Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 7:9

«Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου». Ζητεί και πάλι να σωθεί από τους εχθρούς, επικαλούμενος το έλεος για όσα εκείνοι έπραξαν. «Εκείνου που σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Επειδή γνωρίζεις, λέγει, τα νοήματα της καρδιάς μας, για τον λόγο αυτόν ζητώ τη βοήθειά Σου.

Εκείνος που έχει τέτοια πεποίθηση θα πει: «Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακεραιότητά μου»· και πάλι: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακεραιότητα που υπάρχει μέσα μου». Τον άκακο άνθρωπο χαρακτηρίζει η απλότητα του ήθους, η γνησιότητα, το ανεπιτήδευτο. Τέτοιος ήταν ο Ιακώβ: «Άπλαστος», λέει η Γραφή, «που κατοικούσε στο σπίτι του»· δηλαδή, χρησιμοποιούσε την εκ φύσεως απλότητά του, χωρίς να περιβάλλει τον εαυτό του με κανένα τεχνητά επιτηδευμένο σχήμα, σαν προσωπείο, με σκοπό την εξαπάτηση εκείνων που τον συναναστρέφονταν.

«Και εγέρσου, Κύριε ο Θεός μου, σύμφωνα με το πρόσταγμα που έδωσες». Αυτός ο λόγος αφενός μπορεί να αναφέρεται στο μυστήριο της αναστάσεως, καθώς ο Προφήτης παρακαλεί να εγερθεί ο Κριτής για να εκδικήσει κάθε αμάρτημα και να εκπληρωθούν οι εντολές που μας έχουν προδιαταχθεί· αφετέρου μπορεί να εκληφθεί και σύμφωνα με την τότε κατάσταση των πραγμάτων του Προφήτη, ο οποίος παρακαλεί να εγερθεί ο Θεός προς εκδίκηση του προστάγματος που διέταξε. Το δε πρόσταγμα που είχε δοθεί από τον Θεό ήταν το «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα», το οποίο και παρέβη ο γιος του. Γι' αυτό παρακαλεί, τόσο προς επανόρθωση εκείνου όσο και προς σωφρονισμό των πολλών, να μη μακροθυμήσει ο Θεός, αλλά να εγερθεί με οργή, και, αφού αναστεί, να εκδικήσει τη δική Του εντολή. Διότι, λέγει, δεν θα εκδικήσεις εμένα, αλλά το δικό Σου πρόσταγμα που καταφρονήθηκε, το οποίο Εσύ ο ίδιος έδωσες. «Και συναγωγή λαών θα σε κυκλώσει». Είναι δε φανερό ότι, εάν ένας άδικος σωφρονιστεί, πολλοί θα επιστρέψουν. Τιμώρησε λοιπόν τη δική του πονηρία, ώστε μεγάλη συναγωγή λαών να σε κυκλώσει. «Και υπέρ αυτής επίστρεψε στο ύψος». Υπέρ της συναγωγής που σε κυκλώνει, την οποία απέκτησες μέσω της κατά χάριν συγκαταβάσεως και οικονομίας, επίστρεψε στο ύψος της δόξας, την οποία είχες πριν δημιουργηθεί ο κόσμος. Ο Κύριος θα κρίνει λαούς.

Ένας άλλος πάλι, ο οποίος έχει πολλά που τον παρακινούν προς τα άριστα, δηλαδή ανατροφή, δασκάλους, ακρόαση θειότερων λόγων, σωτήρια αναγνώσματα, νουθεσία γονέων, διηγήσεις που διαπλάθουν τη σεμνότητα και τη σωφροσύνη, και συγκρατημένο τρόπο ζωής, και έπειτα παρασύρεται στην ίδια αμαρτία με τον προηγούμενο, όταν δώσει λόγο για τα πεπραγμένα του, πώς ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα κριθεί δικαίως άξιος βαρύτερης τιμωρίας από τον άλλον; Διότι ο μεν πρώτος θα κατηγορηθεί μόνο για τις σωτήριες αφορμές που έχουν ενσπαρεί στη συνείδησή του, επειδή δεν τις χρησιμοποίησε ορθά· ο δε δεύτερος, επιπλέον αυτών, θα κατηγορηθεί και διότι, ενώ έτυχε μεγάλης βοήθειας για να σωθεί, εξαιτίας της ακράτειας και της απροσεξίας του σε μια ελάχιστη στιγμή, πρόδωσε τον εαυτό του. Ομοίως και εκείνος που ανατρέφεται εξ αρχής με την ευσέβεια και έχει αποφύγει κάθε διαστροφή στα δόγματα περί Θεού, ο οποίος ανατρέφεται επίσης με τον νόμο του Θεού που καταδικάζει κάθε αμαρτία και παρακινεί στα αντίθετα, δεν θα έχει την ίδια απολογία για την ειδωλολατρία με εκείνον που έχει ανατραφεί από άνομους πατέρες και από έθνη που διδάχθηκαν εξ αρχής να λατρεύουν τα είδωλα. Ο Κύριος θα κρίνει τους λαούς. Διαφορετικά τον Ιουδαίο, και διαφορετικά τον Σκύθη. Διότι ο μεν πρώτος επαναπαύεται στον νόμο, καυχάται στον Θεό και διακρίνει το ορθό.

