Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:8

Επειδή για τον ασθενή ο λόγος του άριστου ιατρού γίνεται νόμος, υπακούοντας σε αυτούς ως ιατρούς, τους ακολουθώ ως γεωργούς, συλλέγοντας τις ρώγες από τη φυτεία του λόγου τους και εναποθέτοντάς τες στα πατητήρια, που είναι οι δικές σας ακοές. Και αυτοί μεν σας φέρνουν τα μεγάλα τσαμπιά των νοημάτων, ως εύφορα και πολύφορα κλήματα της μονογενούς αμπέλου· εγώ δε, μαζεύοντας πάντοτε τις ρώγες από την άμπελο του λόγου, αυτά που συγκέντρωσα με το παιδικό μου δεξί χέρι, αυτά προβάλλω σε εσάς ως σε πατέρες, αδελφούς και φίλους. <Εις το τέλος, υπέρ των ληνών· ψαλμός τω Δαβίδ.> Ο προκείμενος όγδοος ψαλμός είναι αρμόδιος και συγγενής με τον προηγούμενο έβδομο ψαλμό. Πώς; Άκουσε. Σε εκείνον λεγόταν υπέρ της εκκλησίας: <Και υπέρ αυτής εις ύψος επίστρεψον.> Κύριε, <εις ύψος επίστρεψον,> εσύ που είπες: <Και καθώς ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου. Εις ύψος επίστρεψον,> εσύ που είπες: <Και εγώ εάν υψωθώ, όλους θα τους ελκύσω προς εμένα. Υπέρ αυτής εις ύψος επίστρεψον·> και εάν επιστρέψω στο ύψος, τι θα συμβεί; <Και συναγωγή λαών θα σε κυκλώσει· Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι,> οι λαοί των Ιουδαίων, γαυγίζοντας εναντίον σου το <Άρον άρον, σταύρωσον αυτόν>. <Και συναγωγή λαών,> των εθνών, <θα σε κυκλώσει,> σαν να λέει: <Περικύκλωσα και θυσίασα στη σκηνή του. Σε περικύκλωσαν> εκείνοι <όπως οι μέλισσες την κηρήθρα.>

«Και σύναξη λαών θα σε περικυκλώσει» σαν φυτεία ελαιόδεντρων: «Οι υιοί σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου». Και ποια είναι η σύναξη των λαών; Η κατασκευή των ληνών, η οικοδόμηση των εκκλησιών του Χριστού: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Και ποιος είναι ο οικοδόμος των εκκλησιαστικών ληνών; Ο Χριστός, οι απόστολοι και όλοι οι άγιοι. Ο μεν Χριστός λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα», τη στερεή, την ομολογία του Πέτρου, «θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Ο δε απόστολος λέγοντας τόσο για τον εαυτό του όσο και για εκείνους που έρχονται μετά από αυτόν: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο, άλλος εποικοδομεί». Είδες την οικοδόμηση των ληνών; Είδες την προκοπή των εκκλησιών; Για να γίνουν λοιπόν αυτά «εις το τέλος» της ενανθρώπησης του Χριστού και της εκπλήρωσης του νόμου («διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, υπέρ των ληνών»), υπέρ της οικοδόμησης δηλαδή των εκκλησιών ευχαριστούσε ο Δαβίδ: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών· ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί κατέγραψε την προφητεία και την ευχαριστία υπέρ των εκκλησιών ως ψαλμό;

Και εξεγέρσου, Κύριε ο Θεός μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που διέταξες. Σαφώς διά των λόγων αυτών ευαγγελίζεται περί της θεοφανείας του Σωτήρος. Και σύναξη λαών θα σε περικυκλώσει. Σαφώς διά των λόγων αυτών δηλώνει την πίστη της Εκκλησίας σε Αυτόν.

«Και υπέρ αυτής στο ύψος επίστρεψε». Δηλαδή, προφανώς, αυτής της συναγωγής. Το δε «στο ύψος» είτε υπαινίσσεται τον τίμιο Σταυρό, στον οποίο ανέλαβε τις αμαρτίες μας, είτε την επάνοδο στον ουρανό. Διότι πορεύθηκε για να εμφανιστεί ενώπιον του προσώπου του Πατρός υπέρ ημών.

