλης του Θεού, την οποία προηγουμένως οι ίδιοι πολεμούσαν. Και όσον αφορά το επόμενο χωρίο: «Με βίαιο άνεμο θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς»· ή κατά τον Ακύλα: «Με άνεμο καύσωνα συντρίβεις τα πλοία της Θαρσείς»· ή κατά τον Σύμμαχο: «Με βίαιο άνεμο θα καταστρέψεις τα πλοία της Θαρσείς»· θα το κατανοήσεις εάν προσέξεις ότι τα πλοία της Θαρσείς ελέγετο πως έφερναν κάποτε μεγάλο πλούτο στον Σολομώντα, σύμφωνα με την ιστορία που αναφέρεται στα βιβλία των Βασιλειών.

Όπως λοιπόν στην περίπτωση του ίδιου του Μωυσή και του παλαιού θεοσεβούς γένους των Εβραίων, «τα άρματα του Φαραώ και τη δύναμή του τα έριξε στη θάλασσα, επίλεκτους αναβάτες και αξιωματούχους· καταποντίστηκαν στην Ερυθρά θάλασσα, η άβυσσος τους σκέπασε», κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ο Μαξέντιος και οι οπλίτες και σωματοφύλακες γύρω από αυτόν «βυθίστηκαν στον βυθό σαν λίθος», όταν, στρέφοντας τα νώτα μπροστά στη θεόδοτη δύναμη που ήταν με το μέρος του Κωνσταντίνου, διέσχιζε τον ποταμό που βρισκόταν στον δρόμο του, τον οποίο ο ίδιος, αφού τον ένωσε με πλοιάρια και τον γεφύρωσε γερά, έστησε ως μηχανή ολέθρου εναντίον του εαυτού του· για αυτόν μπορούσε κανείς να πει: «Λάκκο άνοιξε και τον έσκαψε βαθιά, και θα πέσει στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε. Ο κόπος του θα στραφεί στο κεφάλι του, και στην κορυφή του κεφαλιού του θα κατέβει η αδικία του». Έτσι λοιπόν, όταν διαλύθηκε η γέφυρα πάνω στον ποταμό, η διάβαση κατέρρευσε, και τα πλοιάρια βυθίστηκαν αμέσως στον βυθό αύτανδρα, και πρώτος από όλους ο ίδιος ο ασεβέστατος, και έπειτα οι υπασπιστές του, όπως ακριβώς προαναφωνούν τα θεία λόγια: «έδυσαν σαν μολύβι σε ορμητικά ύδατα». Έτσι, εύλογα, αν όχι με τα λόγια, πάντως με τα έργα –παρόμοια με εκείνους που περιστοίχιζαν τον μέγα θεράποντα Μωυσή–, όσοι κατήγαγαν τη νίκη με τη βοήθεια του Θεού, θα μπορούσαν να υμνούν και να λένε τα ίδια ακριβώς λόγια που ειπώθηκαν εναντίον του παλαιού ασεβούς τυράννου: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ενδόξως».

και όχι οργή. Διότι αναμένει πάντοτε την επιστροφή του αμαρτωλού. εάν δεν επιστρέψετε. Δηλαδή σπεύσατε προς εμένα· διαφορετικά, η ακονισμένη ρομφαία περιμένει όσους απειθούν. το τόξο — και σε αυτό. Το τόξο, δηλαδή η απειλή του Θεού, είναι έτοιμο και το βέλος τοποθετημένο, δηλαδή η απόφαση για τους αμαρτωλούς, και λέει: Επιστρέψτε σε εμένα ή θα στείλω τον θάνατο. τα βέλη αυτού. Η γέεννα προφανώς καπνίζεται πάντοτε, προετοιμασμένη για την υποδοχή των ασεβών. ιδού κοιλοπόνεσε. Ο Ιούδας σαν σε γαστέρα συνέλαβε την άδικη σκέψη, και γεννά την ανομία και πούλησε τον Δεσπότη για αργύρια. λάκκο έσκαψε. Εννοεί τον δεσποτικό τάφο, τον οποίο έσκαψαν ο Ιούδας (οι Ιουδαίοι) και ο διάβολος για τον Σωτήρα, όπως νόμιζαν· αλλά αυτός ανασκάφηκε, αφού ανοίχθηκε με την ανάσταση του Χριστού. και θα πέσει μέσα. Διότι μέσω του λάκκου, δηλαδή του μνήματος, το οποίο ετοίμασε για τον Σωτήρα ο διάβολος, όπως νόμιζε, μέσω αυτού συνελήφθη και καταργήθηκε. θα επιστρέψει. Διότι ο Ιούδας, αφού μεταμελήθηκε και επέστρεψε, απαγχονίστηκε, βάζοντας το σχοινί γύρω από το κεφάλι του· άλλωστε και η αμαρτία, την οποία διέπραξε εναντίον του Διδασκάλου, κατέβηκε στο κεφάλι του με πόνο (οδυνηρά). θα εξομολογηθώ. Ο προφήτης, εκπληττόμενος από το μυστήριο, εξομολογείται στον Θεό και δοξάζει τη δύναμή Του. και θα ψάλω. Σε Αυτόν, λέει, θα αποδώσω τη δόξα μέσω της ωδής, στο έντιμο και φοβερό όνομα.