Εκείνος που είναι κατηχούμενος από τον νόμο, και πάντοτε νουθετείται με τις κοινές έννοιες, και εκπαιδεύεται στα προφητικά και νομικά γράμματα, εάν βρεθεί να σφάλλει παραβαίνοντας τον νόμο, θα του λογιστούν πολύ βαρύτερα τα αμαρτήματα. Αντιθέτως, οι νομάδες Σκύθες, οι οποίοι έχουν ανατραφεί με ανήμερα και απάνθρωπα ήθη, συνηθισμένοι σε αρπαγές και βιαιοπραγίες αναμεταξύ τους, που δεν μπορούν να συγκρατήσουν τον θυμό τους και εύκολα ερεθίζονται σε παροξυσμούς ο ένας εναντίον του άλλου, και έχουν συνηθίσει να κρίνουν κάθε φιλονικία με το ξίφος και έχουν διδαχθεί να λύνουν τις μάχες με αίμα, εάν επιδείξουν μεταξύ τους κάτι το φιλάνθρωπο και χρηστό, προετοιμάζουν για εμάς βαρύτερη την τιμωρία μέσω των δικών τους κατορθωμάτων. Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου, και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου. Θα φανεί ίσως ότι ο λόγος αυτός περιέχει κάτι το αλαζονικό και παρόμοιο με την προσευχή του Φαρισαίου που εξύψωνε τον εαυτό του· για εκείνον όμως που εξετάζει τα πράγματα με ορθή κρίση, θα διαπιστωθεί ότι ο προφήτης απέχει πολύ από μια τέτοια διάθεση. Κρίνε με, Κύριε, λέγει, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου. Εκτενής, λέγει, είναι ο λόγος περί της δικαιοσύνης, και δυσέφικτα τα όρια της τέλειας δικαιοσύνης. Διότι υπάρχει και κάποια δικαιοσύνη των αγγέλων, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ εκείνη των ανθρώπων, και εάν υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από τους αγγέλους, έχει και την υπεροχή της δικαιοσύνης ανάλογη προς το μεγαλείο της· και η δικαιοσύνη του ίδιου του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε νου, είναι άρρητη και ακατάληπτη σε κάθε κτιστή φύση.

Κρίνε με λοιπόν, Κύριε, σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη· δηλαδή, αυτήν που είναι εφικτή στους ανθρώπους και δυνατή σε όσους ζουν με σάρκα. Και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου. Διότι με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύεται ξεκάθαρα η διάθεση εκείνου που μιλάει, η οποία απέχει πάρα πολύ από τη φαρισαϊκή υπερηφάνεια. Διότι ως ακακία του ονομάζει την τρόπον τινά ακεραιότητα και την απειρία ως προς τα όσα είναι χρήσιμα για τη γνώση, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί στις Παροιμίες, ότι δηλαδή «ο άκακος πιστεύει σε κάθε λόγο». Επειδή λοιπόν εμείς οι άνθρωποι, εξαιτίας της απειρίας μας, περιπίπτουμε απρόσεκτα σε πολλά, ικετεύει τον Θεό και ζητά να τύχει συγγνώμης λόγω της ακακίας του. Από αυτό, λοιπόν, είναι φανερό ότι τα λεγόμενα παρουσιάζουν περισσότερο την ταπεινοφροσύνη εκείνου που μιλά παρά την υπερηφάνειά του. Διότι λέει: «Κρίνε με σύμφωνα με τη δική μου δικαιοσύνη, και κρίνε με σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει σε μένα». Εξετάζοντας, από τη μια πλευρά, το δίκαιό μου σε παραβολή με την ανθρώπινη αδυναμία, έτσι να με κρίνεις· κατανοώντας, από την άλλη, την απλότητα του χαρακτήρα μου, μην με καταδικάσεις όταν αμαρτάνω, θεωρώντας με ως άνθρωπο επιτήδειο ή έμπειρο στα πράγματα του κόσμου. Ας λάβει τέλος, λοιπόν, η πονηρία των αμαρτωλών.

