Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:3

Επειδή, λοιπόν, αγνοούμε ποια ώρα έρχεται ο κλέπτης, γι' αυτό έχουμε λάβει την εντολή να γρηγορούμε, να έχουμε τις οσφύες περιεζωσμένες και τα λυχνάρια της κατά Θεόν πολιτείας αναμμένα, ώστε να φέγγουν στους πλησίον, ας μην παύσουμε με συντριβή καρδίας να ικετεύουμε τον Θεό να λυτρωθούμε από όλους όσους μας καταδιώκουν, μήπως τυχόν, αφού νικηθούμε από αυτούς, εκείνοι που πρόκειται να παραλάβουν τις ψυχές μας τις αρπάξουν απροετοίμαστες, χωρίς να υπάρχει κανένας να λυτρώσει ούτε να σώσει. Μήπως η ψυχή του καθενός, εμπλεγμένη στα δεσμά των χαμερπών και γήινων πραγμάτων και μη υποφέροντας τον χωρισμό από αυτά, μάταια μεν στραφεί προς αυτά, και εξαναγκαζόμενη από την αγγελική επιστασία και το θείο πρόσταγμα να τα εγκαταλείψει, θρηνήσει ανώφελα την αμέλεια του παρωχημένου χρόνου. Αλλά μάλλον, ψάλλοντας εγκάρδια το Δαυιτικό λόγιο: «Προετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα, για να τηρήσω τις εντολές σου», ας λάβουμε ως μισθό για την τήρησή τους τη δόξα από τον Θεό, δηλαδή το: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα υπήρξες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου». Μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συνάμα με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει δόξα, τιμή, κράτος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Ο Ιούδας βάδισε στον δρόμο της φιλαργυρίας και ο διάβολος, μέσω της φιλαργυρίας, του ενέβαλε την προδοσία: «Εφόσον ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα του Σίμωνα Ισκαριώτη να τον παραδώσει». Διότι, όπως αν ασχοληθείς με τη φιλοσοφία, ο φιλόσοφος συνεργεί μαζί σου, και αν με την ποίηση, ο ποιητής, και αν με την τέχνη του τεχνίτη, ο τεχνίτης, έτσι, αν κλίνεις προς την πορνεία, το πνεύμα της πορνείας σε συντρέχει, εάν προς τη ζηλοτυπία, το πνεύμα της ζηλοτυπίας σε αναφλέγει. «Εάν», λέει, «υπάρξει γυναίκα που προκαλεί ζηλοτυπία, και έλθει στον άνδρα της πνεύμα ζήλιας». Εάν όμως υψώσεις το βλέμμα προς την ουράνια φιλοσοφία, το πνεύμα της σοφίας αναπαύεται επάνω σου· εάν προς τη σύνεση, το πνεύμα της συνέσεως. «Και θα αναπαυθεί», λέει, «επ' αυτόν πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσέβειας· πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει. Μήπως αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Πρόσεξε ότι από τα πολλά πρόσωπα μεταπήδησε σε ένα. Διότι, αφού είπε: «Από όλους αυτούς που με καταδιώκουν γλίτωσέ με», δεν είπε: Μήπως αρπάξουν σαν λιοντάρια την ψυχή μου, αλλά «σαν λιοντάρι». Και για ποιον λόγο από πολλά πρόσωπα συγκέντρωσε την κακία σε ένα πρόσωπο;

Όπως ακριβώς στους πολέμους εξοπλίζεται ένα πλήθος βαρβάρων, και όλοι ακολουθούν το νεύμα του ενός, του βασιλιά ή του τυράννου, και χωρίς αυτόν το πλήθος δεν γνωρίζει από πολεμική παράταξη, έτσι, επειδή τον Δαβίδ τον πολεμούσαν αισθητά μεν οι στρατιώτες και ο Αβεσσαλώμ, νοητά δε οι δαίμονες και ο διάβολος, και επειδή το πλήθος των εχθρών χωρίς τον ηγεμόνα δεν είναι τίποτα, αποκαλώντας λιοντάρι αφενός τον Αβεσσαλώμ και αφετέρου τον διάβολο, παρακαλεί: «Μήπως αρπάξει ως λέων την ψυχή μου». Και το ότι ονόμαζε λέοντα τον Αβεσσαλώμ και τον διάβολο, το δηλώνει στον ένατο ψαλμό λέγοντας: «Ενεδρεύει σε απόκρυφο μέρος, ως λέων στη μάνδρα του»· ο μεν διάβολος κρυπτόμενος στους ανθρώπους που του είναι υποταγμένοι, ο δε Αβεσσαλώμ νομίζοντας ότι περνά απαρατήρητος ανάμεσα σε αυτούς που επαναστάτησαν μαζί του. «Ενεδρεύει για να αρπάξει τον φτωχό, να αρπάξει τον φτωχό τραβώντας τον». Και αν μιλούσε για το θηρίο, το λιοντάρι, πότε τάχα το λιοντάρι μπορεί να διακρίνει τον φτωχό και τον πένητα; Δεν επιτίθεται άραγε και στον έναν και στον άλλον εξίσου; Επομένως, υπέδειξε ως λέοντα τον διάβολο λέγοντας: «Μήπως αρπάξει ως λέων την ψυχή μου». Και γιατί είναι λέων ο διάβολος; Όχι λόγω του βασιλικού του χαρακτήρα, αλλά λόγω του τυραννικού· είναι λέων όχι λόγω της ισχύος του, αλλά λόγω της αρπακτικότητάς του.

