Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 70:1

Ψαλμός του Δαβίδ, εις το τέλος, των υιών του Ιωναδάβ, και των πρώτων αιχμαλωτισθέντων. Ανεπίγραφος στους Εβραίους. Ο'. Υπόθεση. Οι υιοί του Ιωναδάβ υπήρξαν άνδρες ευλαβείς και δίκαιοι, και ακριβείς τηρητές των εντολών του πατέρα τους, και τόσο θεοσεβείς και με χρηστό ήθος, ώστε ο ίδιος ο Θεός να γίνει μάρτυρας της αρετής τους, ομιλώντας στον προφήτη Ιερεμία. Επί των ημερών τους, μάλιστα, συνέβη και η πρώτη αιχμαλωσία της Ιερουσαλήμ από τους Χαλδαίους. Αυτοί θα μπορούσαν να επέχουν θέση του αποστολικού χορού, ο οποίος τήρησε με θέρμη τις εντολές του επουράνιου Πατέρα, και έλαβε τους επαίνους μέσω των μακαρισμών που απευθύνθηκαν προς αυτούς. Ομοίως, λοιπόν, και επί των ημερών αυτών των αποστόλων, εννοώ, συνέβη η πρώτη αιχμαλωσία της Ιερουσαλήμ από τους Ρωμαίους. Εισάγονται, συνεπώς, αυτοί οι θεοφιλείς, δηλαδή ο αποστολικός χορός, μέσω του προκειμένου ψαλμού, να αναφέρουν προσευχή και ευχαριστία υπέρ των εαυτών τους στον Θεό, για το γεγονός ότι τους διέσωσε όταν θλίβονταν τόσο από εκείνους που τους δίωκαν λόγω του ευαγγελικού κηρύγματος, όσο και από τους δαίμονες, τους νοητούς επιβούλους της ψυχής τους· υποσχόμενοι επιπλέον να αναπέμπουν μόνο θυσίες αινέσεως, έχοντας προφανώς απαλλαγεί από τη λατρεία κατά τον Νόμο.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Εκείνος δε που έχει αγαθή συνείδηση για τον εαυτό του θα μπορούσε να πει στον Κύριο και τούτο: «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με». Διότι έχει λάβει θάρρος με πολλή πεποίθηση ότι ο Θεός, κρίνοντας με τον πιο δίκαιο τρόπο, θα τον βρει άξιο όχι καταδίκης ούτε αποβολής, αλλά βοήθειας και προστασίας· γι' αυτό λέει: «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με». Και αναπέμποντας τις ικετευτικές φωνές προς τον Θεό με κεκαθαρμένη συνείδηση, έλεγε και το: «Κλίνε προς εμένα το αυτί σου και σώσε με». Αλλά και με επιτακτική ανάγκη παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις». Διότι ο Θεός, όταν προασπίζεται και υπερμαχεί, δεν θα το έκανε αυτό για κάτι μικρό· και μόνο ο τέλειος θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Διότι εσύ είσαι το στερέωμά μου και η καταφυγή μου». Αντί αυτού ο μεν Ακύλας μετέφρασε: «Διότι εσύ είσαι βράχος μου και οχύρωμά μου»· ο δε Σύμμαχος: «Διότι εσύ είσαι βράχος μου και καταφυγή μου». —«Θεέ μου, λύτρωσέ με από το χέρι του αμαρτωλού, και από το χέρι του παράνομου και του άδικου. Διότι εσύ είσαι η υπομονή μου, Κύριε, η ελπίδα μου από τα νιάτα μου». Ο τέλειος επικαλείται τον Θεό σαν δικό του κτήμα, λέγοντας: «Θεέ μου»· Επειδή ακριβώς υπάρχει υπόσχεση του Θεού για τους άξιους που λέει: «Θα είμαι δικός τους Θεός, και αυτοί θα είναι δικός μου λαός». Εκείνος δε που λέει, «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα», και θέτει όλα τα άλλα σε δεύτερη μοίρα, εναποθέτοντας τον εαυτό του μόνο στον Θεό, εύλογα θα μπορούσε να πει, «Θεέ μου».