Τι όφελος θα προέκυπτε από αυτό για τους ακροατές; Ήταν όμως πιο αναγκαίο και ωφέλιμο να γνωρίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε κάποιος να πορευθεί προς τη σωτηρία. Επομένως, για λόγους οικονομίας, αποσιωπά το μάταιο της ερώτησης, και στρέφει τους λόγους σε αυτό που ήταν αναγκαίο. Και αυτό ήταν το να γνωρίζουν να πράττουν εκείνα με τα οποία θα μπορούσαν να εισέλθουν από τη στενή και τεθλιμμένη πύλη. Διότι αυτό διδάσκει και κάπου αλλού, λέγοντας: «Εισέλθετε διά της στενής πύλης· διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται δι' αυτής· στενή όμως είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν». Διότι για εκείνους που θέλουν να εισέλθουν, απαιτείται οπωσδήποτε πίστη, και μάλιστα προ πάντων ορθή· έπειτα, βίος άμεμπτος σύμφωνα με το μέτρο της ανθρώπινης δικαιοσύνης. Έτσι κάπου και ο προφήτης Δαβίδ έκανε τις ικεσίες του προς τον Θεό λέγοντας: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου». Όμως δεν είναι δυνατόν σε αυτούς που θέλουν να ζουν άγια, να μπορούν να το πράττουν αυτό χωρίς κόπο· διότι ο δρόμος που οδηγεί στην αρετή είναι πάντοτε κάπως σκληρός και ανηφορικός, και δεν είναι βατός για τους πολλούς. Εκείνος όμως που αγωνίζεται και προτιμά τέτοιους κόπους, θα εισέλθει εύκολα διά της στενής πύλης και θα διανύσει την τεθλιμμένη οδό.

Εγκαινιάζοντας για εμάς μια νέα και ζωντανή οδό, ώστε και πάλι να είναι πλέον βατός ο ουρανός, και να εισερχόμαστε στο εσώτερο του καταπετάσματος, αφού έκανε την αρχή και σε αυτό Εκείνος που πρωτεύει στα πάντα, δηλαδή ο Χριστός. <Ο Κύριος θα κρίνει λαούς.> (A f. 44) Ειπώθηκε δε εδώ το «θα κρίνει» αντί του «θα δικάσει». Διότι δίκασε μεταξύ ημών και του Σατανά· και εκείνον μεν, επειδή καταδυνάστευσε την οικουμένη, τον απομάκρυνε από την τυραννία του πάνω σε όλους· ενώ εκείνους που υπέμειναν την αφόρητη καταδυνάστευση, τους σπλαχνίστηκε ως Θεός και τους δικαίωσε μέσω της πίστεως. <Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου.> (A f. 45) Λέγοντας δε ο προφήτης με άλλον τρόπο ότι ο Κύριος θα κρίνει λαούς, εισάγει τώρα και το πρόσωπο αυτών που κρίνονται, οι οποίοι ομολογούν τη δική τους αδυναμία, και παρακαλούν να κριθούν έτσι, όπως θα ταίριαζε στα μέτρα της ανθρωπότητας· διότι άλλη είναι, όπως είπαμε, η δικαιοσύνη των αγγέλων που ταιριάζει απόλυτα στη φύση τους, και άλλη των ανθρώπων, η οποία είναι προφανώς μικρή και ανάλογη προς την αδυναμία της φύσεως. <Ας συντελεστεί πια η πονηρία των αμαρτωλών.> (A f. 46) Ας συντελεστεί λοιπόν η πονηρία των αμαρτωλών, δηλαδή ας καταργηθεί η τυραννία του διαβόλου και των πονηρών δυνάμεων που είναι μαζί του· ώστε πλέον ο καθένας που είναι εργάτης της δικαιοσύνης να πορεύεται μέσα από έναν ευθύ και ομαλότατο δρόμο προς την ενάρετη ζωή.

