Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 70:20

Εκείνη την πρωινή βοήθεια προς αυτήν κι εγώ επικαλούμαι: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου. Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου», ώστε, βλέποντάς σε να ανασταίνεσαι σαν νυμφίος από τον θάλαμο του τάφου, «για να παραστήσεις στον εαυτό σου ένδοξη την εκκλησία», να πω υμνώντας μαζί με τους αγγέλους: «Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου». Για να το δω λοιπόν αυτό, «το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με δεις, ή θα δω»· διότι και τα δύο αναφέρονται. Εάν μεν είναι το «Θα με δεις», σημαίνει αντί του: Με είδες να ποιμαίνω, «θα με δεις» να βασιλεύω· με είδες να ψάλλω, «θα με δεις» να προφητεύω· με είδες να χτυπώ το λιοντάρι και την αρκούδα, «θα με δεις» να πατάσσω τον Γολιάθ και τους αλλοφύλους· με είδες στον παρόντα αιώνα να σε δοξάζω μαζί με τους προφήτες, «θα με δεις» στον μέλλοντα να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, τότε που «και ενώπιον αγγέλων θα σου ψάλλω». Εάν δε είναι το «Θα δω»: Είδα, λέει, τα πρόσκαιρα θλιβερά, όσες πολλές θλίψεις και κακά μου έδειξες· θα δω τα αιώνια αγαθά· «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου εν γη ζώντων». Είδα προφήτες, θα δω ευαγγελιστές· είδα να κατεβαίνεις από τον ουρανό, θα δω να αναβαίνεις.

Ευχαριστεί για το γεγονός ότι, αν και παλαιότερα, εξαιτίας της αμαρτίας, ήταν δικαίως καταδικασμένος σε θάνατο, δεν παρέμεινε στον θάνατο· αλλά με τη φιλανθρωπία του Θεού έχει απαλλαγεί από τη φθορά μέσω του Χριστού. «Πόσες πολλές θλίψεις μού έδειξες; Διότι από ποια και πόσα κακά με έκανες να λάβω πείρα; Και στρέφοντας πάλι το πρόσωπό σου, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες. Επλήθυνες πάνω μου τη μεγαλοσύνη σου, και στρέφοντας πάλι, με παρηγόρησες». Ο διπλασιασμός (της λέξης) φαίνεται να υποδηλώνει ότι η μετάνοια για τα παραπτώματα μετά το βάπτισμα είναι δεκτή από Εκείνον, ο οποίος, όπως ελέχθη, πλήθυνε σε εμάς την αγαθότητα και τη δικαιοσύνη Του. Γι' αυτό, αρχικά μεν το «με ζωοποίησες», έχει λεχθεί αναφορικά με την αναγέννηση· το δε δεύτερο, το «με παρηγόρησες», αναφέρεται σε εκείνον που καταπονείται από την αθυμία των αμαρτημάτων.

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Αλλά, για να μην εγκαταλειφθεί ούτε τότε έρημος ο λαός Του, αναπέμπει αναγκαίως τις προκείμενες φωνές: «Ω Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα; Πόσες πολλές θλίψεις και κακά μού έδειξες;» και τα εξής. Τους ακριβείς λόγους για τους οποίους ο Θεός δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό, αλλά Τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, και Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία Τον έκανε αμαρτία για εμάς, κανείς δεν μπορεί να τους ερευνήσει παρά μόνο ο Ίδιος. «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ώστε να Τον συμβουλεύσει;» Ούτε θα μπορούσε να κατανοήσει κάποιος την κρίση του Θεού, ούτε θα μπορούσε να ανακαλύψει τους συλλογισμούς για τους οποίους έδειξε στον Μονογενή πολλές θλίψεις και κακά· δεν Τον άφησε βέβαια σε αυτές· αλλά, αφού επέστρεψε, Τον ζωοποίησε και από τις αβύσσους της γης Τον ανέβασε και πάλι. Πολύ δε με ακρίβεια έχει λεχθεί το: «Μου έδειξες θλίψεις πολλές και κακά». Διότι, βλέποντας τις θλίψεις και τα ονομαζόμενα κακά, δεν κυριεύθηκε από αυτά, ούτε ηττήθηκε· αλλά, αφού αναδείχθηκε ανώτερος από όλα, στάθηκε θεατής τους· ώστε να μπορεί να πει, περισσότερο από όλους, το: «Σε κάθε περίσταση θλιβόμαστε, αλλά δεν φτάνουμε σε αδιέξοδο· βρισκόμαστε σε αμηχανία, αλλά δεν απελπιζόμαστε· καταβαλλόμαστε, αλλά δεν εγκαταλειπόμαστε». Διότι αυτά τα έλεγαν ο Παύλος και οι παρόμοιοι με αυτόν, έχοντας ωφεληθεί από τον Διδάσκαλο. Ως αβύσσους της γης ονομάζει εδώ τη χώρα των καταχθονίων· πράγμα που βεβαίως αποσαφηνίζει ο Απόστολος λέγοντας: «Μην πεις, Ποιος θα κατέβει στην άβυσσο, δηλαδή για να αναστήσει τον Χριστό από τους νεκρούς;»