«Και εγέρσου, Κύριε ο Θεός μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες». Αυτός ο λόγος αφενός μπορεί να αναφέρεται στο μυστήριο της αναστάσεως, καθώς ο Προφήτης παρακαλεί να εγερθεί ο Κριτής για να εκδικήσει κάθε αμάρτημα και να εκπληρωθούν οι εντολές που μας έχουν προδιαταχθεί· αφετέρου μπορεί να εκληφθεί και σύμφωνα με την τότε κατάσταση των πραγμάτων του Προφήτη, ο οποίος παρακαλεί να εγερθεί ο Θεός προς εκδίκηση του προστάγματος που διέταξε. Το δε πρόσταγμα που είχε δοθεί από τον Θεό ήταν το «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα», το οποίο και παρέβη ο γιος του. Γι' αυτό παρακαλεί, τόσο προς επανόρθωση εκείνου όσο και προς σωφρονισμό των πολλών, να μη μακροθυμήσει ο Θεός, αλλά να εγερθεί με οργή, και, αφού αναστεί, να εκδικήσει τη δική Του εντολή. Διότι, λέγει, δεν θα εκδικήσεις εμένα, αλλά το δικό Σου πρόσταγμα που καταφρονήθηκε, το οποίο Εσύ ο ίδιος έδωσες. «Και συναγωγή λαών θα σε κυκλώσει». Είναι δε φανερό ότι, εάν ένας άδικος σωφρονιστεί, πολλοί θα επιστρέψουν. Τιμώρησε λοιπόν τη δική του πονηρία, ώστε μεγάλη συναγωγή λαών να σε κυκλώσει. «Και υπέρ αυτής επίστρεψε στο ύψος». Υπέρ της συναγωγής που σε κυκλώνει, την οποία απέκτησες μέσω της κατά χάριν συγκαταβάσεως και οικονομίας, επίστρεψε στο ύψος της δόξας, την οποία είχες πριν δημιουργηθεί ο κόσμος. Ο Κύριος θα κρίνει λαούς.

Εναντίον αυτών εξεγέρθηκε ο Χριστός. <Και εξεγέρσου, Κύριε ο Θεός μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες.> (A f. 43 b) Εδώ σαφώς ευαγγελίζεται περί της θεοφανείας του Σωτήρος. Διότι από παλιά μάς υποσχέθηκε αυτή τη σωτηρία διά των πατριαρχών· και μάλιστα η θεία Γραφή είναι γεμάτη από τις φωνές του Σωτήρος, ο οποίος υποσχόταν εκ των προτέρων διά των αγίων προφητών ότι θα έλθει εν καιρώ, και θα λυτρώσει την υπ' ουρανόν, και δεν θα επιδείξει την ενυπάρχουσα σε αυτόν ημερότητα μόνο στην Ιουδαία, αλλά θα επισκεφθεί και όλα τα έθνη· γι' αυτό και ονομάστηκε ελπίδα των εθνών. Διότι εμφανίστηκε σε όλο τον κόσμο ως Κύριος και Θεός και το αληθινό φως, διά του οποίου γνωρίσαμε και τον ίδιο τον Πατέρα, αφού διαλύθηκε η αρχαία αχλύς, εννοώ η αχλύς της πλάνης, και αφού ανέτειλε σε εμάς νοητά ο εωσφόρος, και καθώς ξημέρωσε η ημέρα, επειδή ανέτειλε και ο ήλιος της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός. Εξεγέρσου, λοιπόν, λέει, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες, δηλαδή αυτό που υποσχέθηκες ότι θα πράξεις· διότι αυτό δηλώνει εδώ το ρήμα εντέλλομαι. <Και υπέρ αυτής επίστρεψε στα ύψη.> (L f. 44) Και ίσως το 'επίστρεψε στα ύψη' να αινίσσεται είτε τον τίμιο σταυρό, στον οποίο ανήνεγκε τις αμαρτίες μας, είτε την άνοδο του Χριστού στους ουρανούς· διότι πορεύθηκε για να εμφανιστεί ενώπιον του Πατρός υπέρ ημών. Πώς υπέρ ημών;

«Και υπέρ αυτής επίστρεψε στο ύψος· ο Κύριος θα κρίνει λαούς. Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου και σύμφωνα με την ακακία μου που υπάρχει σε μένα». Επειδή ο Θεός θα φέρει κάθε δημιούργημα σε κρίση, και όλοι πρέπει να παρασταθούν στο βήμα του Χριστού, εύλογα ο Δαβίδ, αφού έμαθε ότι πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα, λέει: Γίνε, ω Κύριε, και δικός μου κριτής, όχι σύμφωνα με τις υπόλοιπες πράξεις μου, αλλά σύμφωνα με την απλότητα και τη δικαιοσύνη μου.