Είτε, λοιπόν, είναι ίσως μεγάλος σαν μοσχάρι, και μάλιστα πολύ δυνατός, είτε υστερεί σαν πρόβατο και υπολείπεται του τέλειου, προσφέρει τον εαυτό του ως δώρο στον Θεό, και μάλιστα ως ολοκαύτωμα, δηλαδή ως ολοκληρωτική αφιέρωση, χωρίς να έχει τη ζωή του μοιρασμένη στα πράγματα του κόσμου, αλλά εξ ολοκλήρου αποδεκτή και ιερή στον Θεό. Τέτοιος ας είναι ο τρόπος της θυσίας: Το θύμα, λέει, ας είναι αρσενικό και άμωμο. Διότι οι άγιοι είναι πάντοτε τρόπον τινά σύμμορφοι με τον Χριστό, ο οποίος είναι αληθινά αρσενικός και άμωμος, όπου το μεν αρσενικό υποδηλώνει το ηγεμονικό, το δε άμωμο περιγράφει την υπερφυή και ανυπέρβλητη αγιότητα. Διότι ένας είναι ο διδάσκαλός μας και ασυγκρίτως πάναγνος, ο Εμμανουήλ. Εξάλλου (επειδή πρέπει να ειπωθεί και αυτό, και θεωρώ πως είναι αναγκαίο) ταιριάζει σε αυτούς που είναι αφιερωμένοι στον Θεό να είναι αρσενικοί και άμωμοι, χωρίς να έχουν καμία μαλθακότητα ούτε να είναι παραδομένοι στη ραθυμία, αλλά να είναι απολύτως στραμμένοι προς την ανδρεία, διασώζοντας μέσα τους τον νου αρσενικό και, τρόπον τινά, σε διαρκή εγρήγορση. Και μάλιστα, προσθέτοντας σε αυτό, θα έλεγα ότι πρέπει να είναι καθαροί και άμωμοι, στο μέτρο βέβαια που το επιτρέπει η ανθρώπινη φύση. Διότι ψάλλει κάπου με πολλή σύνεση ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία που υπάρχει μέσα μου».

«Και υπέρ αυτής επίστρεψε στο ύψος· ο Κύριος θα κρίνει λαούς. Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου και σύμφωνα με την ακακία μου που υπάρχει σε μένα». Επειδή ο Θεός θα φέρει κάθε δημιούργημα σε κρίση, και όλοι πρέπει να παρασταθούν στο βήμα του Χριστού, εύλογα ο Δαβίδ, αφού έμαθε ότι πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη και τους λαούς με ευθύτητα, λέει: Γίνε, ω Κύριε, και δικός μου κριτής, όχι σύμφωνα με τις υπόλοιπες πράξεις μου, αλλά σύμφωνα με την απλότητα και τη δικαιοσύνη μου.

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας από το πάθος στην ανάσταση. «Ανάστηθι»: Διότι με οργή ανέβηκε σαν από πόλεμο εναντίον των αρχόντων στον άδη, συντρίβοντας όλα τα ισχυρά μέσα σε αυτόν και όλη τη δύναμή του, έχοντας το κράτος σε ακατάληπτο ύψος, αφανίζοντας τους εχθρούς. Διότι «πέρας» ερμηνεύεται το τέλος. «Και εξεγέρθητι» [Εκπληρώνοντας το μυστήριο που έθεσες ως σκοπό· διότι αυτό πρόσταξες προ αιώνων, το οποίο και ολοκλήρωσες εγειρόμενος εκ νεκρών]. «Και συναγωγή» [Ο λαός των Εβραίων, τα τέκνα της άσχημης συναγωγής]. «Και υπέρ ταύτης» Δηλαδή, ύψωσε ακόμη την οργή σου προς αυτήν. Υπαινίσσεται δε και την άνοδο στους ουρανούς. «Κύριος κρινεί» Διότι Αυτός έρχεται να κρίνει κάθε πνοή. «Κρίνον με» Διότι καθένας τότε που πορεύεται με ακακία και δικαιοσύνη βοά με παρρησία [προς τον Κύριο] και λέει: κρίνε, δηλαδή δώσε μας τον μισθό. «Συντελεσθήτω» Η επιβουλή των δαιμόνων και όσων συστρατεύονται με αυτούς, όταν φανεί ο Χριστός. «Και κατευθυνείς» Διότι τότε οι πιστοί κατευθύνονται στον σωστό δρόμο, όταν εκείνοι που πλανούν παύουν. «Ετάζων καρδίας» Διότι στον Θεό κάθε πράξη των ανθρώπων είναι γνωστή. «Η βοήθεια» Ο προφήτης το λέει, καθώς περιμένει την ανταπόδοση του Θεού. «Ο Θεός κριτής» Επειδή υπάρχει ως κριτής ισχυρός και δίκαιος, μακροθυμεί (χρησιμοποιεί τη μακροθυμία ως αγαθότητα), περιμένοντας την επιστροφή του καθενός [και γι' αυτό τον λόγο δεν πλήττει καθημερινά, μάλλον δε δεν πλήττει καθόλου].