Στον εβδομηκοστό Ψαλμό της εκκλησιαστικής εκδόσεως, ο οποίος φέρει την επιγραφή «Ὑπὲρ τῶν υἱῶν Ἰωναδὰβ καὶ τῶν πρώτων αἰχμαλωτισθέντων», τούτο αποσιωπάται από τους Εβραίους. Η δε αιτία είναι σαφής: επειδή σε αυτά η προφητεία για τον Κύριο είναι πιο φανερή, κατηγορείται η απιστία των Ιουδαίων, διότι δεν μπόρεσαν να αποδεχθούν την ξεκάθαρη διδασκαλία του μυστηρίου. Διότι, όπως ακριβώς όσοι πάσχουν στα μάτια ή όσοι έχουν περιπέσει στην πάθηση της υδροφοβίας, ούτε οι πρώτοι μπορούν να αντέξουν με τα μάτια τους την προσβολή της ηλιακής ακτίνας ούτε οι δεύτεροι τη θέα του νερού, αλλά, έχοντας κλειστά τα βλέφαρα, αυτοί που πάσχουν στα μάτια αποστρέφονται την ακτίνα και αυτοί που πάσχουν από υδροφοβία τη θέα του νερού· με τον ίδιο τρόπο και η κακία των Ιουδαίων, επειδή δεν θέλουν να ομολογήσουν τη δόξα του θείου κηρύγματος, καθιστά την αλήθεια μη αποδεκτή μέσω της σιωπής. Είναι δυνατόν, όμως, και μέσα από την ίδια την ψαλμωδία να κατανοήσει κανείς τα αινίγματα της προφητείας. Διότι λέγει στον εβδομηκοστό Ψαλμό, στον οποίο υπάρχει η επιγραφή «Περί των πρώτων αιχμαλωτισθέντων», καθώς ο λόγος εκφέρεται από το πρόσωπο του αιχμαλώτου, εκτός από κάποια άλλα που προσιδιάζουν στη φωνή του ικέτη, και το: «Ρῦσαί με ἐκ χειρὸς ἁμαρτωλοῦ, ἐκ χειρὸς παρανομοῦντος καὶ ἀδικοῦντος» (Γλίτωσέ με από το χέρι του αμαρτωλού, από το χέρι του παρανόμου και του αδίκου), υποδεικνύοντας με αυτά τα ονόματα εκείνον που αιχμαλώτισε τη ζωή μας.

Διότι αυτά τα διασαφήνισε με ακρίβεια η μεγάλη φωνή του Αποστόλου, ο οποίος, αφού είπε και πολλά άλλα περί αυτών, αναφέρει και τούτο: «Όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε». Γι' αυτόν τον λόγο, ενώ η επιγραφή διακηρύσσει δυνατά ότι η διά σαρκός οικονομία του Κυρίου έγινε «Υπέρ των πρώτων αιχμαλωτισθέντων», οι Εβραίοι κλείνουν τα αυτιά τους και δεν αποδέχονται την επιγραφή.

Ψαλμός του Δαβίδ για τους υιούς του Αμιναδάμ (Αδάβ) .. Ο προφήτης ομιλεί περί της πρώτης αιχμαλωσίας του Ισραήλ, οι οποίοι ταπεινώθηκαν στα χέρια των εχθρών. Διότι το όνομα Αμιναδάμ ερμηνεύεται ως ταπείνωση του πατέρα. Ο ψαλμός φανερώνει επίσης και τα μυστήρια περί του Χριστού.