Δεν ήταν από παλιά θαυμαστό σε όλη τη γη· συνέβη όμως μετά την έλευση του Σωτήρος, όταν πλέον μια συγκέντρωση λαών τον περικύκλωσε, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε τώρα: «Εκ στόματος νηπίων», και τα εξής. Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή, μετά την εις ύψος ανάληψή Του, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή, λόγω της εν Χριστώ αναγεννήσεως η οποία εδραιώθηκε παντού στην οικουμένη μετά την ανάληψή Του. Γι' αυτό, και όταν τα παιδιά τού φώναζαν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου», σε εκείνους που αγανακτούσαν απαντά: «Ποτέ δεν διαβάσατε το: "Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον";»· και ίσως το: «Ένεκα των εχθρών σου».

Και το πώς σε όλη τη γη το όνομα του Κυρίου, που παλαιότερα δεν ήταν γνωστό σε κανέναν, κατέστη θαυμαστό, το αποσαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»· και το τρίτο στοιχείο που προστίθεται στη φράση, «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον», θα μπορούσε να βρίσκεται σε συμφωνία με το: «Συναγωγή λαών θα σε περικυκλώσει». Διότι διδάσκει ότι η νέα και καινή συναγωγή εκείνων που περικυκλώνουν τον Θεό, μετά την ανάληψή Του στα ύψη, έχει συγκροτηθεί από νήπια κατά την ψυχή και από θηλάζοντα, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο τους αναγεννημένους εν Χριστώ λαούς. Επειδή, αφού ανέβηκε στα ύψη μετά την κάθοδό Του από τον ουρανό, ο Κύριος, ο οποίος παρουσιάζεται μέσα από την προφητεία, ετοίμασε για τον εαυτό Του πάνω στη γη τη συναγωγή των λαών, συγκροτώντας την από νήπια και θηλάζοντα.

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας από το πάθος στην ανάσταση. «Ανάστηθι»: Διότι με οργή ανέβηκε σαν από πόλεμο εναντίον των αρχόντων στον άδη, συντρίβοντας όλα τα ισχυρά μέσα σε αυτόν και όλη τη δύναμή του, έχοντας το κράτος σε ακατάληπτο ύψος, αφανίζοντας τους εχθρούς. Διότι «πέρας» ερμηνεύεται το τέλος. «Και εξεγέρθητι» [Εκπληρώνοντας το μυστήριο που έθεσες ως σκοπό· διότι αυτό πρόσταξες προ αιώνων, το οποίο και ολοκλήρωσες εγειρόμενος εκ νεκρών]. «Και συναγωγή» [Ο λαός των Εβραίων, τα τέκνα της άσχημης συναγωγής]. «Και υπέρ ταύτης» Δηλαδή, ύψωσε ακόμη την οργή σου προς αυτήν. Υπαινίσσεται δε και την άνοδο στους ουρανούς. «Κύριος κρινεί» Διότι Αυτός έρχεται να κρίνει κάθε πνοή. «Κρίνον με» Διότι καθένας τότε που πορεύεται με ακακία και δικαιοσύνη βοά με παρρησία [προς τον Κύριο] και λέει: κρίνε, δηλαδή δώσε μας τον μισθό. «Συντελεσθήτω» Η επιβουλή των δαιμόνων και όσων συστρατεύονται με αυτούς, όταν φανεί ο Χριστός. «Και κατευθυνείς» Διότι τότε οι πιστοί κατευθύνονται στον σωστό δρόμο, όταν εκείνοι που πλανούν παύουν. «Ετάζων καρδίας» Διότι στον Θεό κάθε πράξη των ανθρώπων είναι γνωστή. «Η βοήθεια» Ο προφήτης το λέει, καθώς περιμένει την ανταπόδοση του Θεού. «Ο Θεός κριτής» Επειδή υπάρχει ως κριτής ισχυρός και δίκαιος, μακροθυμεί (χρησιμοποιεί τη μακροθυμία ως αγαθότητα), περιμένοντας την επιστροφή του καθενός [και γι' αυτό τον λόγο δεν πλήττει καθημερινά, μάλλον δε δεν πλήττει καθόλου].

