Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 70:21

Ευχαριστεί για το γεγονός ότι, αν και παλαιότερα, εξαιτίας της αμαρτίας, ήταν δικαίως καταδικασμένος σε θάνατο, δεν παρέμεινε στον θάνατο· αλλά με τη φιλανθρωπία του Θεού έχει απαλλαγεί από τη φθορά μέσω του Χριστού. «Πόσες πολλές θλίψεις μού έδειξες; Διότι από ποια και πόσα κακά με έκανες να λάβω πείρα; Και στρέφοντας πάλι το πρόσωπό σου, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες. Επλήθυνες πάνω μου τη μεγαλοσύνη σου, και στρέφοντας πάλι, με παρηγόρησες». Ο διπλασιασμός (της λέξης) φαίνεται να υποδηλώνει ότι η μετάνοια για τα παραπτώματα μετά το βάπτισμα είναι δεκτή από Εκείνον, ο οποίος, όπως ελέχθη, πλήθυνε σε εμάς την αγαθότητα και τη δικαιοσύνη Του. Γι' αυτό, αρχικά μεν το «με ζωοποίησες», έχει λεχθεί αναφορικά με την αναγέννηση· το δε δεύτερο, το «με παρηγόρησες», αναφέρεται σε εκείνον που καταπονείται από την αθυμία των αμαρτημάτων.

«Ανοίγονται δε σε εσένα με φόβο οι πύλες του θανάτου· και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, τρόμαξαν.» Εκείνος δε που είπε εδώ: «Και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες», σαφώς δίδαξε ότι ο ίδιος κατήλθε στις αβύσσους της γης, και πάλι ανήλθε. Δεν γνωρίζω δε εάν μπορεί κάποιος να τα εκλάβει αυτά διαφορετικά, παρά μόνον αποδίδοντας την προφητεία στον Σωτήρα και Κύριό μας.

Και ο ίδιος προσθέτει: «Επηύξησας τη μεγαλοσύνη μου και, αφού στράφηκες σε μένα, με παρηγόρησες». Πώς όμως επηύξησε ο Πατέρας τη μεγαλοσύνη του Μονογενούς του, παρά δείχνοντάς του πολλές θλίψεις και κακά; Διότι, όπως ακριβώς ένας αγωνοθέτης, αντιπαραθέτοντας τον αθλητή του απέναντι σε πολλούς, αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την ανδρεία του, ανακηρύσσοντάς τον νικητή απάντων· με τον ίδιο τρόπο και ο Πατέρας, θέλοντας να επιδείξει φανερά σε όλους τη μεγαλοσύνη του Υιού, τον περιέβαλε με πολλές θλίψεις και κακά, ώστε, αφού καταγάγει τα νικητήρια έναντι όλων, να διακηρυχθεί από όλους. Γι' αυτό λέει: «Επηύξησας τη μεγαλοσύνη μου». Αλλά μετά από όλα αυτά, λέει, «αφού στράφηκες σε μένα, με παρηγόρησες». Το πώς όμως τον παρηγόρησε, το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Και αφού στράφηκες σε μένα, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες και πάλι». Διότι αυτή ήταν η παρηγοριά, την οποία και ο Απόστολος παρουσίασε λέγοντας: «Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε, και του χάρισε το όνομα, το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα· ώστε στο όνομα του Ιησού να καμφθεί κάθε γόνατο, επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων». «Διότι και εγώ θα σε δοξολογήσω με όργανα ψαλμωδίας για την αλήθειά σου.»