«Θεέ μου, σε σένα ήλπισα» Εκ μέρους του ανθρώπου ο Χριστός απευθύνει την ικεσία προς τον Πατέρα. «εν τη δικαιοσύνη σου» Διότι σύμφωνα με τη δικαιοσύνη του Θεού σώθηκε ο άνθρωπος, και όχι σύμφωνα με τις δικές του δικαιοσύνες (διότι δεν σώθηκε από δική του δικαιοσύνη). «κλίνον προς με» Διότι, αν ο Θεός δεν συγκατέβαινε προς τον άνθρωπο, πώς θα μπορούσε αυτός να σωθεί; «γενού μοι» Διότι ο Χριστός μεσίτευσε μεταξύ Θεού και ανθρώπων. «εις τόπον οχυρόν» Διότι ισχυρός και ακαταπόνητος (ακαταπόντιστος) είναι ο τόπος της Εκκλησίας, μέσα στον οποίο σώζεται ο άνθρωπος. «ότι στερέωμα» Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, στερέωσε τον άνθρωπο στην πίστη, ώστε να μην κλονίζεται πλέον από τους δαίμονες. «ο Θεός, ρύσαι με» Να με γλιτώσεις από τον διάβολο [και τους δαίμονες]· διότι αυτόν η Γραφή ονομάζει πραγματικά αμαρτωλό (διότι αυτοί είναι οι πραγματικά αμαρτωλοί). «εκ χειρός» Ομοίως του διαβόλου· διότι και τα δύο αυτός τα προετοιμάζει για τον άνθρωπο. «ότι συ ει» Ο Χριστός είναι η υπομονή και η ελπίδα του ανθρώπου από τη νεότητα έως τα γηρατειά, δηλαδή από τότε που γεννήθηκε έως τον θάνατο, αλλά βεβαίως και στον μέλλοντα αιώνα. «επί σε επεστηρίχθην» Είναι φανερό ότι αφότου συνελήφθη ο άνθρωπος, ανήκει στον Θεό. Διότι χωρίς τον Θεό είναι αδύνατον να γεννηθεί (να υπάρξει) άνθρωπος. «εκ κοιλίας μητρός» Διότι και όταν εξέλθει ο άνθρωπος από την ίδια την κοιλιά, προστατεύεται από το χέρι του Θεού. Και τα δύο τα πράττει ο Χριστός λαμβάνοντας ανθρώπινη μορφή, για να σώσει τον άνθρωπο.

ΨΑΛΜΟΣ Ο'. «Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με». Ορθώς συνδέει το «να μην ντροπιαστώ» με το «με τη δικαιοσύνη σου». Διότι, αν και αμάρτησα απέναντί σου, εντούτοις δίκαια θα με απαλλάξεις από αυτούς· αφενός επειδή δεν έχουν καμία γνώση της δικής σου δύναμης, και αφετέρου επειδή μας αδικούν χωρίς λόγο. «Σκύψε προς εμένα το αυτί σου». Δηλαδή, συγκατάβασε σε εμένα ως σε ασθενή. Σκύψε το αυτί σου σε εμένα ως σε αμαρτωλό, που δεν έχει τη δύναμη να προσευχηθεί με παρρησία· ή, για να πούμε το πιο αληθινό, πλησίασε.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΔΕΚΑΤΟ. Ψαλμός ο'. Του Δαβίδ· ψαλμός των υιών Ιωναδάβ και των πρώτων αιχμαλωτισθέντων. Χωρίς επιγραφή στους Εβραίους. «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ στον αιώνα. Με τη δικαιοσύνη σου γλίτωσέ με και ελευθέρωσέ με· κλίνε προς εμένα το ους σου και σώσε με· γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και τόπος οχυρός για να με σώσεις». Αυτά, λοιπόν, και τα επόμενα του ψαλμού, το Άγιο Πνεύμα δεν τα εξέφρασε διά στόματος Δαβίδ για κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να απευθυνθεί ικετευτικά στον Θεό. Μήπως δεν έχουμε όλοι την ανάγκη να λέμε· «Διότι στερέωμά μου και καταφυγή μου είσαι εσύ.