Δεν γνωρίζει ότι την παγίδα που στήνει, την στήνει για τον εαυτό του, και ο ίδιος θα πέσει μέσα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Άνοιξε λάκκο και τον έσκαψε, και θα πέσει στον βόθρο που κατασκεύασε»· δεν γνωρίζει ότι ο σταυρός που πρόκειται να στήσει, για εμένα μεν είναι νυφικός παστός, για εκείνον δε σταυρός· για εμένα είναι νυφώνας, για εκείνον όμως θάνατος. Ώ ποτήριο, κεντητήριο του διαβόλου, φυγαδευτήριο των δαιμόνων, λικμητήριο των αμαρτιών, εργαστήριο της ζωής, ιλαστήριο των αμαρτωλών, ποτήριο της αθανασίας! Πλην όμως, ας μη γίνει όπως εγώ θέλω, αλλά όπως εσύ. Κατάλαβε ο δυστυχισμένος ότι όσα είπα έγιναν· με άκουσε να λέω: «Σε ευχαριστώ, Πατέρα, διότι με άκουσες· και εγώ γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς».

Και εγέννησε ανομία. Άλλος: Ψεύδος. Λάκκο έσκαψε και τον εκβάθυνε, και θα πέσει μέσα στον βόθρο που κατασκεύασε. Άλλος: Στη φθορά που κατασκεύασε. Είπε ότι ο Θεός είναι προετοιμασμένος για τιμωρία· είπε ότι εξαπολύει τις κολάσεις. Με αυτό συνετίζει τον ακροατή, αφήνοντας την άνωθεν οργή να επικρέμαται.

Από μέσα σου να αναζητάς, από τον παράδεισο, από μέσα σου να αναζητάς. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, καταλαλιές, βλασφημίες, αυτά που μολύνουν τον άνθρωπο. Μη συμπορευθείς μαζί του, όπως ούτε ο Θεός με τον Ισραήλ, διότι είναι σκληροτράχηλος λαός· μη συμπορευθείς μαζί του· στην αμαρτία σε καλεί. Αυτός θα σε λυγίσει. Και στάσου απέναντί του και πες του: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, διότι δεν φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων. Μείνε μακριά, όπως ο Ηλίας που απέφευγε την Ιεζάβελ· σπεύσε προς το βραβείο της άνω κλήσεως. Μην επιτρέψεις να σε προφτάσει, όπως δεν πρόφτασαν οι υπηρέτες του Αβεσσαλώμ εκείνους που ήταν με τον Ιωνάθαν και τον Αχιμάας, τους ιερείς του Κυρίου που διέφευγαν· μην επιτρέψεις να σε πιάσει, όπως ούτε οι υπηρέτες του βασιλιά της Ιεριχούς έπιασαν τους κατασκόπους· αλλά, αν είναι δυνατόν, ξεγέλασέ τον, όπως η πόρνη Ραάβ εκείνους που ερευνούσαν. Μην επιτρέψεις να σε καθυποτάξει, όπως ούτε ο Φαραώ καθυπόταξε εκείνους που ήταν με τον Μωυσή και τον Ααρών· αλλά παράκαμψέ τον, όπως οι μάγοι τον Ηρώδη. Μην αγωνιάς· διότι έχεις ρυθμιστή τον Θεό και ιατρό τον Χριστό. Μην πτοηθείς καθόλου· διότι έχεις αλείπτη το Πνεύμα το Άγιο, που σε χρίει με το μύρο από το μυστικό κέρας του Σαμουήλ. Ούτε τη δίψα να φοβηθείς· διότι έχεις επάνω σου το ύδωρ της αναπαύσεως του βαπτίσματος μέσω της κολοκυνθιάς, ώστε τούτο, ερχόμενο σε εσένα, δηλαδή, μέσω του κηρύγματος του Ιωνά, να σε αναζωογονήσει. Αντέστρεψε το άρμα της τυραννίας του· ρίξε τον στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε· ρίξε τον εκεί στα βαθιά.