Υψώσου και ανάμεσα στους εχθρούς μας, έξελθε και δείξε τη δύναμή σου, ώστε εκείνοι που νομίζουν ότι είσαι ταπεινός, εξαιτίας όσων θα υποστούν, να δουν τη δόξα σου. Είδες τον σκοπό του, ότι δεν επιζητεί το δικό του, αλλά εκείνο του Θεού. Το δε «Στα πέρατα» [Εν τοις πέρασιν], άλλοι μεν λένε «Στις κεφαλές», άλλοι δε «Να μη διαφύγει κανείς από τους εχθρούς». Είναι δε μεγάλη αρετή του δικαίου, όταν έχει τους ίδιους εχθρούς με τον Θεό και τους ίδιους φίλους· όπως ακριβώς είναι μεγάλη κακία, όταν έχει ως εχθρούς τους φίλους του Θεού, και ως φίλους τους εχθρούς Του. Όπως λοιπόν λέγεται ότι ο Θεός έχει εχθρούς, όχι επειδή τους μισεί, ούτε επειδή τους αποστρέφεται, αλλά επειδή βδελύσσεται τις πονηρές τους πράξεις· έτσι και ο δίκαιος έχει εχθρούς, όχι επειδή τους εκδικείται, αλλά επειδή αποστρέφεται την πονηρία. «Και εξεγέρσου, Κύριε Θεέ μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες». Κάποιος άλλος λέει, «Με κρίση». «Και συναγωγή λαών θα σε κυκλώσει».

Άλλος λέγει: «Ας σε περικυκλώσει». «Και υπέρ αυτής, Κύριε, επίστρεψε στο ύψος». Άλλος λέγει: «Και υπεράνω αυτής υπόστρεψε στο ύψος». Άλλος: «Και επ’ αυτής επίστρεψε στο ύψος». Ο δε Εβραίος το «υπέρ αυτής» το αποδίδει «Ουαλεά». Τι σημαίνει το «στο πρόσταγμα που έδωσες»; Το να βοηθάς τους αδικουμένους, λέγει, και να μην παραβλέπεις εκείνους που δέχονται επιβουλές. Ό,τι λοιπόν νομοθέτησες σε εμάς, αυτό απόδωσέ το και συ ο ίδιος σε εμάς με τα έργα. Ορισμένοι μάλιστα ισχυρίζονται και κάτι άλλο, ότι δηλαδή υποσχέθηκε να γίνει εχθρός προς τους εχθρούς του. «Και συναγωγή λαών θα σε περικυκλώσει». Μην υποψιάζεσαι ούτε εδώ τίποτα το ανθρώπινο. Διότι, παρόλο που οι λέξεις είναι τέτοιες, τα νοήματα είναι θεοπρεπή. Τι σημαίνει λοιπόν το «θα σε περικυκλώσει»; Σημαίνει: θα σου ψάλει, θα σε υμνήσει, θα σου προσφέρει πολλή δοξολογία. Επειδή, δηλαδή, το έπρατταν αυτό συγκροτώντας χορούς, στεκόμενοι κυκλικά μέσα στον ναό και στο θυσιαστήριο, και έτσι ανέπεμπαν τις ευχαριστίες, υπαινίχθηκε τη δοξολογία μέσα από το κυκλικό σχήμα της στάσης τους. Αυτό, λοιπόν, που εννοεί είναι το εξής: Επέμβε, βοήθησε. Διότι αυτό θα σε αναδείξει υψηλό και ανάμεσα στους εχθρούς, και θα επιφέρει πολλές δοξολογίες από τον λαό σου. Πρόσεξε πώς δεν επιζητεί το δικό του, αλλά το του Θεού. Διότι παντού επιθυμεί να δοξάζεται Εκείνος, και ανάμεσα στους εχθρούς, και ανάμεσα στους δικούς Του. «Και υπέρ αυτής επίστρεψε στο ύψος».

«Υπέρ αυτής», τίνος; Της συναγωγής, λέγει· δηλαδή, για χάρη αυτής «εις ύψος επίστρεψον»· ύψωσέ μας, ανύψωσέ μας, επιτέλεσε έργα υψηλά, κατάστησέ την πιο λαμπρή και περιφανή, επανάφερέ την στην προγενέστερη ευημερία της. Παρατήρησε δε ότι παντού μέσα στις ικεσίες αναμειγνύει και τη διδασκαλία.