Το λιοντάρι έχει στόμα βρωμερό και εξαιρετικά δυσώδες· τέτοιος είναι ο διάβολος, που ξερνά βλασφημίες και βρωμά από την πολυθεΐα. Το λιοντάρι όταν κοιμάται έχει τα μάτια του ανοιχτά· και οι δαίμονες και ο διάβολος, υποκρινόμενοι ευλάβεια και επιείκεια, έχουν τα μάτια τους ανοιχτά προς την κακία, όπως είναι γραμμένο: «Διότι δεν πρόκειται να κοιμηθούν, εάν δεν πράξουν κακό». Για να δείξει λοιπόν ότι δεν μιλούσε για αισθητό λιοντάρι, αλλά για το νοητό, δεν είπε: «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι τη σάρκα μου ή το σώμα μου», αλλά: «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Αλλά το λιοντάρι ως θηρίο δεν γνωρίζει πώς να αρπάζει ψυχή. Και ότι η τροφή των λιονταριών είναι τα σώματα και όχι οι ψυχές, είναι μάρτυρας ο Δανιήλ, λέγοντας για τα επτά λιοντάρια: «Και ήταν μέσα στον λάκκο επτά λιοντάρια, και τους δίνονταν κάθε μέρα δύο σώματα και δύο πρόβατα»· σώματα και πρόβατα, αλλά όχι ψυχές ανθρώπων. «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Και πώς αρπάζει σαν λιοντάρι; «Όταν δεν υπάρχει κανείς που να λυτρώνει ούτε να σώζει». Διότι, εάν την εποχή που ποίμαινε ο Δαβίδ, όταν ερχόταν ένα λιοντάρι ή μια αρκούδα και άρπαζε ένα πρόβατο από το κοπάδι, ο Δαβίδ έβγαινε από πίσω του σαν στρατηγός εναντίον τυράννων, και χτυπούσε το θηρίο και, αποσπώντας το πρόβατο σαν αιχμάλωτο, το έσωζε, πόσο μάλλον όταν ο Θεός λυτρώνει και σώζει, δεν μπορεί να αρπάξει το λιοντάρι, δηλαδή ο διάβολος. «Μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου»· φύλαγέ με σαν ποιμένας, και τα δόντια του λιονταριού μένουν αδρανή.

[Λιοντάρι, σύμφωνα με την ιστορία, θεωρούν τον Αβεσσαλώμ, ενώ σύμφωνα με την πνευματική ερμηνεία, τον διάβολο.] Παρατήρησε δε ότι από πολλά πρόσωπα μετέβη σε ένα. Διότι λέγοντας: «Από όλους αυτούς που με καταδιώκουν γλίτωσέ με», δεν είπε: «Μήπως και αρπάξουν σαν λιοντάρια την ψυχή μου», αλλά «σαν λιοντάρι». Όπως ακριβώς, δηλαδή, στους πολέμους εξοπλίζεται πλήθος βαρβάρων, αλλά όλοι ακολουθούν το πρόσταγμα του ενός, είτε του βασιλιά είτε του τυράννου, και χωρίς αυτόν το πλήθος δεν γνωρίζει από πολεμική παράταξη, έτσι, επειδή σε αισθητό επίπεδο πολεμούσαν τον άνθρωπο οι στρατιώτες και ο Αβεσσαλώμ, ενώ σε νοητό οι δαίμονες και ο διάβολος, και επειδή το πλήθος των εχθρών χωρίς τον ηγεμόνα δεν είναι τίποτα, ονομάζει λιοντάρι από τη μία τον Αβεσσαλώμ, και από την άλλη τον διάβολο. Και λιοντάρι είναι ο διάβολος εξαιτίας του τυραννικού και του αρπακτικού χαρακτήρα του. Το λιοντάρι έχει δύσοσμο στόμα· τέτοιος είναι και ο διάβολος, που ξερνά βλασφημίες. Και για να δείξει ότι δεν μίλησε για αισθητό λιοντάρι, αλλά για νοητό, δεν είπε: «Μήπως αρπάξει σαν λιοντάρι» το σώμα μου, αλλά «την ψυχή μου».