Τα αμαρτήματα συνηθίζουν να γεννιούνται από το πλήθος των όχλων και από την αφθονία των αναγκαίων αγαθών. ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. —Περί επιβουλής, και για εκείνους που επιβουλεύονται τον πλησίον τους. «Άνοιξε λάκκο, τον έσκαψε βαθιά, και ο ίδιος θα πέσει μέσα στον βόθρο.» «Σε αυτή την παγίδα που έκρυψαν, πιάστηκε το δικό τους πόδι.» «Έσκαψαν μπροστά μου βόθρο, και έπεσαν οι ίδιοι μέσα σε αυτόν.» «Οι αμαρτωλοί θα πέσουν στα δικά τους δίχτυα.» «Αυτός που σκάβει λάκκο για τον πλησίον του, ο ίδιος θα πέσει μέσα σε αυτόν. Και εκείνος που κυλάει την πέτρα, πάνω του θα την κυλήσει.» «Όποιος στήνει δίχτυ μπροστά στον φίλο του, το τυλίγει γύρω από τα δικά του πόδια.» «Εκείνος που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και όποιον γκρεμίζει φράχτη, θα τον δαγκώσει φίδι· όποιος βγάζει πέτρες, θα ταλαιπωρηθεί από αυτές.» «Αυτός που σκάβει λάκκο, θα πέσει μέσα σε αυτόν, και αυτός που στήνει παγίδα, θα πιαστεί σε αυτήν. Αυτός που πράττει πονηρά, μέσα σε αυτά θα κυλιστεί, και δεν θα καταλάβει από πού του ήρθαν.» Γιατί ονομάζεται μαθητής; Γιατί γίνεται και επίβουλος, επιβουλευόμενος τον δικό του δάσκαλο, μιμούμενος εκείνον τον Ιούδα που έγινε προδότης του ίδιου του δασκάλου του;» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. —Περί των εχθρών και της πτώσης τους· και ότι δεν πρέπει να χαιρόμαστε για τη δυστυχία των εχθρών. «Αν πέσει ο εχθρός σου, μην τον χαρείς, και στο παραπάτημά του μην υπερηφανεύεσαι. Διότι θα το δει ο Κύριος και δεν θα του αρέσει, και θα αποστρέψει την οργή Του από εκείνον. Μην χαίρεσαι για τη συμφορά των κακοποιών.» «

Ακούγοντας αυτά τα λόγια ο Ναχώρ, έγινε πάρα πολύ σκυθρωπός και κατηφής, βλέποντας τον εαυτό του να πέφτει στον λάκκο που ο ίδιος κατασκεύασε και να συλλαμβάνεται στην παγίδα που είχε κρύψει, και συνειδητοποιώντας ότι η ρομφαία του διαπερνούσε την ίδια του την καρδιά.