«Ανοίγονται δε σε εσένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, τρόμαξαν.» Εκείνος δε που είπε εδώ: «Και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες», σαφώς δίδαξε ότι ο ίδιος κατήλθε στις αβύσσους της γης, και πάλι ανήλθε. Δεν γνωρίζω δε εάν μπορεί κάποιος να τα εκλάβει αυτά διαφορετικά, παρά μόνον αποδίδοντας την προφητεία στον Σωτήρα και Κύριό μας.

Και ο ίδιος προσθέτει: «Επηύξησας τη μεγαλοσύνη μου και, αφού στράφηκες σε μένα, με παρηγόρησες». Πώς όμως επηύξησε ο Πατέρας τη μεγαλοσύνη του Μονογενούς του, παρά δείχνοντάς του πολλές θλίψεις και κακά; Διότι, όπως ακριβώς ένας αγωνοθέτης, αντιπαραθέτοντας τον αθλητή του απέναντι σε πολλούς, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ανδρεία του, ανακηρύσσοντάς τον νικητή απάντων· με τον ίδιο τρόπο και ο Πατέρας, θέλοντας να επιδείξει φανερά σε όλους τη μεγαλοσύνη του Υιού, τον περιέβαλε με πολλές θλίψεις και κακά, ώστε, αφού καταγάγει τα νικητήρια έναντι όλων, να διακηρυχθεί από όλους. Γι' αυτό λέει: «Επηύξησας τη μεγαλοσύνη μου». Αλλά μετά από όλα αυτά, λέει, «αφού στράφηκες σε μένα, με παρηγόρησες». Το πώς όμως τον παρηγόρησε, το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Και αφού στράφηκες σε μένα, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες και πάλι». Διότι αυτή ήταν η παρηγοριά, την οποία και ο Απόστολος παρουσίασε λέγοντας: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα· ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο, επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων». «Διότι και εγώ θα σε δοξολογήσω με όργανα ψαλμωδίας για την αλήθειά σου.»

Εσύ λοιπόν αυτά, λέει, ω Πατέρα, μου τα χάρισες· διότι μετά τις πολλές θλίψεις και τα προειρημένα κακά «αφού στράφηκες σε μένα, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες», και με παρηγόρησες, πληθαίνοντας τη μεγαλωσύνη μου· κι εγώ λοιπόν, ανταποδίδοντας τις ευεργεσίες σου προς εμένα, «θα σε δοξολογήσω με όργανα ψαλμού· διότι τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε;». Ετοιμάζοντας, λοιπόν, τα όργανα που σου πρέπουν και κατασκευάζοντας όργανα άξια για την ψαλμωδία σου, μέσω αυτών θα σου ψάλω την αλήθειά σου, και τέτοιες κιθάρες θα στήσω για σένα, μέσω των οποίων θα αγαλλιάσουν τα χείλη μου, αλλά και «η ψυχή μου, την οποία λύτρωσες», αφού την ανέβασες από τις αβύσσους της γης και τη ζωοποίησες μετά τον θάνατο που υπέμεινε. Σκεύη και όργανα ευάρεστα στον Θεό, μέσω των οποίων ακόμη και τώρα ο Χριστός του Θεού σε όλη την οικουμένη αναπέμπει ψαλμωδίες, ύμνους και αίνους στον Πατέρα, ποιους θα μπορούσες να πεις ότι είναι, παρά τους λαούς της κάθε Εκκλησίας; Ο Λόγος του Θεού, αφού συντόνισε τις ψυχές τους και τους συνέδεσε με τον Πατέρα σε μία συμφωνία και αρμονία, αναπέμπει προσφιλή και γλυκιά μελωδία. Εάν, λοιπόν, κάποιος έκανε μια παραβολική σύγκριση των παλαιών υλικών οργάνων των Ιουδαίων, τα οποία ήταν κατασκευασμένα από άψυχες χορδές και εξέπεμπαν άναρθρη φωνή, με τους ύμνους που αναπέμπονται στον Θεό μέσα στην Εκκλησία του Χριστού από λογικές ψυχές, δεν θα έβρισκε καμία ομοιότητα.