Κύριε, Θεέ μου, σε εσένα ήλπισα. Επειδή, λέγει, δεν έχω εμπιστοσύνη σε άνθρωπο για τη σωτηρία, έστω και αν οι λόγοι του Χουσί είναι καλοί, σώσε με και από τους παρόντες εχθρούς, αλλά προπαντός από τον νοητό λέοντα που στήνει ενέδρα στην ψυχή μας.

«Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με». Το να θεωρείται το ρητό «Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με» ως κάτι απλό και ικανό να εκφέρεται ορθώς από τον οποιονδήποτε, μάλλον δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. Διότι αυτός που ελπίζει σε άνθρωπο, ή αναπτερώνεται από κάτι άλλο σχετικό με τα βιωτικά πράγματα, όπως είναι η εξουσία, τα χρήματα, ή οτιδήποτε από εκείνα που θεωρούνται λαμπρά από τους πολλούς, δεν μπορεί να πει: «Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα». Διότι υπάρχει η παραγγελία να μην ελπίζουμε σε άρχοντες· καθώς και το: «Επικατάρατος ο άνθρωπος, που στηρίζει την ελπίδα του σε άνθρωπο». Όπως ακριβώς δεν αρμόζει να λατρεύουμε οτιδήποτε άλλο παρά μόνο τον Θεό, έτσι δεν πρέπει να ελπίζουμε σε άλλον παρά μόνο στον Θεό, τον Κύριο των πάντων. Διότι λέγει: «Ο Κύριος είναι η ελπίδα μου και ο ύμνος μου». Πώς όμως εύχεται πρώτα να σωθεί από εκείνους που τον καταδιώκουν, και έπειτα να λυτρωθεί; Η διάκριση των εννοιών θα κάνει σαφές το νόημα του λόγου. Διότι λέγει: «Σώσε με από όλους αυτούς που με καταδιώκουν, και λύτρωσέ με, μήπως και αρπάξει την ψυχή μου σαν λιοντάρι». Ποια είναι λοιπόν η διαφορά ανάμεσα στο να σώζεται κανείς και στο να λυτρώνεται; Ότι τη μεν σωτηρία την έχουν ανάγκη κυρίως οι ασθενείς, ενώ τη λύτρωση εκείνοι που κρατούνται στην αιχμαλωσία. Γι' αυτό, εκείνος που φέρει μέσα του την ασθένεια, αποκτώντας μέσα του την πίστη, μέσω της προσωπικής του πίστης οικονομείται προς τη σωτηρία. Διότι λέγει: «Η πίστη σου σε έσωσε»· και: «Ας γίνει σε σένα όπως πίστεψες». Αντιθέτως, εκείνος που έχει ανάγκη να λυτρωθεί, περιμένει να καταβληθεί εξωτερικά για χάρη του το οφειλόμενο τίμημα.

Προσεύχεται, λοιπόν, τόσο για την παρούσα ζωή όσο και για τη μέλλουσα. «Σώσε με», λέει, «εδώ από εκείνους που με καταδιώκουν· και λύτρωσέ με εκεί κατά τον καιρό της εξετάσεως, μήπως τυχόν και αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου». Και αυτά μπορείς να τα μάθεις από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος έλεγε κατά τον καιρό του πάθους: «Τώρα έρχεται ο άρχων του κόσμου τούτου, και σε εμένα δεν θα έχει τίποτα». Αλλά Εκείνος μεν, επειδή δεν διέπραξε αμαρτία, έλεγε ότι δεν έχει τίποτα· για τον άνθρωπο όμως είναι αρκετό, εάν τολμήσει να πει ότι: «Έρχεται ο άρχων του κόσμου τούτου, και σε εμένα θα έχει λίγα και μικρά». Υπάρχει δε κίνδυνος να τα υποστούμε αυτά, εάν δεν έχουμε εκείνον που μας λυτρώνει, ούτε εκείνον που μας σώζει. Προς τα δύο προαναφερθέντα, δύο είναι αυτά που επισυνάπτονται: «Σώσε με από το πλήθος εκείνων που με καταδιώκουν, και λύτρωσέ με, για να μην αρπαχθώ ποτέ, σαν να μην υπάρχει κανείς για να με λυτρώσει».