ΤΠΣΤ΄. Στον Σχολαστικό. Περί προσευχής. Η προσευχή δεν κατευθύνεται με απλά λόγια, αλλά μάλλον με χρηστά έργα. Διότι, δες τον θειότατο Δαβίδ, ο οποίος ζητά να κριθεί σύμφωνα με την ακακία του, και τον ευσεβέστατο Εζεκία, ο οποίος προβάλλει ως ικέτιδα τη δική του ευλάβεια, και τις χήρες στην Ιόππη, οι οποίες χρησιμοποίησαν ως πρεσβευτές τα αγαθά έργα της θανούσης. Εάν με αυτόν τον τρόπο πληροίς τη δέησή σου, θα κατευθυνθεί ευθέως προς τον Θεό, και θα αναδείξει ως φως τη δικαιοσύνη σου και την κρίση σου ως μεσημβρία.

Διότι και πριν από αυτό, αφού είπε, «Ελέησόν με, και εισάκουσόν μου», τρέπει τον λόγο σε συμβουλή, λέγοντας τα εξής: «Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι;» Και εδώ, αφού είπε, «Εις ύψος επίστρεψον, Κύριε», προσθέτει: «Ο Κύριος θα κρίνει λαούς». Άλλος δε λέει: «Ο Κύριος θα δικάσει». Διδάσκει εκείνους που νομίζουν ότι τα πάντα εξελίσσονται απλώς και στην τύχη, ότι υπάρχει κάποια πρόνοια που επιστατεί στα πράγματα, η οποία ζητά ευθύνες για όσα γίνονται. Και ως κρίση εδώ εννοεί και τη μελλοντική και την παρούσα. Διότι εκεί μεν θα λάβει χώρα η καθολική και απολύτως σαφής κρίση· αλλά και εδώ εν μέρει απαιτεί την απόδοση δικαιοσύνης, αφενός αφυπνίζοντας τους πιο ράθυμους, και αφετέρου ελκύοντας τους πιο άπιστους στην επίγνωση της πρόνοιας που κυβερνά το σύμπαν. «Κρίνε με, Κύριε, κατά τη δικαιοσύνη μου». Άλλος λέει: «Κατά το δίκαιό μου».

Ως δικαιοσύνη δε εδώ εννοεί το να μην προβεί πρώτος σε άδικες πράξεις· πράγμα που έλεγε πιο πάνω: «Αν έπραξα τούτο», και τα εξής. Αυτό ακριβώς δηλώνει και το: «Σύμφωνα με την ακακία μου»· σύμφωνα με αυτήν επιθυμώ να κριθώ, λέγει. Πολλή είναι και εδώ η παρρησία του δικαίου. Αυτά δε τα λέγει επειδή περιέπεσε σε ανάγκη. Ποια είναι άραγε αυτή;

Δηλαδή, αφού ολοκληρώθηκε η φονική τους πρόθεση, τότε εσύ θα υψωθείς αναστημένος από τον τάφο, «και σύναξη λαών θα σε κυκλώσει, και για χάρη αυτής», δηλαδή της σύναξης, «στο ύψος επίστρεψε», προς τον πατέρα σου. «Ο Κύριος θα κρίνει λαούς», αντί του ότι θα διαχωρίσει τους πιστούς από τους απίστους και θα παραχωρήσει στον καθένα την αρμόζουσα θέση. «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου που υπάρχει πάνω μου». Αυτό το λέει ο Χριστός προς τον Πατέρα δια στόματος Δαβίδ. Διότι κανένας από τους ανθρώπους δεν μπορεί να πει στον Θεό: «Κρίνε με, Κύριε, σύμφωνα με τη δικαιοσύνη μου και σύμφωνα με την ακακία μου». Επειδή αυτό ανήκει μόνο στον Χριστό. «Ας λάβει τέλος η πονηρία των αμαρτωλών και θα κατευθύνεις τον δίκαιο, εσύ που ερευνάς καρδιές και νεφρούς», ως δίκαιος Θεός. Ας εξαφανιστεί μεν, λέει, η πονηρία των αμαρτωλών, τον δίκαιο δε κατεύθυνέ τον σε ευθείες οδούς. Εσύ που εξετάζεις τις καρδιές και γνωρίζεις τα απόρρητα δίκασε έτσι, ως δίκαιος Θεός. «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Θεό, ο οποίος σώζει τους ευθείς στην καρδιά». Επιτρέπεται σε κάθε άνθρωπο να λέει αυτόν τον λόγο απονέμοντας τιμή στον Θεό και ομολογώντας ευγνωμοσύνη σε αυτόν για τη βοήθειά του σε κάθε αγαθό έργο. «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος και δεν επιφέρει οργή κάθε ημέρα».