Εσύ λοιπόν αυτά, λέει, ω Πατέρα, μου τα χάρισες· διότι μετά τις πολλές θλίψεις και τα προειρημένα κακά «αφού στράφηκες σε μένα, με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες», και με παρηγόρησες, πληθαίνοντας τη μεγαλωσύνη μου· κι εγώ λοιπόν, ανταποδίδοντας τις ευεργεσίες σου προς εμένα, «θα σε δοξολογήσω με όργανα ψαλμού· διότι τι θα ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου ανταπέδωσε;». Ετοιμάζοντας, λοιπόν, τα όργανα που σου πρέπουν και κατασκευάζοντας όργανα άξια για την ψαλμωδία σου, μέσω αυτών θα σου ψάλω την αλήθειά σου, και τέτοιες κιθάρες θα στήσω για σένα, μέσω των οποίων θα αγαλλιάσουν τα χείλη μου, αλλά και «η ψυχή μου, την οποία λύτρωσες», αφού την ανέβασες από τις αβύσσους της γης και τη ζωοποίησες μετά τον θάνατο που υπέμεινε. Σκεύη και όργανα ευάρεστα στον Θεό, μέσω των οποίων ακόμη και τώρα ο Χριστός του Θεού σε όλη την οικουμένη αναπέμπει ψαλμωδίες, ύμνους και αίνους στον Πατέρα, ποιους θα μπορούσες να πεις ότι είναι, παρά τους λαούς της κάθε Εκκλησίας; Ο Λόγος του Θεού, αφού συντόνισε τις ψυχές τους και τους συνέδεσε με τον Πατέρα σε μία συμφωνία και αρμονία, αναπέμπει προσφιλή και γλυκιά μελωδία. Εάν, λοιπόν, κάποιος έκανε μια παραβολική σύγκριση των παλαιών υλικών οργάνων των Ιουδαίων, τα οποία ήταν κατασκευασμένα από άψυχες χορδές και εξέπεμπαν άναρθρη φωνή, με τους ύμνους που αναπέμπονται στον Θεό μέσα στην Εκκλησία του Χριστού από λογικές ψυχές, δεν θα έβρισκε καμία ομοιότητα.

Ηʹ. Γιατί ο ευαγγελιστής μνημόνευσε τη γυναίκα του Ουρία στη γενεαλογία. αʹ. Σχεδόν με το να πει, «ο βασιλιάς Δαβίδ γέννησε τον Σολομώντα από τη γυναίκα του Ουρία», αυτή η βίβλος της γενέσεως του Ιησού Χριστού φαίνεται να δηλώνει κάτι τέτοιο, προαναγγέλλοντας ως χαρμόσυνη είδηση ότι οι λιτανείες και οι ικεσίες του Δαβίδ έμελλαν οσονούπω να εκπληρωθούν· περιέχει, βέβαια, την οικονομία του Ιησού Χριστού, του Σωτήρα των πάντων και ιατρού, μέσω του οποίου και μόνο υπήρχε ελπίδα και για τον Δαβίδ να απαλλαγεί από την αμαρτία σχετικά με τον Ουρία και τη γυναίκα του, και να ελευθερωθεί από τον εγκλεισμό στον θάνατο. Προφητεύοντας, επομένως, στους Ψαλμούς ο ίδιος ο Δαβίδ την μέχρι θανάτου παρουσία αυτού ακριβώς του Ιησού Χριστού, μέσω της οποίας έμελλε να απολυτρωθεί και η ψυχή του, δήλωνε τα περί της καθόδου του Σωτήρα εκεί κάτω, καθώς και τα περί της δικής του σωτηρίας, με όσα έλεγε: «Κύριε, ανέβασες από τον Άδη την ψυχή μου, με έσωσες από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο». Και το: «Εσύ που με υψώνεις από τις πύλες του θανάτου». Και το: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη». Και το: «Επιστρέφοντας με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης πάλι με ανέβασες». Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που κατέβηκε και τον ανέβασε από τις αβύσσους; Και ποιος ήταν αυτός που τον έσωσε από εκείνους που κατεβαίνουν στον λάκκο;