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ Ζ΄. Τον οποίο έψαλε στον Κύριο για τα λόγια του Χουσί, του γιου του Ιεμενεί. Κύριε, Θεέ μου, σε σένα στήριξα τις ελπίδες μου· σώσε με από όλους τους διώκτες μου και λύτρωσέ με, μήπως ποτέ αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου, χωρίς να υπάρχει κάποιος να με λυτρώσει ούτε να με σώσει. Δεν στήριξα τις ελπίδες μου σε ανθρώπους, ούτε σε ανθρώπινες συμβουλές, ούτε σε πλήθος στρατού. Γι' αυτό λύτρωσέ με από τόσους πολλούς εχθρούς που μου επιτίθενται διαρκώς. Όχι μόνο τώρα από τον Αβεσσαλώμ και τον Αχιτόφελ και αυτούς που είναι μαζί τους, αλλά και παλαιότερα, όταν ήμουν νέος, από τον Σαούλ και από πάρα πολλούς άλλους, καθώς και από τους δαίμονες που μέσω αυτών με πολεμούν αόρατα· για τον άρχοντα των οποίων έχει ειπωθεί: «Ο αντίδικός σας, ο διάβολος, περιφέρεται σαν λιοντάρι που ωρύεται, αναζητώντας ποιον να καταπιεί»· από αυτόν πρωτίστως παρακαλώ να με λυτρώσεις.

Και για τους αρχιερείς λέγεται και για τους Φαρισαίους· εχθρός και εκδικητής είναι ο λέων που έχει αναφερθεί στον προηγούμενο ψαλμό. Το μέγιστο θαύμα λοιπόν είναι ότι ένας τόσο μεγάλος εχθρός και λέων, ο άρχων τούτου του αιώνος, έχει καθαιρεθεί διά μέσου νηπίων και θηλαζόντων· έπειτα από αυτό ο Θεός θαυμάζεται παντού μέσα στα πάντα. Και όντας εχθρός στήνει ενέδρα υποσκελίζοντας προς την αμαρτία, και εκείνους που έχουν αμαρτήσει τους τιμωρεί στη συνέχεια.

Ψαλμός του Δαβίδ, τον οποίο έψαλε για τον Χουσί, που ερμηνεύεται «Αιθίοπας», δηλαδή ο διάβολος· διότι είναι μαύρος σαν να έχει καπνιστεί από την οργή του Θεού. Έτσι άλλωστε τον ονομάζει και η Γραφή, «δαυλό βγαλμένο από τη φωτιά». Και δαυλός είναι ένα μισοκαμένο ξύλο. Τον αποκαλεί δε «υιό του Ιεμενεί», ως πλάσμα που δημιουργήθηκε από τη δεξιά του Θεού· διότι η λέξη Ιεμενείας ερμηνεύεται «δεξιά». Επειδή λοιπόν αυτός [έχοντας εκπέσει από την άνω δόξα] πολεμά τον άνθρωπο. Για τον λόγο αυτόν, προσευχόμενος στον Θεό εκ μέρους του ανθρώπου, του αφιέρωσε τον ψαλμό. «Κύριε, ο Θεός μου». Από τον διάβολο και τους δαίμονές του. «Από όλους αυτούς που με καταδιώκουν». Διότι μου επιτίθεται ζητώντας να με ανατρέψει, λέει ο άνθρωπος, αλλά εσύ ως αγαθός Θεός γλίτωσέ με από αυτόν. «Μήπως με αρπάξει». Διότι αρπακτικό και τυραννικό είναι αυτό το θηρίο και θέλει πάντοτε να καταπιεί τον άνθρωπο, νομίζοντας ότι δεν υπάρχει κανείς για να τον υπερασπιστεί. «Κύριε ο Θεός μου». Απολογείται ο προφήτης προς τον Θεό, δηλαδή υπέρ του ανθρώπου. «Εάν ανταπέδωκα». Πάλι ο Χριστός, γινόμενος πρότυπο για τον άνθρωπο ώστε να μην ανταποδίδει κακό αντί κακού, καθώς σταυρωνόταν έλεγε: «Άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι». «Είθε να εκπέσω». Δηλαδή, θέλησα να τους κερδίσω παρότι ήταν εχθροί· αυτοί όμως απομακρύνθηκαν από εμένα, προφανώς οι Ιουδαίοι. «Ας καταδιώξει». [Αυτοί όμως επιτέθηκαν με φθόνο και δεν σταμάτησαν να καταδιώκουν, νομίζοντας ότι θα καταλάβουν τον ακατάληπτο].