Ηʹ. Γιατί ο ευαγγελιστής μνημόνευσε τη γυναίκα του Ουρία στη γενεαλογία. αʹ. Σχεδόν με το να πει, «ο βασιλιάς Δαβίδ γέννησε τον Σολομώντα από τη γυναίκα του Ουρία», αυτή η βίβλος της γενέσεως του Ιησού Χριστού φαίνεται να δηλώνει κάτι τέτοιο, προαναγγέλλοντας ως χαρμόσυνη είδηση ότι οι λιτανείες και οι ικεσίες του Δαβίδ έμελλαν οσονούπω να εκπληρωθούν· περιέχει, βέβαια, την οικονομία του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα των πάντων και ιατρού, μέσω του οποίου και μόνο υπήρχε ελπίδα και για τον Δαβίδ να απαλλαγεί από την αμαρτία σχετικά με τον Ουρία και τη γυναίκα του, και να ελευθερωθεί από τον εγκλεισμό στον θάνατο. Προφητεύοντας, επομένως, στους Ψαλμούς ο ίδιος ο Δαβίδ την μέχρι θανάτου παρουσία αυτού ακριβώς του Ιησού Χριστού, μέσω της οποίας έμελλε να απολυτρωθεί και η ψυχή του, δήλωνε τα περί της καθόδου του Σωτήρα εκεί κάτω, καθώς και τα περί της δικής του σωτηρίας, με όσα έλεγε: «Κύριε, ανέβασες από τον Άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και το: «Εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου». Και το: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη». Και το: «Επιστρέφοντας με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες». Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που κατέβηκε και τον ανέβασε από τις αβύσσους; Και ποιος ήταν αυτός που τον έσωσε από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο;

Και στα υπόλοιπα, μετά από εκείνες τις πολλές παρακλητικές φωνές, επισημαίνει με τον λόγο του την επάνοδο που πραγματοποιήθηκε από την αιχμαλωσία· στα οποία αναφέρει τα εξής: «Πόσες πολλές και οδυνηρές θλίψεις μού έδειξες, και στρεφόμενος πάλι προς εμένα με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες ξανά, πλεόνασες σε μένα τη μεγαλωσύνη σου και, στρεφόμενος προς εμένα, με παρηγόρησες». Αυτό ας το κατανοήσουμε σαφέστερα μέσα από τη διδασκαλία του μεγάλου Παύλου, το πώς δηλαδή ανελκύεται από τις αβύσσους εκείνος που παρασύρθηκε στην άβυσσο από το βάρος της αμαρτίας, μέσω Εκείνου που κατήλθε για εμάς στην άβυσσο. Για τον Οποίο αναφέρει: «Μην πεις στην καρδιά σου, Ποιος θα ανέβει στον ουρανό; δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό· ή ποιος θα κατέβει στην άβυσσο; δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς». Διότι, από εκεί από όπου εισήλθε στον κόσμο ο θάνατος, από εκεί πάλι και εκτοπίστηκε· μέσω ανθρώπου εισήλθε, μέσω ανθρώπου και εκδιώκεται. Ο πρώτος άνθρωπος άνοιξε την είσοδο στον θάνατο· μέσω του δεύτερου εισάγεται ως αντιστάθμισμα η ζωή, η είσοδος της οποίας απεργάζεται τον αφανισμό του θανάτου. Για τον λόγο αυτόν, ενώ ο αιχμάλωτος του θανάτου κρατούνταν στην άβυσσο του θανάτου, κατέβηκε ο Χριστός μέσω του πάθους Του σε αυτήν την άβυσσο, προκειμένου να ανεβάσει μαζί Του πάλι προς τα πάνω αυτόν που βρισκόταν στον βυθό.