Αλλά τι μας λένε; Πώς λοιπόν διδάσκουν όλοι στις εκκλησίες, όπως ακριβώς και εσύ εδώ σήμερα; Ας γνωρίζουν όμως ότι όλοι όσοι διδάσκουν επικυρώνουν τις διδασκαλίες των αποστόλων ως τέλειες, και κανείς δεν καινοτομεί διδάσκοντας πράγματα σαν να μην είχαν κηρυχθεί ακόμη, όπως ακριβώς κάνουν εκείνοι. Αν δε κάποτε κάποιος, έχοντας πλανηθεί ακούσια, γίνει αντιληπτός, οπωσδήποτε είτε δέχεται επιτίμιο και επιστρέφει, είτε, εάν επιλέξει το ψεύδος, θα συγκαταλεχθεί με αυτούς που βρίσκονται εκτός Εκκλησίας, πράγμα το οποίο είναι αναμενόμενο να πάθουν και αυτοί. Και από αυτό το γεγονός μπορεί να διαπιστώσει κανείς την αφροσύνη τους, ότι δηλαδή είναι πονηρότεροι από κάθε άλλη αίρεση. Διότι, έχοντας αφοριστεί από τους αγίους επισκόπους και έχοντας αναθεματιστεί, στα μέρη όπου δεν είναι γνωστοί, και κοινωνούν κρυφά και πραγματοποιούν συνάξεις, επιβεβαιώνοντας αυτό που προείπαμε, ότι δηλαδή ευτελίζουν και το μυστήριο του Χριστού και τη θεία οικονομία. Και όχι μόνο αυτό, αλλά εάν ποτέ καταφέρουν μέσω της επίπλαστης ευλάβειάς τους να πείσουν επισκόπους ή περιοδευτές για την αξιοπιστία τους, αμέσως διαβάλλουν κρυφά τους πραγματικά πιστούς και ορθοδόξους ως κακόδοξους και μεθοδεύουν ώστε να μισηθούν ή να διωχθούν. Αλλά Εκείνος που γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων ανατρέπει την πανουργία τους και, αφού τους αποκαλύψει, τους αφήνει να πέσουν «στον λάκκο που οι ίδιοι έσκαψαν», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Διότι από τη φύση του είναι δίκαιος και ισχυρός, αλλά το πέλαγος της μακροθυμίας του δεν επιτρέπει στην ισχύ της δικαιοσύνης του να οργίζεται καθημερινά, ώστε να μην καταστραφεί ξαφνικά και δίκαια ο κόσμος εξαιτίας των μιαρών πράξεων που είναι άξιες κάθε οργής. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε, θα ακονίσει τη ρομφαία του, τέντωσε το τόξο του και το ετοίμασε· και σε αυτό ετοίμασε όργανα θανάτου». Η θεία μακροθυμία, λέει, χαρίζεται στους ανθρώπους με σκοπό την επιστροφή. «Εάν όμως δεν επιστρέψετε» προς μετάνοια, ο θάνατος θα σας καταλάβει σαν φοβερή ρομφαία. «Τα βέλη του τα κατασκεύασε για αυτούς που καίγονται», δηλαδή ετοίμασε τις κολάσεις για όσους είναι άξιοι της κολάσεως. «Ιδού, κοιλοπόνεσε αδικία» ο λαός των Ιουδαίων, «συνέλαβε πόνο» κατά του Χριστού «και γέννησε ανομία» με τη σφαγή του Υιού του Θεού. «Έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε» γεμάτο από φθόνο, «και θα πέσει μέσα στον βόθρο που ο ίδιος κατασκεύασε». Διότι, επειδή θέλησε να σφετεριστεί την κληρονομιά του Υιού, έχασε επιπλέον και αυτήν που ήδη κατείχε. «Ο πόνος θα επιστρέψει στο κεφάλι του, και πάνω στην κορυφή του θα κατέβει η αδικία του». Διότι, όταν ο Χριστός αναστήθηκε εκ νεκρών, η κακία τους, επιστρέφοντας πάνω στο κεφάλι τους, το συνέτριψε και τους διασκόρπισε στερημένους από κεφαλή και ατιμασμένους. «

Διότι έτσι καθαιρούνται οι άυλοι δυνάστες από τους ουράνιους θρόνους και ανυψώνονται εκεί οι ταπεινοί και υλικοί που πεινούν, και χορταίνουν από τα θεία αγαθά, ενώ οι πλούσιοι άυλοι εξαποστέλλονται από εκεί κενοί και ανενέργητοι, αφού συνελήφθησαν στην κυνηγετική παγίδα που έκρυψαν και έπεσαν στον λάκκο που κατασκεύασαν. Διότι δεν έπρεπε αυτός που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε να παραμείνει συνυπεύθυνος με εκείνον που εξαπάτησε δόλια και φθόνησε μανιωδώς, αλλά ο μεν, επειδή απέκτησε πόδι υπερηφανείας και εκδιώχθηκε, και πέραν του ότι δεν μπορούσε να σταθεί, φρόντισε να στήσει και άλλους σε τέτοιο πόδι, έπρεπε να κείτεται κάτω στον λάκκο που κατασκεύασε. Αυτός δε που φθονήθηκε και εξαπατήθηκε και έπεσε οικτρά, έπρεπε να αναζητηθεί, να ανακληθεί και να διασωθεί, ως πλανηθείς και απομακρυνθείς και απαχθείς ως αιχμάλωτος σε μακρινή χώρα.