«Σώσε με από όλους όσους με καταδιώκουν και γλίτωσέ με, μήπως και αρπάξει ως λέων την ψυχή μου, χωρίς να υπάρχει κανείς για να με λυτρώσει ούτε να με σώσει». Και ταχεία υπήρξε η βοήθεια προς την κόρη· διότι, καθώς εκείνη έγινε ξαφνικά άφαντη, ο μνηστήρας αποχώρησε, έχοντας αποκομίσει ως μόνο κέρδος την ιπποδρομία της ασελγείας. Η δε νύμφη παραστεκόταν στον Νυμφίο, ψάλλοντας κάπου: «Δίκαιη είναι η βοήθειά μου από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Ας μάθουμε, λοιπόν, και εμείς τους αγώνες της εγκράτειας ενάντια στα σαρκικά πάθη, ας εκστρατεύσουμε εναντίον των ηδονών όπως η μάρτυς, ας οπλιστούμε υπέρ της σάρκας ενάντια στη σάρκα, ας προετοιμάσουμε τα μέλη μας για τη δόξα της ανάστασης, ας μην κυριευόμαστε από τέρψεις που προξενούν τα οδυνηρά της γεέννης, και ας αποφεύγουμε καθετί το ηδύ, ώστε να μη δραπετεύσει από εμάς το αληθινά ηδύ.

Τόσο φιλόπαις ήταν και φιλόστοργος· ή μάλλον, τόσο φιλόσοφος. Διότι δεν τον έκανε τέτοιον η τυραννία της φύσεως, αλλά κυρίως η ημερότητα της προαιρέσεώς του, και το μεγαλύτερο μερίδιο της ευθύνης το απέδιδε στο στρατόπεδο, παρά στον τύραννο. Γι' αυτό λέει: «Σώσε με από όλους αυτούς που με καταδιώκουν, και λύτρωσέ με». Βλέπεις πώς ούτε εκείνους δεν τους μνημονεύει με σφοδρότητα; Διότι δεν είπε: «Από εκείνους που με πολεμούν, που λεηλατούν τα υπάρχοντά μου, που κατατρυφούν στα ανάκτορά μου», αλλά, «Από αυτούς που με καταδιώκουν. Μήπως τυχόν αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου, χωρίς να υπάρχει κανείς να με λυτρώσει, ούτε να με σώσει».

Ψαλμός 7. Ψαλμός του Δαβίδ, τον οποίο έψαλε στον Κύριο για τα λόγια του Χουσί, γιου του Ιεμενεί. «Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με από όλους αυτούς που με καταδιώκουν και γλίτωσέ με· μήπως και αρπάξει την ψυχή μου σαν λιοντάρι, χωρίς να υπάρχει κανείς για να με λυτρώσει ούτε να με σώσει». Επειδή, αφού ο Δαβίδ άκουσε κάποια φοβερά και τρομερά λόγια από τον Χουσί, καταφεύγει στον Θεό, υμνώντας και ψάλλοντας αυτά και ικετεύοντας τον Θεό με παρρησία να κριθεί και ο ίδιος με την ίδια κρίση που έκρινε· «Κύριε Θεέ μου», λέγοντας, «εάν έπραξα αυτό, εάν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, εάν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου έκαναν κακό, τότε ας ηττηθώ και εγώ από τους εχθρούς μου άπραγος, ας καταδιώξει ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει, ας καταπατήσει τη ζωή μου στο έδαφος και ας θάψει τη δόξα μου στο χώμα». Εάν λοιπόν εγώ έπραξα τέτοια πράγματα, λέει, Κύριε Θεέ μου, παραχώρησε να πάθω και εγώ τα ίδια· αλλιώς: «Σήκω, Κύριε, με την οργή σου», εναντίον αυτών που εξεγείρονται εναντίον μου. Αυτά, εξάλλου, αποτελούσαν προτυπώσεις της εξέγερσης των Ιουδαίων κατά του Χριστού. Γι' αυτό και προσθέτει: «Υψώσου στα πέρατα των εχθρών σου» και «Εξεγέρσου, Κύριε Θεέ μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που διέταξες, και συνάθροιση λαών θα σε κυκλώσει» στα πέρατα των εχθρών σου.