Και στα υπόλοιπα, μετά από εκείνες τις πολλές παρακλητικές φωνές, επισημαίνει με τον λόγο του την επάνοδο που πραγματοποιήθηκε από την αιχμαλωσία· στα οποία αναφέρει τα εξής: «Πόσες πολλές και οδυνηρές θλίψεις μού έδειξες, και στρεφόμενος πάλι προς εμένα με ζωοποίησες, και από τις αβύσσους της γης με ανέβασες ξανά, πλεόνασες σε μένα τη μεγαλωσύνη σου και, στρεφόμενος προς εμένα, με παρηγόρησες». Αυτό ας το κατανοήσουμε σαφέστερα μέσα από τη διδασκαλία του μεγάλου Παύλου, το πώς δηλαδή ανελκύεται από τις αβύσσους εκείνος που παρασύρθηκε στην άβυσσο από το βάρος της αμαρτίας, μέσω Εκείνου που κατήλθε για εμάς στην άβυσσο. Για τον Οποίο αναφέρει: «Μην πεις στην καρδιά σου, Ποιος θα ανέβει στον ουρανό; δηλαδή, για να κατεβάσει τον Χριστό· ή ποιος θα κατέβει στην άβυσσο; δηλαδή, για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς». Διότι, από εκεί από όπου εισήλθε στον κόσμο ο θάνατος, από εκεί πάλι και εκτοπίστηκε· μέσω ανθρώπου εισήλθε, μέσω ανθρώπου και εκδιώκεται. Ο πρώτος άνθρωπος άνοιξε την είσοδο στον θάνατο· μέσω του δεύτερου εισάγεται ως αντιστάθμισμα η ζωή, η είσοδος της οποίας απεργάζεται τον αφανισμό του θανάτου. Για τον λόγο αυτόν, ενώ ο αιχμάλωτος του θανάτου κρατούνταν στην άβυσσο του θανάτου, κατέβηκε ο Χριστός μέσω του πάθους Του σε αυτήν την άβυσσο, προκειμένου να ανεβάσει μαζί Του πάλι προς τα πάνω αυτόν που βρισκόταν στον βυθό.

«Και έως γήρους» Διότι έως ότου γεράσουν οι αιώνες, τα της πίστεως δεν μπορούν να καταλυθούν. «Έως αν απαγγείλω» Στην πιστή γενεά, δηλαδή στον λαό που προέρχεται από τα έθνη, μέχρι να διδαχθούν και τη δύναμη του βραχίονά σου, που είναι τα μυστήρια. «Την δυναστείαν σου» Διότι τη δύναμη του Χριστού και τη δικαιοσύνη διηγούνται οι πιστοί έως τους ουρανούς. «Α εποίησας» Όσα παρέσχε ο Θεός στο γένος των ανθρώπων, ποιος θα μπορέσει να εξισωθεί με αυτά ή ποιος είναι ικανός να τα διηγηθεί; «Ότι έδειξάς μοι» Όσες πληγές, τραύματα και μώλωπες έφερε η παρακοή στον Αδάμ, ο Χριστός τα ανέλαβε, για να ζήσει ο άνθρωπος. «Και επιστρέψας» Επειδή ήλθε, αναζήτησε το απολωλός και το οδήγησε στη ζωή. «Και εκ των αβύσσων» Από τη γήινη και πολυπαθή πολιτεία, η οποία έχει την αμαρτία ως άβυσσο, από αυτήν ανασύροντάς τον έσωσε ο Θεός τον άνθρωπο. «Πλεονάσας» Διότι ποιος είναι ικανός να διηγηθεί τα μεγαλεία του Θεού, τα οποία έπραξε για χάρη του ανθρώπου; «Και επιστρέψας» Διότι, αντί για οργή και επίπληξη στον Αδάμ που αμάρτησε, τον ανέλαβε και τον βάσταξε, προσφέροντάς του αιώνια παρηγοριά. «Και γαρ εξομολογήσομαι» Διότι και πάλι ο άνθρωπος, αφού σώθηκε, δοξολογεί μέσα στην Εκκλησία. Διότι αυτή είναι το όργανο των ψαλμών, καθώς μέσα σε αυτήν τελούνται όλα όσα ανήκουν στους ψαλμούς.