Διότι και πριν από αυτό, αφού είπε, «Ελέησόν με, και εισάκουσόν μου», τρέπει τον λόγο σε συμβουλή, λέγοντας τα εξής: «Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;» Και εδώ, αφού είπε, «Εις ύψος επίστρεψον, Κύριε», προσθέτει: «Ο Κύριος θα κρίνει λαούς». Άλλος δε λέει: «Ο Κύριος θα δικάσει». Διδάσκει εκείνους που νομίζουν ότι τα πάντα εξελίσσονται απλώς και στην τύχη, ότι υπάρχει κάποια πρόνοια που επιστατεί στα πράγματα, η οποία ζητά ευθύνες για όσα γίνονται. Και ως κρίση εδώ εννοεί και τη μελλοντική και την παρούσα. Διότι εκεί μεν θα λάβει χώρα η καθολική και απολύτως σαφής κρίση· αλλά και εδώ εν μέρει απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης, αφενός αφυπνίζοντας τους πιο ράθυμους, και αφετέρου ελκύοντας τους πιο άπιστους στην επίγνωση της πρόνοιας που κυβερνά το σύμπαν. «Κρίνε με, Κύριε, κατά τη δικαιοσύνη μου». Άλλος λέει: «Κατά το δίκαιό μου».

Ψαλμός 7. Ψαλμός του Δαβίδ, τον οποίο έψαλε στον Κύριο για τα λόγια του Χουσί, γιου του Ιεμενεί. «Κύριε, Θεέ μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με από όλους αυτούς που με καταδιώκουν και γλίτωσέ με· μήπως και αρπάξει την ψυχή μου σαν λιοντάρι, χωρίς να υπάρχει κανείς για να με λυτρώσει ούτε να με σώσει». Επειδή, αφού ο Δαβίδ άκουσε κάποια φοβερά και τρομερά λόγια από τον Χουσί, καταφεύγει στον Θεό, υμνώντας και ψάλλοντας αυτά και ικετεύοντας τον Θεό με παρρησία να κριθεί και ο ίδιος με την ίδια κρίση που έκρινε· «Κύριε Θεέ μου», λέγοντας, «εάν έπραξα αυτό, εάν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, εάν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου έκαναν κακό, τότε ας ηττηθώ και εγώ από τους εχθρούς μου άπραγος, ας καταδιώξει ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει, ας καταπατήσει τη ζωή μου στο έδαφος και ας θάψει τη δόξα μου στο χώμα». Εάν λοιπόν εγώ έπραξα τέτοια πράγματα, λέει, Κύριε Θεέ μου, παραχώρησε να πάθω και εγώ τα ίδια· αλλιώς: «Σήκω, Κύριε, με την οργή σου», εναντίον αυτών που εξεγείρονται εναντίον μου. Αυτά, εξάλλου, αποτελούσαν προτυπώσεις της εξέγερσης των Ιουδαίων κατά του Χριστού. Γι' αυτό και προσθέτει: «Υψώσου στα πέρατα των εχθρών σου» και «Εξεγέρσου, Κύριε Θεέ μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που διέταξες, και συνάθροιση λαών θα σε κυκλώσει» στα πέρατα των εχθρών σου.

Δηλαδή, αφού ολοκληρώθηκε η φονική τους πρόθεση, τότε εσύ θα υψωθείς αναστημένος από τον τάφο, «και σύναξη λαών θα σε κυκλώσει, και για χάρη αυτής», δηλαδή της σύναξης, «στο ύψος επίστρεψε», προς τον πατέρα σου. «Ο Κύριος θα κρίνει λαούς», αντί του ότι θα διαχωρίσει τους πιστούς από τους απίστους και θα παραχωρήσει στον καθένα την αρμόζουσα θέση. «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου που υπάρχει πάνω μου». Αυτό το λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος Δαβίδ. Διότι κανένας από τους ανθρώπους δεν μπορεί να πει στον Θεό: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου». Επειδή αυτό ανήκει μόνο στον Χριστό. «Ας λάβει τέλος η πονηρία των αμαρτωλών και θα κατευθύνεις τον δίκαιο, εσύ που ερευνάς καρδιές και νεφρούς», ως δίκαιος Θεός. Ας εξαφανιστεί μεν, λέει, η πονηρία των αμαρτωλών, τον δίκαιο δε κατεύθυνέ τον σε ευθείες οδούς. Εσύ που εξετάζεις τις καρδιές και γνωρίζεις τα απόρρητα δίκασε έτσι, ως δίκαιος Θεός. «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Επιτρέπεται σε κάθε άνθρωπο να λέει αυτόν τον λόγο απονέμοντας τιμή στον Θεό και ομολογώντας ευγνωμοσύνη σε αυτόν για τη βοήθειά του σε κάθε αγαθό έργο. «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος και δεν επιφέρει οργή κάθε ημέρα».