Επομένως, θα βρει και τη μετάσταση από αυτή τη ζωή ανάλογη της πολιτείας του· διότι, εάν εγκαταλείψει την προηγούμενη πολιτεία και στραφεί προς μία άλλη, πράγμα που εγώ παρατηρώ σε πολλούς, θα βρει τον χωρισμό (της ψυχής) κατάλληλο προς τη δεύτερη διαγωγή του. Έτσι γάρ και ο αμαρτωλός, εάν επιστρέψει με μετάνοια, σύμφωνα με τον προφήτη Δαβίδ, κερδίζει μαζί με τη μέλλουσα και την παρούσα ωραία ζωή, εάν όμως παραμείνει αμετανόητος, από τη μεν μακάρια εκείνη ζωή εκδιώκεται οριστικά, από δε την εδώ ζωή αρπάζεται δικαιολογημένα, έπειτα από την πολλή θεία φιλανθρωπία και μακροθυμία προς αυτόν. Παρομοίως δε, εάν γίνουμε υπάκουοι στο θείο θέλημα, καθώς λέει ο Ησαΐας, θα φάμε τα αγαθά της γης· εάν όμως φανούμε παραβάτες των θεϊκών εντολών, θα γίνουμε παρανάλωμα της μάχαιρας· η μάχαιρα δηλώνει τον οξύτατο χαρακτήρα του θανάτου, από τον οποίο ικετεύει τον Θεό να λυτρωθεί και ο Δαβίδ λέγοντας: Μην αρπάξεις, Κύριε, την ψυχή μου σαν λιοντάρι, ζητώντας να αποφύγει μέσω της προσευχής τον ταχύτατο και βίαιο θάνατο.

Πόσο δυστυχής συγγραφέας είμαι εγώ, για ποια δεινά είχα φυλαχθεί, σε ποιες συμφορές, δικές μου και των ομοεθνών μου, αφιερώνω τον λόγο μου. Διότι ποιος θα μπορούσε να αντέξει καθόλου βλέποντας να ανεγείρονται τέτοια τρόπαια από τους εχθρούς; Επειδή όσοι παλαιότερα επικρατούσαν στις μάχες, έχοντας ανθρώπινο φρόνημα και θεωρώντας σωστό να μη διατηρούν αθάνατα τα μίση, έστηναν τα τρόπαιά τους από ξύλα και μικρές πέτρες, έτσι ώστε, αφού διατηρηθούν για λίγο χρόνο, να καταστρέφονται, καθώς δεν αποτελούσαν υπομνήματα φιλίας, αλλά εναύσματα έχθρας και αιματοχυσίας. Τώρα όμως, η εκθεμελίωση των πόλεων και ο πλήρης αφανισμός έχουν επινοηθεί ως δείγματα νίκης από τους βαρβάρους, στους οποίους έχουμε παραδοθεί από τον Θεό προς παραδειγματισμό και τιμωρία. Και καθώς δεν αρκούνταν, παρά μόνο αν προσέθεταν το αποκορύφωμα των ανοσιουργημάτων και επέφεραν τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα, έθαψαν ακόμη και ζωντανούς κάποιους από τους Ρωμαίους μαζί με εκείνους τους ομοεθνείς τους που είχαν χάσει τη ζωή τους είτε από φυσικό θάνατο είτε σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, ενταφιάζοντας μαζί τους τα γρήγορα άλογά τους, πάνω στα οποία ίππευαν, και τα καμπυλωτά τόξα και τα δίκοπα ξίφη, χωρίς να υπάρχει κανείς για να τους λυτρώσει ούτε να τους σώσει. Τόσο πολύ δεν υπάρχει ανάμεσα στους βαρβάρους καμία φειδώ και καμία αναστολή για πράξεις που αντίκεινται στη φύση.

Όταν λοιπόν η ψυχή μου με εγκαταλείπει, χωρίς να υπάρχει κανένας να με λυτρώσει ούτε να με σώσει, εσύ ο ίδιος ως λυτρωτής άρπαξέ με από την απειλή του πυρός, αναδεικνύοντάς με ακατάκριτο μαζί με όλους τους δούλους σου· ελέησον, Κύριε.