Τι σημαίνει το «όποιος σκάβει λάκκο, θα πέσει ο ίδιος μέσα του»; Εδώ με τη λέξη «λάκκο» ονομάζει την επιβουλή κατά του πλησίον και τον βαθύ όλεθρο, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «έσκαψε λάκκο και τον βάθυνε, και θα πέσει μέσα στον λάκκο που έφτιαξε» και «στα έργα των χεριών του παγιδεύτηκε ο αμαρτωλός». Εκείνος, λοιπόν, που σκάβει τέτοιον λάκκο και ετοιμάζει την απώλεια σε άλλον, αυτός πρώτος πέφτει μέσα σε αυτόν. Διότι, με το να μηχανεύεται αυτά, πριν από τη βλάβη του πλησίον, καταστρέφει τη δική του ψυχή. Αν μεν, δηλαδή, προετοιμάζει βλάβη για το σώμα του συνανθρώπου του, πολλές φορές εκείνον μάλλον τον ωφέλησε παρά τον κατέστρεψε, ενώ τον εαυτό του τον ώθησε στον λάκκο της ψυχικής απώλειας. Αυτός, πάλι, που μηχανεύτηκε την απώλεια της ψυχής του πλησίον, είτε κυρίευσε είτε δεν κυρίευσε εκείνον που δεχόταν την επίθεση, δεν κατέστρεψε καθόλου λιγότερο, και μάλιστα προηγουμένως, τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι η αμερόληπτη κρίση του Θεού, η οποία αξιολογεί το αδίκημα με βάση την προθυμία και την πρόθεση, ακόμη κι αν πολλές φορές αυτός που δέχεται την επιβουλή ξεφύγει από εκείνον που έχει ορμήσει να τον βλάψει, επιβάλλει σε αυτόν καθόλου μικρότερη τιμωρία. Προτρέπει λοιπόν με αυτά τα λόγια ο Εκκλησιαστής να απέχει από κάθε κακία εκείνος που επιθυμεί να διατηρηθεί αλώβητος από βλάβη και κάκωση.

Είναι το τιμωρό σου όργανο παντού σωτήριο; Ποιος σε πλάνησε; Και ποιος σε έπεισε ότι αυτός που έπεσε μέσω του ξύλου, μέσω του ξύλου ανασταίνεται και καλείται να κατοικήσει πάλι στον παράδεισο; Άφρων έγινες ξαφνικά, εσύ ο άλλοτε συνετός όφις. Όλη η σοφία σου καταποντίστηκε διά του σταυρού και αιχμαλωτίστηκες στη δική σου παγίδα. Σήκωσε το βλέμμα και δες ότι έπεσες στον λάκκο που εσύ ο ίδιος κατασκεύασες.

Γι' αυτό, βλέποντας ο εχθρός τις παρατάξεις του να συντρίβονται γενναία και να κείτονται στο έδαφος, θρηνούσε συνεχώς και κλαίγοντας φώναζε τα εξής: «Άνοιξα λάκκο και πρώτος εγώ έπεσα μέσα σε αυτόν· διότι θα ήταν καλύτερο να έβλεπα μόνο τον Αδάμ να βρίσκεται στον παράδεισο της τρυφής, παρά ένα αναρίθμητο πλήθος· τότε μεν χαιρόμουν που τον είχα πλανήσει, αλλά ο κόπος μου και η αδικία επέστρεψαν γρήγορα στο ίδιο μου το κεφάλι· διότι έγινα περίγελος σε όλους. Με περιγελούν τα νήπια ως άνανδρο, και με νικούν και στεφανώνονται με τον άφθαρτο στέφανο.»

Και μακάρι αυτήν την ώρα, κάποιος, αφού σκάψει και ανοίξει έναν λάκκο, να με έχωνε εκεί εξαιτίας του πλήθους των ανομιών μου. Έχοντας αυτά στον νου μου, πάλι μεταστρέφομαι και πάλι αλλοιώνομαι, τρέχοντας προς την εμπάθεια, και ασπάζομαι τις ηδονές και ταράσσομαι στην ψυχή, και ο κλύδωνας των παθών και οι σφοδρές καταιγίδες της αμαρτίας, προκαλώντας μου ίλιγγο, με καταβυθίζουν στις αβύσσους των αβύσσων των πολλών μου κακών. Δώστε, λοιπόν, χείρα βοηθείας και δεχτείτε με κοντά σας.