Τι θέλει λοιπόν να υμνήσει; Τη δόξα και τη μεγαλοπρέπεια του Θεού· δηλαδή τα μεγάλα και εξόχως δεδοξασμένα θαύματα του Θεού, για τα οποία έλεγε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε! Τα πάντα τα εποίησες με σοφία». «Για να υμνήσω τη δόξα σου.» Μεγαλοπρέπεια ονομάζει το Πνεύμα· διότι εν αυτώ γίνονται τα μεγάλα θαύματα και τα κατορθώματα του Θεού. Και «όλη την ημέρα» εννοεί ολόκληρο τον βίο μας. «Διότι είπαν οι εχθροί μου σε εμένα.» Οι δαίμονες παραφυλάσσουν τις ψυχές μας, όχι για καλό, αλλά για κακό, επιτηρώντας τες, ώστε να τις παγιδεύσουν στήνοντας ενέδρα· διότι αυτοί, όταν, παρακολουθώντας μας εξαιτίας της αμαρτίας, μας δουν να έχουμε εξασθενήσει ως προς τα αγαθά έργα, θεωρώντας μας εγκαταλελειμμένους από τον Θεό, θέλουν με ομοφωνία όχι μόνο να μας καταδιώξουν, αλλά και σπεύδουν να μας αιχμαλωτίσουν· διότι νομίζουν ότι δεν υπάρχει κανείς για να μας γλιτώσει. «Θεέ μου, μη μακρύνεις από εμένα.» Και πώς ο Θεός που είναι υπεράνω όλων και εντός όλων μακραίνει, παρά μόνο όταν εμείς πράττουμε έργα ανάξια της παρουσίας του; Όπως ακριβώς έλεγε προς τους Ιουδαίους διαμέσου της προφητικής γλώσσας: «Οι αμαρτίες σας στέκονται ως εμπόδιο ανάμεσα σε εσάς και τον Θεό». «Επλεόνασας σε εμένα τη μεγαλωσύνη.» Μεγαλωσύνη του Θεού είναι η συγκατάβασή του προς εμάς· διότι ως μέγιστος παραμένει μέγας, και συγκαταβαίνει στους μικρούς.

Στον καίσαρα. Δέσποτά μου άγιε, έχοντας πολλές φορές προσπαθήσει να αντισταθμίσω με τον λόγο τα αγαθά που μου προσφέρθηκαν προηγουμένως από τη βασιλεία σου, και έχοντας αποπειραθεί να βρω λόγια ισάξια των πραγμάτων, διαπίστωσα πολλή ανεπάρκεια στον εαυτό μου μετά από αυτή την απόπειρα. Διότι τα μεν αγαθά είναι μεγάλα και βαρυσήμαντα, ενώ ο λόγος μου είναι μικρός και δεν διαθέτει κανένα ειδικό βάρος. Επειδή δε σε αυτά προστέθηκε τώρα και το πρόσταγμα σχετικά με το κανονικό, είδα αυτό ακριβώς, την Όσσα πάνω στο Πήλιο, αυτό που μυθολογείται ότι επινοήθηκε από τους Γίγαντες, ή για να χρησιμοποιήσω κάτι πιο οικείο σε εμάς, εσένα που πλεόνασες τη μεγαλωσύνη σου σε εμένα. Εγώ λοιπόν, που ακόμη και χωρίς να έχει προστεθεί αυτό, ηττώμουν τόσο πολύ από τα προηγούμενα, πού θα κρυφτώ τώρα; Και ποιος θα μου δανείσει λόγο που να μπορεί έστω και κάπως να ισοσταθμίσει τόσα αγαθά; Βλέπεις πώς με νικάς, εμένα που κάποτε ήμουν δριμύς ρήτορας, φιλοδωρότατε και χρηστότατε βασιλιά; Βλέπεις πώς βασιλεύεις και υπερισχύεις σε όλα απέναντί μας; Και δικαίως. Διότι, αν κάθε βασιλιάς είναι εικόνα του Θεού, και εσύ έχεις μετάσχει σε αυτό το θειότατο αξίωμα και όνομα, τότε οπωσδήποτε, όπως ακριβώς το αρχέτυπο είναι ανώτερο από όλα, έτσι και το εκτύπωμά του θα υπερέχει των πάντων.