Διότι, όταν στερείται κανείς αυτή τη θεία φωτοχυσία, ο διάβολος χορεύει όπως θέλει και όπου θέλει μαζί με τους αγγέλους του, και γίνεται άρχοντας αυτού του κόσμου, ο οποίος πρόκειται να παρέλθει. Όμως, άρχοντας αυτού του αιώνα και δεσπότης των ορατών πραγμάτων ήταν ο άνθρωπος. Αφού όμως τον εξαπάτησε ο διάβολος, του πήρε την εξουσία και την κυριαρχία, κατά παραχώρηση του Θεού, και έτσι ονομάστηκε άρχοντας αυτού του αιώνα. Και εξουσιάζει, όπως ακριβώς οι ληστές εξουσιάζουν αυτούς που λήστεψαν, όταν δεν υπάρχει εκείνος που θα τους λυτρώσει και θα τους σώσει. Και ενώ ο λυτρωτής είναι ο Θεός, αυτός ο ληστής πείθει τους εξουσιαζομένους να αναπαύονται μάλλον στη συμφορά τους. Και χαίρονται, αντλώντας ευχαρίστηση από τη δουλεία σε αυτόν που τους ληστεύει, και αγαπούν την ακαθαρσία και την αδικία και δεν θέλουν να ελευθερωθούν, και είναι αυτή η ληστεία παράδοξη.

Λένε ότι όχι μία λεοπάρδαλη, αλλά και δύο και τρεις εμφανίζονται ξαφνικά και κατασπαράζουν όχι βόδια ούτε πρόβατα ούτε κανένα άλλο από τα ζώα, παρά μόνο ανθρώπους, με αποτέλεσμα οι κάτοικοι εκείνων των περιοχών να κυριεύονται από μεγάλο φόβο και να κλείνονται στα σπίτια τους όλη τη νύχτα, μέχρι να ξημερώσει η ημέρα. Και το γεγονός αυτό αποτελεί ένδειξη της οργής του Θεού. Εγώ όμως θα εξηγήσω για ποιο λόγο ανέφερα αυτά τα λόγια. Διότι και μέσα μας υπάρχουν πολλά και άγρια θηρία, εννοώ τα πνεύματα της πονηρίας. Πονηρό θηρίο είναι ο θυμός· πονηρό θηρίο η επιθυμία, πονηρό θηρίο η βασκανία, πονηρό θηρίο η κενοδοξία και όλα τα άλλα πάθη της κακίας, τα οποία δεν εμφανίζονται μόνο τη νύχτα, αλλά κυκλοφορούν φανερά και κατά τη διάρκεια της ημέρας, και επιτίθενται για να καταβροχθίσουν την ψυχή. Γι' αυτό ο μακάριος απόστολος Πέτρος παραγγέλλει λέγοντας: «Να είστε νηφάλιοι, να γρηγορείτε· ο αντίδικός σας διάβολος περιφέρεται σαν ωρυόμενο λιοντάρι, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Και πάλι ο άγιος Δαβίδ προσεύχεται αποτρεπτικά λέγοντας: «Μήπως αρπάξει σαν λιοντάρι την ψυχή μου, χωρίς να υπάρχει κανείς να με λυτρώσει ούτε να με σώσει». Τι πρέπει λοιπόν να πράξουμε σε αυτές τις περιπτώσεις; Τι άλλο, παρά να κατοικούμε υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού, και να συγκρατούμε τους εαυτούς μας μακριά από την περιπλάνηση των αισθήσεων;

Και τον περιφέρουν τιμητικά πάνω στο κεφάλι τους. Αντίθετα, οι φτωχοί κατακρημνίζονται και καταστρέφονται από τις συκοφαντίες, χωρίς να υπάρχει κανείς να τους λυτρώσει ούτε να τους σώσει. Έστειλα και έφεραν τον επικατάρατο σε μένα, και μου έδωσε διαβεβαιώσεις ότι μέχρι την Κυριακή της Απόκρεω δεν θα βρεθεί σε κανένα μέρος της Βουλγαρίας ούτε θα εγκαλέσει κανέναν. Τον άφησα ελεύθερο, και οι χριστιανοί, οι άνθρωποι του Ιασίτη, τον περιποιούνται στο πραιτώριο και τον έχουν για κυνηγό, γιατί έτσι ονομάζει ο ίδιος τον εαυτό του, προσφέροντάς τους τα θηράματα που τους αρέσουν. Γι' αυτούς τους λόγους δραστηριοποιήσου, αυθέντη μου, και πες έναν λόγο, και το δαιμόνιο που ταλαιπωρεί τον λαό του Θεού θα εκδιωχθεί.