«Και έως γήρους» Διότι έως ότου γεράσουν οι αιώνες, τα της πίστεως δεν μπορούν να καταλυθούν. «Έως αν απαγγείλω» Στην πιστή γενεά, δηλαδή στον λαό που προέρχεται από τα έθνη, μέχρι να διδαχθούν και τη δύναμη του βραχίονά σου, που είναι τα μυστήρια. «Την δυναστείαν σου» Διότι τη δύναμη του Χριστού και τη δικαιοσύνη διηγούνται οι πιστοί έως τους ουρανούς. «Α εποίησας» Όσα παρέσχε ο Θεός στο γένος των ανθρώπων, ποιος θα μπορέσει να εξισωθεί με αυτά ή ποιος είναι ικανός να τα διηγηθεί; «Ότι έδειξάς μοι» Όσες πληγές, τραύματα και μώλωπες έφερε η παρακοή στον Αδάμ, ο Χριστός τα ανέλαβε, για να ζήσει ο άνθρωπος. «Και επιστρέψας» Επειδή ήλθε, αναζήτησε το απολωλός και το οδήγησε στη ζωή. «Και εκ των αβύσσων» Από τη γήινη και πολυπαθή πολιτεία, η οποία έχει την αμαρτία ως άβυσσο, από αυτήν ανασύροντάς τον έσωσε ο Θεός τον άνθρωπο. «Πλεονάσας» Διότι ποιος είναι ικανός να διηγηθεί τα μεγαλεία του Θεού, τα οποία έπραξε για χάρη του ανθρώπου; «Και επιστρέψας» Διότι, αντί για οργή και επίπληξη στον Αδάμ που αμάρτησε, τον ανέλαβε και τον βάσταξε, προσφέροντάς του αιώνια παρηγοριά. «Και γαρ εξομολογήσομαι» Διότι και πάλι ο άνθρωπος, αφού σώθηκε, δοξολογεί μέσα στην Εκκλησία. Διότι αυτή είναι το όργανο των ψαλμών, καθώς μέσα σε αυτήν τελούνται όλα όσα ανήκουν στους ψαλμούς.

Διότι ανάλογα με το πλήθος των οδυνών μου μέσα στην καρδιά μου, λέει (σε ανάλογο βαθμό), οι παρηγοριές σου εύφραναν την ψυχή μου. Στον κατάλληλο καιρό ας μην ξεχάσουμε αυτόν που λέει προς τον Κύριο: Όσες πολλές και δεινές θλίψεις μου έδειξες, επιστρέφοντας με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης, μετά την πτώση μου, με ανέβασες και πάλι.

B Nr. 20c f. 134r9—135v4 — b Nr. 20c f. 138r26—139v8 Ακόμη δε και τούτο κρίνει μέσα του, ότι και αν με θανατώσει, και αν υποστώ μύρια άλλα χειρότερα, παραχωρούμενος από τον Κύριό μου να υποφέρω και να θλιβώ από τα πνεύματα της πονηρίας, εγώ δεν θα Τον εγκαταλείψω. Διότι είναι πιστός Εκείνος, ο οποίος θα με ελευθερώσει από κάθε θλίψη «και από τις αβύσσους της γης πάλι» θα με αναγάγει, και έτσι, παραδίδοντας ολοκληρωτικά τον εαυτό του στον Κύριο και υπομένοντας μέχρι τέλους, θα λάβει ύστερα πείρα της ευεργεσίας, της προστασίας και της ανταπόδοσης των αγαθών, καθώς λέει ο Κύριος: «εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Ακόμη δε και τούτο κρίνει μέσα του, ότι, ακόμη και αν με σκοτώσει και αν υποστώ μύρια άλλα χειρότερα δεινά, εφόσον παραχωρηθεί από τον Κύριό μου να πάθω και να θλιβώ από τα πνεύματα της πονηρίας, εγώ δεν Τον εγκαταλείπω. Διότι είναι πιστός Εκείνος που θα με λυτρώσει από κάθε θλίψη «και από τις αβύσσους της γης πάλι» θα με αναβιβάσει, και έτσι, έχοντας παραδώσει τον εαυτό του ολοκληρωτικά στον Κύριο και έχοντας υπομείνει μέχρι τέλους, ύστερα θα λάβει πείρα της ευεργεσίας και της προστασίας και της ανταποδόσεως των αγαθών, καθώς λέει ο Κύριος: «εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».