Προς τον πατριάρχη. Πώς τόλμησες, θα έλεγε κανείς, να απευθυνθείς με παρρησία στον δεσπότη, εσύ ένας άνθρωπος που επί τόσα χρόνια έκλεισες τα χείλη σου στη φυλακή της σιωπής και δεν άρθρωσες τίποτε, ούτε μικρό ούτε μεγάλο, προς τον ευεργέτη, τον οποίο έπρεπε και με το στόμα και με το πνεύμα και με επιστολές να ασπάζεσαι και με κάθε δυνατό τρόπο να τιμάς, διότι βεβαίως δεν είναι μόνο δεσπότης, αλλά και πατέρας, και από όλους τους πατέρες ο πιο οικείος και φιλόστοργος, εφόσον εγώ είμαι η ψυχή, και αυτήν ο πατριάρχης την απέκτησε για μένα και την έπλασε με δημιουργία και πλάση φωτεινή και σωτήρια, και επιπλέον διότι το να συμπονά τις δικές μας αδυναμίες το έχει και από τη φύση του και από άσκηση, ίσως επειδή και ο ίδιος δοκιμάστηκε και έμαθε από τα δικά του παθήματα τα δικά μας - για να μην πω κάτι περισσότερο, διότι αν στο χλωρό ξύλο έγιναν αυτά, στο ξερό τι δεν θα κάνουν; - ίσως όμως και επειδή με το μεγαλείο του νου του συλλαμβάνει αυτά που δεν έμαθε από δικό του πάθημα; Διότι δεν αγνοεί τους, αλίμονο, πώς να το πω, πασσάλους των σημερινών αρχιερέων και τα αγκάθια που, όταν καρφώθηκαν πάνω μας, μας έστρεψαν στην ταλαιπωρία, όταν στον ουρανό υψώνει το κεφάλι της η αλαζονεία των αμαρτωλών που σκοτώνουν χήρα και ορφανό και φονεύουν τον καθένα, και ντόπιο και ξένο, και δεν υπάρχει αυτός που να βοηθά ή να γλιτώνει, αλλά τα πάντα άγονται και φέρονται, χωρίς να υπάρχει λυτρωτής ούτε σωτήρας. Και εμπαίκτες μας εξουσιάζουν· ενώ οι πράκτορές μας θερίζουν τα υπολείμματα που είναι πιο κοφτερά και από δρέπανο.

Μην αποθαρρύνεσαι, λοιπόν, νομίζοντας πως μόνο εσύ υποφέρεις δεινά. Έχεις σκληρούς φοροεισπράκτορες; Αλλά δεν είναι σκληρότεροι από αυτούς σε τούτα τα μέρη, οι οποίοι αρπάζουν το ένα από τα πέντε παιδιά για δουλεία, σαν να ήταν ένα από τα ζώα που αποπέμπονται ή δίνονται ως δέκατο. Έχεις Κουμάνους να επιδράμουν από έξω; Και τι είναι αυτοί συγκρινόμενοι με τους Αχριδιώτες που κατεβαίνουν σε εμάς από την πόλη; Αυτοί, έχοντας την ίδια την άνοδο στην πόλη ως όπλο εύνοιας και στέφανο, λεηλατούν και καταστρέφουν τα πάντα, χωρίς να υπάρχει κανείς να μας λυτρώσει ή να μας σώσει. Διότι ποιος θα μπορέσει να αντισταθεί στους πολίτες;

Καθώς βλέπω τη σύγχυση του παρόντος βίου και την ύβρη της πλεονεξίας και την αναίδεια να έχει τόσο ξεδιάντροπα εκπορνευτεί και να μιαίνει τα πράγματα, και αυτούς που διαχειρίζονται τα δημόσια πράγματα να συμπεριφέρονται περισσότερο ως λεηλάτες παρά ως φοροσυλλέκτες και να θεωρούν τους θείους νόμους και τις βασιλικές εντολές ως ιστούς αράχνης - σύμφωνα με εκείνο το ρητό του Ανάχαρση προς τον Σόλωνα: που συγκρατούν τις μύγες, αλλά σκίζονται από τις σφήκες - και τις υποθέσεις του χριστιανικού λαού να άγονται και να φέρονται χωρίς να υπάρχει λυτρωτής ή σωτήρας, είχε πλέον αφαιρεθεί κάθε ελπίδα σωτηρίας, την οποία αν κάποιος ονόμαζε πνοή μιας ψυχής παγιδευμένης σε συμφορές δεν θα έσφαλλε, διαλύθηκαν δε όλοι οι λογισμοί μου και κειτόμουν νεκρωμένος από την απελπισία ως προς τη διόρθωση του κακού.